Mandala 4

Sukta 1

Sukta 4.1

ਰਿਗਵੇਦ 4.1 ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਕਸੁਰ ਹੋ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ (ਅਰਤੀ) ਅਤੇ ਮਰਤ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਗਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਅਮਰ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਕਤ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ-ਜਨਮ ਮਿਥਕ ਦੀਆਂ ਛਬੀਆਂ—ਮੱਧ-ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਦੇ ਗੁਪਤ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਅਗਨੀ—ਅਤੇ ਯਜ್ಞ ਦੀ ਵਿਹਾਰਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ—ਸਭ ਲਈ ਸਾਰਵਭੌਮ ਅਤਿਥੀ, ਜੋ ਉਪਾਸਕਾਂ ਲਈ ਰੱਖਿਆ, ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾਲਤਾ ਦਾ ਮੱਧਸਥ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਵਾਜਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।

20 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama | Devata: Agni (with an implicit horizon of the Devas acting through Agni)

Chandas: Trishtubh (probable for RV 4.1; verify per pada count in critical edition)

Sukta 2

Sukta 4.2

ਰਿਗਵੇਦ 4.2 ਵਾਮਦੇਵ ਦਾ ਅਗਨੀ-ਸਤੋਤ੍ਰ ਹੈ: ਮਰਤਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਅਮਰ, ਹੋਤ੍ਰ, ਦ੍ਰਸ਼ਟਾ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਸ਼ਕਤੀ—ਅਗਨੀ—ਯਜ੍ਞ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਋ਤ (ਸੱਚ-ਕ੍ਰਮ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਅਗਨੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰੇ, ਸਹੀ ਵਿਵੇਕ ਨੂੰ ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਵਕਰੇ ਉਤਸ਼ਾਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਬਹੁ-ਰੂਪੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ੇ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਵਾਣੀ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਜ੍ਵਲੰਤ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਤੇ ਪੂਰੇ ਹਿਤ ਦੇ ‘ਮਹਾ-ਧਨ’ ਦੀ ਦਾਤ ਦੇਣ ਲਈ ਪੁਕਾਰਦਾ ਹੈ।

20 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional attribution for RV 4.2) | Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 4.2; this verse conforms to Triṣṭubh cadence)

Sukta 3

Sukta 4.3

ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਯੱਗ ਦਾ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਪਣ ਵਾਲਾ ਸੱਚਾ ਹੋਤ੍ਰਾ ਕਹਿ ਕੇ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ-ਸਮਾਨ ਬਲ ਹੈ—ਉਗਰ, ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨੀ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਸਰਬਭੌਮ। ਇਹ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤ੍ਯ-ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਿਤ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਕੱਚੇ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰ ਦੇਣਾ (ਆਮਾ→ਪਕ੍ਵ), ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਤੱਖ ਕਰ ਦੇਣਾ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ‘ਨੀਥਾਨੀ’ (ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਪਥ) ਰਾਹੀਂ ਲੈ ਜਾਣਾ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਸ਼ਟਾ ਅਗਨੀ—ਜਾਣਨਹਾਰ—ਲਈ ਯੋਗ, ਕਲਾ ਨਾਲ ਘੜੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ (ਨਿਣਿਆ) ਉਚਾਰਣਾਂ—ਗੂੜ੍ਹ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸਤੁਤੀ—ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

16 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional attribution for Mandala 4) | Devata: Agni (with Rudra-epithet/force invoked as king and hotṛ)

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 4.3; verse-length and cadence fit the dominant meter of this section)

Sukta 4

Sukta 4.4

ਰਿਗਵੇਦ 4.4 ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਜੋਸ਼ੀਲੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਦਹਕਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਧਾਵੇ, ਰਾਜਸੀ ਫੌਜ ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ ਵਧੇ, ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਹਰ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰੇ। ਕਵੀ-ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਾਮਦੇਵ ਗੀਤ ਅਤੇ ਇੰਧਨ ਨਾਲ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ‘ਚਮਕਾ’ ਕੇ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਗਨੀ ਸਤੁਤੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇ, ਛਲ ਅਤੇ ਬਦਨਾਮੀ ਤੋਂ ਉਪਾਸਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਦਿਨਾਂ ਦਰ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਸ਼ਤ੍ਰ (ਅਧਿਕਾਰ, ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਲ) ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖੇ।

15 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (attributed for RV 4.4) | Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 5

Sukta 4.5

ਅਗਨੀ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਹ ਸੂਕਤ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯਜਮਾਨ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਉਸ ਅਗਨੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਕੇ ਮਾਰਗ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਯਥਾਵਿਧਿ ਹਵਿ ਅਰਪਣ ਕਰਨ। ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ‘ਵਚਨ’ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਕਿਰਨਾਂ (ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ) ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪਦ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਖਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਯਜਨ-ਗ੍ਰਿਹ (ਰਿਤੁਅਲ ਨਿਵਾਸ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਸਤਿਤਵ) ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਸਦੇ ਚਮਕਦੇ ਮੁਖ ਦੇ ਧਧਕਣ ਦੀ ਜੀਵੰਤ ਛਵੀ ਉਭਰਦੀ ਹੈ। ਸਮੂਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸੂਕਤ ਆਹਵਾਨ ਅਤੇ ਸਤੁਤੀ ਤੋਂ ਚਲ ਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ—ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਜੋ ਗੁਪਤ ਸੱਚ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਕਰਦੀ ਹੈ।

15 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional attribution for RV 4.5) | Devata: Agni Vaiśvānara

Chandas: Trishtubh (probable; verify in critical edition)

Sukta 6

Sukta 4.6

ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਖੜ੍ਹਾ, ਜਾਗ੍ਰਤ ਹੋਤ੍ਰ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਯਜਨ-ਕ੍ਰਿਆ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਇਰਾਦੇ (ਮਨਮਨ) ਨੂੰ ਵਿਵੇਕਮਈ ਬੁੱਧੀ (ਮਨੀਸ਼ਾ) ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਮਦੇਵ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸ਼ੁਭ, ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਚੀਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਅਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਤੇ ਖ਼ਸਤਾਹਾਲੀ ਤੋਂ ਬਚਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਅਗਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੋਣ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਨ (ਪਵਿੱਤਰ ਉਚਾਰ) ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਪੁਰੋਹਿਤੀ ਅੱਗ ਅੱਗੇ ਆਦਰ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਬੈਠਦੇ ਹਨ।

