Rig Veda Sukta 60
Mandala 5Sukta 608 Mantras

Sukta 60

Sukta 5.60

Rishi

Atri (Ātreya) (traditional for RV 5.60)

Devata

Agni (primary), with Maruts invoked in the hymn’s movement

Chandas

Triṣṭubh (probable; requires metrical verification)

ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਵਿਵੇਕਵਾਨ, ਯਥਾਸਥਾਨ ਬੈਠੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ‘ਛਾਂਟ’ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਪਰਿਪੂਰਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਹ ਮਰੁਤ-ਗਣ ਨੂੰ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜਿੱਤੂ ਰਥਾਂ ਵਾਂਗ ਸਤੁਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਚਲਾਇਤ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਯੱਗੀ ਕ੍ਰਮ (ਅਗਨੀ) ਅਤੇ ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ (ਮਰੁਤ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗਤੀ ਕਰਦਿਆਂ, ਇਹ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇ ਸੋਮ-ਪਾਨ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ: ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਪੂਰਵ-ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ-ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਮਰੁਤ-ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਠੀਕ ਪ੍ਰੇਰਣਾ, ਤੇ ਸਫਲ ਹਵਿ-ਅਰਪਣ ਨੂੰ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Mantras

Mantra 1

ईळे अग्निं स्ववसं नमोभिरिह प्रसत्तो वि चयत्कृतं नः । रथैरिव प्र भरे वाजयद्भिः प्रदक्षिणिन्मरुतां स्तोममृध्याम् ॥

ਮੈਂ ਸਵਵਸ (ਆਪਣੀ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ) ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ-ਭਰੇ ਸਤੁਤੀ-ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਈਲਦਾ ਹਾਂ; ਇੱਥੇ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਬੈਠਿਆ ਉਹ ਸਾਡੇ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਜਾਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਰਥ ਵਾਜ (ਬਲ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਲੈ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਮਰੁਤਾਂ ਦਾ ਸਤੋਮ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣ ਗਤੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ ਅਤੇ ਫਲੇ-ਫੂਲੇ।

Mantra 2

आ ये तस्थुः पृषतीषु श्रुतासु सुखेषु रुद्रा मरुतो रथेषु । वना चिदुग्रा जिहते नि वो भिया पृथिवी चिद्रेजते पर्वतश्चित् ॥

ਜਦੋਂ ਰੁਦ੍ਰ-ਜਨਮੇ ਮਰੁਤ ਚਿਤਰਿਆਂ, ਦੂਰ ਤੱਕ ਸੁਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ, ਸੁਖਗਾਮੀ ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਦੇ ਹਨ—ਹੇ ਉਗਰੋ—ਤੁਹਾਡੇ ਡਰ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵੀ ਝੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਧਰਤੀ ਵੀ ਕੰਬਦੀ ਹੈ, ਪਹਾੜ ਵੀ।

Mantra 3

पर्वतश्चिन्महि वृद्धो बिभाय दिवश्चित्सानु रेजत स्वने वः । यत्क्रीळथ मरुत ऋष्टिमन्त आप इव सध्र्यञ्चो धवध्वे ॥

ਵੱਡਾ, ਪੁਰਾਤਨ ਪਹਾੜ ਵੀ ਡਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੁਹਾਡੇ ਸਵਨ ਨਾਲ ਦਿਉ ਦਾ ਸ਼ਿਖਰ ਵੀ ਕੰਬਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਋ਸ਼ਟਿਮੰਤ ਮਰੁਤੋ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਖੇਡਦੇ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਇਕੱਠੇ ਧਾਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋ—ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਇਕੋ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਧਾਰ ਵਿੱਚ ਦੌੜਦਾ ਹੈ।

Mantra 4

वरा इवेद्रैवतासो हिरण्यैरभि स्वधाभिस्तन्वः पिपिश्रे । श्रिये श्रेयांसस्तवसो रथेषु सत्रा महांसि चक्रिरे तनूषु ॥

ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਵਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਧਨ-ਸੰਪੱਤਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰੈਵਤਾਸ (ਮਰੁਤ-ਗਣ) ਸ੍ਵਧਾਭਿਃ—ਆਪਣੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ—ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਤਨੂਆਂ ਨੂੰ ਘੜ ਕੇ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਲਈ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਬਲਵਾਨ ਰਹਿ ਕੇ, ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਦੇਹ-ਆਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਵਾਂ ਰਚ ਦੇਂਦੇ ਹਨ।

