
Uttara Ardha
This section is anchored in the sacred geography of Vārāṇasī (Kāśī), repeatedly referencing northern precincts and named locales such as Harikeśava-vana, the area described as ‘Mahādeva-uttara’ (north of Mahādeva), and the tīrtha known as Pādodaka near Ādikēśava. The narratives function as a micro-topographic guide: they connect deity-forms (notably multiple Ādityas) to specific sites, prescribing darśana, pūjā, and snāna as place-activated ritual acts with stated merits. The section’s cartography is therefore both devotional and archival—mapping how solar worship, Vaiṣṇava adjacency (Ādikēśava), and Śaiva supremacy claims (liṅga centrality) are coordinated within Kāśī’s ritual landscape.
50 chapters to explore.

Āditya-Māhātmya in Kāśī: Aruṇa, Vṛddha, Keśava, and Vimala; with Śiva-Liṅga Supremacy Discourse
இந்த அத்தியாயம் கேள்வி–பதில் வடிவில் தத்துவக் கதையாக விரிகிறது. அகஸ்தியர் விநதையின் அடிமைத்தனத்திற்குக் காரணம் என்ன என்று ஸ்கந்தனை வினவுகிறார். ஸ்கந்தன் கதிரு–விநதைப் பிறப்புக் கதையில் முட்டையை முன்கூட்டியே உடைத்ததால் அரைஉருவில் பிறந்த அருணன் கூறிய சாபம், மூன்றாம் முட்டையை உடைக்க வேண்டாமெனும் கட்டளை, வருங்காலப் பிள்ளை விநதையின் பந்தத்தை நீக்கும் என்ற தீர்க்கவாக்கு ஆகியவற்றைச் சொல்கிறான். பின்னர் அருணன் வாராணசியில் தவம் செய்து ‘அருணாதித்ய’ராகப் பிரதிஷ்டை பெறுகிறான்; அவன் வழிபாட்டால் பயம், வறுமை, பாவம் மற்றும் சில நோய்-துன்பங்கள் நீங்கும் எனப் பலன் கூறப்படுகிறது. அடுத்து ‘விருத்தாதித்ய’ மகிமை—முனிவர் ஹாரீதரின் சூரியபக்தியால் மகிழ்ந்த பாஸ்கரன் அவருக்கு மீண்டும் இளமை வரம் அளிக்கிறான்; இதனால் அந்த வடிவம் முதுமை மற்றும் துரதிர்ஷ்டம் நீக்கும் தெய்வமாகப் புகழ்பெறுகிறது. ‘கேசவாதித்ய’ பகுதியில் சூரியன் ஆதிகேசவ (விஷ்ணு) அருகே சென்று, காசியில் மகாதேவரே பரம ஆராத்யர் என்ற சைவமுனைவு கொண்ட உபதேசத்தைப் பெறுகிறான்; சிவலிங்க வழிபாடு விரைவான சுத்தியும் தர்ம–அர்த்த–காம–மோக்ஷ பலனும் தரும் எனக் கூறி, சூரியனுக்கு ஸ்படிக லிங்க ஆராதனை விதிக்கப்பட்டு இணைந்த தலமும் நிறுவப்படுகிறது. ஆதிகேசவ அருகிலுள்ள பாதோதக தீர்த்தத்தில் ரதசப்தமி சூழலில் மந்திரஸ்நானம் முதலிய சுத்திவிதி, பல பிறவிப் பாவங்களை நீக்கும் என விவரிக்கப்படுகிறது. இறுதியில் ‘விமலாதித்ய’ கதையில் குஷ்டநோயால் வாடிய விமலன் ஹரிகேசவ வனத்தில் சூரியனை வழிபட்டு நலம்பெற்று, பக்தர்களைக் காக்கும் வரமும் பெறுகிறான்; ஆகவே விமலாதித்யன் நோய்–பாவ நாசகனாக நிலைபெறுகிறான். இவ்வாதித்ய மகிமைகளைச் செவிமடுத்தால் புண்ணியப் பலன் கிடைக்கும் என்ற பலश्रுதி உடன் அத்தியாயம் நிறைவடைகிறது.

दशाश्वमेधतीर्थमहिमा (Glory of the Daśāśvamedha Tīrtha)
இந்த अध्यாயத்தில் ஸ்கந்தர் கூறுவது—மந்தர மலையில் இருந்தபோதும் மகாதேவருக்கு காசியின் மீது மீண்டும் தீவிர ஏக்கம் எழுகிறது; காசி என்பது தெய்வங்களின் உறுதியான தீர்மானத்தையும் அசைக்கவல்ல ஆன்மிகக் காந்தம் கொண்ட புண்ணியக்ஷேத்திரம். சிவன் விதாதா பிரம்மாவை அழைத்து, காசியில் “திரும்பி வராத” மர்மத்தை ஆராயுமாறு பணிக்கிறார்; முன்பு அனுப்பப்பட்ட யோகினிகளும் சஹஸ்ரகுவும் மீளவில்லை. பிரம்மா வாராணசிக்கு சென்று நகரின் ஆனந்தஸ்வரூபத்தைப் புகழ்ந்து, முதிய பிராமண வேடத்தில் அரசன் திவோதாசனை அணுகுகிறார். அங்கே ராஜதர்மம் குறித்த நீண்ட உரையாடல் நடைபெறுகிறது—பிரஜைகளைப் பாதுகாப்பதும், தீர்த்த-க்ஷேத்திரத்தை காப்பதும் அரசாட்சியின் தர்மம் எனப் போற்றி, யாகப்பணிக்குத் துணை கோருகிறார். திவோதாசன் முழு உதவியும் அளிக்க, பிரம்மா காசியில் பத்து அச்வமேத யாகங்களை நடத்துகிறார்; அதனால் முன்பு “ருத்ரசரஸ்” எனப்பட்ட தீர்த்தம் “தசாஷ்வமேத” என்று புகழ்பெறுகிறது. பின்னர் தீர்த்தமஹாத்மியம் விதிப்படியாக கூறப்படுகிறது—தசாஷ்வமேதத்தில் ஸ்நானம், தானம், ஜபம், ஹோமம், ஸ்வாத்யாயம், தேவதார்ச்சனை, தர்ப்பணம், ஸ்ராத்தம் ஆகியவை செய்தால் பலன் அక్షயமாம். ஜ்யேஷ்ட மாத சுக்லபக்ஷத்தில், குறிப்பாக தசஹரா நாளில் ஸ்நானம் பல பிறவிப் பாவங்களை நீக்கும்; தசாஷ்வமேதேச லிங்க தரிசனம் சுத்தியை அளிக்கும்; இந்த अध्यாயத்தை கேட்பதும் பாராயணம் செய்வதும் பிரம்மலோகப் பிராப்திக்குக் காரணம் என அறிவிக்கப்படுகிறது. முடிவில் காசியின் தனித்த மோட்சதாயக மகிமை மீண்டும் உறுதிப்படுத்தப்பட்டு, காசியை அடைந்தபின் அதை விட்டு விலகுதல் உகந்ததல்ல என கூறப்படுகிறது.

Gaṇa-Preṣaṇa and the Establishment of Eponymous Liṅgas in Kāśī (गणप्रेषणं नामलिङ्गप्रतिष्ठा च)
அகஸ்தியர் ஸ்கந்தனை வினவுகிறார்—காசியில் பிரம்மா இருப்பினும் சிவன் என்ன செய்கிறான்? பிரம்மாவைச் சார்ந்த இந்த ‘அபூர்வ’ வரலாறு என்ன? ஸ்கந்தன் கூறுகிறான்: காசியின் ஒப்பற்ற சக்தி உயிர்களை அங்கேயே தங்கச் செய்கிறது; இதனால் உலகின் நியதிப் பணிப்பங்குகள் குலையக்கூடும் என மகாதேவன் கவலை கொள்கிறான். ஆகவே அவர் கணங்களை அழைத்து வாராணசிக்கு அனுப்பி, யோகினிகளின் செயல்கள், பானுமான் சூரியன், பிரம்மாவின் ஆணை-நடப்பு ஆகியவற்றை நோக்கிப் பாருங்கள் என ஆணையிடுகிறார். சங்குகர்ணன், மகாகாலன் முதலிய கணங்கள் காசியில் நுழைந்தவுடன் அதன் ‘மோகினி’ ஈர்ப்பால் சிறிது நேரம் தங்கள் பணியை மறக்கின்றனர். அவர்கள் சங்குகர்ணேஸ்வரன், மகாகாலேஸ்வரன் என்ற லிங்கங்களை நிறுவி அங்கேயே தங்குகின்றனர். பின்னர் கண்டாகர்ணன், மகோதரன்; அதன் பின் ஐந்து கணங்களின் குழு; மேலும் நான்கு கணங்கள்—இவ்வாறு அனைவரும் காசியில் வந்து தத்தம் பெயரால் லிங்கங்களையும் தீர்த்தங்களையும் நிறுவுகின்றனர்; கண்டாகர்ண-ஹ்ரதமும் அதனுடன் தொடர்புடைய ஸ்ராத்த பலனின் சிறப்பும் கூறப்படுகிறது. இவ்வத்யாயம் லிங்கபூஜை பெருந்தானம், பெருயாகம் ஆகியவற்றை விட உயர்ந்தது எனப் புகழ்கிறது; லிங்கஸ்நான விதியும் அதன் தூய்மை-பலன்களும் விளக்கப்படுகின்றன. காசி மோட்சபூமி என வர்ணித்து, அங்கே மரணம்கூட மங்களம் எனக் கூறி, ‘காசி’ என்ற நாமஸ்மரணத்தின் மகிமையைப் போற்றுகிறது. இறுதியில் தாரேச/தாரகேச முதலிய கண-நாம லிங்கங்களின் வரிசை தொடர, எதிர்மறை தெய்வநிலையிலும் இடையறாத முயற்சி (உத்யமம்) வேண்டுமென வலியுறுத்துகிறது.

कपर्दीश्वर-लिङ्ग-माहात्म्य एवं पिशाचमोचन-तीर्थ (Kapardīśvara Liṅga Māhātmya and the Piśāca-Mocana Tīrtha)
ஸ்கந்தர் கும்பசம்பவ (அகஸ்தியர்) முனிவரிடம் கபர்தீஸ்வர லிங்கத்தின் உன்னத மகிமையை அறிவிக்கிறார். பித்ரீஶரின் வடபுறத்தில் அந்த லிங்கம் இருப்பதாகவும், அங்கே ‘விமலோதக’ என்ற குளம் தோண்டப்பட்டதாகவும், அதன் நீர்தொடுதலால் மனிதன் ‘விமலன்’ எனத் தூய்மையடைவதாகவும் கூறப்படுகிறது. பின்னர் திரேதாயுகக் கதையில் பாசுபதத் தபஸ்வி வால்மீகி மதியவேளையில் விதிப்படி பஸ்மஸ்நானம், பஞ்சாட்சரி ஜபம், தியான-ஸ்மரணம், பிரதட்சிணை ஆகியவற்றைச் செய்து, முழக்கங்கள், பாடல், தாளம், கைஅசைவுகள் உடன் பக்தியால் ஆராதனை செய்கிறார். அப்போது அவர் அச்சமூட்டும் பிரேத/ராக்ஷசச் சாயலான ஒரு உயிரை காண்கிறார்; அதன் உடல்வர்ணனை விரிவாகச் சொல்லப்பட்டு, அசுத்தம் மற்றும் தபோநியமத்தின் எதிர்மறைத் தன்மை போதிக்கப்படுகிறது. அந்த உயிர் தன் கர்மக் காரணத்தைச் சொல்கிறது: கோதாவரி கரையிலுள்ள பிரதிஷ்டானத்தில் பிராமணனாக இருந்து ‘தீர்த்த-பிரதிக்ரஹம்’ (தீர்த்தத்துடன் தொடர்புடைய தானம் ஏற்றல்) செய்ததால் கடுமையான வனாந்தரத்தில் பிரேதநிலைக்கு வீழ்ந்தேன் என. சிவஆணையால் பிரேதரும் மகாபாதகரும் காசியில் நுழைய முடியாது; எல்லையில் சிவகணங்களின் பயத்தால் தங்குவர். ஆனால் வழிப்போக்கன் வாயிலாக சிவநாமம் கேட்டதால் பாபம் குறைந்து, வரையறுக்கப்பட்ட நுழைவு கிடைத்தது. வால்மீகி கருணையுடன் பரிகாரம் கூறுகிறார்—நெற்றியில் விபூதியை கவசம்போல் அணிந்து, விமலோதகத்தில் நீராடி கபர்தீஸ்வரனை வழிபட வேண்டும். பஸ்மச்சின்னம் உள்ளவரை நீர்தேவர்கள் தடுக்கமாட்டார்கள்; நீராடி அருந்தியவுடன் பிரேதபாவம் நீங்கி திவ்யதேகம் பெறப்படுகிறது. மாற்றமடைந்த உயிர் இந்தத் தீர்த்தத்திற்கு ‘பிசாசமோசன’ என்ற பெயரை அறிவித்து, மார்கழி (மார்கஶீர்ஷ) சுக்ல சதுர்தசி நாளில் நீராடல், பிண்ட-தர்ப்பணம், பூஜை, அன்னதானம் செய்ய வேண்டும் எனச் சொல்கிறது. இறுதிப் பலश्रுதி—இந்தக் கதையை கேட்க/படிக்க பூத-பிரேத-பிசாசம், திருடர், காட்டு மிருகங்கள் ஆகியவற்றிலிருந்து பாதுகாப்பு உண்டாகும்; கிரஹபீடையால் பாதிக்கப்பட்ட குழந்தைகளுக்குச் சாந்திக்கதையாகவும் இது பாராயணம் செய்யத்தக்கது.

Gaṇa-pratiṣṭhita Liṅgas in Kāśī and Śiva’s Discourse on Non-Abandonment of Kāśī (Uttarārdha, Adhyāya 5)
இந்த அத்தியாயம் தெய்வீக உரையாடலுக்குள் கோவில்-பட்டியலாக அமைந்துள்ளது. ஸ்கந்தன் காசியில் பல கணங்களால் பிரதிஷ்டை செய்யப்பட்ட லிங்கங்களை—விஸ்வேசரின் வடக்கில், கேதாரத்தின் தெற்கில், குபேரரின் அருகில், உள்மனை வடக்கு வாசலருகே போன்ற இடக் குறிப்புகளுடன்—எண்ணிக் கூறி, தரிசனம் மற்றும் அர்ச்சனையால் கிடைக்கும் பலன்களையும் சொல்கிறான். பிங்கலாகேச, வீரபத்ரேஸ்வர (போரில் பாதுகாப்பு, ‘வீர-சித்தி’), கிராதேச (அபயம்), சதுர்முகேஸ்வர (தேவலோக மரியாதை), நிகும்பேஸ்வர (வேலை வெற்றி, உயர்வு), பஞ்சாக்ஷேச (முன்ஜென்ம நினைவு), பாரபூதேஸ்வர (தரிசனத்திற்குத் தீவிர ஊக்கம்), த்ர்யக்ஷேஸ்வர (பக்தர் ‘த்ர்யக்ஷ’ ஆகுதல்), க்ஷேமக/விஸ்வேசர வழிபாடு (விக்னநாசம், பாதுகாப்பான மீள்வரவு), லாங்கலீஸ்வர (நோய்நீக்கம், செழிப்பு), விராதேஸ்வர (அபராத நிவாரணம்), சுமுகேச (பாபவிமோசனம், சுபதரிசனம்), ஆஷாடீஸ்வர (பாபநாசம், காலவிசேஷ யாத்திரை குறிப்புகள்) ஆகியவை இடம்பெறுகின்றன. பின்னர் சிவனின் உள்ளார்ந்த உரை வருகிறது—காசி சம்சாரப் பாரம் சுமந்தோர்க்கு உறுதியான சரணம்; பஞ்சக்ரோசி அளவுடைய ‘நகர-தேகம்’; ருத்ராவாசம். ‘வாரணாசி/காசி/ருத்ராவாச’ என்ற பெயரை கேட்பதும் உச்சரிப்பதும் யமபயத்தைத் தணிக்கும் என கூறப்படுகிறது. இறுதியில் மகாதேவன் கணேசனை கணங்களுடன் காசிக்கு அனுப்பி, அங்கு இடையறாத வெற்றி, நிர்விக்னம் நிலைக்கச் செய்கிறான்; காசியின் நித்திய தத்துவ-சடங்கு மையத்தன்மை உறுதியாகிறது.

विघ्नेशस्य मायाप्रवेशः — Vināyaka’s Disguise, Omens, and the Court of Divodāsa
இந்த அதிகாரத்தில் ஸ்கந்தர் கூறுவது: சிவனின் ஆணைப்படி விக்நஜித்/விக்நேசர் காசியின் மாற்றத்தை நிறைவேற்ற விரைவாக வாராணசியில் நுழைந்து மாயையால் வேடமாற்றம் செய்தார். அவர் முதிய நட்சத்திரக் கணிப்பாளர்/ஜோதிடர் போல நகரமெங்கும் சுற்றி, கனவுகள் மற்றும் சகுனங்களின் பொருளை விளக்கி மக்களின் நம்பிக்கையைப் பெற்றார். கிரகணங்கள், தீய கிரகச் சேர்க்கைகள், வால்நட்சத்திரம், நிலநடுக்கம், விலங்குகள்–மரங்களில் அபசகுனம், நகர அழிவைச் சுட்டும் குறியீட்டு காட்சிகள் எனப் பல அமங்கல அறிகுறிகளைச் சொல்லி, அரசியல் அபாயம் நெருங்குகிறது என்ற சூழலை உருவாக்கினார்; இதனால் பலர் நகரை விட்டு வெளியேறத் தொடங்கினர். பின்னர் அந்தப்புரப் பெண்கள் அந்த ‘பிராமணன்’ நற்குணங்களைப் புகழ, ராணி லீலாவதி அவரை அரசன் திவோதாசரிடம் பரிந்துரைக்கிறாள். அரசன் மரியாதையுடன் வரவேற்று தனிமையில் தன் நிலை மற்றும் எதிர்காலம் குறித்து கேட்கிறான். வேடமிட்ட விக்நேசர் அரசனை விரிவாகப் புகழ்ந்து, “பதினெட்டு நாளில் வடதிசையிலிருந்து ஒரு பிராமணன் வருவான்; அவன் ஆலோசனையை ஐயமின்றி ஏற்க வேண்டும்” என்று அறிவுறுத்துகிறார். அதிகார முடிவில் மாயையின் தாக்கத்தால் நகரம் விக்நேசரின் ஆளுமைக்குள் வந்ததாகக் கூறி, அடுத்ததாக சிவன் விக்நேசரை எவ்வாறு போற்றினார், காசியில் அவர் எந்தெந்த நாம-ரூபங்களை எடுத்தார் என்று அகஸ்தியர் வினவுகிறார்.