11 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama | Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 7

Sukta 4.7

ਰਿਗਵੇਦ 4.7 ਅਗਨੀ ਦਾ ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਯਜ્ઞੀ ਅੱਗ ਦੇ ਆਦਿਕਾਲੀ “ਸਥਾਪਨ” ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਗੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮੁੜ ਖੋਜ/ਮੁੜ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਨਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਹਰ ਕੁਲ ਲਈ ਚਮਕੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਦੀ ਹੋਤ੍ਰ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਋ਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਸੱਚ/ਵਿਵਸਥਾ) ਦੇ ਵਾਹਕ ਵਜੋਂ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਉਹ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ ਤੁਰੰਤ ਗਤੀ ਨਾਲ ਚਲ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਹਵਿ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।

8 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional for RV 4.7) | Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable; verify in critical edition)

Sukta 8

Sukta 4.8

ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਦੂਤ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਹੋਤ੍ਰ (ਯਜ੍ਞ-ਪੁਰੋਹਿਤ) ਵਜੋਂ ਮਹਿਮਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਹਵਿ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਕੇ ਸਵਰਗ ਦਾ ਮਾਰਗ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸਰਵਜ੍ਞਤਾ, ਅਮਰਤਾ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਭੇਦਣ ਵਾਲੀ ਤੇਜ਼ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਯਜ੍ਞ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਤੇ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

7 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional for RV 4.8) | Devata: Agni

Chandas: Gāyatrī (probable for RV 4.8.1; short 3-pāda structure suggests Gāyatrī-family; needs metrical verification)

Sukta 9

Sukta 4.9

ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਤੇ ਕਿਰਪਾਲੂ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਦੇਵ-ਖੋਜੀ ਸਮੁਦਾਇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਭਾ-ਘਾਹ ਉੱਤੇ ਆਸਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਯਥਾਰਥ ਸੰਯੋਗ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਵੇ। ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਕਤਾ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਅਰਪਣਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਅਤੇ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਵਜੋਂ, ਜੋ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਘੇਰ ਕੇ ਹਾਨੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਭੇਦ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

6 mantras | Devata: Agni

Sukta 10

Sukta 4.10

ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤ੍ਇੱਛਾ (ਕ੍ਰਤੁ) ਦੀ ਤੇਜ਼, ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਯਤਨ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਰਾਹੀਂ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸਦਾ-ਸੰਨਿੱਧ ਦਰਸ਼ਤਾ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਜੋ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਅਤੇ ਜੋ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਸੁਰਤਾਲ/ਸਮਰਸਤਾ ਅਤੇ ਵਾਧਾ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਗਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਭਰਾ, ਭਰਾਤ੍ਰੀ ਭਾਵ ਵਾਲਾ ਬੰਧਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੂਕਤ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਅਗਨੀ ਦੀ ਦਿਪਤ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆਕਾਰੀ ਸਾਥ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਯਜਮਾਨ ਦਾ ਘਰ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲਾ ‘ਨਾਭੀ-ਕੇਂਦਰ’ ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਬਲ ਦਾ ਅਟੱਲ ਸਰੋਤ ਬਣੇ।

7 mantras | Devata: Agni

Sukta 11

Sukta 4.11

ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਹ ਛੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸੂਕਤ ਉਸ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਖੰਡ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਲਣਹਾਰ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿਗੋਚਰ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦਾਇਕ ਬਲ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਉਰਜਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਾਪ, ਹਾਨੀ ਅਤੇ ਵਕਰੀ ਨੀਅਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਭਜਾ ਕੇ ਸੁਖ-ਸੁਰੱਖਿਆ (ਸਵਸਤੀ) ਪੱਕੀ ਕਰਨ ਲਈ ਰੱਖਿਆ-ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

6 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional attribution for RV 4.11) | Devata: Agni

Chandas: Jagati or Trishtubh (uncertain from single verse; confirm by metrical scan of the whole sukta)

Sukta 12

Sukta 4.12

ਅਗਨੀ ਜਾਤਵੇਦਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਛੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲਾ ਇਹ ਸੂਕਤ ਅੱਗ-ਤੱਤ ਨੂੰ ਚੇਤਨ ਜਾਣਨਹਾਰ ਵਜੋਂ ਸਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਹਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਤੁਤੀ ਤੋਂ ਇਹ ਸਵੀਕਾਰੋਕਤੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ: ਕਵੀ ਅਗਨੀ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਅਜਾਗ੍ਰਤ’ ਸਮਝ ਨਾਲ ਹੋਏ ਅਪਰਾਧਾਂ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰੇ, ਭੁੱਲ ਦੇ ਬੰਧਨ ਢਿੱਲੇ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਸੰਕੋਚ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਵਧੇਰੇ ਪੂਰਨ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਵਿਜੈ ਵੱਲ ਲੈ ਚਲੇ।

6 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama | Devata: Agni (Jātavedas)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 13

Sukta 4.13

ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਉਦਯ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ: ਉਸ਼ਾ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਉਗਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੁਚੱਜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗ੍ਰਿਹ-ਯਜ੍ਞ ਲਈ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਟਕਦਾਰ ਉਸ਼ਾਕਾਲੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਤੋਂ ਚਲ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਆਧਾਰ ਬਾਰੇ ਧਿਆਨਮਗਨ ਅਚੰਭੇ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ—਋ਤ, ਉਹ ਗੁਪਤ ਨਿਯਮ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਡਿੱਗਦੇ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਰਿਤੁਅਲਕ ਵੀ ਹੈ (ਪ੍ਰਾਤਹ ਆਹੁਤੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨੀ) ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨਿਕ ਵੀ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਮ ਬਾਰੇ ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਜਗਾਉਣੀ)।

