Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 20

Devanagari script

क्षणेक्षणे च तत्कुर्यां भुज्यते यद्युगेयुगे । इंद्रियाणि वशे यस्य शरीरं च दृढं भवेत्

Transliteration

kṣaṇekṣaṇe ca tatkuryāṃ bhujyate yadyugeyuge | iṃdriyāṇi vaśe yasya śarīraṃ ca dṛḍhaṃ bhavet

Translation

Từng khoảnh khắc, tôi sẽ làm điều khiến người ta có thể hưởng thụ đời sống qua hết kiếp này đến kiếp khác—giá như các căn của tôi được điều phục và thân thể trở nên vững bền.

Word by Word

• क्षणेक्षणे: at every moment
• क्षणेक्षणे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्षण-क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समासः; सप्तमी-द्विवचनस्य अव्ययीभाववत् प्रयोगः; अर्थे—‘क्षणे क्षणे’ = ‘प्रति क्षणम्’ (adverbial: at every moment)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपातः (conjunction: and)

• तत्: that (thing)
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)

• कुर्याम्: I should do
• कुर्याम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपदम्

• भुज्यते: is enjoyed / is consumed
• भुज्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भुज् (धातु)
• Form: लट् (Present/लट्), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपदम्; कर्मणि-प्रयोगः (passive)

• यत्: which (that which)
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सम्बन्धे—यद्-तद्-सम्बन्धः (relative pronoun)

• युगेयुगे: in every age
• युगेयुगे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: युग-युग (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समासः; सप्तमी-द्विवचनस्य अव्ययीभाववत् प्रयोगः; अर्थे—‘युगे युगे’ = ‘प्रति युगम्’ (adverbial: in every age)

• इन्द्रियाणि: the senses
• इन्द्रियाणि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन

• वशे: under control
• वशे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; ‘वशे’ = ‘अधीनतायाम्’ (in control)

• यस्य: whose
• यस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सम्बन्धे (genitive: whose)

• शरीरम्: body
• शरीरम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शरीर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपातः (conjunction: and)

• दृढम्: firm, strong
• दृढम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दृढ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषणम् (qualifying ‘शरीरम्’)

• भवेत्: may become / should be
• भवेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) narrating within Māheśvarakhaṇḍa (deductive attribution)

Visual Art Cues

Scene: A contemplative ascetic or disciplined householder sits near a forest hermitage, senses withdrawn, body steady like a mountain; time is suggested by repeating sun/moon motifs to indicate ‘age after age’.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Lasting well-being arises from disciplined action supported by sense-control and steadiness of body and mind.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is referenced; the verse teaches a universal dharmic principle of self-mastery.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is stated; the implied ‘practice’ is indriya-nigraha (restraint of the senses).