Dhūṇḍhi-Vināyaka Stuti and the Āvaraṇa-Map of Vināyakas in Kāśī (काश्याम् विनायकावरणवर्णनम्)
இந்த அதிகாரத்தில் தேவர்கள், ருத்ரர்கள், சித்தர்கள், யக்ஷர்கள், கந்தர்வர்கள், கின்னரர்கள் ஆகிய தெய்வீகக் கூட்டங்களின் நடுவே மகாதேவரின் மங்களகரமான வாராணசிப் பிரவேசம் வர்ணிக்கப்படுகிறது. பின்னர் சிவன் ஸ்ரீகண்டராக இருந்து கணேசனை ஸ்தோத்திரம் செய்கிறார்—விநாயகன் காரணாதீதத் தத்துவம், விக்னங்களின் கட்டுப்படுத்துநரும் நீக்குநரும், பக்தர்க்கு சித்தி அளிக்கும் பரம ஆதாரம் எனப் போற்றப்படுகிறார். அதன்பின் தூண்டி-விநாயகனின் சிறப்பு கூறப்படுகிறது; காசியில் நுழைவு வெற்றியடைய அவர் அருள் அவசியம். மணிகர்ணிகையில் ஸ்நானம், மோதகம், தூபம், தீபம், மாலைகள் முதலிய அர்ப்பணங்கள், மேலும் சதுர்த்தி விரதம்—குறிப்பாக மாக சுக்ல சதுர்த்தி—விதியாகச் சொல்லப்படுகிறது; ஆண்டுதோறும் யாத்திரையில் எள்ளர்ப்பணம் செய்து ஹோமம் செய்யவும் அறிவுறுத்தப்படுகிறது. தூண்டி அருகில் ஜபம்-பாராயணம் செய்தால் விக்னநாசம், செல்வ-சமృద్ధி, வேண்டிய சித்தி கிடைக்கும் என பலश्रுதி கூறுகிறது. இறுதியில் காசியின் புனிதப் புவியியல் ‘ஆவரண’ வரிசையில் அமைக்கப்படுகிறது; திசைதிசையாக பல விநாயக வடிவங்கள் பெயருடன் எண்ணப்படுகின்றன. பயநீக்கம், பாதுகாப்பு, விரைவு சித்தி, எதிர்சக்தி அடக்கம் போன்ற உள்ளூர் செயல்களால் காசி பல அடுக்குக் காவல் வளையங்களால் காக்கப்படும் விநாயக-மண்டலமாக இவ்வதிகாரம் நிறுவுகிறது.

Pādodaka-Tīrtha and the Keśava Circuit in Kāśī (पादोदकतीर्थ-केशवपरिक्रमा)
அத்தியாயம் 8 உரையாடல் வடிவில் அமைந்துள்ளது. மந்தரத்தில் இருப்பின்போது சிவனின் செயல்களைப் பற்றி அகஸ்தியர் கேட்க, ஸ்கந்தர் காசியை மையமாகக் கொண்ட, மாசு நீக்கும் வரலாற்றை எடுத்துரைக்கிறார். இடையில் விஷ்ணுவின் தத்துவ உரை வருகிறது—செயலில் முயற்சி அவசியம்; ஆனால் பலன் தெய்வ சாட்சியும் தூண்டுதலும் சார்ந்தது; சிவஸ்மரணத்துடன் செய்யப்படும் கர்மங்கள் வெற்றி பெறும், சிவஸ்மரணம் இன்றி முறையாகச் செய்தாலும் அவை பயனற்றதாகும் என்று கூறப்படுகிறது. பின்னர் விஷ்ணு மந்தரத்திலிருந்து வாராணசிக்குச் சென்று, கங்கையின் எல்லை/சங்கமத்தில் நீராடி, ‘பாதோதக-தீர்த்தம்’ நிறுவப்பட்டதையும்/அடையாளம் காணப்பட்டதையும் விவரிக்கிறது. தொடர்ந்து ஆதிகேசவம் முதலான கேசவத் தலங்கள் மற்றும் சங்க, சக்கர, கதா, பத்ம, மகாலட்சுமி, தார்க்ஷ்ய, நாரத, பிரஹ்லாத, அம்பரீஷ முதலிய பல தீர்த்தங்களின் அடர்த்தியான பரிக்ரமைக் கட்டமைப்பு கூறப்படுகிறது; ஒவ்வொரு இடத்திலும் ஸ்நானம், பாதோதகப் பானம், ஸ்ராத்தம், தர்ப்பணம், தானம் ஆகியவை மற்றும் அவற்றின் பலன்கள்—சுத்தி, பித்ரு உயர்வு, செல்வம், ஆரோக்கியம், மோட்ச நோக்கிய பயன்—விளக்கப்படுகின்றன. பின்பகுதியில் ‘சௌகத’ தபஸ்வி/ஆசாரியரின் உரை நுழைந்து, அஹிம்சையே பரம தர்மம், கருணையே உயர்ந்த நெறி எனும் பொதுநெறி போதனையை முன்வைக்கிறது. இறுதியில் பலஸ்ருதி: இக்கதையை வாசித்தலும் கேட்டலும் வேண்டிய பயன்களை நிறைவேற்றும்; விஷ்ணுவின் விருப்பநிறைவேற்றும் தன்மையையும் சிவனின் ‘சிந்தை-சாதக’ சக்தியையும் ஒப்பிட்டு உறுதி அளிக்கிறது.

पञ्चनदतीर्थप्रादुर्भावः (Origin and Merit of the Pañcanada Tīrtha)
அத்தியாயம் அகஸ்தியர் ஸ்கந்தனை பக்தியுடன் ஸ்தோத்திரம் செய்து தொடங்குகிறது. காசியில் உள்ள ‘பஞ்சநத’ தீர்த்தம் ஏன் அந்தப் பெயர் பெற்றது, அது ஏன் பரம பாவனமாகக் கருதப்படுகிறது, மேலும் விஷ்ணு பராத்பரனாக இருந்தும் அங்கே எவ்வாறு சன்னிதியாக உள்ளார் என்பதைக் கேட்கிறார். ஸ்கந்தன் பதிலில்—பகவான் நிராகாரனாயினும் ஸாகாரமாக வெளிப்படுபவன், அனைத்திற்கும் ஆதாரமாயினும் சுதந்திரன்—என்று தெய்வத் தத்துவத்தை இடம்சார்ந்த உபதேசமாக விளக்கி, தீர்த்தத்தின் தோற்றக் கதையையும் கூறுகிறார். வேதசிரஸ் முனி, சுசி என்ற அப்ஸரை, ‘தூதபாபா’ என்ற பெண்ணின் பிறப்பு ஆகியவை வர்ணிக்கப்படுகின்றன. தூதபாபாவின் தவமே அவளின் அபூர்வ புனிதத்திற்குக் காரணம்; பிரம்மா வரமளித்து எண்ணற்ற தீர்த்தங்கள் அவளுடைய உடலில் வாசம் செய்யச் செய்கிறார், இதனால் அவளின் பாவநாச சக்தி மிகுகிறது. பின்னர் தர்மனுடன் சந்திப்பில் பரஸ்பர சாபங்கள் நிகழ்கின்றன—தர்மன் அவிமுக்தத்தில் மகாதர்மநதியாகிறார்; தூதபாபா சந்திரகாந்த மணிபோன்ற ரூபம் கொண்டு சந்திரோதயத்தில் உருகி நதியாகப் பாய்கிறாள். முடிவில் வழிபாட்டு-விதிகள் கூறப்படுகின்றன—பஞ்சநதத்தில் ஸ்நானம், பித்ரு-தர்ப்பணம், பிந்துமாதவ வழிபாடு, பஞ்சநத நீரைப் பருகுதல்/பயன்படுத்துதல் பாவனமாகும்; பிந்துதீர்த்தத்தில் தானம் வறுமை நீக்கும் எனக் கூறி காசியின் தீர்த்தப் பயண ஒழுங்கை நிறுவுகிறது.

Bindumādhava-Prādurbhāva at Pañcanada-hrada and the Kārtika/Ūrja Vrata Framework (बिंदुमाधवप्रादुर्भावः)
இந்த அதிகாரத்தில் ஸ்கந்தர் ‘மாதவப் பிராதுர்பாவம்’ எனும் பொருளை முன்வைத்து, பக்தியுடன் கேட்பதாலேயே விரைவில் புனிதம் பெறலாம் என அறிவிக்கிறார். மந்தர மலையிலிருந்து கேசவன் காசிக்கு வந்து அதன் ஒப்பற்ற புனிதத்தைக் கண்டு, பஞ்சநத-ஹ்ரதத்தை மிகச் சிறந்த தீர்த்தமாகப் போற்றுகிறார்; அது உலகில் புகழ்பெற்ற தூய்மையின் எடுத்துக்காட்டுகளையும் மிஞ்சும் என்கிறார். தபஸ்வி அக்னிபிந்து வந்து விஷ்ணுவை நீண்ட ஸ்தோத்திரத்தால் வணங்குகிறார்; பரம்பொருளானவர் பக்தர்களின் கருணைக்காக உடலுருவில் வெளிப்படுகிறார் என விளக்குகிறார். பின்னர் வரம் கேட்கிறார்—அனைத்து உயிர்களின், குறிப்பாக மோக்ஷார்த்திகளின் நலனுக்காக பஞ்சநதத்தில் பகவான் நிலையாகத் தங்க வேண்டும். விஷ்ணு வரம் அளித்து, காசியில் ‘தனூ-வ்யய’ (தேஹத் தியாகம்) மூலம் மோக்ஷம் கிடைக்கும் தனிச்சிறப்பை அறிவிக்கிறார்; மேலும் இந்த தீர்த்தம் ‘பிந்து-தீர்த்தம்’ எனப் பெயர்பெற்று, அங்கே ஸ்நானமும் பக்தியும் செய்தால் தூரத்தில் இருந்தாலும் பின்னர் தேஹாந்தத்தில் விடுதலை கிடைக்கும் என அருளுகிறார். இறுதிப் பகுதியில் கார்த்திக/ஊர்ஜா விரதத்தின் ஒழுக்கங்கள் கூறப்படுகின்றன—உணவு கட்டுப்பாடுகள், பிரம்மச்சரியம், ஸ்நானம், தீபதானம், ஏகாதசி விழிப்பு, சத்தியம், வாக்கு-அடக்கம், தூய்மை விதிகள், மற்றும் படிப்படியான உபவாசத் தேர்வுகள். இவை தர்மத்தை நிலைநிறுத்தி, சதுர்வர்க இலக்குகளை ஆதரித்து, பரமதேவனிடம் வெறுப்பின்மை மற்றும் தொடர்ந்த பக்தி சாதனையை வலியுறுத்துகின்றன.

बिंदुमाधव-तीर्थप्रभेदः तथा मणिकर्णिका-रहस्यं (Bindu-Mādhava’s Tīrtha-Forms and the Secret Greatness of Maṇikarṇikā)
அத்தியாயத்தின் தொடக்கத்தில் அகஸ்தியர், பாவனமான மாதவக் கதையையும் பஞ்சநதத்தின் மகிமையையும் கேட்ட பின் மேலும் தெளிவுரை வேண்டுகிறார். ஸ்கந்தர், பிந்து-மாதவனின் வாக்காக, அக்னிபிந்து முனிவருக்கு பகவான் மாதவன் அளித்த உபதேசத்தை எடுத்துரைக்கிறார். பின்னர் விஷ்ணு பல தீர்த்தங்களில் பல பெயர்-ரூபங்களாகத் தம்மை வெளிப்படுத்துகிறார்—கேசவ/மாதவ/நரசிம்ஹ முதலிய நாமங்களால்—ஒவ்வொரு தீர்த்தத்திற்கும் உரிய பலன்களையும் கூறுகிறார்: ஞான நிலைத்தன்மை (ஞான-கேசவ), மாயையிலிருந்து பாதுகாப்பு (கோபி-கோவிந்த), செல்வ-சமృద్ధி (லக்ஷ்மீ-நரசிம்ஹ), இச்சை நிறைவேற்றல் (சேஷ-மாதவ), உயர்ந்த சாதனைகள் (ஹயக்ரீவ-கேசவ) முதலியவை. அதன்பின் தீர்த்தங்களின் மதிப்பீட்டில் காசியின் அபூர்வ சக்தி வலியுறுத்தப்பட்டு, ஒரு ‘ரகசியம்’ வெளிப்படுகிறது—மத்தியானத்தில் பல தீர்த்தங்கள் விதிப்படி மணிகர்ணிகையில் வந்து சங்கமிக்கின்றன; தேவர்கள், ரிஷிகள், நாகர்கள் மற்றும் பல உயிரினங்களும் இந்த மத்தியான வழிபாட்டு சுழற்சியில் பங்கேற்கின்றனர். மணிகர்ணிகையின் பலன் மிகுந்தது; ஒரே பிராணாயாமம், ஒரே காயத்ரி ஜபம், ஒரே ஆஹுதி கூட பல மடங்கு பலன் தரும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. அக்னிபிந்து மணிகர்ணிகையின் எல்லையை கேட்டபோது, விஷ்ணு ஹரிச்சந்திரப் பகுதி, விநாயகத் தலங்கள் போன்ற அடையாளங்களால் அதன் பொது எல்லையைச் சொல்கிறார்; அருகிலுள்ள தீர்த்தங்களையும் அவற்றின் பலன்களையும் விளக்குகிறார். பின்னர் மணிகர்ணிகையை தேவியாகத் தியானிக்கும் முறை, மந்திரத்தின் தன்மை, மோட்ச நோக்கில் ஜப-ஹோம அளவுகள் கூறப்படுகின்றன. இறுதியில் அருகிலுள்ள சிவலிங்கங்கள், தீர்த்தங்கள், காவல் ரூபங்கள் பட்டியலிட்டு, பிந்து-மாதவக் கதையை பக்தியுடன் கேட்டு/படித்தால் புக்க்தி மற்றும் முக்தி இரண்டும் கிடைக்கும் எனப் பலश्रுதி கூறி அத்தியாயம் நிறைவடைகிறது.

Kapilā-hrada / Kapiladhārā Māhātmya and Pitṛ-tarpaṇa Phala (कपिलाह्रद–कपिलधारामाहात्म्य तथा पितृतर्पणफल)
அகஸ்தியர் காசியில் நிகழ்ந்த தெய்வீக சங்கமத்தை விரிவாகக் கேட்கிறார்—வೃಷத்வஜனான சிவனின் வருகை, விஷ்ணு, பிரம்மா, ரவி, கணங்கள், யோகினிகள் முன்னிலையில் சிவனைப் போற்றும் முறைகள். ஸ்கந்தர் சபை மரியாதைகளை—வணக்கம், அமர்விட ஒழுங்கு, ஆசீர்வாதங்கள் முதலியவை—விளக்குகிறார்; சிவன் பிரம்மாவை நடத்தைக் குறித்த சந்தேகத்தில் இருந்து ஆற்றுவித்து, பிராமண அபராதத்தின் பெருமை மற்றும் சிவலிங்க பிரதிஷ்டையின் புனித பலனை எடுத்துரைக்கிறார்। திவோதாசன் ஆட்சிக்காலத்தில் விதிப்படி காசிக்கு வெளியே தாம் காத்திருந்ததாக ரவி கூறுகிறார்; சிவன் இதை தெய்வ நிர்வாகத்தின் ஓர் அங்கமாக நிர்ணயிக்கிறார்। பின்னர் தீர்த்தத் தோற்றம்—கோலோகத்திலிருந்து ஐந்து தெய்வீக கபிலா பசுக்கள் வந்து பால் பொழிகின்றன; அந்தப் பாலால் ஏரி உருவாக, சிவன் அதற்கு ‘கபிலாஹ்ரதம்’ என்று பெயரிட்டு உயர்ந்த தீர்த்தமாக்குகிறார்। அங்கே பித்ருக்கள் தோன்றி வரம் வேண்ட, சிவன் ஸ்ராத்தம், பிண்டதானம், தர்ப்பணம் ஆகிய விதிகளை நிறுவுகிறார்; குஹூ/சோம யோகம் மற்றும் அமாவாசையில் அక్షய திருப்தி சிறப்பென கூறுகிறார்। மதுஸ்ரவா, க்ஷீரநீரதி, வृषபத்வஜ தீர்த்தம், கதாதர, பித்ரு தீர்த்தம், கபிலதாரா, சிவகயா போன்ற பல பெயர்கள் சொல்லப்படுகின்றன; அனைவருக்கும் உரிமை உண்டு என்றும் பல வகை மறைந்தோருக்கும் பயன் என்றும் வலியுறுத்தப்படுகிறது। இறுதியில் கேட்பதும் பாராயணம் செய்வதும் மகாபாப நாசமும் சிவ-சாயுஜ்யமும் தரும் எனப் பலश्रுதி கூறி, ‘காசி-ப்ரவேச’ ஜபாக்யான மரபுடன் இணைக்கிறது।

अध्याय १३ — ज्येष्ठेश्वर-निवासेश्वर-जयगीषव्येश्वर-माहात्म्य एवं जयगीषव्य-स्तोत्र
அகஸ்தியர் காசியின் வைபவமும் தாரகாரே (காசி) யில் சிவன் நிகழ்த்தும் செயல்களும் குறித்து ஸ்கந்தனை வினவுகிறார். ஸ்கந்தன் ஜயகீஷவ்யர் எனும் யோகி-முனிவரின் நிகழ்வை உரைக்கிறார்—மூன்றுகண் மகாதேவனின் ‘விஷம-ஈக்ஷண’ தாமரைத் திருவடிகளை மீண்டும் தரிசிக்கும் வரை உணவும் நீரும் ஏற்கமாட்டேன் என அவர் கடும் நியமம் மேற்கொள்கிறார்; அந்த தரிசனமின்றி உண்ட உணவு ஆன்மிகக் குறையுடையது எனக் கருதுகிறார். இந்த விரதத்தை சிவன் ஒருவரே அறிந்து நந்தியை அனுப்புகிறார். நந்தி அழகிய குகைக்குள் பக்தனை அழைத்து, தெய்வீக ‘லீலா-கமலம்’ ஸ்பரிசத்தால் உயிரூட்டி வலிமை அளித்து சிவ-கௌரி சன்னிதியில் நிறுத்துகிறார். பின்னர் ஜயகீஷவ்யர் விரிவான சிவஸ்தோத்திரம் பாடி பல திருநாமங்களால் மகாதேவனைப் போற்றி, ஒருமுக சரணாகதியை வெளிப்படுத்துகிறார். மகிழ்ந்த சிவன் வரங்கள் அளிக்கிறார்—அறுபடாத சன்னிதி, ஜயகீஷவ்யர் நிறுவிய லிங்கத்தில் நிலையான வாசம், மேலும் யோகோபதேசத்தால் அவரை முன்னணி யோகாசாரியராக ஆக்குதல். இந்த ஸ்தோத்திரம் மகாபாப நாசகமும் புண்ணிய-பக்தி வளர்ப்பதும் என அறிவிக்கப்படுகிறது. அத்தியாயத்தில் காசியின் தீர்த்த-புவியியல் குறிப்புகளும் வருகின்றன—ஜ்யேஷ்டவாபி அருகே சுயம்பு ஜ்யேஷ்டேஸ்வர லிங்கமும் ஜ்யேஷ்டா கௌரியின் தோற்றமும்; ஜ்யேஷ்ட சுக்ல சதுர்தசி, திங்கள், அனுராதா நட்சத்திரத்தில் மகாயாத்திரை விதி; ஜ்யேஷ்ட மாத இரவுஜாகரண விழா; ஜ்யேஷ்டஸ்தானத்தில் ஸ்ராத்தத்திற்கு விசேஷ பலன்; பின்னர் நிவாசேச (சிவன் தாமே நிறுவிய வாச-லிங்கம்) என்ற பெயரிடல். பலश्रுதியில் கவனமாகக் கேட்டால் பாபநாசமும் துன்பங்களிலிருந்து காப்பும் கூறப்படுகிறது.

