Sukta 21
Sukta 5.21
Atri (Ātreya)
Agni
Gayatri (probable; short 3-pāda structure typical of many Agni invocations—verify in critical edition)
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਅਗਨੀ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ “ਮਨੁੱਖੀ ਢੰਗ ਨਾਲ” (ਮਨੁਸ਼ਵਤ) ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਅੱਗ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਤੇ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕੇ। ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਇਕਮਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੂਤ (ਦੂਤ) ਚੁਣਿਆ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤੇਜਸਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਧਕੇ ਅਤੇ ਵਾਧੇ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਵਸਥਿਤ ਸਤ੍ਯ “ਤ ਦੇ ਗਰਭ” ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਆਸਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ।
Mantras
Mantra 1
मनुष्वत्त्वा नि धीमहि मनुष्वत्समिधीमहि । अग्ने मनुष्वदङ्गिरो देवान्देवयते यज ॥
ਮਨੁਸ਼ਵਤ्—ਮਨੁੱਖੀ ਢੰਗ ਨਾਲ—ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕਾਂਦੇ ਹਾਂ; ਮਨੁਸ਼ਵਤ्—ਮਨੁੱਖੀ ਢੰਗ ਨਾਲ—ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਸਮਿਧਾ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਹੇ ਅਗਨੇ, ਹੇ ਅੰਗਿਰਸ, ਦੇਵਯਤੇ (ਦਿਵ੍ਯ ਨੂੰ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ) ਲਈ ਮਨੁਸ਼ਵਤ् ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਯਜ (ਯਜ੍ਞ ਕਰ)।
Mantra 2
त्वं हि मानुषे जनेऽग्ने सुप्रीत इध्यसे । स्रुचस्त्वा यन्त्यानुषक्सुजात सर्पिरासुते ॥
ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਹੀ, ਹੇ ਅਗਨੇ, ਮਨੁੱਖੀ ਜਨ ਵਿੱਚ ਸੁਪ੍ਰੀਤ (ਪ੍ਰਸੰਨ) ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਸੁਜਾਤ (ਸੁਜਨਮਾ), ਸ੍ਰੁਚਃ (ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਚਮਚੇ) ਅਨੁਸ਼ਕ् (ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਲਗਾਤਾਰ) ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸੁਤੇ (ਢਾਲਿਆ ਹੋਇਆ) ਸਰਪਿਃ (ਘ੍ਰਿਤ/ਸ਼ੁੱਧ ਘੀ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਲੌ ਲਈ ਪੋਸ਼ਣ।
Mantra 3
त्वां विश्वे सजोषसो देवासो दूतमक्रत । सपर्यन्तस्त्वा कवे यज्ञेषु देवमीळते ॥
ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਇਕ ਮਨ ਹੋ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੂਤ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਕਵੀ-ਅਗਨੀ, ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਿਆਂ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵ-ਸਰੂਪ ਮੰਨ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰਦੇ ਹਨ—ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ।
Mantra 4
देवं वो देवयज्ययाग्निमीळीत मर्त्यः । समिद्धः शुक्र दीदिह्यृतस्य योनिमासदः ससस्य योनिमासदः ॥
ਹੇ ਮਰਤਿਓ, ਦੇਵਯਜ੍ਯਾ ਵਾਲੀ ਉਪਾਸਨਾ ਨਾਲ ਦੇਵ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰੋ। ਹੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਸਮਿੱਧ ਹੋ ਕੇ ਦਹਕ; ਤ ਦੇ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਆਸਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ—ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਆਸਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ।
Frequently Asked Questions
It teaches that when Agni is properly installed and kindled in the human rite, he becomes the active messenger who carries worship to the gods and brings ordered prosperity through ṛta.
It emphasizes correct human procedure and intention in kindling the fire—Agni is divine, but he is invoked through human ritual discipline and sincerity.
It means the secure seat of cosmic truth and order; asking Agni to sit there is a prayer that the ritual (and life) be grounded in rightness, leading to growth and increase.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.