5 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama | Devata: Agni with Dawn/Sun and invocation to the Aśvins

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 14

Sukta 4.14

ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਚਮਕ ਨੂੰ ਉਸ਼ਸ (ਉਸ਼ਾ/ਸਵੇਰ) ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਰਿਤ (ਕ੍ਰਮ), ਅਤੇ ਜਾਗ੍ਰਤ ਗਤੀ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਯੁਕਤ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਹ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ (ਨਾਸਤਿਆ) ਨੂੰ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਪਹੁੰਚਣ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ-ਵਾਂਗ ਮਿੱਠੇ ਸੋਮ ਦਾ ਆਸਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿੱਧਾ ਨਿਮੰਤਰਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਮੇਂ-ਸਿਰ ਦਿਵ੍ਯ ਹਾਜ਼ਰੀ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਾਹ (ਸੁਵਿਤਾ), ਅਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਲਈ ਤਾਜ਼ਗੀ ਭਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।

4 mantras | Devata: Agni in relation to Uṣas; invocation to the Aśvins (Nāsatyā)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 15

Sukta 4.15

ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਪੁਰੋਹਿਤ ਹੈ—ਜੋ ਹਵੀਆਂ ਨੂੰ ‘ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘੁਮਾ ਕੇ’ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਯੱਗ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਪਰਿਪੂਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਾਤੇ ਨੂੰ ਰਤਨ ਆਦਿ ਖਜ਼ਾਨਿਆਂ ਨਾਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਕਰਕੇ ਚਮਕਾਉਣ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੈ—ਤੇਜ਼ ਦੌੜਦੇ ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ, ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਲਾਲੀਮਾਯ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਅੱਗ ਇੱਕ ਦਿਪਤਿਮਾਨ, ਸੁਗਠਿਤ ਸ਼ਕਤੀ ਬਣ ਕੇ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਹਵੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

10 mantras | Devata: Agni

Chandas: Gāyatrī (probable; short 3-pāda form typical of gāyatrī-like verses)

Sukta 16

Sukta 4.16

ਇਹ ਸੂਕਤ ਜੋਸ਼ੀਲਾ ਸੋਮ-ਆਹਵਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਦਰ (ਮਘਵਨ, ਹਰਿਵਾਨ) ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ-ਭੂਰੇ ਘੋੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਤੁਰੰਤ ਆਉਣ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਚੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਮ-ਪਾਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਬੁਲਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਰੱਖਿਆਕਾਰੀ ਸਾਥ ਵਿੱਚ ਨੇੜੇ ਆਵੇ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਦੀ ਵੀਰ ਗਤੀ—ਉਸਦਾ ਰਥ, ਸਾਥੀ ਅਤੇ ਦੂਰ ਤੱਕ ਫੈਲੀਆਂ ਜਿੱਤਾਂ—ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਰਭਰਾਉਂਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਾਂਗ ਗਾਇਕ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ ‘ਫੁਲਾਓ/ਵਧਾਓ’। ਸੂਕਤ ‘ਨਵਾਂ ਬ੍ਰਹਮ’ (ਨਵੀਂ ਸਤੁਤੀ) ਦੀ ਅਰਪਣਾ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਦਾ ਇੰਦਰ ਦੇ ਰਥ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਯੋਗ ਰਹੀਏ।

21 mantras | Devata: Indra

Sukta 17

Sukta 4.17

ਵਾਮਦੇਵ ਦਾ ਇਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਪਰਮ ਬਲ ਦਾ ਧਾਰਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਦਰਸ਼ ਜਿੱਤ—ਬੰਦ ਪਈਆਂ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣਾ—ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਦਾਤਾ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਜੋ ਗਾਂ-ਧਨ, ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਧਨ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਬ੍ਰਹਮ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਰਚਨਾ) ਉਚਾਰ ਕੇ ਇੰਦਰ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗਾਇਕ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨੂੰ ਬਾਢ਼ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਾਂਗ ਵਧਾਏ ਅਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦਾਰ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਆਸਨ ਦੇਵੇ।

21 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 18

Sukta 4.18

ਰਿਗਵੇਦ 4.18 ਇੱਕ ਨਾਟਕੀ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਥਾ–ਵੀਰਗਾਥਾ ਰੂਪ ਸੁਕਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਇੰਦਰ ਦਾ ਰਹੱਸਮਈ ਜਨਮ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਨਿਯਤੀ ਹੈ। ਤਣਾਅਭਰੀ ਸੰਵਾਦ-ਸਮਾਨ ਕਥਾ-ਵਰਨਨਾ ਵਿੱਚ (ਮਾਂ/ਬੱਚਾ, ਜਲ, ਅਤੇ ਸਮੁਦਾਇ ਦੇ ਐਲਾਨ) ਇਹ ਇੰਦਰ ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਵਧ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਦੀ ਘਟਨਾ ਯਾਦ ਕਰਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਯੇਨ ਦੇ ਮਧੁ (ਮਿੱਠਾ ਸਾਰ) ਲਿਆਉਣ ਨਾਲ ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰ/ਪੁਨਰੁੱਥਾਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਤਿੱਖੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਰ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

13 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional for RV 4.18) | Devata: Indra (narrative/cosmogonic framing in the hymn; often interpreted as Indra’s birth episode)

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 19

Sukta 4.19

ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਹ ਭਜਨ ਉਸ ਨੂੰ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਵਧ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਲੱਖਣ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਯੋਧਾ ਵਜੋਂ ਮਹਿਮਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਜੋ ਦਿਆਉਂ ਅਤੇ ਪૃਥਵੀ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤ ਗਤੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਕ ਕਰਤੱਬ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਉੱਛਲਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਨਾ, ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਰਯੋਗ ਬਣਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਵਾਗਮਨ ਲਈ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹਣਾ—ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਸਿਫ਼ਤ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਵੀ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਵਧਾਏ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਜਿੱਤਮਈ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਮਿਲੇ, ਇਸ ਲਈ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ‘ਬ੍ਰਹਮਨ’ (ਪਵਿੱਤਰ ਰਚਨਾ/ਵਚਨ-ਰੂਪ) ਅਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਸੂਕਤ ਸੰਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