काशीमाहात्म्ये ब्राह्मणसमागमः, लिङ्गप्रतिष्ठा, अविमुक्तमोक्षोपदेशश्च (Kāśī-Māhātmya: Assembly of Brāhmaṇas, Liṅga Foundations, and the Avimukta Teaching on Liberation)
அகஸ்தியர் ஸ்கந்தனை வினவுகிறார்—பெரும் புண்ணியமிக்க, இறைவனுக்கு மிகப் பிரியமான ‘ஜ்யேஷ்டஸ்தான’த்தில் என்ன நிகழ்ந்தது? ஸ்கந்தன் கூறுகிறான்: சிவன் மந்தரத்திற்கு சென்றபோது, காசியில் வாழ்ந்த பிராமணர்களும் க்ஷேத்ர-த்யாகிகளும் மகாக்ஷேத்ரத்தின் புனித பொருளாதார ஆதரவால் ‘தண்டகாதா’ எனும் அழகிய குளத்தை அகழ்ந்து, அதன் சுற்றிலும் பல மகாலிங்கங்களை பிரதிஷ்டை செய்தனர். அவர்கள் விபூதி தரித்தல், ருத்ராக்ஷ தரித்தல், லிங்கபூஜை, சதருத்ரீய ஜபம் ஆகிய சைவ ஒழுக்கங்களை இடையறாது கடைப்பிடித்தனர். சிவன் மீண்டும் வருகிறார் என்ற செய்தி கேட்டு மந்தாகினி, ஹம்ஸதீர்த்தம், கபாலமோசனம், ருணமோசனம், வைதரணி, லக்ஷ்மீதீர்த்தம், பிசாசமோசனம் முதலான பல தீர்த்த/குண்டங்களிலிருந்து எண்ணற்ற பிராமணர்கள் தரிசனத்திற்காக வந்து, கங்கைத் துறையில் காணிக்கைகளும் மங்கள ஸ்தோத்திரங்களும் உடன் கூடினர். சிவன் அவர்களை ஆறுதல் கூறி உபதேசிக்கிறார்—காசி ‘க்ஷேமமூர்த்தி’ என்றும் ‘நிர்வாணநகரி’ என்றும்; ‘காசி’ என்ற மந்திர-ஸ்மரணம் பாதுகாப்பும் உள்ளார்ந்த மாற்றமும் தரும். காசி-பக்தர்களின் மோட்ச நிலையை உறுதிப்படுத்தி, பக்தியின்றி காசியில் வாழ்வதன் குற்றத்தை எச்சரித்து, வரங்களை அளிக்கிறார்—பிரபு காசியை விட்டு நீங்கார்; பக்தி அசையாததாகவும் காசி-வாசம் தொடர்ச்சியாகவும் இருக்க வேண்டும்; பக்தர்கள் நிறுவிய லிங்கங்களில் சிவசன்னிதி நிலைத்திருக்கும். பின்னர் காசிவாசிகளுக்கான நெறிமுறைகள்—சேவை, வழிபாடு, தன்னடக்கம், தானம், கருணை, அஹிம்சை, தீங்கில்லா வாக்கு—என அறிவுறுத்தப்படுகிறது. காசியில் தவறுசெயலின் கர்மவிளைவுகளும் கூறப்படுகின்றன; இடையில் ‘ருத்ர-பிசாச’ போன்ற கடுமையான இடைநிலை, சுத்திகரிப்பு துன்பங்கள் அனுபவித்து பின்னர் விடுதலை பெறுவர். இறுதியில் அவிமுக்தத்தின் தனித்த வாக்குறுதி—அங்கே இறப்பவர் நரகத்தில் வீழார்; பிரயாண நேரத்தில் சிவன் தாரக-பிரஹ்ம உபதேசம் அளிப்பார்; சிறு தானம்கூட பெரும் புண்ணியம் தரும்; இந்த ‘ரகசியக் கதையின்’ பாராயணம்/கேட்பு/போதனை பாவநாசம் செய்து சிவலோகப் பிராப்தியை அளிக்கும்.

Jyeṣṭhasthāna Liṅga-Catalog and the Origins of Kaṇḍukeśvara & Vyāghreśvara
இந்த அதிகாரத்தில் ஸ்கந்தர் கும்பஜரிடம் ஜ்யேஷ்டேஸ்வரரைச் சுற்றியுள்ள பல லிங்கங்களின் தொகுப்பை எடுத்துரைத்து, அவை சித்தி அளிப்பவையும் பாவ-கலுஷத்தை நீக்கும் புனித வடிவங்களுமென கூறுகிறார். குறிப்பிட்ட பலன்களும் சொல்லப்படுகின்றன—பராசரேஸ்வர தரிசனமட்டுமே ‘தூய ஞானம்’ தரும்; மாண்டவ்யேஸ்வரன் அறிவுக் குழப்பத்தை அகற்றும்; ஜாபாலீஸ்வரன் துர்கதியைத் தடுக்கும்; சுமந்து நிறுவிய ஆதித்யனைத் தரிசித்தால் குஷ்டம்/தோல் நோய் தணியும். இவ்விலிங்கங்களை நினைவு, தரிசனம், ஸ்பரிசம், பூஜை, வணக்கம், ஸ்தோத்திரம் செய்தால் கலுஷம் எழாது என்பது பொதுப் பலச்ருதி। பின் முதல் காரணக் கதை: ஜ்யேஷ்டஸ்தானத்தின் அருகில் சிவா/தேவி கண்டுுக (பந்து) கொண்டு விளையாடுகையில், இரு பகைவர்கள் அவளைப் பிடிக்க வருகிறார்கள். அனைத்தையும் அறியும் தேவி அவர்களை அறிந்து அதே பந்தால் வீழ்த்துகிறாள்; அந்த கண்டுுகமே லிங்கமாக மாறி ‘கண்டுுகேஸ்வர’ எனப் பெயர் பெறுகிறது—துன்பநிவாரணி, பக்தர்க்கு தேவியின் நிலையான சன்னிதி அளிப்பது। அடுத்து தண்டகாத தீர்த்தத்தில் இரண்டாம் கதை: வேதயாகங்களால் தேவர்களின் வலிமை உயரும் என்பதை அறிந்த ஒரு தீயவன், பிராமணர்களைக் கொன்று தேவர்களைத் தளரச் செய்ய திட்டமிட்டு, வேடமிட்டு தவசிகளைக் தாக்குகிறான். சிவராத்திரியில் ஒரு பக்த பூஜகர் பாதுகாக்கப்படுகிறார்; அப்போது சிவன் புலி-சம்பந்தமான வடிவில் வெளிப்பட்டு ‘வ்யாக்ரேஸ்வர’ லிங்கத்தை நிறுவச் செய்கிறான். இதை நினைத்தால் நெருக்கடியில் வெற்றி, திருடர்-மிருகம் போன்ற அபாயங்களில் இருந்து பாதுகாப்பு, வழிபடுவோர்க்கு அச்சமின்மை கிடைக்கும். முடிவில் வ்யாக்ரேஸ்வரத்தின் மேற்கில் ‘உடஜேஸ்வர’ லிங்கமும் பக்தரைக் காக்கவே தோன்றியது என கூறப்படுகிறது।

ज्येष्ठेश्वरपरिसर-लिङ्गकुण्डवर्णनम् / Mapping of Liṅgas, Kuṇḍas, and Protective Deities around Jyeṣṭheśvara
இந்த அதிகாரத்தில் ஸ்கந்தர், ஜ்யேஷ்டேஸ்வரரைச் சுற்றியுள்ள துணை லிங்கங்கள், குண்டங்கள், வாபிகள் ஆகியவற்றை திசை‑வரிசையிலும் அருகாமை‑வரிசையிலும் கூறி, ஒரு பயனுள்ள தீர்த்த‑யாத்திரை வழித்தடத்தை அமைக்கிறார். அப்ஸரஸேஸ்வரமும் அப்ஸரஸ‑கூபமும் (சௌபாக்ய‑உதகம்) விவரிக்கப்படுகின்றன; அங்கு ஸ்நான‑தரிசனத்தால் துரதிர்ஷ்டம் நீங்கும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. பின்னர் வாபிக்கருகே குக்குடேசன் வழிபாடு இல்லவளர்ச்சி தரும்; ஜ்யேஷ்ட‑வாபி கரையில் பிதாமஹேஸ்வரன் ஸ்ராத்த‑ஸ்தலமாக பித்ரு‑திருப்திக்காகவும், தொடர்ந்து கதாதரேஸ்வரன் பித்ரு‑சந்தோஷம் அளிப்பவனாகவும் கூறப்படுகிறார். அடுத்து நாக‑சம்பந்தமான தலங்கள்—வாசுகீஸ்வரன் மற்றும் வாசுகீ‑குண்டம்; ஸ்நான‑தான விதிகள், நாகபஞ்சமியை காலக் குறியீடாகக் கொண்டு பாம்பு‑பயம், விஷத் தீங்கு ஆகியவற்றிலிருந்து பாதுகாப்பு பெறலாம் என வலியுறுத்தப்படுகிறது. தக்ஷகேஸ்வரன், தக்ஷக‑குண்டமும் இதே பாதுகாப்புத் தீமையைத் தொடர்கின்றன. பைரவக் களத்தில் கபாலி பைரவர் பக்தரின் பயத்தை நீக்கி ஆறு மாதத்தில் வித்யா‑சித்தி தருவார் எனவும்; சண்டீ மகாமுண்டா தேவியை பலி‑நைவேத்யங்களால் வழிபடவும், மகாஷ்டமி யாத்திரையால் புகழும் செல்வமும் பெறலாம் எனவும் கூறப்படுகிறது. பின்னர் சதுஃசாகர‑வாபிகை மற்றும் சமுத்திரங்களால் நிறுவப்பட்ட நான்கு லிங்கங்கள்; ஹரனின் வृषபம் நிறுவிய வृषபேஸ்வரன் தரிசனத்தால் ஆறு மாதத்தில் முக்தி எனச் சொல்லப்படுகிறது. கந்தர்வேஸ்வர‑குண்டத்தில் அர்ப்பணம்‑பூஜை செய்தால் “கந்தர்வர்களுடன் போகம்” என்ற பலன்; கர்கோடேஸ்வர‑கர்கோட‑வாபி வழிபாட்டால் நாகலோக மரியாதை, விஷபயம் இல்லாமை. மேலும் துந்துமாரீஸ்வரன் (சத்ரு‑பயம் நீக்கும்), புரூரவேஸ்வரன் (நான்கு புருஷார்த்தம் தரும்), சுப்ரதீகேஸ்வரன் (புகழ்‑வலிமை தரும்; பெரிய ஏரியுடன் இணைந்தது) ஆகியவை வருகின்றன. வடவாசலில் விஜயபைரவீ பாதுகாவலியாகவும், ஹுண்டன‑முண்டன கணங்கள் தடைகளை நீக்குவோராகவும் கூறப்பட்டு, அவர்களின் தரிசனத்தால் நலன் உண்டாகும். இறுதியில் வரணா கரையில் மேனா‑ஹிமவான் தொடர்பான உபகதை, பிச்சுவின் செய்தியால் விஸ்வேஸ்வர சன்னிதி மற்றும் விஸ்வகர்மாவின் மாபெரும் கட்டிடம், மேலும் இந்த மகிமையைச் செவிமடுத்தால் பாபநாசமும் சிவலோகப் பிராப்தியும் எனும் பலश्रுதி நிறைவாக வருகிறது.

Ratneśvara-liṅga Prādurbhāva and Māhātmya (रत्नेश्वरलिङ्ग-प्रादुर्भाव-माहात्म्य)
அத்தியாயம் 17-ல் அகஸ்தியர், காசியில் உள்ள ரத்னேஸ்வர மகாலிங்கத்தின் தோற்றமும் மகிமையும் விளக்குமாறு ஸ்கந்தனை வேண்டுகிறார். ஸ்கந்தன் சுயம்பு நிகழ்வை உரைக்கிறான்—பார்வதிக்கு அர்ப்பண உணர்வுடன் ஹிமவான் சேர்த்த ரத்தினக் குவியலே ஒளிவீசும் ரத்தினமய லிங்கமாக வெளிப்பட்டது; அதன் தரிசனமட்டுமே ‘ஞானரத்தினம்’ அளிக்கும் என கூறப்படுகிறது. சிவன்-பார்வதி அங்கு வந்து, லிங்கத்தின் ஆழ்ந்த வேர்ப்பற்றும் தீவிரத் தேஜஸும் குறித்து பார்வதி கேட்க, சிவன் அதன் பொருளை விளக்கி ‘ரத்னேஸ்வர’ என நாமகரணம் செய்து, வாராணசியில் இதன் சிறப்பு பலன்களை அறிவிக்கிறார். கணர்கள் (சோமநந்தி முதலியோர்) விரைவில் பொன் பிராசாதம் அமைக்கின்றனர். குறைந்த முயற்சியில்கூட ஆலயநிர்மாணமும் லிங்கப் பிரதிஷ்டையும் பெரும் புண்ணியம் தரும் என உரை வலியுறுத்தி, காசியின் தீவிர புண்ணியப் பெருக்கை காட்டுகிறது. பின்னர் ஒரு இதிஹாசம்: சிவராத்திரியில் பக்தியுடன் நடன சேவை செய்த கலாவதி என்ற நடனமங்கை, மறுபிறவியில் கந்தர்வ அரசகுமாரி ரத்னாவலியாகப் பிறக்கிறாள். தினமும் ரத்னேஸ்வர தரிசன விரதம் காத்து, எதிர்கால கணவர் தேவன் சுட்டிய பெயருக்கு ஒத்தவராக இருப்பார் என்ற வரம் பெறுகிறாள். மேலும், நெருக்கடிகளில் ரத்னேஸ்வரத்தின் சரணோதகம்/அபிஷேக நீர் எல்லாவிதத் துயரங்களுக்கும் மருந்தாகப் போற்றப்படுகிறது. இறுதியில், இந்தக் கதையைச் செவிமடுப்பது பிரிவுத் துயரம் முதலிய வேதனைகளைத் தணித்து, பாதுகாப்பும் ஆறுதலும் அளிக்கும் என உறுதி செய்யப்படுகிறது.

कृत्तिवासेश्वर-प्रादुर्भावः तथा हंसतीर्थ-माहात्म्यम् (Origin of Kṛttivāseśvara and the Glory of Haṃsatīrtha)
இந்த அதிகாரத்தில் அவிமுக்த-க்ஷேத்திரத்தில் நிகழ்ந்த காரணகதைத் தொடர் கூறப்படுகிறது. ஸ்கந்தர் அகஸ்தியரிடம் “அதிசயத்தை உண்டாக்கி, மகாபாபங்களை அழிக்கும்” நிகழ்வைச் சொல்கிறார்—மஹிஷாசுரனின் மகன் கஜாசுரன் பெருஞ்சரீரனாக வந்து காசியில் உலகை கலக்கமடையச் செய்கிறான். சிவன் திரிசூலத்தால் அவனைத் துளைக்கிறார்; பின்னர் உரையாடலில் கஜாசுரன் சிவனின் பரமாதிக்கத்தை ஏற்று வரங்களை வேண்டுகிறான். கஜாசுரன் தன் தோல் (க்ருத்தி) சிவனின் நித்திய ஆடையாக இருக்க வேண்டுமென வேண்ட, அதனால் சிவனுக்கு “க்ருத்திவாச” என்ற பெயர் நிலைபெறுகிறது. சிவன் அருளி, அவிமுக்தத்தில் அவன் உடல் வீழ்ந்த இடத்தில் “க்ருத்திவாசேஸ்வர” லிங்கத்தை நிறுவுகிறார்; இது காசி லிங்கங்களில் தலைசிறந்ததும் மகாபாதகநாசகமும் எனப் போற்றப்படுகிறது. இங்கு பூஜை, ஸ்தோத்திரம், மீண்டும் மீண்டும் தரிசனம், மேலும் மாக க்ருஷ்ண சதுர்தசி இரவு விழிப்பு-உபவாசம், சைத்ர சுக்ல பௌர்ணமி திருவிழா ஆகியவை பெரும் பலன் தரும் எனக் கூறப்படுகிறது. திரிசூலம் எடுக்கப்பட்ட இடத்தில் உருவான குண்டம் தீர்த்தமாகி, அதில் நீராடலும் பித்ரு-தர்ப்பணமும் புண்ணியமென விளக்கப்படுகிறது. ஒரு திருவிழாவில் சண்டையிட்ட பறவைகள் குண்டத்தில் விழுந்தவுடன் உடனடி சுத்தி பெற்று—காகங்கள் ஹம்சம் போன்றவையாக மாறுகின்றன; இதனால் “ஹம்சதீர்த்த” மகிமை வெளிப்படுகிறது. இறுதியில் ஹம்சதீர்த்த/க்ருத்திவாசப் பகுதியில் உள்ள லிங்கங்கள், பைரவம், தேவி, வேதாளம், நாகம், நோய்நீக்கும் குண்டங்கள் முதலியவற்றைச் சுற்றி தரிசிக்கும் புனிதச் சுற்றுப்பாதையும் அதன் பலன்களும் கூறப்பட்டு, இந்தத் தோற்றக்கதை கேட்பது லிங்கதரிசனத்துக்கு ஒப்பான சுபபலன் தரும் எனப் பலश्रுதி வழங்கப்படுகிறது.

