Mandala 5
मण्डल 5
The Family Book of Atri
ਰਿਗਵੇਦ ਦਾ ਮੰਡਲ 5 ‘ਪਰਿਵਾਰਕ ਪੁਸਤਕਾਂ’ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜਵਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਤ੍ਰਿ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਆਰੰਭਿਕ ਰਿਗਵੇਦਿਕ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਇੱਕ ਸੁਸੰਗਤ ਗ੍ਰਿਹ-ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਸੂਕਤ ਮੁੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ‘ਤੇ ਫੈਲਦੇ ਹਨ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰ—ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਚਿਕਿਤਸਕ ਤੇ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਧਿਆਨਯੋਗ ਗੁੱਛਾ ਵੀ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਅਤੇ ਸੰਖੇਪ, ਸੂਤਰ-ਭਰਪੂਰ ਸ਼ੈਲੀ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਕਸਰ ਇਹ ਪੁਰਾਣੇ ਮੁਹਾਵਰੇ, ਵਿਰਾਸਤੀ ਕਾਵਿ-ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਰਚਨਾਤਮਕ ਬਣਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
Suktas in Mandala 5
Sukta 1
Sukta 5.1
ਇਹ ਸੂਕਤ ਉਸ਼ਾ ਵੇਲੇ ਅਗਨਿ ਨੂੰ ਘਰ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਅੱਗ ਵਜੋਂ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਜਿਹਵਾਂ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਤ੍ਰ ਵਜੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦਿਆਉ ਅਤੇ ਪૃਥਵੀ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰਦਾ ਹੈ। ਘੀ ਨਾਲ ਉਹ ਸਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਪਾਸਕ ਦਾ ਗੀਤ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 2
Sukta 5.2
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਅੱਗ ਹੈ: ਗੁਪਤ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਮਨੁੱਖੀ ਕੰਮ ਅਤੇ ਯਜ್ಞ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਹੋਤ੍ਰ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪ ਵਾਂਗ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਛੁਡਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਅਤੇ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸਨ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਹਵਿਸ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਨਿਵਾਸ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।
Sukta 3
Sukta 5.3
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਨੇਕ-ਮੁਖੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵਰੁਣ ਦਾ ਸਰਬੋਚ ਤ-ਕ੍ਰਮ, ਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਸਹਿਮਤਿ-ਭਰੀ ਸਾਂਝ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਜਿੱਤਵਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਦੋਸ਼-ਭਾਰ ਤੋਂ, ਵੈਰੀ ਬੋਲ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਜਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹਾਨੀ ਤੋਂ ਬਚਾਏ; ਸ਼ਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੇ ਅਤੇ ਵਸੁ—ਭਲਾਈ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ—ਵੱਲ ਯਾਮ (ਸਹੀ ਗਤੀ/ਚਾਲ) ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।
Sukta 4
Sukta 5.4
ਆਤ੍ਰੇਯ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸਨੂੰ ਵਸੁਪਤੀ (ਖਜ਼ਾਨਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ) ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਉੱਤੇ ਅਧਿਸ਼ਠਿਤ ਰਾਜਸੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਮੰਨਦਾ ਹੈ; ਅਧਵਰ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਾਜ (ਵਿਜੈਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ) ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰੇ, ਮਨੁੱਖੀ ਟਕਰਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਵਿੱਚ ‘ਸੁਖਦਾਇਕ ਲੋਕ-ਥਾਂ’ (ਸ੍ਯੋਨ ਲੋਕ) ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਸਮੇਤ—ਪੁੱਤਰ, ਬਲ, ਪਸ਼ੂ-ਧਨ ਅਤੇ ਖੇਮ-ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ—ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।
Sukta 5
Sukta 5.5
ਇਹ ਸੂਕਤ ਸ਼ੁੱਧ ਘੀ ਨਾਲ ਅਗਨੀ ਜਾਤਵੇਦਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਜਾਣਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਹਵਿ ਨੂੰ ਵਾਹਕ ਹੈ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਤ (ਸੱਚਾ ਕ੍ਰਮ) ਨੂੰ ਜਾਗ੍ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਵਨ-ਅਰਪਣ ਦੀ ਠੋਸ ਕ੍ਰਿਆ ਤੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਸੁਰਤਾਲਾਂ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਰਾਤ ਅਤੇ ਉਸ਼ਾ ਦੇ ਉਸ ਲਯ ਵੱਲ, ਜੋ ‘ਤ ਦੀਆਂ ਮਾਤਾਵਾਂ’ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ—ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ੍ਵਾਹਾ-ਸੂਤਰਾਂ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਨੂੰ ਕਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ, ਤੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਵਿਸਤਾਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 6
Sukta 5.6
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੱਚਾ “ਘਰ” (ਅਸਤੰ) ਅਤੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵੱਲ ਸਭ ਪੋਸ਼ਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਤੇਜ਼ ਊਰਜਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜਿੱਤੂ ਬਲ ਸੁਭਾਵਕ ਹੀ ਵਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਚਲਾਏ ਤੇ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧਾ (ਇਸ਼) ਬਖ਼ਸ਼ੇ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵੀਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਵਰਗੀ ਤੇਜ਼ੀ।
Sukta 7
Sukta 5.7
ਇਹ ਸੂਕਤ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਅਗਨਿ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਇੱਛਿਤ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਯਜ੍ਞ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਲੱਗੇ, ਇਸ ਲਈ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇਸ਼ (iṣ) ਅਤੇ ਸਤੋਮ (stoma) ਨੂੰ ਇਕ ਮਨ ਕਰਕੇ ਜੋੜ ਕੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਗਨਿ ਨੂੰ ਸਭ ਦਾ ਸਥਾਪਕ, ਮਿਠਾਸ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਵਿਸਤਾਰਸ਼ੀਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕਹਿ ਕੇ ਸਲਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਵੈਰੀ ਤਾਕਤਾਂ (ਦਸ੍ਯੁ) ਪਰਾਜਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸੱਚੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
Sukta 8
Sukta 5.8
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਸਦਾ-ਪੁਰਾਤਨ ਅੱਗ ਜੋ ਤ ਦੇ ਖੋਜੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਚਮਕਦਾ ਗ੍ਰਿਹ-ਸਵਾਮੀ ਜੋ ਕ੍ਰਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਉਪਾਸਨਾ ਨੂੰ ਵਹਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਗਨੀ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਨਮਸਕਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇ, ਚਮਕੀਲੇ ਇੰਧਨਾਂ ਨਾਲ ਭੜਕ ਕੇ ਜਵਲੰਤ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਵਧਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਰਤਯ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੜਚਣਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੇ।
Sukta 9
Sukta 5.9
ਇਹ ਸੂਕਤ ਜਾਤਵੇਦਸ ਅਗਨੀ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਸਰਬਜ੍ਞ ਅੱਗ ਜੋ ਹਵੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਯਜ੍ਞ-ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਗਨੀ ਦੀ ਉਪਕਾਰਕ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਅਤੇ ਧਨ-ਦਾਤਾ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੇਲਗਾਮ ਹੋਣ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਔਖੀ ਅਤੇ ਭਸਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਵਾਲੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਟਕਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Sukta 10
Sukta 5.10
ਇਹ ਛੋਟਾ ਅਗਨੀ-ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ-ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ “ਓਜਿਸ਼ਠ ਦ੍ਯੁਮ੍ਨ”—ਸਭ ਤੋਂ ਬਲਵਾਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਸ਼ਕਤੀ—ਲਿਆਵੇ ਅਤੇ ਜਿੱਤ, ਧਨ ਅਤੇ ਬਲ (ਵਾਜ) ਵੱਲ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰਾਹ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬਚਨ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਅਲੰਕਾਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤਪਸ਼ (ਸ਼ੁਸ਼ਮ) ਰਾਹੀਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕੀਰਤੀ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਟਕਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਸਰਵ-ਵਿਜੇਈ ਧਨ-ਸੰਪਦਾ ਅਤੇ ਵਾਧਾ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਲਈ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਅੰਗਿਰਸ ਅਤੇ ਹੋਤ੍ਰ ਵਜੋਂ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 11
Sukta 5.11
ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਉਸਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜਾਗਦਾ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਅਤੇ ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਯਾਜਕੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਮਾਰਗ ‘ਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ “ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ” ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਰਵਵਿਆਪਕ ਹਾਜ਼ਰੀ, ਦਿਵਿਆ ਦੂਤ ਅਤੇ ਹਵਿਰ-ਵਾਹਕ (ਆਹੁਤੀ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲਾ) ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ, ਅਤੇ ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਥਨ ਰਾਹੀਂ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਅਗਨਿ-ਤੱਤ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਖੋਜ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 12
