Sukta 63
Sukta 5.63
Vasiṣṭha
Mitra-Varuṇa
Triṣṭubh
ਇਹ ਸੂਕਤ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ) ਦੇ ਸਚੇਤ ਰਖਵਾਲੇ ਹਨ; ਉਹ ਪਰਮ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਿੰਹਾਸਨਾਸੀਨ ਹੋ ਕੇ ਸੱਚੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਧਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਦਿੱਖਣਯੋਗ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਲ ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਭੇਜਣ ਨਾਲ—ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਿਵਿਆ ਕ੍ਰਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਪੋਸ਼ਣ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਥਿਰਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
ऋतस्य गोपावधि तिष्ठथो रथं सत्यधर्माणा परमे व्योमनि । यमत्र मित्रावरुणावथो युवं तस्मै वृष्टिर्मधुमत्पिन्वते दिवः ॥
ਹੇ ਤ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਓ, ਤੁਸੀਂ ਰਥ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹੋ—ਸਤ੍ਯ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ—ਪਰਮ ਵ੍ਯੋਮ ਵਿੱਚ। ਇੱਥੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਆਸਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਉਸ ਲਈ ਦਿਵ ਤੋਂ ਮਧੁਰ ਵ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਿਚੋੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਪੋਸ਼ਣ ਵਜੋਂ।
Mantra 2
सम्राजावस्य भुवनस्य राजथो मित्रावरुणा विदथे स्वर्दृशा । वृष्टिं वां राधो अमृतत्वमीमहे द्यावापृथिवी वि चरन्ति तन्यवः ॥
ਸਾਂਝੇ ਸਮਰਾਟਾਂ ਵਾਂਗ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਭੁਵਨ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਮਿਤ੍ਰ-ਵਰੁਣ, ਯਜ੍ਞ-ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਵਰ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ। ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਰਾਧਸ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਅਤੇ ਅਮ੍ਰਿਤਤ੍ਵ ਮੰਗਦੇ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਦ੍ਯਾਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ ਤਨ੍ਯ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ।
Mantra 3
सम्राजा उग्रा वृषभा दिवस्पती पृथिव्या मित्रावरुणा विचर्षणी । चित्रेभिरभ्रैरुप तिष्ठथो रवं द्यां वर्षयथो असुरस्य मायया ॥
ਸਾਂਝੇ ਸਮਰਾਟ, ਉਗ੍ਰ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਸਮਾਨ—ਦਿਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ ਦੇ ਪਤੀ—ਹੇ ਮਿਤ੍ਰ-ਵਰੁਣ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ। ਚਿਤ੍ਰਮਯ ਅਭ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਗਰਜ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹੋ; ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਦੀ ਮਾਇਆ (ਸਿਰਜਣ-ਸ਼ਕਤੀ) ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਦ੍ਯਾ ਨੂੰ ਵਰ੍ਹਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋ।
Mantra 4
माया वां मित्रावरुणा दिवि श्रिता सूर्यो ज्योतिश्चरति चित्रमायुधम् । तमभ्रेण वृष्ट्या गूहथो दिवि पर्जन्य द्रप्सा मधुमन्त ईरते ॥
ਹੇ ਮਿਤ੍ਰ-ਵਰੁਣੋ, ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਇਆ (ਰਚਨਾਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀ) ਦਿਵਿ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਸੂਰਜ ਜੋਤਿ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਚਲਦਾ ਹੈ—ਅਦਭੁਤ ਹਥਿਆਰ ਵਾਂਗ। ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਬੱਦਲ ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਓਹਲੇ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ; ਤਦ ਪರ್ಜਨ੍ਯ ਦੇ ਮਧੁਮੰਤ ਬੂੰਦ ਉੱਛਲ ਕੇ ਵਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
Mantra 5
रथं युञ्जते मरुतः शुभे सुखं शूरो न मित्रावरुणा गविष्टिषु । रजांसि चित्रा वि चरन्ति तन्यवो दिवः सम्राजा पयसा न उक्षतम् ॥
ਮਰੁਤ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਸੁਖਦ ਗਤੀ ਲਈ ਰਥ ਜੋੜਦੇ ਹਨ—ਜੋਤਿ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਰਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਹੇ ਮਿਤ੍ਰ-ਵਰੁਣੋ। ਚਿਤ੍ਰ ਤਨ੍ਯਵਃ (ਗੱਜਣਾਂ) ਰਜਾਂਸਿ (ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ) ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਦਿਵਿ ਦੇ ਸਹ-ਰਾਜੋ, ਆਪਣੇ ਪਯਸਾ (ਪੋਸ਼ਕ ਦੁੱਧ/ਰਸ) ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਸਿੰਚੋ।
Mantra 6
वाचं सु मित्रावरुणाविरावतीं पर्जन्यश्चित्रां वदति त्विषीमतीम् । अभ्रा वसत मरुतः सु मायया द्यां वर्षयतमरुणामरेपसम् ॥
ਹੇ ਮਿਤ੍ਰ-ਵਰੁਣੋ, ਪರ್ಜਨ੍ਯ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਤੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਵਾਚ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ—ਚਿਤ੍ਰ, ਤੇਜਸਵੀ, ਬਲਵਾਨ। ਹੇ ਮਰੁਤੋ, ਸੁ-ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਅਭ੍ਰਾਂ (ਬੱਦਲਾਂ) ਵਿੱਚ ਵੱਸੋ; ਅਤੇ ਅਰੁਣਾ, ਅਰੇਪਸ (ਨਿਰਦੋਸ਼, ਅਖੰਡ) ਦ੍ਯੌ ਨੂੰ ਵਰਖਾ ਵਾਂਗ ਵਰਸਾਓ—ਸ਼ੁੱਧ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਢਾਲਦੇ ਹੋਏ।
Mantra 7
धर्मणा मित्रावरुणा विपश्चिता व्रता रक्षेथे असुरस्य मायया । ऋतेन विश्वं भुवनं वि राजथः सूर्यमा धत्थो दिवि चित्र्यं रथम् ॥
ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ, ਹੇ ਮਿਤ੍ਰ-ਵਰੁਣੋ, ਵਿਵੇਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬੁੱਧ, ਤੁਸੀਂ ਅਸੁਰ ਦੀ ਮਾਇਆ—ਸਰਵਾਧਿਕਾਰ-ਸ਼ਕਤੀ—ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਤ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਭਵਨ-ਜਗਤ ਉੱਤੇ ਵਿਰਾਜਦੇ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਦਿਵਿ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਚਿਤ੍ਰਮਯ, ਤੇਜਸਵੀ ਰਥ ਉੱਤੇ ਧਰਦੇ ਹੋ।
Frequently Asked Questions
They are a paired Vedic divinity of order: Mitra represents harmony and covenant, and Varuṇa represents moral oversight and the binding power of law. Together they guard Ṛta, the cosmic right order.
The hymn shows that divine order is not abstract: Mitra-Varuṇa regulate the Sun’s course and also release rain through clouds and Parjanya. Light and water become signs that Ṛta is functioning in the world.
Live by truth and right rule (satya, dharma, vrata). The hymn teaches that when order is upheld inwardly and socially, the same divine order supports well-being—symbolized by sweet, nourishing rain.
Ask anything about Sukta 63 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.