Catalogue of Kāśī Liṅgas and Imported Tīrtha Potencies (लिङ्ग-तीर्थ-समाहारः)
ஸ்கந்தர் அகஸ்தியருக்கு காசியில் “மோட்சத்திற்காக சேவிக்கப்பட வேண்டிய” லிங்கங்களை அறிவுறுத்துகிறார். இவ்வத்யாயம் பட்டியல்-நடையில் செல்கிறது—நந்தி சிவனிடம் காசியின் மகத்தான ஆலயங்கள், பல லிங்கங்களின் தோற்றம் அல்லது இடமாற்றம், மேலும் பல தீர்த்த-சக்திகள் காசியில் ஒருங்கிணைவது ஆகியவற்றை அறிவிக்கிறார். திசைச் சுட்டிகள், அருகிலுள்ள அடையாளங்கள் (விநாயகர் தலங்கள், குண்டங்கள், குறிப்பிட்ட பகுதிகள்) உடன் பல இடப்பெயர்கள் கூறப்படுகின்றன. ஒவ்வொரு தலத்திற்கும் பலன் கூறப்படுகிறது—பாபநாசம், சித்தி, வெற்றி, கலியுகத்தில் அச்சமின்மை, தீய பிறவி தவிர்ப்பு, சிவலோகப் பெறுதல். “புனிதச் சுருக்கம்/சங்கடனம்” என்ற கோட்பாடு முக்கியம்: காசியில் உள்ள உள்ளூர் சமமான தீர்த்தங்களில் செய்யும் செயல் குருக்ஷேத்திரம், நைமிஷம், பிரபாசம், உஜ்ஜயினி போன்ற தொலை தலங்களைவிட பலமடங்கு புண்ணியத்தை அளிக்கும் என உரைக்கிறது. அவிமுக்தமும் மகாதேவ-லிங்கமும் காசியின் மோட்சக்ஷேத்திர அடையாளத்தின் அடித்தளமாக உயர்த்தப்பட்டு, காவல் தெய்வங்களும் யுகயுகாந்தரங்களிலும் நகரின் நிலைத்த புனிதத்தன்மையும் விவரிக்கப்படுகின்றன।

काश्यां क्षेत्ररक्षादेवी-व्यवस्था तथा विशालाक्षी-ललिता-आदि तीर्थमाहात्म्य (Kāśī’s Protective Goddess Network and the Māhātmya of Viśālākṣī, Lalitā, and Related Tīrthas)
இந்த அத்தியாயத்தில் அகஸ்தியர் காத்த்யாயனேய/நந்தின் பரம்பரையினரிடம்—அவிமுக்த க்ஷேத்திரத்தைப் பாதுகாக்க எந்த தேவியர் எங்கு நிலைபெற்றுள்ளனர், தெய்வ ஆணையால் அவர்கள் எவ்வாறு நியமிக்கப்பட்டனர் என்று வினவுகிறார். ஸ்கந்தர் வாராணசியில் தேவியர்-தீர்த்தங்களின் இடவரிசை அமைப்பை விளக்கி, கங்கைக்கரையில் விசாலதீர்த்தத்தின் அருகில் விசாலாட்சி மகிமையை முதலில் கூறுகிறார்; காசி-வாசப் புண்ணியத்துடன் தொடர்புடைய விரதம், இரவுஜாகரம், குறிப்பிட்ட திதியில் பதினான்கு கன்னியருக்கு அன்னதானம் செய்வதற்கான விதியையும் நிர்ணயிக்கிறார்। பின்னர் லலிதாதீர்த்தம் மற்றும் லலிதா தேவி, அதன்பின் விஸ்வபுஜா (சிறப்பாக நவராத்திரி யாத்திரை முக்கியத்துடன்) மற்றும் க்ஷேத்திரரட்சக சக்திரூபங்கள்—வாராஹி, சிவதூதி, ஐந்த்ரீ, கௌமாரி, மாஹேஸ்வரி, நரசிம்ஹி, ப்ராஹ்மி, நாராயணி, கௌரி/சைலேஸ்வரி—எனத் தொடர்ச்சியாக எடுத்துரைக்கப்படுகின்றன. சித்ரகண்டா தொடர்பான திருவிழா ஒழுங்குகள், நிகதபஞ்சனி பந்தவிமோசனப் பொருள், அம்ருதேஸ்வரி அமரத்துவச் சின்னம், சித்தலக்ஷ்மி மற்றும் மஹாலக்ஷ்மி பீடங்களின் சித்தி-செல்வ அருள், மேலும் உக்கிர ரட்சத் திரயம்—சர்மமுண்டா, மஹாருண்டா, சாமுண்டா—மகிமையும் விவரிக்கப்படுகிறது। இறுதியில் தெற்குத் திசை காவலியாக ஸ்வப்னேஸ்வரி/துர்கையை நிறுவி, தேவிபூஜை என்பது பலன் தரும் கர்மம் மட்டுமல்ல; தனி வாழ்வை நிலைநிறுத்தவும் க்ஷேத்திரத்தின் புனிதத்தைப் பாதுகாக்கவும் வழிகாட்டும் நெறியாகும் என்று போதிக்கப்படுகிறது।

Durgā-nāma-niruktiḥ and Kālarātrī’s Mission against the Asura Durga (Durga-Daitya)
அகஸ்தியர் ஸ்கந்தரிடம் கேட்டார்—தேவிக்கு “துர்கா” என்ற பெயர் எவ்வாறு வந்தது? காசியில் அவளை எவ்வாறு வழிபட வேண்டும்? ஸ்கந்தர் ஒரு தோற்றக் கதையைச் சொல்கிறார்—“துர்க” என்ற அசுரன் கடும் தவத்தால் மூவுலகையும் அடக்கி, வேதப் பயிற்சி, யாகச் சடங்குகள், சமூக ஒழுங்கு ஆகியவற்றைச் சிதைக்கிறான். அதனால் உலகிலும் நகரங்களிலும் அச்சம், கலகம், அநாசாரம், தர்மச் சிதைவு பெருகுகிறது—இவை அதர்மத்தின் அறிகுறிகள். இடையில் ஸ்கந்தர் நெறியை உரைக்கிறார்—செல்வத்தில் மிதமின்றி மகிழ்ந்து அகங்காரம் கொள்ளாதே; துன்பத்தில் சோர்ந்து விழாதே; தைரியம், அமைதி, சத்தியம் ஆகியவை தர்மத்தின் அடித்தளம். ஆட்சியை இழந்த தேவர்கள் மகேஸ்வரனைச் சரணடைகிறார்கள்; அவர் தூண்டுதலால் தேவி அசுரமர்த்தனத்திற்கு எழுந்து, காலராத்திரியைத் தூதியாக அனுப்புகிறாள். காலராத்திரி அசுர துர்கனுக்கு ஒழுங்கான இறுதி அறிவுறுத்தலை வழங்குகிறாள்—மூவுலகை இந்திரனிடம் ஒப்படை, வைதிக யாகங்களை மீண்டும் நிலைநாட்டி, லோகதர்மத்தைப் பாதுகாப்பு; இல்லையெனில் தண்டனை உறுதி. அவள் வாக்குச் சாமர்த்தியத்தால் அவனின் ஆசையும் அகந்தையும் வெளிப்படுத்துகிறாள். அவன் அவளைப் பிடிக்க முயன்றவுடன், காலராத்திரி பேராற்றலை வெளிப்படுத்தி படைகளைச் சுட்டெரித்து தாக்குதல்களைத் தணிக்கிறாள். பின்னர் தேவி பல சக்திகளை உருவாக்கி அசுரசேனையை அடக்குகிறாள்—இக்கதை தெய்வப் பாதுகாப்பு என்பது வெற்றியோடு மட்டுமல்ல, யாக-தர்ம நெறிச் சமநிலையை மீட்டெடுப்பதுமென காட்டுகிறது.

Vajrapañjara-stuti and the Naming of Durgā (वज्रपंजर-स्तुति तथा दुर्गानाम-प्रादुर्भावः)
இந்த अध्यாயத்தில் அகஸ்தியர், உமையின் சாகார சக்திகளுடன் தொடர்புடைய பரம சக்திகளின் பெயர்கள் மற்றும் வகைகள் என்னவென்று ஸ்கந்தனை வினவுகிறார். ஸ்கந்தன் பல தெய்வீக சக்திநாமங்களை விரிவாகக் கூறி, சாக்த செயற்பாட்டு சக்திகளின் கருத்து வரைபடத்தை அமைக்கிறார். பின்னர் போர்மயமான தெய்வவியல் நிகழ்வு: ‘துர்க’ எனும் வலிமைமிக்க அசுரன் புயல்போன்ற ஆயுதங்களால் தேவியைத் தாக்கி, யானை, எருமை, பலகை வடிவங்கள் போன்ற உருவமாற்றங்களால் அச்சுறுத்துகிறான். தேவி துல்லியமான அஸ்திரப் பயன்பாட்டால் எதிர்த்து, இறுதியில் திரிசூலத்தால் அவனை அடக்கி உலக ஒழுங்கை மீண்டும் நிலைநிறுத்துகிறாள். தேவர்கள் மற்றும் ரிஷிகள் நீண்ட, முறையான ஸ்தோத்திரம் பாடுகின்றனர்—தேவியை ‘சர்வதேவமயி’ எனப் போற்றி, திசை மற்றும் செயல் சார்ந்த பல வடிவங்களை ஒரே பரம ஒருமையில் இணைக்கின்றனர். இந்த ஸ்தோத்திரம் ‘வஜ்ரபஞ்சர’ எனப்படும் காவசமாக, பயம் மற்றும் துன்பங்களை நீக்கும் என வாக்குறுதி அளிக்கப்படுகிறது; இந்த நிகழ்வினால் தன் பெயர் ‘துர்கா’ எனப் பிரசித்தி பெறும் என்று தேவி அறிவிக்கிறாள். முடிவில் காசியில் நடைமுறை விதிகள்—அஷ்டமி, சதுர்தசி (குறிப்பாக செவ்வாய்) வழிபாடு, நவராத்திரி பக்தி, ஆண்டுதோறும் யாத்திரை, துர்கா-குண்டத்தில் நீராடி வழிபாடு; மேலும் க்ஷேத்திரத்தை காக்கும் சக்திகள், பைரவங்கள், வேதாளங்கள் குறித்த சுருக்கமான குறிப்பிடும் உள்ளது।

त्रिविष्टप-लिङ्गमहिमा तथा ओंकारलिङ्ग-प्रादुर्भावकथा (Glory of the Triviṣṭapa Liṅga and the Origin Narrative of the Oṃkāra Liṅga)
இந்த அத்தியாயம் பல அடுக்கான உரையாடலாக விரிகிறது. அகஸ்தியர் ஸ்கந்தனை நோக்கி—ஷடானனன் திரிலோசன மகாதேவரை எவ்வாறு அணைந்தான், விரஜா-பீடத்தின் மகிமை என்ன, காசியின் லிங்க-தீர்த்தப் புவியியல் எவ்வாறு அமைந்துள்ளது—என்று கேட்கிறார். ஸ்கந்தன் விரஜா ஆசனத்தை விளக்கி, திரிலோசன மகாலிங்கமும் பிலிபிலா தீர்த்தமும் ஒன்றாக ஒரு முழுமையான தீர்த்த-சங்கமமாக இருப்பதைச் சொல்கிறான். பின்னர் தேவி சிவனை வினவுகிறாள்—காசியில் அனாதி-சித்தமாக இருந்து நிர்வாணத்தின் காரணமாகவும், காசியை மோக்ஷபுரியாகப் புகழ்விக்கும் ஆதாரமாகவும் உள்ள லிங்கங்களைத் தெளிவாகப் பட்டியலிட வேண்டும் என்று. சிவன் ஓங்காரமும் திரிலோசனமும் தொடங்கி விஶ்வேஸ்வரர் வரை பதினான்கு பிரதான லிங்கங்களை ஒழுங்காகக் கூறி, இவை ஒன்றிணைந்தே மோக்ஷக்ஷேத்திரத்தின் செயற்பாட்டு அடித்தளமாக இருப்பதாகவும், முறையான யாத்திரை மற்றும் பூஜை அவசியம் என்றும் உபதேசிக்கிறார். கலியுகத்தில் சில மறைந்த அல்லது இன்னும் வெளிப்படாத லிங்கக் குழுக்கள் பக்தி-ஞானமுள்ளவர்களுக்கே எளிதில் கிடைக்கும் என்றும் குறிப்பிடப்படுகிறது. அதன்பின் ஒவ்வொரு லிங்கத்தின் தனி மகிமையையும் தேவி கேட்க, ஓங்காரலிங்கத்தின் தோற்றக் கதை விரிவாகச் சொல்லப்படுகிறது—ஆனந்தகானனத்தில் பிரம்மாவின் தவம், ஆதியெழுத்து (அ-உ-ம) தரிசனம், நாத-பிந்து தத்துவ விளக்கம், பிரம்மாவின் ஸ்துதி, வரப்பிரசாதம், தரிசனமும் ஜபமும் தரும் ரட்சணை உறுதி. இவ்வாறு தீர்த்த-வரைபடம், யாத்திரை-வழிமுறை, பிரணவத்தை சப்தப்ரஹ்மமாக விளக்கும் தத்துவம்—அனைத்தும் ஒரே மோக்ஷநோக்கிய தெய்வீக உபதேசமாக இணைகிறது.

Oṃkāra-liṅga Māhātmya and Mahāpāśupata Vrata Instruction (ओंकारलिङ्गमाहात्म्यं महापाशुपतव्रतोपदेशश्च)
இந்த அதிகாரத்தில் ஸ்கந்தர் அவிமுக்த க்ஷேத்திரம் (காசி) எனும் பரம புனிதத் தலத்தின் சிறப்பையும், ஓங்கார-லிங்கத்தின் மஹாத்மியத்தையும் உரைக்கிறார். பத்மகல்பப் பின்னணியில் பாரத்வாஜரின் புதல்வன் தமனன் உலக வாழ்வின் நிலையின்மையும் துயரமூலத்தையும் உணர்ந்து ஆசிரமங்கள், நகரங்கள், காடுகள், நதிகள், தீர்த்தங்கள் என அலைந்து தவம் செய்கிறான். தீர்த்தயாத்திரை, மந்திரஜபம், ஹோமம், குருசேவை, சுடுகாடு வாசம், மருந்து-ரசாயன முயற்சிகள், கடுந்தபஸ் ஆகியவற்றைச் செய்தும் மனநிலைத்தன்மையும் ‘சித்தியின் விதையும்’ கிடைக்காததால் “இதே உடலில் சித்தி” பெறத் துல்லிய உபதேசம் வேண்டுகிறான். தெய்வயோகத்தால் ரேவா நதிக்கரையில் ஓங்காரத் தலத்தை அடைந்து பாசுபத தபஸ்விகளைப் பார்த்து அவர்களின் முதிய ஆசான் முனி கர்கரை அணைகிறான். கர்கர் அவிமுக்தத்தை சம்சாரக் கடலிலிருந்து மீட்கும் உத்தம க்ஷேத்திரம் எனப் போற்றி, அதன் எல்லைக் காவலர்கள் மற்றும் மணிகர்ணிகா, விஸ்வேஸ்வரர் போன்ற முக்கிய நிலையங்களைச் சுட்டி, சாதனையை ஓங்கார-லிங்க ஆராதனையில் நிலைநிறுத்துகிறார். அங்கு பாசுபத முனிவர்கள் லிங்கபூஜையால் சித்தி பெற்றதைச் சொல்லி, ஒரு எச்சரிக்கை-கதை கூறுகிறார்—சிவனின் நிர்மால்யத்தை உண்ட தவளைக்கு குற்றம் ஏற்பட்டு க்ஷேத்திரத்திற்கு வெளியே மரணம் வந்து, கலந்த சுப-அசுப குறிகளுடன் மறுபிறவி கிடைக்கிறது; இதனால் சிவத்ரவ்யம், நிர்மால்யம் ஆகியவற்றை மரியாதையுடன் காக்க வேண்டுமென விதி நிறுவப்படுகிறது. அந்த தவளையிலிருந்து மறுபிறந்த மாதவி ஓங்காரத்தில் ஒருமுக பக்தியுடன்—நிரந்தர ஸ்மரணம், சேவை, இந்திரியக் கட்டுப்பாடு, லிங்கமே இலக்கு—வைகாசி சதுர்தசி உபவாச-ஜாகரணத்தில் லிங்கத்தில் லயமடைகிறாள்; திவ்ய ஒளி வெளிப்பட்டு, அங்குள்ள திருவிழா மரபும் குறிப்பிடப்படுகிறது. இறுதியில் பலச்ருதி, கவனமாகக் கேட்போருக்கு பாவநாசம் மற்றும் சிவலோகப் பிராப்தி, மேலும் கணங்களால் க்ஷேத்திரம் நித்தம் காக்கப்படுவது ஆகியவற்றை அறிவிக்கிறது.