Sukta 5.12
ਅਗਨੀ ਲਈ ਇਹ ਛੋਟਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਦਰਸ਼ੀ ਦੀ “ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤੀ” ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਹਵਿ ਵਜੋਂ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਸਤ੍ਯ-ਵਾਹਕ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ (ਵ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਤ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ—ਵੈਰੀ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹੈ? ਅਸੱਤ ਤੋਂ ਅਗਨੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੌਣ ਕਰਦਾ ਹੈ? “ਸ਼ਬਦ/ਬਾਣੀ” ਨੂੰ ਕੌਣ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ?—ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਵਾਲਾ ਯਜ੍ਞ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰਖਵਾਲੀ ਮਿਲ ਕੇ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਲਈ ਸਥਿਰ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Sukta 13
Sukta 5.13
ਅਤ੍ਰੀ ਦਾ ਇਹ ਛੋਟਾ ਅਗਨੀ-ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਗੀਤ ਨਾਲ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਯਜ्ञ ਦਾ ਚੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਤ੍ਰ ਹੈ ਅਤੇ ਬਲੀ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਦੇ ਕੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਤੁਤੀ (ਅਰ੍ਚ-) ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਨ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ “ਬਹੁ-ਰੰਗੀ” ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਖਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਯਾਗ-ਕ੍ਰਿਆ ਦਾ ਉਹ ਕੇਂਦਰ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਰੀਤਿ ਵੱਲ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 14
Sukta 5.14
ਅਤ੍ਰੀ ਦਾ ਇਹ ਛੋਟਾ ਅਗਨੀ-ਸੂਕਤ ਸਤੁਤੀ ਅਤੇ ਸਮਿਧਾ ਨਾਲ ਅੱਗ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਬੁਲਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਯਜਮਾਨ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਵ-ਸਭਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਵੇ। ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਨਵਜਾਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਜੋਂ ਸਲਾਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਉਹ ਹਨੇਰੇ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ “ਗਾਂਵਾਂ/ਕਿਰਣਾਂ”, ਜਲਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਦਿਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਘੀ, ਸਤੁਤੀ-ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਸਹੀ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 15
Sukta 5.15
ਇਹ ਛੋਟਾ ਅਗਨੀ-ਸੂਕਤ ਅਗਨਿਦੇਵ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸਨੂੰ ਬੁੱਧਿਮਾਨ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਅਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਤੇ ਥਿਰਤਾ ਦਾ ਆਧਾਰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਘੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ-ਚਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਨਵਾਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਦੂਰ ਭਜਾਉਣ ਵਾਲਾ ਉਗ੍ਰ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ‘ਕਦਮ/ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ’ ਬਣ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 16
Sukta 5.16
ਇਹ ਛੋਟਾ ਵਸਿਸ਼ਠ-ਹਿਮਨ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਚਮਕਦੀ, ਸਦਾ ਵਧਦੀ ਜਵਾਲਾ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਰਤ ਲੋਕ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਵਾਂਗ “ਅੱਗੇ” ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਅਗਨੀ ਸਮੁਦਾਇ ਲਈ ਬਲ ਇਕੱਠਾ ਕਰੇ, ਟਕਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਵਾਰ੍ਯ (ਇੱਛਿਤ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਲਿਆਵੇ, ਅਤੇ ਸ੍ਵਸ੍ਤੀ (ਕੁਸ਼ਲ-ਮੰਗਲ) ਦਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਠਿਕਾਣਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।
Sukta 17
Sukta 5.17
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇਹ ਛੋਟਾ ਅਗਨੀ-ਸੂਕਤ ਸੁਚੱਜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਯਜ੍ਞ ਰਾਹੀਂ ਮਰਤਭਾਵੀ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ “ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ” ਦਿਵ੍ਯ ਸਹਾਇਕ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆਕ, ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕਹਿ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਜਵਾਲਾ ਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ ਵਾਂਗ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ—ਅਤੇ ਕਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਛਿਤ ਭਲਾਈ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ, ਕਲਿਆਣ ਬਖ਼ਸ਼ੇ, ਅਤੇ ਟਕਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲ ਲਈ ਭੜਕ ਉੱਠੇ।
Sukta 18
Sukta 5.18
ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਉਸ਼ਾ ਵੇਲੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਅਤਿਥੀ—ਦਿਵਯ ਮਹਿਮਾਨ—ਵਜੋਂ ਸਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨੁੱਖੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਅਤੇ ਹਵਿਸ਼ ਦੀ ਅਰਪਣਾ ਰਾਹੀਂ ਸਵਾਗਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਅਮਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੱਦਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਮਰਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਸ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਰਥ ਵਾਂਗ ਬਿਨਾ ਨੁਕਸਾਨ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਦਾਰ ਯਜਮਾਨਾਂ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 19
Sukta 5.19
ਇਹ ਛੋਟਾ ਅਗਨੀ-ਸੂਕਤ ਮਾਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੱਗ ਦੇ ਗੁਪਤ ਜਨਮ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਆਵਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਵੱਖਰੇ ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਾ। ਇਹ ਅਗਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਜੀਵਨ-ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਮੁਦਾਇਆਂ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਹਵਾ ਤੇ ਰਾਖ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਕਿਰਣ/ਜਵਾਲਾ ਵਾਂਗ ਉਸ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਖੇਡ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਰਮ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਤਿੱਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 20
Sukta 5.20
ਅਤ੍ਰਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਅਗਨੀ-ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਉਸ ਧਨ ਦੇ ਦਾਤਾ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ “ਸੁਣਨ-ਯੋਗ” ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਰਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਹੋਤ੍ਰ ਚੁਣਦਾ ਹੈ—ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਅਗੇਵਾਨ—ਜੋ ਦਕ੍ਸ਼ (ਠੀਕ ਕੌਸ਼ਲ/ਵਿਵੇਕ-ਸ਼ਕਤੀ) ਨੂੰ ਪਰਿਪੂਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਤ-ਆਧਾਰਿਤ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ (ਗਾਂਵਾਂ/ਕਿਰਣਾਂ) ਅਤੇ ਵੀਰ ਬਲ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 21
Sukta 5.21
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਅਗਨੀ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ “ਮਨੁੱਖੀ ਢੰਗ ਨਾਲ” (ਮਨੁਸ਼ਵਤ) ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਅੱਗ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਤੇ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕੇ। ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਇਕਮਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੂਤ (ਦੂਤ) ਚੁਣਿਆ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤੇਜਸਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਧਕੇ ਅਤੇ ਵਾਧੇ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਵਸਥਿਤ ਸਤ੍ਯ “ਤ ਦੇ ਗਰਭ” ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਆਸਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ।
Sukta 22
Sukta 5.22
ਇਹ ਛੋਟਾ ਆਤ੍ਰੇਯ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਜਵਾਲਾ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋਤ੍ਰ ਮੰਨ ਕੇ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਵ੍ਯ ਰਖਿਅਕ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ ਹੈ; ਅਤੇ ਆਤ੍ਰੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਵਜੋਂ ਉਭਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਸਤੋਮਾਂ ਅਤੇ ਗੀਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਗਨੀ ਨੂੰ “ਵਧਾਉਂਦੇ” ਅਤੇ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਦੇਸ਼ ਯਾਜ੍ਞਿਕ ਅਤੇ ਭਕਤੀਮਈ ਹੈ: ਅਗਨੀ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਨਾ, ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਹੇਠ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਤੌਰ ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਾ।
Sukta 23
Sukta 5.23