11 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (Mandala 4 core attribution) | Devata: Indra

Chandas: Trishtubh

Sukta 20

Sukta 4.20

ਵਾਮਦੇਵ ਦਾ ਇਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਇੰਦਰ ਨੂੰ “ਦੂਰੋਂ ਵੀ ਤੇ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਵੀ” ਆਉਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਯੁੱਧਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਵੈਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੱਖਿਅਕ ਵਜੋਂ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਪਹਾੜ-ਸਮਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਜ੍ਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਦੀਆਂ ਵਾਂਗ ਉੱਛਲ ਕੇ ਗਾਇਕ ਦੀ ਇਸ਼ (ਪ੍ਰੇਰਣਾ/ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਵਧਾਏ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੜਿਆ ਬ੍ਰਹਮਨ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਉਚਾਰ/ਰਚਨਾ) ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇ।

11 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional for RV 4.20) | Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (probable; verify metrically)

Sukta 21

Sukta 4.21

ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਆਉਣ, ਸਧਮਾਦ (ਸਾਂਝੇ ਯਜ੍ਞ-ਆਨੰਦ) ਵਿੱਚ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨਾਲ ਬੈਠਣ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਸਰਬਭੌਮਤਾ ਅਤੇ ਜਿੱਤੂ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਮ-ਪੀੜਨ, ਮਾਰਗਾਂ ਅਤੇ ਹੋਤ੍ਰ-ਅੱਗ ਦੀ ਲੌ ਵਰਗੀਆਂ ਬਾਹਰੀ ਯਜ੍ਞ-ਛਬੀਆਂ ਨੂੰ ਧਿਸ਼ਾ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬੁੱਧੀ) ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਧਾਰਾ ਨਾਲ ਗੂੰਧਦਾ ਹੈ, ਜੋ “ਗੋ” (ਪ੍ਰਕਾਸ਼/ਗਾਂਵਾਂ) ਨੂੰ ਲੱਭਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਭਰਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਾਂਗ ਫੁੱਲਦੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਉਤਸ਼ਾਹਕ ਵੇਗ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੀ ਹੈ।

11 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 22

Sukta 4.22

ਵਾਮਦੇਵ ਦਾ ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਕਰਤਾਰ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ, ਸੋਮ ਅਤੇ ਸਤੁਤੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਪਾਸਕ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੀ ਉਫ਼ਾਨਦੀ ਵੀਰਤਾ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਵਿਵਸਥਾ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਬਲਦ ਦੇ ਥਣ ਤੋਂ ਦੁੱਧ ਵਾਂਗ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਛੱਡਣੀ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਗਾਉਣਾ—ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੰਦਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਕਵੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਅਤੇ ਕਾਰਗਰਤਾ ਨਦੀਆਂ ਵਾਂਗ ਫੂਲ ਕੇ ਵਧੇ।

11 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm in critical edition)

Sukta 23

Sukta 4.23

ਇਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਦਾ ਨਵੀਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੇ ਭੇਦ ਨੂੰ ਟਟੋਲਦਾ ਹੈ: ਸੋਮ ਨਾਲ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਕਿਸ ਲਈ ਯਜਨ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਵਾਲਾਂ, ਸਤੁਤੀ ਅਤੇ ਉੱਭਰਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਮੁਕਤੀ ਦੀਆਂ ਛਬੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅੱਗੇ ਵਧਦਿਆਂ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ “ਨਵਾਂ ਬ੍ਰਹਮਣ” (ਨਵੀਂ ਸਤੁਤੀ) ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵੀ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਵਧਾਏ।

11 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional attribution for RV 4.23) | Devata: Indra (implied by Soma-drinking and growth; hymn continues questioning his modes)

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 24

Sukta 4.24

ਇਹ ਸੂਕਤ “ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ” ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸਤੁਤੀ ਰਾਹੀਂ ਉਪਾਸਕਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜਨ ਲਈ ਬੁਲਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਨੂੰ ਧਨ, ਪਸ਼ੂ-ਸੰਪੱਤੀ ਅਤੇ ਦਬਾਉਂਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਯਜ્ઞਕ੍ਰਿਆ ਨਾਲ (ਸੋਮ ਪੀੜਨਾ, ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ) ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ “ਨਵਾਂ ਬ੍ਰਹਮ” (ਤਾਜ਼ਾ ਪਵਿੱਤਰ ਉਚਾਰ) ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਦੀਆਂ ਵਾਂਗ ਵਧਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਰਥ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਥਿਰ ਸਾਥ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

10 mantras | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable; verse-level verification needed)

Sukta 25

Sukta 4.25

ਇਹ ਸੂਕਤ ਯੋਗ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਪੀੜੇ ਹੋਏ ਸੋਮ ਰਾਹੀਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਚੁਣਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸਹਾਇਤਾ’ ਨੂੰ ਕੌਣ ਖੋਜੇਗਾ। ਇਹ ਇੰਦਰ-ਸੰਬੰਧੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਅਜਿੱਤਤਾ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਆਸਰੇ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨੇੜੇ ਤੇ ਦੂਰ ਦੇ, ਵੱਸਦੇ ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਜਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਸਭ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਲਈ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਹੀ ਪੁਕਾਰਦੇ ਹਨ।

8 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional for RV 4.25) | Devata: Indra (with Agni as ritual locus; Soma as offering-power)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 26

