Sukta 12
Sukta 5.12
Vasiṣṭha (traditional attribution for RV 5.12)
Agni
Triṣṭubh
ਅਗਨੀ ਲਈ ਇਹ ਛੋਟਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਦਰਸ਼ੀ ਦੀ “ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤੀ” ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਹਵਿ ਵਜੋਂ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਸਤ੍ਯ-ਵਾਹਕ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ (ਵ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਤ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ—ਵੈਰੀ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹੈ? ਅਸੱਤ ਤੋਂ ਅਗਨੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੌਣ ਕਰਦਾ ਹੈ? “ਸ਼ਬਦ/ਬਾਣੀ” ਨੂੰ ਕੌਣ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ?—ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਵਾਲਾ ਯਜ੍ਞ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰਖਵਾਲੀ ਮਿਲ ਕੇ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਲਈ ਸਥਿਰ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Mantras
Mantra 1
प्राग्नये बृहते यज्ञियाय ऋतस्य वृष्णे असुराय मन्म । घृतं न यज्ञ आस्ये सुपूतं गिरं भरे वृषभाय प्रतीचीम् ॥
ਵਿਸ਼ਾਲ, ਯਜ्ञ-ਯੋਗ ਅਗਨੀ ਵੱਲ ਮੈਂ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹਾਂ—ਤ ਦਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ, ਅਸੁਰ (ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਭੁਤਾ) ਦਾ ਸੁਆਮੀ—ਆਪਣਾ ਮਨਮ ਅਰਪਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਯਜ्ञ ਦੇ ਮੁਖ ਵਿੱਚ ਘ੍ਰਿਤ ਸੁਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਸ਼ਕਤੀ ਵੱਲ ਅੰਤਰਮੁਖ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਸੁਸ਼ੁੱਧ ਬਾਣੀ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Mantra 2
ऋतं चिकित्व ऋतमिच्चिकिद्ध्यृतस्य धारा अनु तृन्धि पूर्वीः । नाहं यातुं सहसा न द्वयेन ऋतं सपाम्यरुषस्य वृष्णः ॥
ਹੇ ਤ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ, ਤ ਨੂੰ ਜਾਣ; ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਤ ਨੂੰ ਹੀ ਜਾਣ। ਤ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਪੁਰਾਤਨ ਧਾਰਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਰਾਹ ਕੱਟ। ਮੈਂ ਉਸ ਤੱਕ ਬਲ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਦ੍ਵੈਤ/ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਸਾਧਨ ਨਾਲ; ਮੈਂ ਅਰੁਸ਼ (ਰੁਦ੍ਰ-ਵਰਨ) ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ—ਅਗਨੀ ਦੀ ਜ੍ਵਲੰਤ ਸ਼ਕਤੀ—ਦੇ ਤ ਨੂੰ ਅਨੁਸਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦਾ ਹਾਂ।
Mantra 3
कया नो अग्न ऋतयन्नृतेन भुवो नवेदा उचथस्य नव्यः । वेदा मे देव ऋतुपा ऋतूनां नाहं पतिं सनितुरस्य रायः ॥
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਕਿਹੜੇ ਰਾਹੀਂ—ਤ ਨਾਲ ਹੀ ਤ ਵਿੱਚ ਚਲਦਿਆਂ—ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਉਸਤਤੀ ਦਾ ਸਦਾ-ਨਵਾਂ ਵੇਦਾ (ਜਾਣਕਾਰ) ਬਣੇਂਗਾ? ਦੇਵ, ਤੁਪਾ (ਤੂਆਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ), ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੂਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਮੈਂ ਅਜੇ ਇਸ ਸਿੱਧੀ-ਧਨ (ਰਾਯਃ) ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨਿਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ।
Mantra 4
के ते अग्ने रिपवे बन्धनासः के पायवः सनिषन्त द्युमन्तः । के धासिमग्ने अनृतस्य पान्ति क आसतो वचसः सन्ति गोपाः ॥
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਬਾਂਧਦਾ ਹੈ? ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਹ ਚਮਕਦੇ ਪਾਯਵਃ (ਰਖਵਾਲੇ) ਕੌਣ ਹਨ? ਹੇ ਅਗਨੀ, ਅਨ੍ਰਿਤ (ਝੂਠ) ਤੋਂ ਤੇਰੇ ਧਾਸਿ (ਹਿੱਸੇ/ਭਾਗ) ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੌਣ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਵਚਨ ਦੇ ਗੋਪਾਃ (ਰਖਵਾਲੇ/ਗੋਪਾਲ) ਕੌਣ ਹਨ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਝੂਠ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ?
Mantra 5
सखायस्ते विषुणा अग्न एते शिवासः सन्तो अशिवा अभूवन् । अधूर्षत स्वयमेते वचोभिॠजूयते वृजिनानि ब्रुवन्तः ॥
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੇਰੇ ਇਹ ਸਖੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ; ਸ਼ਿਵ (ਮਿੱਤਰ-ਸੁਭਾਉ) ਦਿਸਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਹ ਅਸ਼ਿਵ (ਅਮਿੱਤਰ) ਬਣ ਗਏ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਧਾਵੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਸਿੱਧੇ ਰਾਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਵਕਰਤਾ (ਵ੍ਰਜਿਨ) ਬੋਲਦੇ ਰਹੇ।
Mantra 6
यस्ते अग्ने नमसा यज्ञमीट्ट ऋतं स पात्यरुषस्य वृष्णः । तस्य क्षयः पृथुरा साधुरेतु प्रसर्स्राणस्य नहुषस्य शेषः ॥
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਜੋ ਕੋਈ ਨਮਸਕਾਰ ਨਾਲ ਤ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਯਜਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਰੁਸ਼ (ਲਾਲ-ਤੇਜਸਵੀ), ਵ੍ਰਿਸ਼ਣ (ਪ੍ਰਚੰਡ ਸ਼ਕਤੀ) ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਨਿਵਾਸ (ਕ੍ਸ਼ਯ) ਆਵੇ; ਸਦਾ ਦਬਾਉਂਦਾ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ-ਖੋਜੀ ਨਹੁਸ਼ ਦਾ ਧਰਮ੍ਯ ਸ਼ੇਸ਼ (ਯੋਗ੍ਯ ਅਵਸ਼ੇਸ਼/ਫਲ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।
Frequently Asked Questions
It teaches that when the sacrifice is done in harmony with Ṛta (truth-order) and with purified speech and reverence, Agni protects the worshipper, restrains hostile forces, and grants stable well-being.
In Vedic thought, speech is powerful and must be kept truthful and ritually pure. The hymn asks for protectors who keep the mantra and Agni’s share safe from anṛta—falsehood, confusion, and disorder.
It can be recited at the lighting of a sacred fire (or lamp) with a small ghee offering, focusing on truthful intention, careful speech, and asking for inner protection and steadiness in daily life.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.