ਇਸ ਛੋਟੀ ਅਗਨੀ-ਸਤੁਤੀ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ‘ਸਹੰਤਮ’—ਸਭ ਤੋਂ ਜਿੱਤੂ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਧਨ (ਰਯਿ, ਦ੍ਯੁਮ੍ਨ) ਲਿਆਵੇ, ਜੋ ਵੈਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਦਬਾਅ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖੋਜਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋਤ੍ਰ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ ਕਿ ਅਗਨੀ ਉਪਾਸਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ ਨਾਲ ਜਗਮਗਾਏ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।
Sukta 24
Sukta 5.24
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਅਗਨੀ-ਸੂਕਤ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਗਨੀ ਉਪਾਸਕਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਸਾਨਿਧ੍ਯ (ਅੰਤਮ) ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਆਸਰਾ/ਰੱਖਿਆ-ਕਵਚ (ਵਰੂਥ੍ਯ) ਬਣੇ। ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਜਾਗਣ, ਪੁਕਾਰ ਸੁਣਣ, ਆਪਣੀ ਰਖਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਮਨਸੂਬਿਆਂ ਤੋਂ ਸਮੁਦਾਇ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਕਤ ਦਾ ਅੰਤ ਇਸ ਅਰਦਾਸ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਲਈ ਅਗਨੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ-ਮੰਗਲਮਈ ਖੈਰ-ਖੁਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।
Sukta 25
Sukta 5.25
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦਿਵਿਆ ਸਹਾਇਕ ਹੈ ਜੋ ਸੱਚੀ ਨਿਭਾ ਨਾਲ ਹਵਿ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਧਨ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸੰਤਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਵੈਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸਤ੍ਯਵਾਨ, ਰਿਸ਼ੀ-ਜਨਿਤ ਦਰਸ਼ਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਸੱਦਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਭਗਤ ਨੂੰ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਪਾਰ ‘ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਂਦਾ’ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਪਾਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਰ ਕਰਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਉਦੇਸ਼ ਯਜ્ઞਕ੍ਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲ ਅਰਪਣ ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਪਾਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਹੈ।
Sukta 26
Sukta 5.26
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸ਼ੁੱਧਿਕਾਰਕ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ “ਜਿਹਵਾ” ਹਵਿ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ ਲਈ ਬੁਲਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਬਰ੍ਹਿਸ (ਯਾਗ-ਆਸਨ) ਉੱਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਠਾਵੇ ਅਤੇ ਸੋਮ-ਪੀੜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਬਲ ਅਤੇ ਵੀਰ-ਜੀਵੰਤਤਾ (ਸੁਵੀਰ੍ਯ) ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨਿਯੋਤਾ ਪੂਰੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸਭਾ ਤੱਕ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਮਰੁਤ, ਅਸ਼ਵਿਨ, ਮਿਤ੍ਰ, ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵ—ਜੋ ਪੂਰਨ ਅਤੇ ਸੁਚੱਜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 27
Sukta 5.27
ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਵਜੋਂ—ਸਾਰਵਭੌਮ ਅੱਗ ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਜਸੀ ਸ਼ਕਤੀ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਤ/ਧਰਮ-ਅਨੁਕੂਲ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਸਤੁਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤ੍ਰਿ-ਅਰੁਣ ਦੇ ਦਾਨ-ਸੰਦਰਭ ਰਾਹੀਂ ਅਗਨੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਕਤ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਯਜ્ઞ-ਵਚਨ (ਚ/ਵਾਚ) ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਦੇ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਤ੍ਰ (ਸਾਰਵਭੌਮ ਪਰਾਕ੍ਰਮ) ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇੰਦਰ–ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਆਹਵਾਨਾ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Sukta 28
Sukta 5.28
ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ, ਆਕਾਸ਼ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੀ ਜਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਦਾਤਾਂ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਉਸ਼ਾ (ਪ੍ਰਭਾਤ) ਦੇ ਆਗਮਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਜਾਗਰਣ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਜਾਗਰਣ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਹਵਿ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਵ੍ਯਵਾਹਨ ਵਜੋਂ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਹੀ ਚੁਣੋ।
Sukta 29
Sukta 5.29
ਇਹ ਸੂਕਤ ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਅਡੋਲ, ਸਰਵਜ੍ਞ ਨੇਤਾ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਲੋਕ-ਵਿਵਸਥਾ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਰੂਪ ਸਰਪ ਅਹਿ (ਅਹਿ) ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨਿਰਣਾਇਕ ਜਿੱਤ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ‘ਤਿੰਨ’ ਦੇ ਮੋਟੀਫ਼ ਨੂੰ (ਅਰਯਮਨ ਦੀ ਵਿਧੀ/ਆਗਿਆ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਲੋਕ, ਧਾਰਾਵਾਂ/ਜਲ) ਵਰਤ ਕੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ ਦੀ ਪੁਨਰਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਦਾਇਕ ਜਲਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਘੜੀ ਹੋਈ ਬ੍ਰਹਮਨ (ਸਤੋਤ੍ਰ-ਕਲਾ) ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਲੇ ਹੋਏ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸੁਚੱਜੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬਣੇ ਰਥ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 30
Sukta 5.30
ਇਹ ਸੂਕਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੇ, ਸੋਮ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਵੀਰ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਬੁਲਾਵੇ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਰੌਸ਼ਨੀ, ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਸਯੂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ, ਚੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਤੁਤੀ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਦੇ ਜੀਵੰਤ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਥਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਇੰਦਰ ਲੜਾਈ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੁਕੀਆਂ “ਗਾਂਵਾਂ” (ਧਨ/ਰੌਸ਼ਨੀ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਸ਼ਟਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਠੋਸ ਲਾਭਾਂ ਅਤੇ ਯਜ್ಞ ਵਿੱਚ ਦਿੱਸੇ ਜਿੱਤ ਦੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 31
Sukta 5.31
ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸਨੂੰ ਅਟੱਲ, ਰਥ-ਸਵਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰਾਹ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ, “ਝੁੰਡਾਂ” (ਧਨ ਅਤੇ ਊਰਜਾਵਾਂ) ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਰਹਿ ਕੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਹਿ/ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਛਲਭਰੀਆਂ ਮਾਯਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਿਰਣਾਇਕ ਜਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੰਦਰ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋੜਦਾ, ਦਸਯੂਆਂ ਨੂੰ ਭਜਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਜੋ ਇੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ ਉਹ ਹਾਨੀ ਤੋਂ ਬਚੇ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਓਜਸ (ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ) ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੋਣ।
Sukta 32
Sukta 5.32
ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਾਲਾ ਹੈ: ਉਹ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਚੀਰਦਾ ਹੈ, ਅੰਦਰ ਰੁਕੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਦਾਇਕ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲੇ ਦਾਨਵ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਪਰਾਜਿਤ ਵਜ੍ਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕਰਤੱਬ ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤ (ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ) ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮੁਦਾਇ ਲਈ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਲਹਿਜ਼ਾ ਵਿਚਾਰਸ਼ੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਨ (ਪਵਿੱਤਰ ਵਚਨ/ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮ) ਦੇ ਭਗਤ ਲੋਕ, ਮੌਸਮ-ਅਨੁਕੂਲ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਦਾਰ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਕਦੇ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਿਉਂ ਕਰਨਗੇ।
Sukta 33
Sukta 5.33
ਅਤ੍ਰੀ ਦਾ ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਦਿਵਾਉਣ ਵਾਲੀ ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਪਾਸਕਾਂ ਵਿੱਚ “ਸੁਮਤੀ” (ਚੰਗੀ ਮੱਤ/ਸੁਚੱਜੀ ਬੁੱਧੀ) ਜਗਾਏ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸੱਪ-ਵਿਨਾਸਕ ਪਰਾਕ੍ਰਮਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ ਦੇ ਦਾਨ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਹੈ। ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ ਦਿਵਿਆ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੀ “ਇਕੱਠ” ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਗਾਂਵਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਾੜੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
Sukta 34
Sukta 5.34