Sukta 4.26

਋ਗਵੇਦ 4.26 ਇੱਕ ਤੀਖੀ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ “ਅਹੰ” (ਮੈਂ) ਦੀ ਵਾਣੀ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੌਰਾਣਿਕ ਪਾਤਰਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਜੋੜਦਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਬੋਲ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਇਹ ਸ਼੍ਯੇਨ (ਬਾਜ਼) ਦੀ ਮਿਥਿਕ ਉਡਾਣ ਵੱਲ ਮੁੜਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੂ ਲਈ ਸੋਮ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਉਲਾਸ ਦੀ ਜਿੱਤੂ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਝਾੜ ਸੁੱਟਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਸ ਸੂਕਤ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੰਦਰ/ਸੋਮ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ (ਸਤੁਤੀ) ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਪਹਿਚਾਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰ ਬਣਦੀ ਹੈ।

7 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (RV 4.26 is traditionally his) | Devata: Indra (hymn context), with a strong self-revelatory (aham) voice; sometimes read as the seer speaking with divine identification

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 27

Sukta 4.27

ਇਹ ਛੋਟਾ ਪਰ ਤੀਬਰ ਸੂਕਤ ਵਾਮਦੇਵ ਦੀ ਸਵੈ-ਸੰਬੋਧੀ ਵਾਣੀ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਹੱਸਮਈ ਆਤਮਕਥਾ ਸੋਮ–ਸ਼੍ਯੇਨ ਮਿਥ ਨਾਲ ਰਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਜਨਮਾਂ ਦਾ ਭੇਦ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਕਿਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਸ਼੍ਯੇਨ (ਬਾਜ਼/ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਪੰਛੀ) ਵਾਂਗ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਕਥਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਨੁ ਨਾਮਕ ਰਖਵਾਲੇ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਸੋਮ ਨੂੰ ਚੁਰਾ ਕੇ/ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਘਟਨਾ ਵੱਲ ਮੁੜਦੀ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੋਮ ਯਜ್ಞ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਕੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਭਰਿਆ ਪਾਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸੋਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਠਹਿਰਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀਦਾਇਕ, ਆਕਾਸ਼/ਸਵਰਗ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।

5 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional for RV 4.27) | Devata: Soma/Śyena narrative (self-referential ṛṣi voice; also linked to Indra-Soma complex)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 28

Sukta 4.28

ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਸੂਕਤ ਸੋਮੇ ਨਾਲ ਘਣੀ ਸਾਂਝ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਰੂਪੀ ਰੁਕਾਵਟ ਮਾਰੀ ਗਈ ਅਤੇ ਮਨੂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਜੀਵਨ-ਦਾਇਕ ਸੱਤ ਦਰਿਆ (ਜਲ) ਛੱਡੇ ਗਏ। ਇਹ ਸੋਮੇ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੀ ਨਿਰਣਾਇਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ: ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਜੋ ਸੀਲ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਵੈਰੀ ਰੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ “ਗਾਂ ਦੇ ਖੇਤ” (ਦੀਪਤ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ) ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰਦੇ ਹਨ। ਉਦੇਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਸਾਂਝੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਰੁਕੇ ਹੋਏ ਰਾਹ—ਬਾਹਰੀ ਵੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵੀ—ਖੁਲ੍ਹ ਜਾਣ ਅਤੇ ਸਹੀ ਪਥ ਗਮਨਯੋਗ ਹੋ ਜਾਵੇ।

5 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional for RV 4.28) | Devata: Indra-Soma (Indra empowered by Soma)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 29

Sukta 4.29

ਇਹ ਛੋਟਾ ਇੰਦਰ-ਸਤੋਤ੍ਰ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ—ਅਨੇਕਾਂ ਸੋਮ-ਪੇਸ਼ਣਾਂ ਵੱਲ ਤੁਰੰਤ ਆਉਣ ਲਈ ਤਤਕਾਲ ਸੱਦਾ ਹੈ। ਕਪਿਲ ਵਰਣ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸਿਫ਼ਤ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਇੰਦਰ ਆਵੇ—ਇਹ ਕਵੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁਕਾਰ ‘ਸੁਣਾਈ’ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਉਹ ਉਫ਼ਾਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉੱਠ ਕੇ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ੇ: ਜਿੱਤ-ਬਲ (ਵਾਜ), ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਘਾਟ/ਪਾਰ (ਸੁਤੀਰਥ), ਅਤੇ ਨਿਡਰਤਾ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੀ ਇੱਛਾ ਹੈ: ਇੰਦਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਗਾਇਕ ਸੱਚੇ ਦਰਸ਼ੀ ਬਣਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਉਦਾਰ ਦਾਤ ਰਾਹੀਂ ਸਵਰਗ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਨ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝ ਪਾਉਣ।

5 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional for Mandala 4); specific hymn attribution not provided in input | Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (probable; requires scan)

Sukta 30

Sukta 4.30

ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹਨ ਵਜੋਂ ਬਲਵਾਨ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਸ਼ਣ ਵਰਗੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ/ਗੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਿੱਚ ਨਿਰਣਾਇਕ। ਉਪਾਸਕ ਲਈ ਰੱਖਿਆ, ਬਲ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਜਿੱਤੂ ਕਰਤੱਬ ਯਾਦ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲਕਾਮਨਾ ਦੇ ਸੁਰ ਨਾਲ, ਮੁੜ ਮੁੜ ‘ਇੱਛਿਤ’ ਦਾਤਾਂ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲੇ ਭਾਗ੍ਯ-ਪ੍ਰਦ ਸਹਾਇਕ ਦਾਤਿਆਂ—ਆਦਿਤਿਆਂ—ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

24 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional for Mandala 4); specific hymn attribution not provided in input | Devata: Indra

Chandas: Anuṣṭubh-like cadence possible; exact meter requires scan (shorter pādas suggest non-Trishtubh)

Sukta 31

Sukta 4.31

ਇਹ ਸੂਕਤ ਸਦਾ ਵਧਣ ਵਾਲੇ ਮਿੱਤਰ (ਸਖਾ, ਸਦਾਵ੍ਰਿਧਃ) ਇੰਦਰ ਲਈ ਖੋਜੀ ਸੱਦਾ ਹੈ, ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਦਿਪਤ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਚੀ (ਸ਼ਕਤੀ/ਕੌਸ਼ਲ) ਨਾਲ ਉਹ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣ ਕੇ ਸਹਾਰਾ ਦੇਵੇਗਾ। ਇਹ ਸੋਮ-ਪੇਸਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਖੋਜੀ ਪ੍ਰਤੀ ਇੰਦਰ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਦਾਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਯਸ਼ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਵੀ ਮੁੜਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਪਰੋਂ ਯਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ “ਵਰ੍ਹਾਉਣ” ਵਾਲੀ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ।