Mantra 5

अज्येष्ठासो अकनिष्ठास एते सं भ्रातरो वावृधुः सौभगाय । युवा पिता स्वपा रुद्र एषां सुदुघा पृश्निः सुदिना मरुद्भ्यः ॥

ਇਹ (ਮਰੁਤ) ਨਾ ‘ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ’ ਹਨ ਨਾ ‘ਕਨਿਸ਼ਠ’; ਭਰਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਇਕੱਠੇ ਸੌਭਾਗ੍ਯ ਦੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਵਧੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸਦਾ ਜਵਾਨ—ਸ੍ਵਪਾ (ਸਵੈ-ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ) ਰੁਦ੍ਰ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਪೃਸ਼੍ਣਿ ਸੁਦੁਘਾ—ਧਾਰਾ-ਧਾਰ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ—ਮਰੁਦਾਂ ਲਈ ਸੁਦਿਨ, ਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਦਿਨ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ।

Mantra 6

यदुत्तमे मरुतो मध्यमे वा यद्वावमे सुभगासो दिवि ष्ठ । अतो नो रुद्रा उत वा न्वस्याग्ने वित्ताद्धविषो यद्यजाम ॥

ਹੇ ਸੁਭਗ ਮਰੁਤੋ, ਤੁਸੀਂ ਉੱਤਮ ਵਿੱਚ ਹੋਵੋ ਜਾਂ ਮੱਧਮ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਵਾਵਮ (ਹੇਠਲੇ) ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ—ਦਿਵਿਸ਼ਠ, ਅੰਦਰਲੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ—ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੋਵੋ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰੁਦ੍ਰੋ, ਸਾਨੂੰ ਜਾਣੋ, ਸਾਡੀ ਸੂਝ ਲਵੋ। ਅਤੇ ਹੇ ਅਗਨੀ, ਅਸੀਂ ਯਜ्ञ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹਵਿਸ਼ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਵੀ ਵਿਟ्टा—ਜਾਣ ਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ।

Mantra 7

अग्निश्च यन्मरुतो विश्ववेदसो दिवो वहध्व उत्तरादधि ष्णुभिः । ते मन्दसाना धुनयो रिशादसो वामं धत्त यजमानाय सुन्वते ॥

ਹੇ ਮਰੁਤੋ, ਵਿਸ਼੍ਵਵੇਦਸੋ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਦਿਵ ਤੋਂ, ਉੱਪਰਲੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ, ਆਪਣੇ ਰਥ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਉਤਾਰ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹੋ—ਤਦੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਧੁਨਣ ਵਾਲਿਓ, ਵੈਰੀ-ਨਾਸਕੋ, ਸੋਮ ਪੀੜਨ ਵਾਲੇ ਯਜਮਾਨ ਲਈ ਇੱਛਿਤ ਮੰਗਲ ਧਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ।

Mantra 8

अग्ने मरुद्भिः शुभयद्भिॠक्वभिः सोमं पिब मन्दसानो गणश्रिभिः । पावकेभिर्विश्वमिन्वेभिरायुभिर्वैश्वानर प्रदिवा केतुना सजूः ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਮਰੁਤਾਂ ਨਾਲ—ਚਮਕ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਋ਕ ਗਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਗਣ-ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ—ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸੋਮ ਪੀ। ਹੇ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ, ਪਾਵਕ, ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਣ ਵਾਲੀਆਂ ਆਯੁ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਧ੍ਵਜ-ਕੇਤੂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਿਵ ਵਿੱਚ ਸਜੂ (ਇਕੱਠੇ) ਰਹਿ।

Frequently Asked Questions

It asks Agni to recognize and set in order the worshipper’s work, and it brings in the Maruts as the energizing powers that make the praise and the sacrifice move forward successfully.

The hymn treats the Maruts as Agni’s powerful companions in the ritual movement—forces that propel the stoma (hymn) like chariots and share in the Soma-joy, strengthening the rite’s effectiveness.

Vaiśvānara is Agni as the universal fire—present in all beings and worlds—linked with light and purification; here he is asked to unite with the Maruts in the luminous ‘fore-heaven’ as the rite reaches completion.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App