ਗਵੇਦ 5.34 ਅਤ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੂਕਤ ਹੈ ਜੋ ਸੋਮ-ਪੀੜਨ ਰਾਹੀਂ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੁ (“ਵੈਰ ਲਈ ਜਨਮਿਆ ਨਹੀਂ”) ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਾਹਸ (“ਵਾਕ/ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਵਾਹਕ”) ਵਜੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਵਿ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਸੋਮ ਪੀੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਨਾ ਪੀੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਰੱਖ ਕੇ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਉਹ ਬਲ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤ/ਕੌਸਮੀਕ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ, ਰੋਕ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਂਦਾ, ਅਤੇ ਯਜ್ಞ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਤੇ ਵਾਧੇ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਧੱਕਦਾ ਹੈ।
Sukta 35
Sukta 5.35
ਅਤ੍ਰੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਇਸ ਇੰਦਰ-ਸਤੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਭ ਤੋਂ “ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੰਕਲਪ” (ਕ੍ਰਤੁ) ਸਰਗਰਮ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ ਲਿਆਵੇ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਪਾਸਕਾਂ ਲਈ ਜਿੱਤੂ ਬਲ ਬਣਾਏ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੈਰੀ ਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ ਰਥ ਦੀ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ—ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਅਤੇ ਯਸ਼ “ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ”, ਅਰਥਾਤ ਸੱਚ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਸਕੇ।
Sukta 36
Sukta 5.36
ਇਹ ਸੂਕਤ ਸੋਮ-ਯਾਗ ਦਾ ਤੁਰੰਤ ਆਹਵਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖਜ਼ਾਨਿਆਂ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ ਅਤੇ ਦਾਤਾ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਪੀੜਨ-ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਆ ਕੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੋਮ ਪੀਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਵੀ ਪੀੜਨ-ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ/ਦੁੱਧ-ਨਿਚੋੜਿਆ ਸੋਮ ਵਰਗੀ ਜੀਵੰਤ ਯਜਨੀਕ ਛਵੀਆਂ ਨਾਲ ਇਸ ਬੁਲਾਵੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤੀਬਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ “ਖੱਬੇ ਤੇ ਸੱਜੇ” ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਧਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੀ ਯੁਵਕ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਸੰਬੰਧ ਉਭਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 37
Sukta 5.37
ਇਹ ਛੋਟਾ ਇੰਦਰ-ਸਤੋਤ੍ਰ ਉਸ ਯਜਮਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ‘ਇੰਦਰ ਲਈ ਸੋਮ ਨੂੰ ਪੀੜਦਾ’ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਸੂਰਜੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੋਇਆ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ਼ਾਵਾਂ ਉਸ ਦੇ ਯਜਨ ਲਈ ਪੱਕਾ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਜਿੱਤੂ ਰਥ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੇਕ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਸੂਰਜ ਤੇ ਅਗਨੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਸੋਮ-ਦਾਤੇ ਨੂੰ ਪੂਰਨਤਾ—ਸਥਿਰ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ—ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 38
Sukta 5.38
ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਹ ਛੋਟਾ ਭਜਨ ਉਸ ਦੀ ਦਾਤ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਦੂਰ-ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਦੇ ‘ਦ੍ਯੁਮ੍ਨਾ’—ਚਮਕਦਾਰ ਬਲ ਅਤੇ ਜਿੱਤੂ ਊਰਜਾਵਾਂ—ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ‘ਸ਼ੁਸ਼ਮ’ (ਬਲ-ਮਹਿਮਾ) ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਅਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਚਲਦੀ-ਫਿਰਦੀ ਧਰਤੀ-ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ‘ਸ਼ਰਮਨ’ (ਆਸਰਾ) ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਵੱਸਣ, ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਹੋਣ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 39
Sukta 5.39
ਇੰਦਰ ਲਈ ਅਤ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਛੋਟਾ ਭਜਨ, ਜਿੱਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ “ਚਮਕਦਾਰ, ਉਫਾਨਦੀ” ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਬਲ ਬਿਨਾ ਕੰਜੂਸੀ ਦੇ ਵਗਾ ਦੇਵੇ ਅਤੇ “ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ” ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਿਆਵੇ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦਾਨ-ਇੱਛਾ (ਪ੍ਰਰਾਧ੍ਯਮ) ਨੂੰ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੱਕੇ ਨੂੰ ਵੀ ਝੁਕਾ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਸਵ-ਜਾਗਰੂਕ, ਦীক্ষਿਤ ਸਤੁਤੀ-ਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ—ਬ੍ਰਹਮ-ਵਾਹਕ ਬਲ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋਈ ਵਾਣੀ—ਇਹ ਪਰਿਣਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 40
Sukta 5.40
ਇਹ ਸੂਕਤ ਸੋਮ-ਪਤੀ ਅਤੇ ਪਰਮ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹੰਤਾ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਿਸੇ ਹੋਏ ਸੋਮ ਕੋਲ ਤੁਰੰਤ ਆਵੇ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ੇ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤ੍ਰੀ ਕਥਾ ਖੁਲਦੀ ਹੈ: ਸ੍ਵਰਭਾਨੁ ਦੈਤ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਢੱਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਲੋਕ ਗੁੰਝਲ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਤ੍ਰੀ ਆਪਣੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਬੋਧ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਲੁਕਿਆ ਸੂਰਜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਫਿਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Sukta 41
Sukta 5.41
ਰਿਗਵੇਦ 5.41 ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਤ੍ਰ–ਵਰੁਣ ਨੂੰ—ਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ) ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ—ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਯਜਮਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ, ਬਲ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਗਮਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸੂਕਤ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਲਗਭਗ ‘ਸਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ’ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਕ ਰਖਵਾਲਿਆਂ (ਜਲ, ਔਸ਼ਧੀਆਂ/ਬੂਟੇ, ਦਿਆਉ, ਜੰਗਲ, ਪਹਾੜ) ਨੂੰ ਚੰਗਿਆਈ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਪਾਸਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੋਸ਼ਣਕਾਰੀ ਪੂਰਨਤਾ ਵਰਖਾ ਵਾਂਗ ਢਲਕ ਪਏ, ਇਸ ਸੰਖੇਪ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 42
Sukta 5.42
ਰਿਗਵੇਦ 5.42 ਇੱਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਸੂਕਤ ਹੈ। ਇਹ ‘ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ’ ਅਰਦਾਸ ਆਦਿਤਿਆਂ ਵੱਲ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵਰੁਣ, ਮਿਤ੍ਰ, ਭਗ ਅਤੇ ਅਦਿਤੀ—ਭੇਜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਿਤ (ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ), ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਖੈਰ-ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਮਰੁਤਾਂ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇ ਕੇ ਵੈਰੀ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਤੇ ਸਮੁਦਾਇ ਲਈ ਧਨ, ਬਲ ਅਤੇ ‘ਅਮਰ’ ਸੁਭਾਗ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 43
Sukta 5.43
ਰਿਗਵੇਦ 5.43 ਸੂਕਤ ਵਿਸ਼ਵੇ ਦੇਵਾਃ ਲਈ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਆਹਵਾਨ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣਹਾਰ, ਆਨੰਦ-ਦਾਤਾ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਜੋਂ ਸੋਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ “ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ” ਵਰਗਾ ਰਸ ਉਡੇਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੂਕਤ ਮੁੱਖ ਦਿਵ੍ਯ ਸਹਾਇਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੂਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵਾਯੂ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ—ਅਤੇ ਰਯਿ (ਪੂਰਨ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ), ਵਾਜ (ਕਾਰਗਰ ਬਲ ਅਤੇ ਜਿੱਤ), ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ, ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ “ਅਮਰ” ਸੁਭਾਗ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 44
Sukta 5.44
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਸਦਾ ਨਵੀਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪੁਰੋਹਿਤੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਬਰ੍ਹਿਸ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ, “ਸੂਰਜ-ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਖੋਜੀ,” ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਾਣੀ ਦੁਆਰਾ ਖਿੱਚ ਕੇ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ (“ਦੁੱਧ ਵਾਂਗ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ”)। ਇਹ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਯਜ્ઞ-ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚਮਕਦਾਰ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਛਲਕਾਰੀ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਗਨੀ ਜਾਗ ਪਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿ ਕ, ਸਾਮਨ ਅਤੇ ਸੋਮ—all—ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸਹਵਾਸੀ ਨਿਵਾਸ-ਸਾਥੀ ਵਜੋਂ ਉਸੀ ਵਿੱਚ ਆ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