15 mantras | Devata: Indra (implied by śacī, maghavan context in the hymn)

Sukta 32

Sukta 4.32

ਇਹ ਸੂਕਤ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹਨ ਇੰਦਰ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਯਜਮਾਨ ਦੇ “ਹਿੱਸੇ” ਵੱਲ ਆਉਣ, ਹਵਿ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਬਲ ਵਾਲੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੰਦਰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੀ ਸਰਬ-ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਕਵੀ ਇਸ ਯਜਨ-ਕ੍ਰਿਆ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੱਤ, ਬਲ, ਤੇ ਸਹੀ ਰਾਹ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੀ ਗਤੀ ਮੰਗਦਾ ਹੈ।

24 mantras | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (likely for RV 4.32; verse fits 11-syllable cadence)

Sukta 33

Sukta 4.33

ਇਹ ਸੂਕਤ ਋ਭੂਆਂ—਋ਭੁ, ਵਿਭਵਾ ਅਤੇ ਵਾਜ—ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਵਜੋਂ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤੇਜ਼ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਪੂਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤ੍ਯਵਾਣੀ, ਸ੍ਵਧਾ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮਜਾਤ ਨਿਯਮ/ਧਰਮ) ਦੀ ਪਾਲਣਾ, ਅਤੇ ਤ੍ਵਸ਼ਟ੍ਰ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅਦਭੁਤ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਤੀਜੇ ਸੋਮ-ਪ੍ਰੈਸਿੰਗ (ਤ੍ਰਿਤੀਯ ਸਵਨ) ਵੇਲੇ ਯਜਮਾਨ ਲਈ “ਵਸੂਨੀ” (ਸੱਚੇ ਧਨ) ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

11 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (attributed for Mandala 4; hymn to the Rbhus) | Devata: Rbhus (R̥bhus: Ṛbhu, Vibhvā, Vāja) as powers of divine craftsmanship and perfection

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 4.33; verse-level confirmation may vary by recension)

Sukta 34

Sukta 4.34

ਇਹ ਸੂਕਤ ਋ਭੂਆਂ—਋ਭੁ, ਵਿਭਵਨ ਅਤੇ ਵਾਜ—ਨੂੰ ਯਜਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਆ ਕੇ ਸੋਮ ਦੇ “ਮਧੁ” ਦਾ ਪਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾ-ਕੌਸ਼ਲ ਤੇ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਇਸ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਟੱਲ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਤੇ ਸਹਾਇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲੀ-ਝੁਲੀ ਉਲਾਸਤਾ ਰਾਹੀਂ “ਰਤਨਧੇਯ” (ਧਨ/ਵਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ) ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

11 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama | Devata: Rbhus (Ṛbhu, Vibhvan, Vāja) with Indra as companion power

Chandas: Trishtubh

Sukta 35

Sukta 4.35

ਇਹ ਸੂਕਤ ਪਰਮ ਕੌਸ਼ਲ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦਿਵ੍ਯ ਕਾਰੀਗਰ-ਦਰਸ਼ੀ ਋ਭੂਆਂ ਨੂੰ ਸੋਮ-ਪੀੜਨ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦਾ ਨਿਮੰਤ੍ਰਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਯਜ੍ਞ-ਅਰਪਣ ਦੇ ਧਨ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰ ਹੋਣ ਲਈ ਬੁਲਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਕਰਤਬ—ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਕਰਨਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪਾਨ-ਪਾਤ੍ਰ ਘੜਨਾ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਪੀਲੇ ਘੋੜੇ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ—ਯਾਦ ਕਰਵਾ ਕੇ ਤੀਜੇ ਪੀੜਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਉਲ੍ਹਾਸਮਈ ਸ਼ਕਤੀ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।

9 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional for RV 4.35) | Devata: Ṛbhus (with Indra as associated power)

Chandas: Triṣṭubh (probable; needs metrical verification)

Sukta 36

Sukta 4.36

ਇਹ ਸੂਕਤ ਦਿਵ੍ਯ ਕਾਰੀਗਰ-ਭਰਾਵਾਂ ਋ਭੂਆਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਪਹੀਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰਥ ਵਰਗੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਦਭੁਤ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ (ਦ੍ਯਾਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ) ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਦੇਣ ਅਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਿਪੂਰਨ ਤਕਸ਼ਣਾ (takṣaṇa) ਨੂੰ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਵਾਲੀ ਪੂਰਨਤਾ ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੂਕਤ ਇਕ ਨਿੱਜੀ ਬੇਨਤੀ ਨਾਲ ਮੁਕਦਾ ਹੈ: “ਇੱਥੇ ਤੇ ਹੁਣੇ” ਸਾਡੇ ਲਈ ਸੰਤਾਨ, ਧਨ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਵੀਰ-ਕੀਰਤੀ ਘੜੋ।

9 mantras | Rishi: Rbhus (or poet addressing them within the Rbhu cycle of Book 4) | Devata: Rbhus

Chandas: Trishtubh (probable)

Sukta 37

Sukta 4.37

ਇਹ ਸੂਕਤ ਰਭੂਆਂ ਨੂੰ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵਾਜ ਅਤੇ ਋ਭੁਕ੍ਸ਼ਣ ਨੂੰ—ਦਿਵ੍ਯ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਕਰਕੇ ਪੂਰਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਉਹ “ਦੇਵ-ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਮਾਰਗਾਂ” ਰਾਹੀਂ ਆ ਕੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕੁਲਾਂ ਵਿਚ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ। ਇਸ ਵਿਚ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਯਿ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਧਨ, ਆਤਮਿਕ ਪੂਰਨਤਾ) ਅਤੇ ਜਿੱਤਦਾਇਕ ਵਾਜ (ਜਯ-ਸ਼ਕਤੀ) ਲਿਆਉਣ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਮਦਦ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਮੁੱਚਾ ਉਦੇਸ਼ ਰਿਤੁਅਲ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਹੈ: ਸ਼ੁਭ ਦਿਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਯਜ੍ਞ ਸੁਚਾਰੂ, ਰਮਣੀਕ ਅਤੇ ਫਲਦਾਇਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚੱਲੇ।