त्रिविष्टप-त्रिलोचन-लिङ्गमाहात्म्य तथा पिलिपिला-तीर्थविधिः (Māhātmya of Triviṣṭapa/Trilocana Liṅga and the Pilipilā Tīrtha Observance)
இந்த அதிகாரத்தில் முன் வந்த சுத்திகரண உரையை கேட்ட அகஸ்தியர் “திரிவிஷ்டபீ” கதையை விளக்குமாறு கேட்கிறார். ஸ்கந்தர் காசியின் ஆனந்தகானனத்தில் உள்ள திரிவிஷ்டப லிங்கமும் அதைவிட உயர்ந்த திரிலோசன லிங்கமும், அவற்றைச் சூழ்ந்த தீர்த்தங்களின் புனித நுண்-புவியியலையும் விவரிக்கிறார். சரஸ்வதி, காலிந்தி/யமுனை, நர்மதை—இந்த மூன்று நதிகள் மீண்டும் மீண்டும் ஸ்நானரூபமாக லிங்கசேவை செய்கின்றன என்ற திரிநதி-மோட்டீஃப் கூறப்படுகிறது; அந்த நதிகளின் பெயரால் உள்ள துணைலிங்கங்களுக்கு தரிசனம், ஸ்பரிசம், அர்ச்சனை ஆகியவற்றின் தனித்த பலன்களும் சொல்லப்படுகின்றன. பிலிபிலா தீர்த்தத்தில் ஸ்நானம், தானம், ஸ்ராத்த-பிண்டாதி கர்மங்கள், மேலும் திரிவிஷ்டப/திரிலோசன வழிபாடு—இவை பலவகை பாவங்களுக்கு முழுமையான பிராயச்சித்த முறையென வலியுறுத்தப்படுகிறது; ஆனால் சிவநிந்தை மற்றும் சைவ பக்தர் நிந்தைக்கு பிராயச்சித்தம் இல்லை என்று தெளிவாகத் தடை கூறப்படுகிறது. பஞ்சாமிர்த அபிஷேகம், கந்தம்-மால்யம், தூப-தீபம், நைவேத்யம், இசை-கொடிகள், பிரதக்ஷிணா-நமஸ்காரம், பிராமண பாராயணம் போன்ற பக்தி நடைமுறைகள், மாதந்தோறும் வரும் சுப தினங்கள், மேலும் திரிவிஷ்டபத்தில் எப்போதும் மங்களம் என்ற உரையும் இடம்பெறுகிறது. அருகிலுள்ள சாந்தனவ, பீஷ்மேச, த்ரோணேச, அஸ்வத்தாமேஸ்வர, வாலகில்யேஸ்வர, வால்மீகேஸ்வர முதலிய லிங்கங்களும் அவற்றின் பலன்களும் பட்டியலிடப்படுகின்றன।

त्रिलोचनप्रासादे पारावतद्वन्द्वकथा (The Pigeon-Couple Narrative at the Trilocana Shrine)
இந்த அதிகாரத்தில் ஸ்கந்தர் மைத்ராவருணருக்கு, விரஜா எனும் பீடத்தில் உள்ள திரிலோசனரின் ரத்தினமயப் பிராசாதத்தில் நடந்த முன்னிகழ்வை உரைக்கிறார். அங்கே ஒரு புறா-தம்பதி தினமும் பிரதட்சிணம் செய்து, வாத்திய ஒலிகள், ஆரத்தி தீபங்கள் போன்ற இடையறாத பக்தி முழக்கங்களின் நடுவே வாழ்கிறது. ஒரு கழுகு அவர்களின் அசைவுகளை கவனித்து வெளியேறும் வழியை அடைத்து நெருக்கடியை உருவாக்குகிறது. பெண் புறா இடம் மாற்றுமாறு மீண்டும் மீண்டும் வலியுறுத்தி, “உயிர் காப்பதே முதன்மை; உயிர் இருந்தால் குடும்பம், செல்வம், வீடு அனைத்தும் மீண்டும் கிடைக்கும்; இடப்பற்று அறிவாளியையும் அழிக்கும்” என்ற நடைமுறை நீதியைச் சொல்கிறது. அதே நேரத்தில் காசி, ஓங்கார லிங்கம், திரிலோசனர் ஆகியவை பரம புனிதம் எனக் கூறி, புனிதத் தலத்தை விட்டு விலகலாமா அல்லது உயிரைக் காக்கலாமா என்ற தர்மச் சிக்கலை தீவிரமாக்குகிறது. ஆண் புறா முதலில் ஒப்புக்கொள்ளாது; முரண்பாடு ஏற்பட்டு கழுகு இருவரையும் பிடிக்கிறது. அப்போது மனைவி யுக்தி கூறுகிறாள்—கழுகு பறக்கும் போதே அதன் காலைக் கொத்திக் கடி; யுக்தி வெற்றி பெற, அவள் விடுபடுகிறாள்; கணவரும் விழுந்து தப்புகிறான். இதனால் இடையறாத முயற்சி (உத்யமம்) விதியுடன் இணைந்தால் துன்பத்திலும் எதிர்பாராத விடுதலை கிடைக்கும் எனப் போதிக்கப்படுகிறது. பின்னர் கர்மப் பலன் மற்றும் மறுபிறவி வழியாக அந்த ஜோடி வேறிடத்தில் உயர்ந்த நிலையை அடைகிறது. மேலும் பரிமாலாலயன் எனும் வித்யாதரன், காசியில் திரிலோசனரை வழிபடாமல் உணவு கொள்ளமாட்டேன் எனக் கடும் விரதம் எடுக்கிறான்; நாககன்னி ரத்னாவளி தோழிகளுடன் மலர்கள், இசை, நடனம் மூலம் திரிலோசனரை ஆராதித்து தெய்வத் தரிசனம் பெறுகிறாள். இறுதியில் பலश्रுதி—திரிலோசனக் கதையைச் செவிமடுத்தல் பாபப் பாரமுள்ளவரையும் தூய்மைப்படுத்தி உயர்ந்த கதிக்கு இட்டுச் செல்கிறது.

Kedāra-mahimākhayāna (केदारमहिमाख्यानम्) — Glory of Kedāreśvara and Harapāpa-hrada in Kāśī
அத்தியாயம் பார்வதி கெதாரத்தின் மாஹாத்மியத்தை கருணையுடன் விளக்குமாறு வேண்டுவதால் தொடங்குகிறது. சிவன், எண்ணம் முதல் தரிசனம் வரை படிப்படியாகப் பலன் உயரும் என உரைக்கிறார்—கெதாரத்திற்கு செல்ல வேண்டும் என்ற சங்கல்பமே பாபநாசத்தின் தொடக்கம்; வீட்டைவிட்டு புறப்படுதல், வழியில் முன்னேறுதல், நாமஸ்மரணம், இறுதியில் தரிசனமும் தீர்த்தநீரைப் பெறுதலும்—ஒவ்வொரு நிலையிலும் புண்ணியம் மேலும் மேலும் பெருகுகிறது. பின்னர் ஹரபாப-ஹ்ரதம் (கெதார-குண்டம்) குறித்து, அங்கு ஸ்நானம், லிங்கபூஜை, ஸ்ராத்தம் செய்தால் மகாபுண்ணியம் கிடைத்து பித்ருக்களுக்கு உயர்வு/உத்தாரம் உண்டாகும் என கூறப்படுகிறது. எடுத்துக்காட்டுக் கதையில் பாசுபத ஒழுக்கம் கொண்ட இளம் தபஸ்வி (இங்கு வசிஷ்டன் என அடையாளம்) கெதார யாத்திரை மேற்கொள்கிறான்; அவன் குரு திவ்யகதியை அடைகிறார், வசிஷ்டனின் உறுதியான விரதத்தால் சிவன் அருள்புரிந்து கலியுகத்தில் சாதகர்களின் நன்மைக்காக தீர்த்தத்தில் தமது சன்னிதியை நிறுவுகிறார். மேலும் கெதாரத்தின் அருகிலுள்ள லிங்கங்கள்—சித்ராங்கதேச்வரர், நீலகண்டர், அம்பாரீஷேசர், இந்திரத்யும்னேச்வரர், காலஞ்சரேச்வரர், க்ஷேமேச்வரர் முதலியவை—மற்றும் அவற்றின் இடவிசேஷப் புண்ணியங்கள் கூறப்பட்டு, காசியில் கெதாரத்தை மையமாகக் கொண்ட ஒரு புனித யாத்திரைத் திட்டம் அமைக்கப்படுகிறது.

धर्मेशमहिमाख्यानम् (Dharmeśa-Mahimākhyāna) — The Glorification of Dharmeśvara and Dharma-pīṭha
இந்த அத்தியாயம் அடுக்கடுக்கான உரையாடல் வடிவில் விரிகிறது. ஆனந்தகானனத்தில் புண்ணியத்தைப் பெருக்கும் ஒரு சிறப்பு லிங்கத்தைப் பற்றி பார்வதி கேட்கிறாள்—அதன் ஸ்மரணம், தரிசனம், நமஸ்காரம், ஸ்பரிசம், பஞ்சாமிர்த அபிஷேகம் ஆகியவை மகாபாபங்களைத் தணித்து, தானம்-ஜபம்-அர்ப்பணம் முதலியவற்றிற்கு அழியாத பலன் தரும் எனக் கூறப்படுகிறது. சிவன் இதை ஆனந்தவனத்தின் ‘பரம ரகசியம்’ எனச் சொல்லி, பின்னர் ஸ்கந்தன் வழியாகக் கதை தொடர்கிறது. இங்கு தர்மதீர்த்தமும் தர்மபீடமும் குறிப்பிடப்படுகின்றன; அவற்றைத் தரிசிப்பதாலேயே பாபவிமோசனம் உண்டாகும் என உரைக்கப்படுகிறது. விவஸ்வானின் புதல்வன் யமன் சிவதரிசனத்திற்காக நீண்டகாலம் கடுந்தவம் செய்கிறான்—துநியமங்கள், ஒருகாலில் நிலைநிற்றல், மிகக் குறைந்த நீர்சேவனம் போன்றவை. சிவன் திருப்தியடைந்து வரங்கள் அளித்து, யமனை தர்மராஜனாகவும் கர்மசாட்சியாகவும் நியமித்து, கர்மத்திற்கேற்ப உயிர்களின் நியாயமான பாதையை ஆளும் பொறுப்பை அளிக்கிறார். பின்னர் ‘தர்மேஸ்வர’ எனும் தர்மமைய லிங்கத்தின் வழிபாட்டு மகிமை நிறுவப்படுகிறது—தரிசனம், ஸ்பரிசம், அர்ச்சனை செய்தால் விரைவில் சித்தி; தீர்த்தஸ்நானம் புருஷார்த்தப் பெறுதிக்கு துணை; எளிய காணிக்கைகளும் பக்தியுடன் செய்தால் தர்மரட்சையாகக் கருதப்படும். இறுதியில் கார்த்திக சுக்ல அஷ்டமி யாத்திரை, உபவாசம், இரவுஜாகரம், ஸ்தோத்திரப் பாராயணம் ஆகியவை தூய்மை மற்றும் சுபகதியை அளிக்கும் பலனுரையாகச் சொல்லப்படுகிறது.

Dharma’s Petition, the Birds’ Request for Liberating Knowledge, and the Mapping of Mokṣa-Sites in Kāśī
அத்தியாயம் 29 ஸ்கந்தன் உரைக்கும் உட்சேர்ந்த உரையாடலாக விரிகிறது. அமுதக் கடலென கருணைமிகு சிவன், தன் அருள்தொட்டலால் தர்மராஜனை ஆறுதல் கூறி உயிர்ப்பித்து, அவனது தவவலிமையை மீண்டும் நிலைநிறுத்துகிறார். பின்னர் தர்மராஜன், பெற்றோரை இழந்த இனிய மொழி பேசும், தவத்தின் சாட்சிகளான கீரப் பறவைகள் (கிளிகள்) சார்பில் சிவனிடம் தெய்வப் பாதுகாப்பும் அருளும் வேண்டுகிறார். சிவன் முன்னே அழைக்கப்பட்ட பறவைகள், சம்சாரத்தின் நிலையைச் சொல்கின்றன—எண்ணற்ற பிறவிகள், தேவர்-மனிதர்-விலங்கு வடிவங்களில் இன்ப-துன்பம், வெற்றி-தோல்வி, கல்வி-அறியாமை என மாறிமாறி வரும் நிலையற்ற சுழற்சி. தவத்தால் எழுந்த லிங்கப் பூஜையின் தரிசனமும் சிவனின் நேர்தரிசனமும் தங்களுக்குத் தீர்மானமான திருப்பமாக அமைந்தது எனக் கூறி, உலகப் பந்தங்களை அறுக்கும் ஞானத்தை வேண்டுகின்றன. வானுலகப் பதவிகளை மறுத்து, காசியில் மரணம் பெற்று மீள்பிறவி இல்லாத (அபுனர்பவம்) நிலை வேண்டுகின்றன. அதற்கு சிவன் காசியின் மோட்சத் தலங்களை விரிவாக வர்ணிக்கிறார்—தன் ‘அரசு வாசஸ்தலம்’, மோட்சலட்சுமீவிலாசப் பிராசாதம், நிர்வாண மண்டபம் மற்றும் முக்தி-தக்ஷிணா-ஞான மண்டபங்கள்; ஜபம், பிராணாயாமம், சதருத்ரியம், தானம், விரதம், விழிப்பு ஆகியவற்றின் பலன் பெருகுதல்; ஞானவாபியின் மகிமை; மணிகர்ணிகா, அவிமுக்தேஸ்வரர் போன்ற உச்ச மையங்கள். இறுதியில் சிவன் பறவைகளுக்கு திவ்ய வாகனம் அளித்து தன் தாமத்திற்குச் செல்ல அருள்கிறார்; காசி சார்ந்த அருளும் ஞானமும் மீட்பளிக்கும் சக்தி என வெளிப்படுத்துகிறார்।

मनोरथतृतीया-व्रतविधानम् (Manoratha-Tṛtīyā Vrata: Procedure and Fruits)
இந்த அதிகாரத்தில் ‘மனோரத-திருதியா’ விரதத்தின் முறையும் பலன்களும் ஒழுங்காக உரைக்கப்படுகின்றன. ஜகதம்பிகை கௌரி தர்மபீடத்தின் அருகில் தங்கி லிங்கபக்தர்களுக்கு சித்தி அருளுவேன் என்று சங்கல்பம் செய்கிறாள். சிவன் ‘விச்வபுஜா’ ரூபத்தில் தேவிபூஜையின் மகிமையை உறுதிப்படுத்தி, இந்த விரதம் மனவிருப்பங்களை நிறைவேற்றி இறுதியில் ஞானப்பிராப்திக்குத் துவாரமாகும் என்கிறார். விதியைத் தெளிவுபடுத்துமாறு தேவி கேட்டபோது, சிவன் புலோமாவின் மகள் பௌலோமியின் எடுத்துக்காட்டைச் சொல்கிறார். அவள் பக்திப் பாடல்கள், லிங்கபூஜை, நிஷ்டையுடன் ஆராதனை செய்து சுபவிவாகமும் பக்திசம்பத்தும் வேண்டுகிறாள். பின்னர் சிவன் விரத காலநிர்ணயம் (சிறப்பாக சைத்ர சுக்ல திருதியா), தூய்மை ஒழுக்கங்கள், இரவு கட்டுப்பாட்டுடன் ‘நக்த’ உபவாசம், பூஜை வரிசை—முதலில் ஆசா-விநாயகர், பின்னர் விச்வபுஜா கௌரி; மலர்கள், சந்தனம், நறுமணப் பொருட்கள் முதலியவற்றுடன் மாதந்தோறும் ஒரு ஆண்டு அனுஷ்டித்து, இறுதியில் ஹோமம் செய்து ஆசாரியருக்கு தானம் அளிக்க வேண்டும் என விளக்குகிறார். பலश्रுதியில் செல்வம், சந்ததி, கல்வி, துரதிர்ஷ்ட நீக்கம், இறுதியில் மோக்ஷம் வரை பலன்கள் கூறப்படுகின்றன. வாராணசியைத் தவிர்ந்த இடங்களிலும் விக்ரஹம் செய்து தானம் முதலிய வழிகளில் இந்த விரதத்தை ஏற்புடையவாறு நடத்தலாம் என்றும் கூறப்படுகிறது.

धर्मेश्वराख्यान (Dharmēśvara Narrative) — Dharma-tīrtha, Dharma-kūpa, and the Five-Faced Liṅga Cluster
அகஸ்தியர், சிவன் தேவியிடம் உரைத்த தர்மதீர்த்தத்தின் மஹாத்மியத்தை ஸ்கந்தன் கூற வேண்டுமென வேண்டுகிறார். ஸ்கந்தன் கூறுவது: வ்ருத்ரவதத்திற்குப் பின் பிரஹ்மஹத்யா தோஷம் ஏற்பட்ட இந்திரன் பரிகாரத்தை நாடி, ப்ருஹஸ்பதியின் அறிவுரையால் விஶ்வேஸ்வரன் காக்கும் காசிக்கு வருகிறான்; ஆனந்தவனத்தில் நுழைந்தவுடன் பெரும் மாசுகள் ஓடிவிடும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. வடக்கு நோக்கி ஓடும் நீரோட்டத்தின் அருகே இந்திரன் சிவபூஜை செய்து, சிவாஜ்ஞை “இங்கே நீராடுவாயாக, ஓ இந்திரா” என்பதனால் தர்மதீர்த்தம் நிறுவப்படுகிறது; அந்த ஸ்நானத்தால் இந்திரனின் தோஷம் சாந்தமடைந்து சுத்தி பெறுகிறது. இவ்வத்யாயம் பித்ருகர்மங்களின் முக்கியத்துவத்தையும் விளக்குகிறது—தர்மபீடத்தில் ஸ்நானம், ஸ்ராத்தம், தர்ப்பணம், தானம் செய்தால் பித்ருக்கள் திருப்தியடைவார்கள்; சிறு தானம்கூட அக்ஷய பலன் தரும். யதிகள் மற்றும் பிராமணர்களுக்கு அன்னதானம் செய்வது வேத யாகங்களுக்கு இணையான பலன் தரும் எனப் புகழப்படுகிறது. பின்னர் இந்திரன் தாரகேசத்தின் மேற்கில் இந்திரேஸ்வர லிங்கத்தை நிறுவுகிறான்; தர்மேஸ்வரனைச் சுற்றி சசீச, ரம்பேச, லோகபாலேஸ்வர, தரணீச, தத்த்வேச, வைராக்யேச, ஞானேஸ்வர, ஐஸ்வர்யேச ஆகிய ஆலயங்கள் திசைமுறையில் அமைந்து, பஞ்சவக்த்ர தத்துவத்துடன் தொடர்புடைய ரூபங்களாக விளக்கப்படுகின்றன. துர்தமன் எனும் ஒழுக்கம் தவறிய அரசன் தற்செயலாக ஆனந்தவனத்தில் நுழைந்து தர்மேஸ்வர தரிசனத்தால் உள்ளமாற்றம் அடைகிறான்; தர்ம ஆட்சியை நிறுவி, பற்றுகளைத் துறந்து, மீண்டும் காசிக்கு வந்து வழிபட்டு, மோக்ஷ நோக்கிய முடிவை அடைகிறான். பலஸ்ருதி: இந்த தர்மேஸ்வர ஆக்யானத்தை—குறிப்பாக ஸ்ராத்த காலத்தில்—கேட்பது சேர்க்கப்பட்ட பாவங்களை நீக்கி, பித்ருத் திருப்தியை அளித்து, சிவலோகப் பயணத்திற்கு பக்தி முன்னேற்றத்தைத் தரும்.