Sukta 45
Sukta 5.45
ਅਤ੍ਰੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਇਹ ਸੂਕਤ ਉਸ਼ਸ–ਸੂਰਯ ਸੰਯੁਕਤ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਅੰਧਕਾਰ ਨੂੰ ਚੀਰਦੀ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ‘ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹਦੀ’ ਹੈ, ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਸਵਰਗ/ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਧੀ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬੁੱਧੀ) ਨੂੰ ਕਾਰਗਰ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਲੁਕੀਆਂ ‘ਗਾਂਵਾਂ/ਪ੍ਰਕਾਸ਼’ ਛੁਟਦੇ ਹਨ, ਨਵਗਵ ਆਪਣੇ ਗਮਨ/ਪਾਰਗਮਨ ਨੂੰ ਸਫਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
Sukta 46
Sukta 5.46
ਆਤ੍ਰੇਯ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਇਹ ਸੂਕਤ ਯਜਮਾਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਤ (ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ/ਨਿਯਮ) ਅਨੁਸਾਰ ਠੀਕ ਗਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਮਨਵਿਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਜੋਂ ਵਿਸ਼ਵੇ ਦੇਵਾਃ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਦਰਲੇ “ਜਾਣਕਾਰ” (ਵਿਦਵਾਨ) ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਛਵੀ ਨਾਲ ਖੁਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ ਜੋਤ ਕੇ ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸਿੱਧਾ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਮਰੁਤਾਂ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਪੂਸ਼ਨ ਅਤੇ ਆਦਿਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟਦੀ ਹੋਈ ਪੁਕਾਰ ਫੈਲਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦੇਵਪਤਨੀਵਾਂ (ਦੇਵ-ਸਹਚਰੀ ਦੇਵੀਆਂ) ਨੂੰ ਜਗਾ ਕੇ ਦਿਵਿਆ ਲਯ ਨੂੰ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 47
Sukta 5.47
ਇਹ ਛੋਟਾ ਆਤ੍ਰੀ ਸੂਕਤ ਇੱਕ ਰਹੱਸਮਈ ਇਸਤਰੀ-ਰੂਪੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਉਸ਼ਸ (ਉਸ਼ਾ/ਸਵੇਰ) ਜਾਂ ਮਹਾਂ ਮਾਤਾ-ਤੱਤ ਦੇ ਰੂਪਕ ਰਾਹੀਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜੋ “ਜਗਾ ਕੇ” ਪਿਤ੍ਰਾਂ (ਪੂਰਵਜਾਂ) ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਸਨ ਵੱਲ ਬੁਲਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਕ ਪਹੇਲੀਆਂ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ—ਅੰਕਾਂ ਅਤੇ “ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ” ਦੀਆਂ ਛਬੀਆਂ ਨਾਲ—ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਗਰਭਧਾਰਣਾ/ਉਤਪੱਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਿਤ੍ਰ–ਵਰੁਣ, ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦ੍ਯੌਸ (ਮਹਾਂ ਆਕਾਸ਼) ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਲਿਆਣ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਪੈਰ-ਟਿਕਾਣਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਗਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 48
Sukta 5.48
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਸੂਕਤ “ਮਾਯਿਨੀ/ਮਾਯਿਨ” ਨਾਮਕ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬੱਦਲ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਲੋਕ-ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਨਾਲ ਹੀ ਵਜ੍ਰ-ਧਾਰੀ ਗਰਜਣ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰਧਾਰੀ, ਚਾਰ-ਮੁਖੀ, ਅਪਾਰ ਅਤੇ ਅਮਾਪ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਵਾਲੇ ਵਰੁਣ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਵੰਡਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ—ਭਗ ਅਤੇ ਸਵਿਤ੍ਰ—ਇੱਛਿਤ ਧਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Sukta 49
Sukta 5.49
ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਸਵਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਭਗ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਧਨ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵੰਡਣਹਾਰ ਵਜੋਂ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਸਾਥੀ ਤੇ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਹ ਕਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਸਤੁਤੀ ਵੱਲ ਫੈਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਾਰਗ ਅਤੇ ਦਿਆਉ-ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਦੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਆਸਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 50
Sukta 5.50
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਅਤ੍ਰਿ ਸੂਕਤ ਦੇਵ ਨੂੰ ‘ਨੇਤ੍ਰ’—ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਹੀ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ—ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਿੱਤਰਤਾ, ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਰਯਿ (ਪਦਾਰਥ/ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ) ਤੇ ਦ੍ਯੁਮ੍ਨ (ਤੇਜਸਵੀ ਸ਼ਕਤੀ) ਦੀ ਵਾਧਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਨੇਤਾ ਦੀ ਸੰਗਤ ਚੁਣਨ ਵਾਲੀ ਨਿੱਜੀ ਆਕਾਂਖਾ ਨੂੰ ਇਹ ਯਜ੍ਞ-ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ—ਅਤਿਥੀਆਂ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਪਤਨੀਾਂ (ਸਹਾਇਕ ਸਹਚਰ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ—ਅਤੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਦੂਰ ਭਜਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਗਤੀ ਨੂੰ ਕਲਿਆਣ (ਸ੍ਵਸ੍ਤੀ) ਵੱਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੋੜਨ ਵਾਲੇ ਰਥ-ਅਧਿਪਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ (ਸ਼ਮ) ਵਿੱਚ ਸੂਕਤ ਪਰਿਣਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 51
Sukta 5.51
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਆਹਵਾਨੀ ਸਤੁਤੀ ਹੈ—ਉਹ ਪੌਰੋਹਿਤ ਅੱਗ ਜੋ ਸੋਮ-ਪੀੜਨ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਵਿ ਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਿਤ੍ਰ-ਵਰੁਣ, ਸੋਮ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਦੇਵਾਃ ਵਿਚ ‘ਸਜੂਃ’ (ਇਕ-ਮਨਤਾ, ਸਹਿਮਤੀ) ਦੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਇਕੋ, ਸਮਰਸ ਕਰਮ ਬਣ ਜਾਵੇ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭਾਵ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤੇ ਸੁਚੱਜਾ ਮਾਰਗ, ਅਤੇ ਐਸੀ ਸੰਗਤ ਜੋ ਦਾਨ ਕਰਦੀ, ਜਾਣਦੀ ਅਤੇ ਖੈਰ-ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਮਿਲਦੀ ਰਹੇ, ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Sukta 52
Sukta 5.52
ਇਹ ਸੂਕਤ ਮਰੁਤਾਂ—ਯੁਵਕ ਤੂਫ਼ਾਨ-ਦੇਵਤਿਆਂ—ਨੂੰ ਜੋਸ਼ੀਲੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ, ਧੋਖਾ-ਰਹਿਤ ਮਹਿਮਾ, ਗੱਜਦੀ ਤਾਕਤ, ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਰਥਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਹੈ ਜੋ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋੜ ਕੇ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਆਉਣ, ਗਾਇਕ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਰਾਧਸ (ਦਾਤਾਂ) ਵਜੋਂ ਗਾਂ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਊਰਜਾ ਬਖ਼ਸ਼ਣ। ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕਦੇ ਬੱਦਲ–ਪੱਥਰ–ਨਦੀ ਵਾਲੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਤੂਫ਼ਾਨ-ਕਿਰਿਆ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਦੇ ਉਪਾਸਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵੱਲ।
Sukta 53
Sukta 5.53
ਰਿਗਵੇਦ 5.53 ਮਰੁਤਾਂ—ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਗਣ—ਦੀ ਜੋਸ਼ੀਲੀ ਸਤੁਤੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਝਪਟੇ ਨਾਲ ਆਉਣ, ਗੱਜਣ ਵਰਗੀ ਚਮਕ-ਧਮਕ, ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਦਾਇਕ ਵਰਖਾ ਦੇ ਦਾਨ ਨੂੰ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬੇਰੋਕ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਦੇਸਾਂ-ਪਰਦੇਸਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਣ, ਧਰਮੀ ਨੇਤਾ ਸੁਦਾਸਾ ਨਾਲ ਇਕਸੁਰ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਦੀ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ, ਬਲ, ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਕਿਰਪਾ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਲਈ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 54
Sukta 5.54
ਗਵੇਦ 5.54 ਅਤ੍ਰੀ ਦੀ ਰਚੀ ਸਤੁਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਰੁਤਾਂ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਕੰਬਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਟੋਲੀਆਂ ਵਜੋਂ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਜਦੀ ਅਗਵਾਈ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਉਰਜਾਵਾਨ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੂਰ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਸ਼ਕਤੀ—ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਤੀ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼—ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆਕਾਰੀ ਸਾਨਿਧ, ਜੇਤੂ ਬਲ ਅਤੇ ਤ (ਸੱਚ) ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 55
Sukta 5.55
ਇਹ ਸੂਕਤ ਮਰੁਤਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਤੂਫ਼ਾਨ-ਦੇਵ ਹਨ, ਜੋ ਸੁਚੱਜੇ ਜੁਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਥ ਸ਼ੁਭ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੈਰ ਅਤੇ ਹਾਨੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ, ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਉੱਤਮ (ਵਸ੍ਯਃ) ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ, ਅਤੇ ਅਰਪਣ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਤਾਂ ਜੋ ਸਮੁਦਾਇ ਨੂੰ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ (ਰਯਿ) ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।