8 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional attribution for Maṇḍala 4; hymn to the Rbhus/associated powers) | Devata: Rbhus (esp. Vāja, Ṛbhukṣaṇa) as divine artisans; invoked also as devāḥ (luminous powers)

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 4.37; 11-syllable cadence typical of the hymn)

Sukta 38

Sukta 4.38

ਇਹ ਸੂਕਤ ਰਥਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸਿਰੇ ‘ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਜਿੱਤਦਾਰ ਤਾਕਤ (ਦਧਿਕ੍ਰਾ/ਦਧਿਕ੍ਰਾਵਨ) ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਧੂੜ ਉਡਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਤੇ ਆਨੰਦ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਚਮਕਦਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਬਲ ਅਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਦਾਤਾਰ ਮੰਨ ਕੇ ਸਲਾਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਵੀ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ “ਮਧੁ” (ਪ੍ਰੇਰਣਾ, ਮਿੱਠਾਸ, ਸਫਲਤਾ) ਨਾਲ ਭਰ ਦੇਵੇ। ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧੀ ਤੇਜ਼ੀ, ਸੂਰਜੀ ਚਮਕ ਅਤੇ ਯਜ્ઞ ਦੀ ਸ਼ੁਭਤਾ ਇਕੋ ਹੀ ਉਪਕਾਰਕ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

10 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional for RV 4.38) | Devata: Aśvins (Nāsatyā) as divine benefactors (dual 'vām')

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 39

Sukta 4.39

ਇਹ ਛੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸੂਕਤ ਦਧਿਕ੍ਰਾਵਨ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਤੇਜ਼, ਜਿੱਤ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ ਅਸ਼ਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਵਿਜੈਮਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਗਾਇਕ ਨੂੰ ਖਤਰਿਆਂ ਅਤੇ ਔਖੀਆਂ ਪਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੈ ਜਾਵੇ। ਉਸ਼ਾਸ (ਪ੍ਰਭਾਤਾਂ) ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਠੀਕ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਅਤੇ ਸਹੀ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਉਠਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਇਹ ਸੂਕਤ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵਸਤੀ (ਸਮਗ੍ਰ ਕੁਸ਼ਲਤਾ/ਖੈਰ) ਲਈ ਮਰੁਤ, ਮਿਤ੍ਰ–ਵਰੁਣ, ਅਗਨੀ, ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਸਹਾਇਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨਕ ਅਰਦਾਸ ਹੈ: ਦਧਿਕ੍ਰਾਵਨ ਚੇਤਨਾ ਦੇ “ਅੱਗੇਲੇ” ਭਾਗ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧਿਤ/ਉਜਲਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੀਮਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਪਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਾਏ।

6 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional for many hymns in Maṇḍala 4; this Dadhikrā praise belongs to the same family collection) | Devata: Dadhikrā with support of Uṣas (Dawns) as awakeners

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 40

Sukta 4.40

ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਸੂਕਤ ਦਧਿਕ੍ਰਾਵਨ ਨੂੰ—ਤੀਬਰ, ਜਿੱਤ ਦਿਵਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਦਿਵ੍ਯ ਘੋੜੇ ਜਾਂ ਸੂਰਜੀ-ਪੰਛੀ ਬਲ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਾਇਕ ਨੂੰ ਉਸ਼ਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਪਸ (ਜਲ), ਅਗਨੀ, ਸੂਰਯ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਅੰਗਿਰਸ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ, ਹਵਾ ਵਰਗੀ ਗਤੀ, ਅਤੇ ਰੱਖਿਆਕਾਰੀ ਸਮਰਥਾ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ “ਹੰਸ” ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਸ਼ਲੋਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸੀਨ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਹੀ ਋ਤ—ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਸੱਚ/ਵਿਵਸਥਾ—ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

5 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama | Devata: Dadhikrāvan (primary); associated powers: Uṣas, Apas, Agni, Sūrya, Bṛhaspati, Angirasa

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 41

Sukta 4.41

ਇਹ ਸੂਕਤ ਜੋੜੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਵੀ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾਪੂਰਵਕ ਭੇਟ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ṛਤ (ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਕ ਕ੍ਰਮ) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਿਤ ਜਿੱਤੂ ਬਲ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ। ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਹਾਨੀਆਂ—ਦੁਰਭਾਵਨਾ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ, ਅਤੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਡਰ—ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦੇਣ; ਅਤੇ ਅਸ਼ਵ-ਸ਼ਕਤੀ, ਰਥ-ਸ਼ਕਤੀ, ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਵਾਧੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸਥਿਰ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਣ।

7 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (Maṇḍala 4 context) | Devata: Indra-Varuṇa (paired powers: forceful victory + vast law/purity)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 42

Sukta 4.42

਋ਗਵੇਦ 4.42 ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਵੈ-ਘੋਸ਼ਣਾਤਮਕ ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ-ਵਾਣੀ ਵਰੁਣ ਦੀ ਰਾਜਸੀ ਅਧਿਕਾਰਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲਦੀ ਹੈ—਋ਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ) ਨੂੰ ਥਾਂਮਦੀ, ਸਰਬਭੌਮਤਾ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਰਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣ ਵਾਲੀ ਉਸ ਦੀ ਜਿੱਤੂ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਵਰੁਣ ਦੇ ਨੈਤਿਕ-ਰਾਜਸੀ ਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧੀ ਵੀ ਅਤੇ ਪੂਰਕ ਵੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਦਿਵ੍ਯ ਵੈਧਤਾ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਲਈ ਟਿਕਾਊ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ (ਰਾਯੀ), ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅਖੁੱਟ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਨੂੰ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।