Vīreśa-liṅga Māhātmya and the Rescue of Malayagandhinī (वीरेशलिङ्गमाहात्म्य–मलयगन्धिनी-रक्षणम्)
பார்வதி காசியில் விரைவான சித்தியை அளிக்கும் புகழ்பெற்ற வீரேசத்தின் மகிமையை வினவுகிறாள்—அந்த லிங்கம் எவ்வாறு வெளிப்பட்டது என்று. மகேஸ்வரன் புண்ணியப் பொருளுடன் கதையைத் தொடங்கி, அமித்ரஜித் என்னும் அரசனின் முன்மாதிரி வாழ்வைச் சொல்கிறான்—தர்மக் கட்டுப்பாடு உடையவன், ஆட்சியில் திறமைசாலி, விஷ்ணு பக்தியில் உறுதியானவன். அவன் நாட்டில் ஹரிநாமம், ஹரிமூர்த்தி, ஹரிகதை எங்கும் நிறைந்திருந்தன; பொதுவான சமூக நடத்தை கூட பக்தி நெறிகளால் வடிவமைந்தது, அஹிம்சையும் ஹரியின் புனித நாட்களை முறையாகக் கடைப்பிடிப்பதும் சிறப்பாக வலியுறுத்தப்படுகிறது. நாரதர் வந்து அரசனின் விஷ்ணு மையமான பார்வையைப் பாராட்டி, ஒரு நெருக்கடியை அறிவிக்கிறார்—வித்யாதரரின் மகள் மலயகந்தினியை வல்லமைமிக்க அசுரன் கங்காலகேது கடத்திச் சென்றான்; அவன் தன் சொந்த திரிசூலத்தாலேயே கொல்லப்படக் கூடியவன். நாரதர் கடல் வழியாக பாதாள நகரமான சம்பகாவதிக்கு செல்லும் வழிமுறையைக் கூறுகிறார். அரசன் பாதாளம் சென்று துயருற்ற கன்னியைச் சந்தித்து, அசுரன் உறங்கும் வேளையில் செயல் பட வேண்டும் என அறிகிறான். அசுரன் செல்வப் பெருமிதமும் கட்டாயத் திருமணத் திமிரும் கொண்டு வந்து, திரிசூலத்துடன் உறங்கிவிடுகிறான்; அரசன் அந்த திரிசூலை எடுத்துக் கொண்டு தர்மயோధனாகச் சவால் செய்து, அதே திரிசூலத்தால் அவனை வதம் செய்து கன்னியை மீட்கிறான். இறுதியில் காசியின் தாரக சக்தி நினைவூட்டப்படுகிறது—காசி ஸ்மரணத்தால் பாவமாசு அணுகாது—மற்றும் அடுத்ததாக வீரேசலிங்கத்தின் தோற்றமும் விரத விதிகளும் விளங்குவதற்கான முன்னுரை அமைக்கப்படுகிறது।

वीरवीरेश्वरलिङ्ग-प्रतिष्ठा, पुत्रप्राप्ति-व्रतविधान, तथा काशी-तीर्थ-क्रम (Vīravīreśvara Liṅga, Putra-prāpti Vrata Procedure, and the Ordered Survey of Kāśī Tīrthas)
அத்தியாயம் 33 மூன்று அடுக்கான உபதேசக் கதையாக விரிகிறது. முதலில் ராணி புத்திரப் பெறுதற்கான ஒரு குறிப்பிட்ட விரத முறையைச் சொல்கிறாள்—நாரதர் முன்பு வெளிப்படுத்தியதாகவும், நலகூபரன் பிறப்பு போன்ற வெற்றித் திகழ்வுகளால் உறுதிப்படுத்தப்பட்டதாகவும். இதில் கௌரியுடன் பாலருந்தும் குழந்தை உருவத்தை நிறுவுதல், மார்கழி (மார்கசீர்ஷ) சுக்ல த்ருதியை காலம், கலச அமைப்பு, வஸ்திரம், தாமரை–தங்க உபசாரங்கள், நறுமணங்கள், நைவேத்யம், இரவு விழிப்பு, வேத ருக் மந்திரங்களுடன் சிறு ஹோமம் ஆகியவை உள்ளன. முடிவில் குருவை மதித்து தானம் (புதிதாக கன்றைப் பெற்ற கபிலா பசு உட்பட), பிராமண போஜனம், வம்சத்தைத் தாங்கும் புத்திரனை வேண்டிய மந்திரத்துடன் பாரணம் நிறைவேறுகிறது. பின்னர் ராணியின் கர்ப்பம் மற்றும் குழந்தையின் விசித்திர விதி கூறப்படுகிறது. அசுப பிறப்பு நட்சத்திர அச்சத்தால் அமைச்சர்கள் குழந்தையை தேவீ விகடா மற்றும் யோகினிகள் காக்கும் பஞ்சமுத்ரா மகாபீடத்துக்கு மாற்றுகின்றனர்; மாத்ருகா கணம் அவனை அரசாட்சிக்கு தகுதியானவன் எனத் தீர்மானித்து பாதுகாப்புடன் மீட்டளிக்கிறது. அதன் பின் இளவரசன் ஆனந்தகானனத்தில் கடும் தவம் செய்கிறான்; சிவன் ஒளிமய லிங்கமாகத் தோன்றி வரம் அளிக்கிறார். இளவரசன்—அந்த லிங்கத்தில் சிவனின் நித்திய சன்னிதி நிலைக்கவும், கடின முன்னோடிச் சடங்குகள் இன்றி, வெறும் தரிசனம்–ஸ்பரிசம்–வணக்கத்தால் பக்தர்களின் நோக்கங்கள் நிறைவேறவும்—என்று வேண்டுகிறான்; சிவன் ஒப்புக்கொண்டு அந்தத் தலத்தை ‘வீரவீரேஸ்வர’ எனப் பெயரிட்டு நிலையான சித்தியை உறுதிப்படுத்துகிறார். இறுதியில் சிவன் காசியில் கங்கைக் கரையோரத் தீர்த்தங்களின் வரிசை மற்றும் மேன்மையை விளக்குகிறார்—ஹயக்ரீவ, கஜ, கோகாவராஹ, திலீபேஸ்வர/திலீப தீர்த்தம், சாகர–சப்தசாகர, மஹோததி, சௌர தீர்த்தம், ஹம்ஸ தீர்த்தம், திரிபுவனகேசவ, கோவ்யாக்ரேஸ்வர, மாந்தாதா, முசுகுந்த, ப்ருது, பரசுராம, பலராம/கிருஷ்ணாக்ரஜ, திவோதாச, பாகீரதி தீர்த்தம், நிஷ்பாபேஸ்வர லிங்கம், தசாஸ்வமேத, பந்தி தீர்த்தம், பிரயாக நினைவு, க்ஷோணீவராஹ, காலேஸ்வர, அசோக, சக்ர, பவானி, பிரபாச, கருட, பிரம்ம, வ்ருத்தார்க/விதி, நரசிம்ஹ, சித்ரரத முதலியன. அத்தியாய முடிவில் மேலும் தீர்த்தவிவரணம் தொடரும் எனச் சுட்டுகிறது.

Tīrtha-Saṅgraha in Kāśī: From Pādodaka to Pañcanada and the Supremacy of Maṇikarṇikā (Chapter 34)
இந்த அத்தியாயத்தில் ஸ்கந்தர் அகஸ்தியருக்கு காசியில் உள்ள தீர்த்தங்களின் வரிசையையும் அவற்றின் வழிபாட்டு-பலன்களையும் எடுத்துரைக்கிறார். தொடக்கத்தில் சங்கமத்தின் புனிதத்தையும் ‘பாதோதகம்’ (விஷ்ணுவின் திருப்பாத நீர்) என்பதைக் அடிப்படை தீர்த்தமாகவும் கூறி, பின்னர் க்ஷீராப்தி, சங்கம், சக்கரம், கதா, பத்மம், மகாலக்ஷ்மி, காருடமதம், பிரஹ்லாதம், அம்பரீஷம், ஆதித்யகேசவம், தத்தாத்ரேயர், நாரதர், வாமனர், நர-நாராயணர், யஜ்ஞவராஹம், (விதார)நரசிம்ஹம், கோபீகோவிந்தம், லக்ஷ்மீந்ருசிம்ஹம், சேஷன், சங்கமாதவம், நீலக்ரீவன், உத்தாலகர், சாங்க்யம், ஸ்வர்லீனம், மகீஷாசுரம், பாணன், கோப்ரதாரம், ஹிரண்யகர்பம், பிரணவம், பிசங்கிலா, பிலிபில, நாகேஸ்வரம், கர்ணாதித்யம், பைரவம், கர்வந்ருசிம்ஹம், ம்ருகண்டு மற்றும் இறுதியில் பஞ்சநதம் எனப் பல தலங்களைச் சொல்லி, ஒவ்வொன்றுக்கும் பாபநாசம், செல்வம், தெய்வதரிசனம், லோகப்பிராப்தி அல்லது மறுபிறப்பு குறைதல் போன்ற பலன்களைச் சுருக்கமாக இணைக்கிறார். பஞ்சநத தீர்த்தம் மிகுந்த சக்தியுடையது; குறிப்பாக கார்த்திக மாதத்திலும் சில திதி-நக்ஷத்திர யோகங்களிலும் அதின் பலன் சிறப்பெனப் போற்றப்படுகிறது. ஞானஹ்ரதம் அறிவை வளர்க்கும் தீர்த்தமாகவும், மங்கள தீர்த்தம் சுபம்-சாந்தி தரும் பரிகாரமாகவும் கூறி; பின்னர் மகா, பிந்து, பிப்பலாத, தாம்ரவராஹ, காலகங்கை, இந்திரத்யும்ன, ராம, ஐக்ஷ்வாக, மருத்த, மைத்ராவருண, அக்னி/அங்கார, கலி, சந்திர, வீர, விக்னேச, ஹரிச்சந்திர, பர்வத, கம்பலாஷ்வதர, சாரஸ்வத, உமா முதலிய தீர்த்தங்களும் குறிப்பிடப்படுகின்றன. முடிவில் மணிகர்ணிகையின் மகிமை உச்சமாகிறது—அது திரிலோகப் புகழ்பெற்றது, பாபங்களை கரைக்கும், மகாயாகங்களின் கூட்டுத்தொகைக்கு சமமோ அதைவிட மேன்மையோ என நிறுவப்படுகிறது. அங்கே நினைவு, தரிசனம், ஸ்நானம், பூஜை ஆகியவை ‘அக்ஷய பலன்’ தரும் பரமச் செயல் எனப் பக்தியுடன் நிறைவு செய்கிறது.

दुर्वाससो वरप्रदानम् — Durvāsas Receives Boons; Establishment of Kāmeśvara and Kāmakūṇḍa (with Prahasiteśvara reference)
காசீகண்டத்தில் ஸ்கந்தர் கூறுவது: நீண்ட அலைச்சலுக்குப் பின் முனிவர் துர்வாசர் காசிக்கு வந்து சிவனின் ஆனந்தகானனத்தை தரிசிக்கிறார். ஆசிரமங்களின் அழகு, தவசிகளின் கூட்டங்கள், காசியில் வாழும் உயிர்களுக்கு உண்டாகும் தனித்த மகிழ்ச்சி ஆகியவற்றைக் கண்டு, காசியின் ஒப்பற்ற ஆன்மிக வல்லமையைப் புகழ்ந்து, விண்ணுலகத்திற்கும் மேலானது எனப் பாராட்டுகிறார். ஆனால் திடீரென மாற்றம்—அதிக தவத்தினிடையிலும் துர்வாசர் கோபமடைந்து காசியைச் சபிக்க முனைகிறார். அப்போது சிவனின் தெய்வீக நகைச்சுவை வெளிப்பட்டு, அந்த “நகை”யுடன் தொடர்புடைய லிங்கம் பிரஹஸிதேஸ்வரமாக வெளிப்படுகிறது/புகழ்பெறுகிறது. கணங்களில் பரபரப்பு எழினும், காசியின் முக்தி அளிக்கும் நிலைமைக்கு எந்தச் சாபமும் தடையாவதில்லை என சிவன் தாமே தடுத்து நிறுத்துகிறார். துர்வாசர் மனம் மாறி காசியை எல்லா உயிர்களுக்கும் தாய்ச் சரணமாக அறிவித்து, காசியைச் சபிக்க முயல்வது சபிப்பவர்மீதே திரும்பும் என உறுதிப்படுத்துகிறார். சிவன் காசி-ஸ்துதியை உயர்ந்த பக்திசெயலாகப் போற்றி வரங்கள் அளிக்கிறார்—காமனையை நிறைவேற்றும் லிங்கம் காமேஸ்வர/துர்வாசேஸ்வரமாக நிறுவப்படுகிறது; ஒரு குளம் காமகுண்டம் எனப் பெயர்பெறுகிறது. காமகுண்டத்தில் நீராடி, பிரதோஷத்தில் குறிப்பிட்ட திதி-யோகத்தில் லிங்கதரிசனம் செய்வது காமதோஷ நிவாரணமும் பாபநாசமும் தரும்; இக்கதையை கேட்பதும் ஓதுவதும் புனிதம் அளிக்கும் என கூறப்படுகிறது.

Viśvakarmēśvara-liṅga Prādurbhāva and Guru-bhakti in Kāśī (विश्वकर्मेशलिङ्गप्रादुर्भावः)
பார்வதியின் வினாவால் தூண்டப்பட்ட சிவன், காசியில் விஸ்வகர்மேஸ்வர லிங்கம் தோன்றிய பாபநாசினி வரலாற்றை உரைக்கிறார். விஸ்வகர்மா—பிரம்மாவுடன் தொடர்புடைய முன்னவதாரம், த்வஷ்ட்ரியின் புதல்வன்—குருகுலத்தில் பிரம்மச்சாரியாக வாழ்கிறான். குரு, குருபத்னி, குருபுத்திரன், குருகுமாரி ஆகியோர் அவனிடம் பல கடினப் பணிகளை விதிக்கிறார்கள்—நீடித்த ஆடைகள், பாதரட்சைகள், ஆபரணங்கள், இல்ல உபகரணங்கள் முதலியவை. வாக்குறுதி நிறைவேற்றலும் குருசேவா தர்மமும் இடையில் அவன் நெறிச் சிக்கலில் அகப்படுகிறான். மிகவும் சோர்ந்து வனத்திற்குச் சென்ற அவன், கருணைமிகு தபஸ்வியைச் சந்திக்கிறான். அவர் காசிக்குச்—சிறப்பாக வைஷ்வேஸ்வர க்ஷேத்திரம், ஆனந்தவனம்—செல்லுமாறு அறிவுறுத்துகிறார்; அங்கு சிவகிருபையால் கடின இலக்குகளும் எளிதில் நிறைவேறும், மோக்ஷம் தனித்துச் சிறப்புற விளங்கும். காசி வந்த விஸ்வகர்மா, அந்தத் தபஸ்வி சிவனின் கருணைத் தலையீடே என உணர்ந்து, வனப் பொருட்களால் நீண்ட காலம் லிங்காராதனை செய்கிறான். இறுதியில் சிவன் லிங்கத்திலிருந்து வெளிப்பட்டு, எல்லா சிற்ப-கலைகளிலும் அபூர்வ திறனை அளித்து, ‘விஸ்வகர்மா’ என்ற பெயரை உறுதிப்படுத்தி, அந்த லிங்கத்தை வழிபடுவோர்க்கான பலன்களை அறிவிக்கிறார். முடிவில் திவோதாசன் முதலிய அரச ஆதரவு குறிப்பு வரும்; மேலும் குருவை மதித்தல், ஏற்றுக் கொண்ட கடமைகளை நிறைவேற்றல் ஆகியவை உயர்ந்த தர்மம் என மீண்டும் வலியுறுத்தப்படுகிறது.

Dakṣeśvara-liṅga-prādurbhāva and the Dakṣa-yajña Discourse (दक्षेश्वरलिङ्गप्रादुर्भावः)
அத்தியாயம் 37ல் அகஸ்தியர் ஸ்கந்தனை நோக்கி—மோக்ஷம் அளிக்கும் லிங்கங்களின் வரலாறு கேட்டு மிகுந்த திருப்தி அடைந்தேன்; ஆகவே தக்ஷேஸ்வரத்திலிருந்து தொடங்கும் பதினான்கு லிங்கங்களின் முழுக் கூறுகையைச் சொல்ல வேண்டும் என வேண்டுகிறார். பின்னர் கதை தக்ஷனின் பாதைக்கு மாறுகிறது—முன்னைய தவறான நடத்தை காரணமாகப் பரிகாரத் தவம் செய்து சுத்தி பெற காசிக்கு வருகிறான்; மறுபுறம் கைலாசத்தில் தேவசபையில் சிவன் உலக ஒழுங்கும் சமூக-யாக நிலைத்தன்மையும் குறித்து விசாரிக்கிறார். தக்ஷனின் உள்ளத்தில் அகந்தை, வெறுப்பு வளர்கிறது; சிவன் வர்ண-வகைப்பாட்டிற்கு அப்பாற்பட்டவர் என எண்ணி அவமதிப்பாகக் கருதுகிறான். அதனால் சிவனைத் திட்டமிட்டு விலக்கி ஒரு மகாக்ரது (மகாயாகம்) நடத்துகிறான். ததீசி முனி தத்துவவாதமாக அறிவுறுத்துகிறார்—சிவன் இன்றிக் கிரியைகள் ஜடம்; இறைவன் இன்றிய யாகம் சுடுகாட்டைப் போன்றது; எல்லா செயல்களும் பலனற்றவை. தக்ஷன் அந்த அறிவுரையை மறுத்து, யாகம் தன்னாலேயே நிறைவேறும் என வாதிட்டு பகையைத் தீவிரப்படுத்தி, ததீசியை அகற்ற ஆணையிடுகிறான். அத்தியாய முடிவில் யாகத்தின் வெளிப்புறப் பெருமை கூறப்படுகிறது; நாரதர் கைலாசம் செல்லும் குறிப்பு வருகிறது—அடுத்த நிகழ்வுகளில் சிவனின் பதிலும் காசியின் சைவத் தலங்களின் தத்துவ உறுதிப்பாடும் வெளிப்படுவதற்கான முன்னுரை இதுவாகும்.