Sukta 56
Sukta 5.56
ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਦੀ ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਸੈਨਾ ਮਰੁਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮੁਦਾਇ ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਆਉਣ ਲਈ ਬੁਲਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਮੱਧਸਥ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਵਤਰਣ ਨੂੰ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਰਿਤੀਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਘਣੀ ਏਕਤਾ, ਚਮਕ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਗਮਨ ਯਜਮਾਨ ਲਈ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ, ਧਰਮਸੰਮਤ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਅਤੇ ਉਦਾਰ ਭਾਗ੍ਯ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰੇ।
Sukta 57
Sukta 5.57
ਅਤ੍ਰੀ ਦਾ ਇਹ ਸੂਕਤ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, “ਇੰਦਰ-ਪ੍ਰਦੱਤ” ਮਰੁਤਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੁਨਹਿਰੀ ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਇਕਜੁੱਟ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਆਉਣ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਬਖ਼ਸ਼ਣ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ, ਤੂਫ਼ਾਨ-ਸਮਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਦਾਰ, ਨਿਰਮਲ ਦਾਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤ (ਕੌਸਮਿਕ ਕ੍ਰਮ) ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸੁਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ।
Sukta 58
Sukta 5.58
ਗਵੇਦ 5.58 ਵਿੱਚ ਅਤ੍ਰਿ ਰਿਸ਼ੀ ਮਰੁਤਾਂ ਦੀ ਇਕਜੁੱਟ ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਸੈਨਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋਸ਼ੀਲੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਸਦਾ ਨਵੀਂ ਤਾਜ਼ਗੀ ਵਾਲੇ, ਤੇਜ਼ ਸਵਾਰ, ਅਤੇ ਅਮਰ ਤ-ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਰਵਭੌਮ ਅਧਿਕਾਰ ਵਾਲੇ। ਇਹ ਸੂਕਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਤਾਵਲੀ ਪ੍ਰਚੰਡ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਸੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਮਰੁਤ ਕਿਰਪਾਲੂ ਹੋਣ, ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇਣ, ਅਤੇ ਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਪਾਸਕ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ‘ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ’ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ।
Sukta 59
Sukta 5.59
ਇਹ ਸੂਕਤ ਮਰੁਤਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਡਰ ਤੇ ਅਦਭੁਤਤਾ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਟੋਲੀਆਂ ਵਜੋਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੌੜਦੀ ਆਮਦ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਕੰਬਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਕਤਾਰਬੱਧ ਉਡਾਣ ਅਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਕੰਗੂਰੀਆਂ/ਧਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਯੋਧੇਵਾਂ ਵਾਲੀ ਸ਼ਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਘੋੜੇ, ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਢਿੱਲੇ ਕਰਕੇ ਵਰਖਾ ਛੱਡਣ ਤੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਯਜ್ಞ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੰਤਰਾਲ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 60
Sukta 5.60
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਵਿਵੇਕਵਾਨ, ਯਥਾਸਥਾਨ ਬੈਠੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ‘ਛਾਂਟ’ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਪਰਿਪੂਰਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਹ ਮਰੁਤ-ਗਣ ਨੂੰ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜਿੱਤੂ ਰਥਾਂ ਵਾਂਗ ਸਤੁਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਚਲਾਇਤ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਯੱਗੀ ਕ੍ਰਮ (ਅਗਨੀ) ਅਤੇ ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ (ਮਰੁਤ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗਤੀ ਕਰਦਿਆਂ, ਇਹ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇ ਸੋਮ-ਪਾਨ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ: ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਪੂਰਵ-ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ-ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਮਰੁਤ-ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਠੀਕ ਪ੍ਰੇਰਣਾ, ਤੇ ਸਫਲ ਹਵਿ-ਅਰਪਣ ਨੂੰ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 61
Sukta 5.61
ਇਹ ਸੂਕਤ ਦੂਰਲੇ ਅੰਤਾਂ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਵੀਰ ਟੋਲੀ ਮਰੁਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਦਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀ ਹੈ ਇਹ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆਕਾਰੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੇਜ਼, ਤੂਫ਼ਾਨ-ਸਮਾਨ ਸ਼ਕਤੀ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ (ਪਸ਼ੂ-ਧਨ, ਬਲ, ਪੋਸ਼ਣ ਦੀਆਂ “ਧਾਰਾਂ”) ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ, ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਨੂੰ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਥੀ-ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਚਮਕਦਾਰ “ਗਾਂਵਾਂ” (ਕਿਰਣਾਂ/ਧਨ) ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲਦੇ ਦਾਤਾਰ ਰਥ-ਮਾਰਗ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵੈਦਿਕ ਮੋਟੀਫ਼ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ, ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਵਰਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 62
Sukta 5.62
ਇਹ ਸੂਕਤ ਮਿਤ੍ਰ–ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ) ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਧਾਰਕਾਂ ਵਜੋਂ ਸਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਬਭੌਮਤਾ ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਬੇਟੁੱਟ ਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਉਪਾਸਕ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰਨ, ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਦੇਣ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਿਆਂਯੁਕਤ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਰਾਜ ਰਾਹੀਂ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 63
Sukta 5.63
ਇਹ ਸੂਕਤ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ) ਦੇ ਸਚੇਤ ਰਖਵਾਲੇ ਹਨ; ਉਹ ਪਰਮ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਿੰਹਾਸਨਾਸੀਨ ਹੋ ਕੇ ਸੱਚੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਧਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਦਿੱਖਣਯੋਗ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਲ ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਭੇਜਣ ਨਾਲ—ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਿਵਿਆ ਕ੍ਰਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਪੋਸ਼ਣ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਥਿਰਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 64
Sukta 5.64
ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਸਰਬਭੌਮ ਅਧਿਪਤੀ ਵਜੋਂ, ਜੋ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬਾੜ ਦੀ ਹੱਦ ਅੰਦਰ ਜੀਵਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਚਮਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੁਚੱਜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਪੀ ਹੋਈ ਸਤੁਤੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਹਵਨ-ਅੱਗ ਦੇ ਪ੍ਰਜਵਲਨ ਵੇਲੇ ਪੀੜ੍ਹ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਸੋਮ ਕੋਲ ਤੁਰੰਤ ਆਉਣ, ਦਾਤਿਆਂ-ਯਜਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਗਾਇਕ-ਸਤੁਤਿਕਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਵਧਾਉਣ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਇਹ ਤ (ਕੌਸਮੀਕ ਕ੍ਰਮ), ਸਮਾਜਿਕ ਸਹਿਮਤੀ, ਅਤੇ ਯਜਨ ਦੀ ਤਤਕਾਲਤਾ ਨੂੰ ਇਕ ਸੰਖੇਪ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਵਿੱਚ ਜੋੜਦਾ ਹੈ—ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਠੀਕ ਨਿਵਾਸ/ਧਰਮਿਕ ਠਹਿਰਾਉ ਲਈ।
Sukta 65
Sukta 5.65
ਮਿਤ੍ਰ–ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ, ਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ) ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਦਿਤਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਸਹੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ‘ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਾਹ’ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਘੇਰੇ ਅੰਦਰ ਦਰਸ਼ੀਆਂ (ਸ਼ੀਆਂ) ਅਤੇ ਯਜਮਾਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 66
Sukta 5.66
ਅਤ੍ਰੀ ਦਾ ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਮਿਤ੍ਰ–ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ‘ਤ-ਪੇਸ਼ਸ’—ਅਰਥਾਤ ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ/ਪਹਿਰਾਵਾ ਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ) ਹੈ—ਵਜੋਂ ਉਭਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਮਰਤਭਾਵੀ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਵੱਲ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋਣ, ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਸਪਸ਼ਟਤਾ, ਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਵਰਾਜ (ਸਵਰਾਜ੍ਯ) ਵੱਲ ਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਦਾਂ ਭਰ, ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਵੀ-ਸਮਾਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੇਤੁ (ਦੀਪਤ ਚਿੰਨ੍ਹ) ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਦਕਸ਼ ਅਤੇ ਤ ਨੂੰ ਥਾਮ ਕੇ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
Sukta 67
Sukta 5.67
ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਆਦਿਤਿਆਂ ਦੀ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵਰੁਣ, ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਅਰਯਮਨ ਦੀ—ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਿਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ) ਦੇ ਸਰਵਜ੍ਞ ਧਾਰਕ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜ਼ੋਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਧਾਨ/ਆਦੇਸ਼ ਸੱਚਾ ਰਾਜਧਿਕਾਰ (ਕਸ਼ਤ੍ਰ) ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਵ੍ਰਤਾਂ (ਥਿਰ ਕਾਨੂੰਨਾਂ) ਅੰਦਰ ਅਡੋਲ ਤੌਰ ਤੇ ਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਰਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਅਤ੍ਰਿ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੋਚ (ਮਤੀ) ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਦਬਾਅ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਸੂਕਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
Sukta 68
Sukta 5.68
ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਸਰਵਭੌਮ (ਮਹਿ-ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰੌ) ਹਨ ਅਤੇ ਤ—ਵਿਸ਼ਾਲ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਕ ਸਤ੍ਯ-ਵਿਵਸਥਾ—ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀਵੀ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦੋਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕਰਨ; ਅਤੇ ਵਰਖਾ, ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ ਇੱਕ “ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਧਾਰ” ਰਚਦੇ ਹਨ।
Sukta 69
Sukta 5.69
ਇਹ ਛੋਟੀ ਆਤ੍ਰੇਯ ਸੂਕਤ-ਸਤੁਤੀ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਆਦਿਤ੍ਯਾਂ ਵਜੋਂ ਸਲਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਨਿਯਮਾਂ (ਵ੍ਰਤਾਨਿ) ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ, ਰਾਜਕਾਜ ਅਤੇ ਸਮੁਦਾਇ ਵਿਚੋਂ ਵਕਰੀ ਜਾਂ ਭਟਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸਲਾਹ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਸੰਤਾਨ ਲਈ ਕਲਿਆਣ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ (ਰਾਯੀ) ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਣ।
Sukta 70
Sukta 5.70
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਅਨੁਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਮਿਤ੍ਰ–ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਮੌਜੂਦ ਸਹਾਇਕਾਂ ਵਜੋਂ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮਬੱਧ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ‘ਸੁਮਤੀ’ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ, ਕਠਿਨਾਈਆਂ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦੇਵੇ—ਇਹ ਅਰਦਾਸ ਹੈ। ਰੱਖਿਆ, ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪਹਿਰੇਦਾਰੀ-ਸ਼ਕਤੀ, ਅਤੇ ਦਸ੍ਯੁ-ਬਲਾਂ (ਅੰਧਕਾਰ, ਅਵਿਵਸਥਾ) ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਯਕਸ਼-ਪੀੜਾ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 71
Sukta 5.71
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਸੂਕਤ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਹਾਨਿਕਾਰਕ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਧੱਕਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਅਧਵਰ ਦੇ ਤ-ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਵਜੋਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਸਰਵਜ੍ਞ ਸਰਬਭੌਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਦੀ ਧੀਃ (ਅੰਦਰੂਨੀ ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ) ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਸੋਮ-ਨਿਮੰਤਰਣ ਹੈ: ਦਿਵ੍ਯ ਜੋੜਾ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਪਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕ੍ਰਮ ਤੇ ਆਨੰਦ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।
Sukta 72
Sukta 5.72
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਅਤ੍ਰੀ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ (ਅਤ੍ਰਿਵਤ) ਨੂੰ ਅਧਾਰ ਬਣਾਕੇ ਮਿਤ੍ਰ–ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਉਹ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਬਰ੍ਹਿਸ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਅਤੇ ਸੋਮ ਦਾ ਪਾਨ ਕਰਨ। ਇਹ ਵ੍ਰਤ (ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਨਿਯਮ) ਅਤੇ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਡੋਲ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਨ, ਵਿਘਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਦੀ ਇੱਛਿਤ ਭਲਾਈ (ਇਸ਼ਟੀ) ਲਈ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ।
Sukta 73
Sukta 5.73
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਸੱਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਇਸ ਵੇਲੇ ਜਿਸ ਵੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਣ, ਦੂਰ ਹੋਣ, ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਮੱਧ-ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਣ—ਤਾਂ ਵੀ ਜਲਦੀ ਆ ਕੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੁਰ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣ। ਇਹ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਦਰਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ (ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅਤ੍ਰੀ ਨਾਲ) ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਣਿਸ਼ਠ ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ “ਘਰਮ” (ਉਸ਼ਣ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅਰਪਣ) ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਥ-ਸਮਾਨ ਤੇਜ਼ ਆਗਮਨ ਤੇ ਚਿਕਿਤਸਕ ਉਪਕਾਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤਿਮ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸੂਕਤ ਨੂੰ ਹੀ ਸੁਚੱਜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੜੀ ਹੋਈ ਬਾਣੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਵਾਧਾ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਵਿਸਤਾਰਤ ਨਮਸਕਾਰ ਰੂਪ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Sukta 74
Sukta 5.74
ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਤ੍ਰੀ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਾਤਕਾਲੀਨ ਪੁਕਾਰ ਹੈ: ਤੇਜ਼ ਦੌੜਦੇ ਜੁੜਵਾ ਚਿਕਿਤਸਕ ਅਸ਼ਵਿਨੌਂ (ਨਾਸਤਿਆ) ਉਸ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਮਦਦ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਟੱਲ, ਸਦਾ ਤਿਆਰ ਹਾਜ਼ਰੀ, ਸਤੁਤੀ ਉੱਤੇ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ, ਅਤੇ ਬੁਲਾਵਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ, ਭੋਗ-ਆਨੰਦ, ਆਸਰਾ ਆਦਿ ਵਰਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਠੋਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ‘ਉਡੇਲਣ’ ਵਾਲੀ ਦਾਤਾਰਤਾ ਉਭਾਰੀ ਗਈ ਹੈ।
Sukta 75
Sukta 5.75
ਇਹ ਸੂਕਤ ਪ੍ਰਾਤਕਾਲ ਅਸ਼ਵਿਨੌਂ ਲਈ ਆਹਵਾਨ ਹੈ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਧਨ-ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਰਥ ਨੂੰ ਯਜ्ञ ਵੱਲ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਵੀ ਦੀ “ਮਧੁਰ-ਮਧੁਮਈ” ਪੁਕਾਰ ਸੁਣਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚ੍ਯਵਾਨ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਚਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪੁਨਰ-ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ਗਤੀ ਚਿਕਿਤਸਕ ਅਤੇ ਰੱਖਿਅਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਲਈ ਬਲ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਤ (ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ) ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Sukta 76
Sukta 5.76
ਇਹ ਛੋਟਾ ਅਸ਼ਵਿਨ ਸੂਕਤ ਉਸ਼ਾ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਦੇ ਉਦਯ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਾਣੀ ਦੇ ਉੱਠਾਣ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਤੁਰੰਤ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਰਥ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਘਰਮਾ (ਗਰਮ ਕੀਤਾ, ਤਾਜ਼ਗੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪਾਨ) ਵੱਲ ਮੋੜਨ। ਇਹ ਜੁੜਵੇਂ ਚਿਕਿਤਸਕਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਸੰਧਿ-ਵੇਲੇ—ਸਵੇਰ, ਦੁਪਹਿਰ, ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ—ਆਉਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਆਨੰਦ-ਦਾਇਕ ਪਾਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਦੇ ਘਟੇ ਨਾ। ਸੂਕਤ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ “ਸਦਾ-ਨਵੀਂ” ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਧਨ, ਵੀਰ-ਬਲ, ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਮੰਗਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।
Sukta 77
Sukta 5.77
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਅਸ਼ਵਿਨ-ਸਤੁਤੀ ਪ੍ਰਾਤਕਾਲੀ ਆਹਵਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੁੜਵੇਂ ਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਵੈਰੀ ਅਤੇ “ਲਾਲਚੀ” ਤਾਕਤਾਂ ਰੀਤ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਆ ਪਹੁੰਚਣ ਅਤੇ ਸੋਮ ਪੀ ਲੈਣ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰਥ ਅਤੇ ਮਨ-ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਹਵਾ-ਵਾਂਗ ਦੌੜਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਭਗਤ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਨਵੀਂ ਰੱਖਿਆ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ (ਰਯਿ), ਵੀਰ-ਬਲ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਸੁਭਾਗ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Sukta 78