Dakṣayajña-Prasaṅga: Nārada’s Report, Śiva–Śakti Līlā, and Satī’s Departure (दक्षयज्ञप्रसङ्गः)
அத்தியாயம் 38-இல் அகஸ்தியர் ஸ்கந்தனை வினவுகிறார்—சிவலோகம்/கைலாசம் சென்ற நாரதர் அங்கே என்ன செய்தார்? ஸ்கந்தன் கூறுவது: நாரதர் சிவன்–தேவியின் திருவடிகளில் பணிந்து அவர்களின் திவ்ய தரிசனத்தைப் பெற்று, பாசை/சூதாட்ட அமைப்பைப் போல கால அளவுகளும் உலகச் செயல்முறைகளும் குறியீடுகளாகப் பதியப்பட்டுள்ள சிவ–சக்தி ‘லீலை’யை காண்கிறார். நாரதரின் உரையில் சிவன் மானம்–அபமானம் இரண்டிலும் நிர்விகாரன், குணாதீதன்; அதே நேரம் உலகத்தை சமநோக்குடன் ஒழுங்குபடுத்தும் நிர்பட்ச நியந்தா என்பதும் விளங்குகிறது. பின்னர் தக்ஷ யாகமண்டபத்தில் விசித்திர அசம்பாவிதங்கள், குறிப்பாக சிவ–சக்தி சன்னிதி இல்லாமை ஆகியவற்றைக் கண்டு நாரதர் கலங்குகிறார்; நடந்ததை முழுமையாகச் சொல்ல இயலாமல் தவிக்கிறார். அதை கேட்ட சதி தாக்ஷாயணி உள்ளத்தில் தீர்மானித்து தந்தை தக்ஷனின் யாகத்தை ‘தரிசிக்க’ சிவனிடம் அனுமதி கேட்கிறாள். சிவன் அசுப ஜோதிடக் குறிகளைச் சுட்டி, அழைப்பு இன்றி செல்லுதல் திரும்பமுடியாத விளைவுகளைத் தரும் எனத் தடுக்கிறார்; ஆனால் சதி ‘பங்கேற்க அல்ல, பார்க்கவே’ என உறுதியுடன் கூறி, கோபத்தில் प्रणாமம்/பிரதட்சிணை இன்றி புறப்படுகிறாள். துயருற்ற சிவன் கணங்களுக்கு அலங்கரிக்கப்பட்ட திவ்ய விமானத்தைத் தயாரிக்க ஆணையிட்டு, சதியை யாகத்தளத்துக்கு அனுப்புகிறார். தக்ஷ சபையில் அழைப்பு இன்றி வந்த சதியைப் பார்த்து அனைவரும் வியக்கிறார்கள். தக்ஷன் சிவனைத் தவசி, எல்லைக்கடந்த இயல்புடையவன் எனப் பழித்து யாக மரியாதையிலிருந்து விலக்குகிறான். சதி தர்மமும் தத்துவமும் கொண்டு மறுமொழி கூறுகிறாள்—சிவன் அறியமுடியாதவன் என்றால் பழிப்பு அறியாமை; தகுதியற்றவன் என நினைத்தால் திருமண உறவே முரண்பாடு. கணவனின் நிந்தையால் தீவிரமடைந்த சதி யோகத் தீர்மானத்தால் தன் உடலை ஆஹுதியாக்கி தன்னைத்தானே தகனம் செய்கிறாள்; இதனால் யாகத்தளத்தில் அபசகுனங்கள், தடைகள் எழுந்து தக்ஷயாகம் குலைகிறது.

Dakṣa-yajña-vināśaḥ — Vīrabhadrasya ājñā-prāptiḥ (Destruction of Dakṣa’s Sacrifice and Vīrabhadra’s Commission)
இந்த அதிகாரத்தில் சதீ நிகழ்வுகளுக்குப் பின் நாரதர் மகாகாலரூபமான சம்புவை அணைகிறார். சிவன் நிலையாமைத் தத்துவத்தை உரைக்கிறார்—உடலோடு கூடிய நிலைகள் தோற்றமும் லயமும் உடையவை; இயல்பாகவே நாசமடையும் பொருள்களில் ஞானிகள் மயங்கார். பின்னர் கதை அறநெறி விளைவாக மாறுகிறது: சிவநிந்தையைச் செவியுற்ற சதீ தன்னுடலைத் துறந்தது சிவனின் கடும் கோபத்தைத் தூண்டுகிறது. அக்கோபத்திலிருந்து ஒரு பயங்கர வீரன் தோன்றி ஆணை வேண்டுகிறான்; சிவன் அவனை ‘வீரபத்ரன்’ என நாமகரணம் செய்து தக்ஷ யாகத்தை அழிக்கவும், சிவனை அவமதிப்பவர்களைத் தண்டிக்கவும் கட்டளையிடுகிறார். வீரபத்ரன் பெருங்கணங்களுடன் யாகமண்டபத்தைச் சிதைக்கிறான்—யாக உபகரணங்களைப் புரட்டுகிறான், ஹவிசுகளைச் சிதறடிக்கிறான், பல முக்கியப் பங்கேற்பாளர்களை காயப்படுத்துகிறான்; சரியான தெய்வநோக்கு இன்றிக் கிரியைகள் நிலைபெறாது என்பதைக் காட்டுகிறது. பின்னர் விஷ்ணு வீரபத்ரனை எதிர்த்து அவன் வலிமையைச் சோதிக்கிறார்; சிவஸ்மரணத்தால் சுதர்சனச் சக்கரம் பயனற்றதாகிறது, ஆகாசவாணி அளவுக்கு மீறிய வன்முறையைத் தடுக்கிறது. சிவநிந்தை காரணமாக வீரபத்ரன் தக்ஷனை உடலுறுத் தண்டிக்கிறான்; இறுதியில் மகாதேவன் மீளமைப்புக்கான குறியீட்டை அளிக்கிறார். இந்த தக்ஷேஸ்வரத் தோற்றக் கதையைச் செவியுறுதல் பாபமலத்தை நீக்கி, ‘அபராத-ஸ்தான’ தொடர்பிலும் பாதுகாப்பளிக்கும் என பலश्रுதி கூறுகிறது।

पार्वतीश-लिङ्गमाहात्म्य (Pārvatīśa Liṅga — Description and Merits)
அகஸ்தியர், பார்வதியின் ஆனந்தத்துடன் தொடர்புடைய முன் குறிப்பிடப்பட்ட பாபநாசக விஷயத்தை விரிவாகக் கேட்கிறார். ஸ்கந்தர் கூறுவது: மேனா தேவி பார்வதியிடம் திருமணத்திற்குப் பின் வசிப்பிடம் குறித்து வினவ, பார்வதி சிவனை அணுகி தம் இருப்பிடத்தை அவருடைய சொந்த தாமத்திலேயே அமைக்க வேண்டுமென வேண்டுகிறாள். சிவன் அவளை இமயத்திலிருந்து ஆனந்தவனத்துக்கு அழைத்துச் செல்கிறார்; அது பரமானந்தத்தின் காரணம் எனப் போற்றப்படுகிறது. அங்கே பார்வதியின் இயல்பு ஆனந்தத்தில் நிறைந்து விடுகிறது. அந்த க்ஷேத்திரத்தில் இடையறாத ஆனந்தத்தின் மூலத்தை பார்வதி கேட்கிறாள். சிவன் விளக்குகிறார்—இந்த மோட்சக்ஷேத்திரத்தின் பஞ்சக்ரோச அளவில் எங்கும் லிங்கங்களே; லிங்கமில்லாத இடமே இல்லை. மூவுலகங்களிலும் புண்ணியவான்கள் நிறுவிய ‘பரமானந்தரூப’ எண்ணற்ற லிங்கங்கள் அங்கே உள்ளன. பார்வதி லிங்கப் பிரதிஷ்டைக்கு அனுமதி கேட்க, சிவன் சம்மதத்துடன் மகாதேவனருகே பார்வதீச லிங்கத்தை நிறுவுகிறாள். இந்த லிங்கத்தை தரிசிப்பதாலேயே பிரம்மஹத்த்யை போன்ற மகாபாபங்கள் நீங்கும்; உடல்-பந்தமும் அறும். காசியில் வழிபட்டால் சாதகர் ‘காசி-லிங்க’ பாவத்தை அடைந்து இறுதியில் சிவனில் லயமடைகிறார். சிறப்பு அனுஷ்டானம்—சைத்ர சுக்ல த்ருதியை அன்று பூஜை செய்தால் இம்மையில் மங்களமும் மறுமையில் நல்வாழ்வும் கிடைக்கும். முடிவில் பலश्रுதி—இந்த மாஹாத்மியத்தை கேட்பதால் இஹ-பர இரு பயன்களும் நிறைவேறும்.

गंगेश्वरमहिमाख्यानम् (The Account of the Glory of Gaṅgeśvara)
ஸ்கந்தர் முனிவரிடம் ‘கங்கேஸ்வர-சமுத்பவ’ப் பொருளை எடுத்துரைக்கிறார். கங்கேஸ்வரன் லிங்கரூபமாக இருந்து, அவன் மகிமையைச் செவிமடுத்தலும் நினைவுகூர்தலும் கங்கையில் நீராடியதற்குச் சமமான தீர்த்தபலனை அளிக்கும் என கூறப்படுகிறது. கதை சக்கரபுஷ்கரிணி-தீர்த்தம் மற்றும் ஆனந்தகானனம் என்ற புனிதப் பின்னணியில் அமைந்து, சம்புவின் பாதுகாப்பில் காசியின் ஒப்பற்ற க்ஷேத்ர-பிரபாவம் விளக்கப்படுகிறது. காசியில் லிங்கப் பிரதிஷ்டையின் அதிசயப் பலன் நினைவூட்டப்பட்டு, கங்கை விஸ்வேசரின் கிழக்கில் ஒரு சுப லிங்கத்தை நிறுவினாள் எனச் சொல்லப்படுகிறது. காசியில் இந்த கங்கேஸ்வர-லிங்க தரிசனம் அரிது; தசஹரா திதியில் வழிபட்டால் பல பிறவிகளில் சேர்ந்த பாவங்கள் உடனே குறையும் என உரைக்கிறது. கலியுகத்தில் லிங்கம் ‘குப்தப்ராய’மாகி தரிசனம் மேலும் அரிதாகும்; இருப்பினும் அதன் தரிசனம் புண்ணியகரமும், நேரடியாக கங்கையைத் தரிசித்ததற்குச் சமமுமாகும். இறுதிப் பலश्रுதி—கங்கேஸ மகாத்மியத்தை கேட்பது நரகப் பயனைத் தடுக்கும்; புண்ணியச் சேமிப்பையும், நினைத்த இலக்கின் அடைவும் அளிக்கும் என முடிகிறது.

नर्मदेश्वराख्यानम् (Narrative of Narmadeśvara) — Narmadā’s Boons and Liṅga-Establishment in Kāśī
இந்த அதிகாரத்தில் ஸ்கந்தர் ரேவையான நர்மதையின் மாஹாத்மியத்தை உரைக்கிறார்—நர்மதையை நினைவு கூர்வதாலேயே மகாபாபங்கள் தணியும் எனக் கூறப்படுகிறது. முனிவர் சபையில் ‘எந்த நதி சிறந்தது?’ என்ற கேள்விக்கு மார்கண்டேயர் நதிகளைப் பாவநாசினி, புண்யப்ரதாயினி என வகைப்படுத்தி, கங்கை–யமுனை–நர்மதை–சரஸ்வதி என்ற நால்வரையும் வேத வடிவங்களான ரிக், யஜுஸ், சாம, அதர்வணத்துடன் இணைக்கிறார். கங்கை ஒப்பற்றது எனப் போற்றப்பட்டாலும், நர்மதை தவம் செய்து சமத்துவத்தை வேண்டுகிறாள். பிரம்மா நிபந்தனையுடன் கூறுவது—திர்யக்ஷ சிவன், புருஷோத்தம விஷ்ணு, கௌரி, காசி ஆகியவற்றுக்கு இணையானவை எங்காவது இருந்தால் மட்டுமே கங்கைக்கு இணையான மற்றொரு நதி இருக்க முடியும்; அதாவது அத்தகைய சமம் அரிது. பின்னர் நர்மதை வாராணசிக்கு வந்து, லிங்கப் பிரதிஷ்டை மிகச் சிறந்த புண்யகர்மம் என அறிந்து, திரிவிஷிஷ்டபம் அருகிலுள்ள பிலிபிலா தீர்த்தத்தில் லிங்கத்தை நிறுவுகிறாள். சிவன் மகிழ்ந்து வரங்கள் அளிக்கிறார்—நர்மதைக் கரையிலுள்ள கற்கள் லிங்க வடிவமடையும்; நர்மதையின் தரிசனமட்டுமே உடனடி பாபக்ஷயத்தைத் தரும் (மற்ற நதிகளில் பலன் காலத்தால் வரும்); நிறுவப்பட்ட லிங்கம் ‘நர்மதேச்வர’ எனப் பெயர்பெற்று நிலையான முக்தியை அருளும், பக்தர்கள் சூரியபுத்திரனிடமும் மரியாதை பெறுவர். இறுதியில் பலஸ்ருதி, நர்மதா மாஹாத்மியத்தைச் செவிமடுத்தால் ‘பாப ஆவரணம்’ நீங்கி உயர்ந்த ஞானம் கிடைக்கும் என உறுதி செய்கிறது.

सतीश्वरप्रादुर्भावः (Satiśvara Liṅga: Account of Manifestation)
இந்த अध्यாயத்தில் அகஸ்தியர் நர்மதையின் புனித மகிமையை கேட்ட பின், சதீஸ்வரத்தின் தோற்றக் கதையை வினவுகிறார். ஸ்கந்தர் பிரம்மா–சிவன் தொடர்பைச் சொல்கிறார்—பிரம்மா கடும் தவம் செய்தார்; மகிழ்ந்த சிவன் வரம் அளித்தார். சிவன் தன் மகனாகப் பிறக்கவும், தேவி தக்ஷனின் மகளாகப் பிறக்கவும் பிரம்மா வேண்டினார். சிவன் ஒப்புக்கொண்டதும் பிரம்மாவின் நெற்றியிலிருந்து சந்திரசேகரக் குழந்தை தோன்றி அழுதது; ‘ரோதனம்’ காரணமாக ‘ருத்ர’ என்ற பெயர் ஏற்பட்டது. அகஸ்தியர் “சர்வஞ்ஞன் ஏன் அழுதான்?” எனக் கேட்க, ஸ்கந்தர் அது துயரமல்ல; பிரம்மாவின் உள்ளார்ந்த எண்ணத்தை உணர்ந்து, பிதா–புத்திர நெருக்கத்தின் இனிமையை (அபத்யபாவம்) நினைத்து, சந்ததியில்லா படைப்பின் சிந்தனையால் உண்டான உணர்ச்சி மாற்றமும், தரிசன-சாந்நித்ய ஆனந்தமும் வெளிப்பட்ட ஹர்ஷ-விஸ்மயக் கண்ணீர் என விளக்குகிறார். பின்னர் சதீ கதைக்கு திரும்புகிறது—தக்ஷகுமாரி சதி காசியில் தவம் செய்து வரம் வேண்ட, சிவன் எட்டாம் நாளில் திருமணம் செய்வதாக வாக்குறுதி அளித்து அங்கு லிங்கத்தை நிறுவுகிறார்; அது ‘சதீஸ்வர’ எனப் புகழ்பெறுகிறது. சதீஸ்வர வழிபாட்டால் சங்கல்பம் விரைவில் நிறைவேறும், நல்ல திருமண-சௌபாக்யம் கிடைக்கும், நினைவு மட்டும் கூட சத்த்வம் உயர்த்தும் என உரை கூறுகிறது. ரத்னேசரின் கிழக்கில் தலம் எனக் குறிப்பிட்டு, தரிசனத்தால் உடனடி பாபநாசம், பின்னர் ஞானப் பெறுதல் எனப் பலன் சொல்லப்படுகிறது.

अमृतेशादिलिङ्गप्रादुर्भावः | Manifestation Accounts of Amṛteśvara and Other Liṅgas
ஸ்கந்தர் அகஸ்தியருக்கு காசியில் உள்ள இடம்சார்ந்த லிங்க மரபுகளைத் தொடர்ச்சியாக உரைக்கிறார். ஆனந்தகானனத்தில் அம்ருதேஸ்வர லிங்கத்தின் மகிமை முதலில் வருகிறது. பிரம்மயஜ்ஞம், விருந்தோம்பல், தீர்த்த ஏற்றுக்கொள்ளல், லிங்கபூஜை ஆகியவற்றில் நிஷ்டையுடைய இல்லற முனிவர் சனாருவின் வாழ்வில் பேரிடர் நிகழ்கிறது—அவரின் மகன் உபஜங்கனன் காட்டில் பாம்பு கடியால் வீழ்கிறான். அவனை ஸ்வர்கத்வாரத்தருகே மகாஶ்மசானத்துக்கு எடுத்துச் செல்லும் வழியில் நுண்ணாய்வு மூலம் ஸ்ரீபல அளவிலான மறைந்த லிங்கம் கண்டுபிடிக்கப்படுகிறது; அந்த லிங்கத் தொடுதலால் உடனடி உயிர்த்தெழுதல் மற்றும் ‘அம்ருதத்துவம்’ (மரணமின்மை) பெறுதல் எனத் தத்துவமாக நிறுவப்படுகிறது. பின்னர் மோக்ஷத்வாரத்தருகே கருணேஸ்வரர் அறிமுகமாகிறார்—திங்கட்கிழமை ஒருவேளை உணவு விரதம், கருணை-மலர்/இலை/கனி கொண்டு பூஜை செய்யும் விதி; இறைவன் அருள் க்ஷேத்ரத்தை விட்டு நீங்காமல் காக்கும், பயத்தை அகற்றும் என்று கூறப்படுகிறது. சக்ரபுஷ்கரிணியில் ஜ்யோதிரூபேஸ்வரரை வழிபட்டால் பக்தருக்கு ஒளிமய வடிவம் கிடைக்கும் என வர்ணிக்கப்படுகிறது. மேலும் பதினான்கு, எட்டு லிங்கக் குழுக்கள் பட்டியலிடப்பட்டு, லிங்கங்கள் சதாசிவனின் முப்பத்தாறு தத்துவங்களின் வெளிப்பாடுகள் என விளக்கி, காசியே உறுதியான முக்திக் க்ஷேத்ரம்; அங்கு பல சித்திகளும் சாதனைகளின் பலன்களும் நிறைவு பெறும் என முடிவுறுகிறது.