Sukta 5.78
ਇਹ ਸੂਕਤ ਤੇਜ਼ ਦਿਵ੍ਯ ਵੈਦ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ (ਨਾਸਤਿਆ) ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸੋਮ-ਅਰਪਣ ਵੱਲ ਆਉਣ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਨਾ ਮੋੜਨ ਲਈ ਤਾਤਕਾਲਿਕ ਬੁਲਾਵਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਵ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਹੈ—ਗਰਭਦੁਆਰ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਖੁੱਲੇ, ਅਤੇ ਮਾਂ ਤੇ ਬੱਚਾ ਜੀਵਤ ਤੇ ਅਖੰਡ, ਬਿਨਾ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਬਾਹਰ ਆਉਣ—ਇਹੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ। ਸਪਤਵਧ੍ਰੀ ਦੀ ਬਚਾਵ-ਕਥਾ ਦਾ ਯਾਦਗਾਰ ਸੰਕੇਤ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਦੀ ਚਿਕਿਤਸਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 79
Sukta 5.79
ਇਹ ਸੂਕਤ ਉਸ਼ਸ (ਉਸ਼ਾ/ਸਵੇਰ) ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਤੇ ਅੰਤਰੰਗ ਪੁਕਾਰ ਹੈ—ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ (ਰਾਯੀ), ਬਲ ਅਤੇ ਠੀਕ ਕਰਮ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ। ਉਸ਼ਾ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਸਦਾ ਨਵੀਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ, ਆਪਣੇ ਚਮਕ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਾ ਥੱਕਣ ਵਾਲੀ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਅਤੇ ਗਾਇਕਾਂ ਤੇ ਯਜਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀਰ-ਕੀਰਤੀ, ਤੇਜ਼ ਊਰਜਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬਾਣੀ/ਕਾਵਿ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Sukta 80
Sukta 5.80
ਰਿਗਵੇਦ 5.80 ਇੱਕ ਉਸ਼ਾ-ਸਤੁਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਤ੍ਰੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ੀ ਉਸ਼ਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਕਿਰਮਿਜ਼-ਉਜਾਲੇ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਸਲਾਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਜੋ ṛਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਕਤ ਉਸ ਦੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਖੋਲ੍ਹਣ, ਉਸ ਦੀ ਐਸੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਜੋ ‘ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਘਨ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੀ’, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਮਦ ਜੋ ਜੀਵਨ, ਕੰਮ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਆਕਾਂਖਾ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਤਾਜ਼ਗੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਦਾ ਉਤਸਵ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 81
Sukta 5.81
ਸਵਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰੇਰਕ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਅਤੇ ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ‘ਜੋਤ’ ਕੇ (ਯੋਕ ਕਰਕੇ) ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਯਜ੍ਞ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਵਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਾਪਕ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਭਵਨ ਨੂੰ ਵਿਆਪਣ ਵਾਲਾ ਸਰਵਭੌਮ ਅਧਿਪਤੀ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਰਮ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰੇਰਕ/ਦੀਕਸ਼ਕ ਬਣ ਕੇ ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਵਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਵ (ਪ੍ਰੇਰਣਾ) ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਗਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਪੂਸ਼ਨ—ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਪੋਸ਼ਕ—ਹੈ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਤੋਮ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 82
Sukta 5.82
ਇਹ ਸੂਕਤ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰੇਰਕ ਸਵਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਪੋਸ਼ਣ, ਠੀਕ ਗਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਭਾਗ੍ਯ ਬਖ਼ਸ਼ੇ; ਭਗ ਨੂੰ ਸਵਿਤ੍ਰ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਦੁਰਿਤ (ਦੁਰਿਤਾਨਿ) ਦੂਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਭਲਾ ਹੈ (ਭਦ੍ਰੰ) ਉਹ ਉਪਾਸਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਵੇ। ਸੂਕਤ ਸਵਿਤ੍ਰ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਜਨਮਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ “ਸੁਣਨਯੋਗ” ਬਣਾਂਦੀ ਹੈ।
Sukta 83
Sukta 5.83
ਇਹ ਸੂਕਤ ਵੇਦਿਕ ਵਰਖਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਪਰਜਨ੍ਯ ਨੂੰ ਤੀਬਰ ਅਰਦਾਸ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗੱਜੇ, ਜਲਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡੇ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਗਰਭਵਤੀ ਕਰੇ ਤਾਂ ਜੋ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਨ ਉਪਜੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਰਖਾ ਨੂੰ ਪੌਦਿਆਂ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਜੀਵਨ-ਬੀਜ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਉਰਵਰਤਾ, ਤੇ ਸੁੱਕੇ ਅਤੇ ਬੰਜਰਪਨ ਤੋਂ ਪਾਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਗੁਜ਼ਰਾਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
Sukta 84
Sukta 5.84
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਅਤ੍ਰਿ-ਹਿਮਨ ਇੱਕ ਤੇਜ਼, ਭਟਕਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਤਰੀ ਜਾਪਾਂ/ਗੀਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੱਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਹਿਨਾਉਂਦੇ ਯੁੱਧ-ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਅਤੇ ਬਲ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਧੱਕਣ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਕਤੀ ਇੱਕ ਸੰਕੇਤਮਈ ਆਹਵਾਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ: ਚਲਦੀ ਚਮਕ/ਤੂਫ਼ਾਨੀ-ਊਰਜਾ ਨੂੰ (ਅਰਜੁਨੀ ਨਾਮ ਜਾਂ ਉਪਾਧੀ ਨਾਲ) ਉਪਾਸਕ ਲਈ ਵੀਰਤਾ, ਗਤੀ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਵਾਲੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ‘ਬੁਲਾਉਂਦੀ’ ਹੈ।
Sukta 85
Sukta 5.85
ਇਹ ਸੂਕਤ ਵਰੁਣ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ṛta (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਕ੍ਰਮ) ਦਾ ਸਰਵੋਚ ਧਾਰਕ ਤੇ ਸਰਬਭੌਮ ਅਧਿਪਤੀ ਹੈ; ਉਹ ਦਿਆਵ-ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਨੂੰ ਮਾਪਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮਾਰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਰੁਣ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ “ਮਾਇਆ” (ਕ੍ਰਮ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ) ਪ੍ਰਤੀ ਅਦਭੁਤ ਭੈ-ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਇਹ ਸੂਕਤ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਭਰੀ ਬੇਨਤੀ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਿੱਖੇ ਅਤੇ ਅਦਿੱਖੇ ਸਭ ਦੋਸ਼ ਢਿੱਲੇ ਪਏ ਬੰਧਨਾਂ ਵਾਂਗ ਖੁਲ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਪਾਸਕ ਮੁੜ ਦਿਵਿਆ ਕਿਰਪਾ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕੇ।
Sukta 86
Sukta 5.86
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਇੰਦਰਾਗਨੀ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਲ-ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮਯੁਕਤ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਮਰਤਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜੋੜੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਣ, ਗਤੀ ਦੇ “ਰਥਾਂ” ਨੂੰ ਸਹੀ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਣ, ਅਤੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਰਪਿਤ ਹਵਿ ਰਾਹੀਂ ਗਾਇਕਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਾਲ ਯਸ਼, ਧਨ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਧਾਰਕ ਪੋਸ਼ਣ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ।
Sukta 87
Sukta 5.87
ਇਹ ਸੂਕਤ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਗਣ ਮਰੁਤਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ, ਯੱਗ-ਯੋਗ ਸੰਗਤ ਵਜੋਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਜਦੀ ਤਾਕਤ ਚਮਕ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਵਾਲੀ ਗਤੀ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਲਾਇਮਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ, ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਕਦਮਾਂ ਵਾਲੀ ਮਹਾਨ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਰੁਤ ਪੁਕਾਰ ਸੁਣਨ, ਯੱਗ-ਕ੍ਰਿਆ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਨਕਾਰਾਤਮਕਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਅਜਿੱਤ ਬਣਾਉਣ।
Frequently Asked Questions
Mandala 5 belongs to the family-book layer (Mandalas 2–7) and is traditionally attributed to Atri and his descendants (Atrides), whose school preserved and transmitted these hymns.
It is often noted for an archaic register: conservative vocabulary, inherited formulae, and compact, dense poetic constructions typical of early Rigvedic family collections.
Agni and Indra dominate as in much of the Rigveda, but Mandala 5 is especially remembered for a strong presence of Ashvin hymns, alongside notable praises to Uṣas, the Maruts, and the Ādityas.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.