Vyāsa-bhuja-stambha (व्यासभुजस्तंभ) — Doctrinal Correction and the Establishment of Vyāseśvara
இந்த அதிகாரத்தில் நைமிஷாரண்யத்தில் சைவநோக்குடைய முனிவர்களின் சபையில் வியாசருடன் நிகழும் தத்துவ உரையாடல் கூறப்படுகிறது. வேதம்–இதிகாசம்–புராணம் அனைத்திலும் ஹரியே ஒரே சேவ்யன் என வியாசர் வைஷ்ணவ ஏகாந்தக் கருத்தை முன்வைக்க, முனிவர்கள் அவரை வாராணசிக்குச் செல்லுமாறு அறிவுறுத்துகின்றனர்; அங்கு விஸ்வேஸ்வர சிவனின் அதிகாரமே இறுதியானது. வியாசர் காசிக்கு வந்து பஞ்சநத-ஹ்ரதத்தில் நீராடி பூஜை செய்து, ஞானவாபி அருகிலுள்ள விஸ்வேஸ்வர ஆலயப் பரிசரத்தில் வைஷ்ணவ ஜயகோஷங்களுடனும் நீண்ட விஷ்ணு நாமாவளியுடனும் நுழைகிறார். மீண்டும் உயர்த்திய கரத்துடன் தன் வாதத்தை வலியுறுத்தி உரைக்கும்போது, அவரது கைவும் வாக்கும் ‘ஸ்தம்பம்’ (அசைவின்மை) அடைகின்றன. தனிமையில் விஷ்ணு தோன்றி பிழையை உணர்த்தி, ஒரே விஸ்வேஸ்வரன் சிவனே என்றும், விஷ்ணுவின் சக்திகளும் உலகச் செயல்களும் சிவகிருபையாலேயே நிகழ்வன என்றும் விளக்கி, மங்கள தீர்வுக்காக சிவஸ்துதி செய்யுமாறு ஆணையிடுகிறார். வியாசர் ‘வியாசாஷ்டகம்’ எனப் பின்னர் புகழ்பெறும் சிவஸ்தோத்திரத்தை அர்ப்பணிக்கிறார்; நந்திகேஸ்வரர் ஸ்தம்பத்தை நீக்கி, அதன் பாராயணத்தால் பாபநாசமும் சிவசாந்னித்யமும் கிடைக்கும் எனப் பிரசித்தப்படுத்துகிறார். இறுதியில் வியாசர் சைவபக்தியில் நிலைத்து, ண்டாகர்ண-ஹ்ரதம் அருகே ‘வியாசேஸ்வர’ லிங்கத்தை நிறுவுகிறார்; அங்கு ஸ்நான–தரிசனம் காசி-சம்பந்த முக்திநிலையை அளித்து, கலியுகத்தில் பாபபயம் மற்றும் துன்பங்களிலிருந்து காக்கும் என உறுதி கூறப்படுகிறது.

Vyāsa’s Kāśī-Discipline, Viśveśvara–Manikarṇikā Supremacy, and the Kṛcchra–Cāndrāyaṇa Vow Taxonomy (Vyaśa-śāpa-vimokṣa Context)
அத்தியாயம் 46-ல் அகஸ்தியர் ஒரு சந்தேகம் எழுப்புகிறார்—சிவபக்தனும் க்ஷேத்ரரகசியங்களை அறிந்தவனுமான வ்யாசர் எவ்வாறு சாபக் கதையுடன் தொடர்புபட்டார் என்று. ஸ்கந்தர் பதிலாக காசியில் வ்யாசரின் ஒழுக்கமிக்க வாழ்வை விளக்குகிறார்—நித்திய ஸ்நானம், க்ஷேத்ரமகிமை உபதேசம், லிங்கங்களில் விஶ்வேஸ்வரரின், தீர்த்தங்களில் மணிகர்ணிகையின் பரம முதன்மை. பின்னர் காசிவாசிகளுக்கும் யாத்திரிகர்களுக்கும் நடைமுறை நெறி கூறப்படுகிறது—தினசரி ஸ்நான-பூஜை, மணிகர்ணிகையை விட்டு விலகாமை, வர்ணாஶ்ரம தர்மப் பின்பற்றல், மறைமுக தானம் (சிறப்பாக அன்னதானம்), பழிச்சொல்-பொய் தவிர்த்தல் (உயிர் காக்கும் பொருட்டு வரையறுக்கப்பட்ட விதிவிலக்குடன்), எல்லா உயிர்களையும் காப்பது மிகப் பெரிய புண்ணியமாகும் என்ற வலியுறுத்தல். க்ஷேத்ர-ஸந்நியாசிகளும் காசியில் தங்கிய தபஸ்விகளும் வணக்கத்திற்குரியவர்கள்; அவர்களின் திருப்தி விஶ்வேஸ்வரரின் பிரீதியுடன் இணைக்கப்படுகிறது. இந்திரியக் கட்டுப்பாடு போற்றப்படுகிறது; தன்னழிவு அல்லது மரணவேட்கை கண்டிக்கப்படுகிறது. காசி சாதனை தனித்திறன் கொண்டது—ஒரு முறை நீராடல், ஒரு முறை பூஜை, குறைந்த ஜப-ஹோமமே பிற இடங்களின் பெருயாகங்களுக்குச் சம பலன் தரும் என கூறப்படுகிறது. இல்லறத்தார் குரலில் அதிதி-சத்காரம் மற்றும் விஶ்வேஸ்வர தரிசன-பூஜையால் வரும் புண்ணியம் வலியுறுத்தப்படுகிறது. இறுதியில் பிராயச்சித்த/நியம விரதங்களின் வகைப்பாடு—க்ருச்சிர வகைகள், பராக, பிராஜாபத்ய, சாந்தபன/மஹாசாந்தபன, தப்த-க்ருச்சிர; மேலும் சந்திராயணத்தின் பல முறைகள்—விவரிக்கப்படுகின்றன. சுத்தி கொள்கை—உடல் நீரால், மனம் சத்தியால், புத்தி ஞானத்தால் சுத்தமாகும்; க்ஷேத்ரவாசிகளின் நற்குணங்கள்—வினயம், அஹிம்சை, அலோபம், சேவை முதலியவை—கூறி முடிக்கிறது. பின்னர் வ்யாசருக்கு பிக்ஷை மறுப்பு போன்ற தெய்வச் சோதனை சுட்டிக்காட்டப்பட்டு “வ்யாச-சாப-விமோச” சூழல் அமைக்கப்படுகிறது; அத்தியாயம் கேட்பதன் ரட்சக பலனும் வாக்குறுதி அளிக்கப்படுகிறது.

Adhyāya 47: Liṅga–Tīrtha Cartography of Ānandakānana in Kāśī (Uttarārdha)
அத்தியாயம் 47 காசீ காண்டத்தில் ஆனந்தகானனத்தில் ‘தீர்த்தம்–லிங்கம்’ ஒன்றே என்ற தத்துவத்தை விளக்குகிறது. தெய்வ சன்னிதியின் ‘மூர்த்தி-பரிக்ரஹம்’ காரணமாகப் புனித நீர்கள் தீர்த்தமாகின்றன; மேலும் எங்கு சைவ லிங்கம் இருக்கிறதோ அந்த இடமே தீர்த்தம் எனக் கூறப்படுகிறது. அகஸ்தியர் ஆனந்தகானனத்தின் தீர்த்தங்களும் லிங்கரூபங்களும் விரிவாக வேண்ட, ஸ்கந்தர் தேவீ–சிவன் முன்னைய உரையாடலை அடிப்படையாகக் கொண்டு பதிலளிக்கிறார். பின்னர் வாராணசியில் உள்ள பல பெயர்பெற்ற லிங்கங்கள், குண்டங்கள், ஹ்ரதங்கள் நீண்ட வரிசையாகச் சொல்லப்படுகின்றன. வட–தென்–கிழக்கு–மேற்கு திசை உறவுகளால் இடங்கள் குறிக்கப்படுகின்றன; தரிசனம், பூஜை, ஸ்நானம், ஸ்ராத்தம் போன்ற கர்மங்களுக்கு பலன் இணைக்கப்படுகிறது—பரிசுத்தி, விக்னநாசம், ஞானம், செல்வம், பித்ரு-உத்தாரம், குறிப்பிட்ட நோய்-துயர் நீக்கம், மேலும் சிவலோகம், ருத்ரலோகம், விஷ்ணுலோகம், பிரம்மலோகம், கோலோகம் முதலிய லோகப் பெறுதல். சில சுப திதி-நக்ஷத்திர காலங்களும் குறிப்பிடப்படுகின்றன. இந்த ‘சர்வ-லிங்கமய’ அத்தியாயம் பாதுகாப்பு தரும் பாராயணம் எனப் போற்றப்படுகிறது; நித்யப் படிப்பு/ஜபம் செய்தால் தண்ட சக்திகளின் அச்சம் தணிந்து, அறிந்த-அறியாத பாபப் பாரம் குறையும் எனக் கூறப்படுகிறது. இறுதியில் நந்தியின் வாக்கைக் கேட்ட சிவனும் தேவியும் திவ்ய விமானத்தில் புறப்படுகின்றனர்.

मुक्तिमण्डपगमनम् (Muktimaṇḍapa-Gamana: Śiva’s Entry into the Pavilion of Liberation; Etiology of ‘Kukkutamaṇḍapa’)
இந்த அத்தியாயத்தில் வியாசர், சூதரை ஸ்கந்தகதையைச் சொல்லுமாறு தூண்டுகிறார்; சாம்புவின் முக்திமண்டபத்திற்கான மாபெரும் பிரவேச விழா (ப்ராவேசிகீ-கதை) விவரிக்கப்படுகிறது. காசி நகரமெங்கும், மூவுலகமெங்கும் திருவிழா போல இசை, கொடிகள், தீபங்கள், நறுமணங்கள், பொதுமக்களின் ஆனந்தம் நிறைகிறது. சிவன் உள்மண்டபத்தில் நுழைய, பிரம்மா, ரிஷிகள், தேவகணங்கள், மாத்ருதேவியர் அர்க்யம், பூஜை, நீராஜனம்சார்ந்த முறைகளால் அவரை வணங்குகின்றனர். பின்னர் சிவன் விஷ்ணுவுடன் தத்துவ உரையாடல் செய்கிறார்—ஆனந்தவனம் (காசி) பெறுவதில் விஷ்ணுவின் பங்கு அவசியம் என உறுதிப்படுத்தி நிலையான சான்னித்யத்தை அருளுகிறார்; எனினும் காசியில் சிவபக்தியே புருஷார்த்த நிறைவேற்றத்தின் முதன்மை வழி என அணுகுமுறை வரிசையை விளக்குகிறார். முக்திமண்டபம், அருகிலுள்ள மண்டபங்கள், தீர்த்தஸ்நானங்கள்—குறிப்பாக மணிகர்ணிகா—இவற்றின் மோட்சோபயோக புண்ணியங்கள் கூறப்படுகின்றன; நிலைத்த மனத்துடன் சிறிதுநேரம் அங்கு இருப்பதும், கேட்பதும் கூட முக்தி நோக்கிய பலனைத் தரும் என வலியுறுத்தப்படுகிறது. இறுதியில் த்வாபரயுகத்தில் இந்த மண்டபம் ‘குக்குடமண்டபம்’ எனப் பிரபலமாகும் என்ற காரணக் கதை முன்கூறப்படுகிறது. மகானந்தன் என்ற பிராமணன் வஞ்சகம், அநீதியான தான ஏற்றுக்கொள்ளுதல் காரணமாக வீழ்ந்து சேவல் யோனியில் பிறக்கிறான்; காசி-ஸ்மரணம் செய்து மண்டபத்தருகே நியம வாழ்வால் உயர்வு பெற்று இறுதியில் மோட்சம் அடைகிறான்—இதனால் அந்தப் பெயர் நிலைபெறுகிறது. மணி ஒலி குறியீடுகள், சிவன் மற்றொரு மண்டபத்திற்குச் செல்லுதல், கேட்போர்க்கு ஆனந்தமும் சித்தியும் தரும் பலश्रுதி ஆகியவற்றுடன் அத்தியாயம் நிறைவு பெறுகிறது.

Viśveśvara-liṅga-mahima (विश्वेश्वरलिंगमहिमा) — The Glory of the Viśveśvara Liṅga
இந்த அத்தியாயம் அடுக்கடுக்கான உரையாடலாக விரிகிறது—வியாசர், சூதருக்கு அகஸ்தியரின் வினாவுடன் தொடர்புடைய நிகழ்வை எடுத்துரைக்கிறார்; ஸ்கந்தர், சிவன் முக்தி/நிர்வாணத்துடன் தொடர்புடைய இடத்திலிருந்து ஸ்ருங்கார-மண்டபத்திற்குச் சென்ற வரலாற்றை கூறுகிறார். சிவன் கிழக்குநோக்கி உமையுடன் அமர்ந்திருக்கிறார்; ஒரு புறம் பிரம்மா, மறுபுறம் விஷ்ணு; இந்திரன், ரிஷிகள், கணங்கள் சேவையில் நிற்கின்றனர். அங்கே சிவன் விஸ்வேஸ்வர லிங்கத்தை ‘பரமஜ்யோதி’ என்றும், தன் ஸ்தாவர (அசையா) ரூபம் என்றும் அறிவித்து அதன் உச்ச மகிமையை வெளிப்படுத்துகிறார். சிவன் சிறந்த பாசுபத சாதகர்களின் பண்புகளைச் சொல்கிறார்—நியமக்கட்டுப்பாடு, தூய்மை, அபரிக்ரஹம், லிங்கார்ச்சனையில் ஈடுபாடு, கடுமையான நெறி-விரதப் பின்பற்றல். பின்னர் புண்ணியத்தின் விரிவான வரிசை கூறப்படுகிறது: லிங்க மகிமையை கேட்பது, நினைவுகூர்வது, தரிசனத்திற்குப் புறப்படுவது, தரிசனம், ஸ்பரிசம், மிகச் சிறிய காணிக்கை கூட அர்ப்பணித்தல்—ஒவ்வொன்றுக்கும் உயர்ந்து செல்லும் சுத்திகரிப்பு மற்றும் மங்கள பலன்கள் நிர்ணயிக்கப்படுகின்றன; அஸ்வமேதம், ராஜசூயம் போன்ற யாகப் பலன்களுடன் ஒப்பீடும் வருகிறது; இறுதியில் பாதுகாப்பும் நிர்வாண நோக்கிய அருளும் உறுதி செய்யப்படுகிறது. மணிகர்ணிகா மற்றும் காசி மூவுலகிலும் தனித்திறன் வாய்ந்த சக்தியுடையவை என உயர்த்தப்படுகின்றன; பக்தர்களுக்காக சிவன் லிங்க ரூபத்தில் எப்போதும் இருப்பதாகவும் கூறப்படுகிறது. முடிவில் ஸ்கந்தர்—க்ஷேத்திரத்தின் சக்தியில் ஒரு பகுதியே சொல்லப்பட்டது எனக் கூற, வியாசர் அகஸ்தியரின் தியானமயமான பதிலைச் சுட்டுகிறார்.

अनुक्रमणिकाध्यायः — Kāśī Yātrā-Parikramā, Tīrtha-Index, and Phalaśruti
இந்த 50ஆம் அதிகாரத்தில் வியாசர், சூதரின் வினாவிற்கு மறுமொழியாக காசீகண்டத்தின் நிகழ்வுகளை ‘அனுக்ரமணிகா’ போல வரிசைப்படுத்தி எடுத்துரைக்கிறார். உரையாடல்கள், தீர்த்தப் புகழ்ச்சிகள், ஆலயத் தோற்றக் கதைகள், தெய்வ மஹாத்மியங்கள் ஆகியவை தொடர்ச்சியாகச் சொல்லப்பட்டு, நூலின் உள்ளடக்க அட்டவணை போன்ற ஒரு வழிகாட்டி உருவாகிறது. பின்னர் சூதரின் வேண்டுகோளின்படி காசி யாத்திரை நெறிமுறைகள் கூறப்படுகின்றன—முதலில் தூய்மைப் புனிதஸ்நானம், தேவர்கள் மற்றும் பித்ருக்களுக்கு தர்ப்பணம்-பூஜை, பிராமணர்களுக்கு மரியாதை மற்றும் தானம். அதன் பின் பல சுற்றுப்பயணங்கள்: தினசரி பஞ்சதீர்த்திகா (ஞானவாபி, நந்திகேச, தாரகேச, மகாகால, தண்டபாணி முதலியவை), விரிந்த வைஷ்வேஸ்வரீ மற்றும் பல-ஆயதன பாதைகள், அஷ்டாயதன யாத்திரை, ஏகாதசலிங்க யாத்திரை, சந்திரத் திதிகளுக்கேற்ப கௌரீ யாத்திரை. அந்தர்க்ருஹம் (உள் பரிசரம்) முழுவதும் பல ஆலய தரிசனங்களுடன் விரிவான பயணத் திட்டமும் கூறப்படுகிறது; அதிக பலனுக்காக மௌனத்தின் சிறப்பும் வலியுறுத்தப்படுகிறது. இறுதியில் பலश्रுதி—கேட்பதும் பாராயணம் செய்வதும் பெரும் பயன் தரும்; எழுதப்பட்ட பிரதிகள் மங்களத்திற்காகப் போற்றப்பட வேண்டும்; முறையாகச் செய்த யாத்திரைகள் தடைகள் நீங்கி புண்ணியம் பெருகி முக்தி நோக்கிய பலனை அளிக்கும் என அறிவிக்கிறது.
It highlights Kāśī as a network of empowered sites where deity-presence is stabilized through installation and worship—especially solar forms (Arunāditya, Vṛddhāditya, Keśavāditya, Vimalāditya) linked to precise locales and practices.
Repeated claims include reduction of fear and suffering, mitigation of poverty and disease, purification from sins through darśana and hearing, and enhanced spiritual outcomes when worship is performed at designated Kāśī tīrthas.
The section embeds (i) Vinatā’s servitude-cause linked to Aruṇa’s emergence and subsequent solar association, (ii) Vṛddhāditya’s ‘old-age removal’ boon to Hārīta, (iii) Keśavāditya’s instruction on Śiva-liṅga worship, and (iv) Vimalāditya’s cure of kuṣṭha and protection of devotees.