6 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (hymn RV 4.42 traditionally associated with Vāmadeva; dialogic/self-declaratory style) | Devata: Varuṇa (self-proclamation; royal aspect)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 43

Sukta 4.43

ਵਾਮਦੇਵ ਦਾ ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਸ਼ਵਿਨੌਂ—ਦਿਵ੍ਯ ਜੁੜਵੇਂ ਵੈਦ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵੀ ਦੀ “ਦਿਵ੍ਯ ਵਾਣੀ” ਸੁਣ ਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲੇ ਰਾਹੀਂ ਆਉਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦੇ ਅਚੰਭੇ ਅਤੇ ਅਤੁਲ ਤੇਜ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਇਹ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੱਖਿਆ, ਮਧੁਰ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਦਾਤਾ ਕਿਰਪਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਮੰਗਦਾ ਹੈ।

7 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (Mandala 4 core attribution) | Devata: Aśvinau (hymn 4.43 is to the Aśvins); this opening verse seeks the right divine hearer/acceptor

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 4.43; confirmation requires scan)

Sukta 44

Sukta 4.44

ਵਾਮਦੇਵ ਦਾ ਇਹ ਛੋਟਾ ਅਸ਼ਵਿਨ-ਸਤੋਤ੍ਰ ਜੁੜਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਵੇਗੀ ਸੁਨਹਿਰੀ ਰਥ ਵਿੱਚ—“ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ-ਸਥਾਨ” ਵਾਲੇ ਰਥ ਵਿੱਚ—ਤੁਰੰਤ ਆ ਕੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ। ਕਵੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਧੁਰ ਸੋਮ ਪੀਣ, ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਧਨ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਣ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਮਿਲਣ, ਉੱਥੇ ਗਾਇਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾਲੂ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ।

7 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama | Devata: Aśvinau

Chandas: Jagatī or Triṣṭubh (uncertain from single verse; requires scan)

Sukta 45

Sukta 4.45

ਇਹ ਸੂਕਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਵ੍ਯ ਜੁੜਵਾਂ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਕਾਸ਼-ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਦੌੜਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਥ ਉਸ਼ਾ ਦੀ ਕਿਰਣ ਵਾਂਗ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਮ-ਪੀੜਨਾਂ ਤੱਕ ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਜੋੜੇ ਘੋੜਿਆਂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਰਾਂ ਵਾਲੇ ਹੰਸਾਂ ਅਤੇ ਮਧੂ-ਮੱਖੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਚਿੱਤਰਮਈ ਉਪਮਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਦਾਤਾ, ਚਿਕਿਤਸਕ ਅਤੇ ਆਨੰਦ-ਦਾਇਕ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਯਜਮਾਨ ਅਤੇ ਕਰਮਕਾਂਡ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਆਮਦ ਅਤੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।

7 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama | Devata: Aśvinau (context of adjacent hymns; this sukta continues Aśvin imagery)

Chandas: Jagatī or Triṣṭubh (verse appears longer; exact meter requires scansion—left as probable)

Sukta 46

Sukta 4.46

ਇਹ ਛੋਟਾ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਸੂਕਤ ਸੋਮ-ਆਹਵਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਵਾਯੂ ਨੂੰ—ਅਕਸਰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ—ਨਿਚੋੜੇ ਹੋਏ ਸੋਮ ਕੋਲ ਤੁਰੰਤ ਆ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੇਜਸਵੀ ਰਥ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਮੋਚਨ (vimocana) ਅਤੇ ਸੋਮ ਦੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਭੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।

7 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional attribution for Maṇḍala 4) | Devata: Vāyu

Chandas: Gāyatrī (8+8+8; typical for short Soma-invitations; verify in critical edition)

Sukta 47

Sukta 4.47

ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਤੇਜ਼, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਵਾਯੂ ਲਈ ਤਤਕਾਲ ਸੋਮ-ਨਿਮੰਤਰਣ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਿਯੁਤ ਅਸ਼ਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਆਵੇ ਅਤੇ ਸੋਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਪੀਵੇ। ਫਿਰ ਇਹ ਇੰਦਰ-ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਰਥ ਉੱਤੇ ਇਕੱਠੇ ਆਉਣ ਲਈ ਸਾਂਝਾ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬਲ ਲਿਆਉਣ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਇੱਛਿਤ ਆਪਣੀਆਂ ਯੁਕਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

4 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional attribution for RV 4) | Devata: Vāyu (with Soma-invitation motif)

Chandas: Jagatī (probable; RV 4 commonly uses Jagatī/Triṣṭubh in such invocations—requires pad-count confirmation)

Sukta 48

Sukta 4.48

ਇਹ ਛੋਟਾ ਭਜਨ ਤੇਜ਼ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਸੋਮ-ਪੇੜਾਈ ਦੇ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਚਮਕਦੇ ਰਥ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਤਾਜ਼ਾ ਪੇੜਿਆ ਸੋਮ ਪੀਵੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਾਈ ਹੋਈ ਹੋਤ੍ਰਾ (ਯੱਗ-ਵਿਧੀ) ਨੂੰ ਦਿਵਿਆ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਆਗਮਨ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਲਈ ਵਾਯੂ ਤੋਂ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਬਲ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਨ-ਵੈਭਵ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

5 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional for RV 4.48) | Devata: Vāyu

Chandas: Triṣṭubh/Jagatī (probable; refrain-like structure suggests fixed meter—requires confirmation)

Sukta 49

Sukta 4.49

ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਦਵੈਤ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਹਵਿਸ ਅਤੇ ਸੋਮ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਉਕਥ (ਗੰਭੀਰ ਸਤੁਤੀ) ਤੇ ਮਦ (ਆਨੰਦ-ਉਤਸ਼ਾਹ) ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ—ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਜੋੜਾ ਦਾਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ, ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ, ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਅਤੇ ‘ਸੌ ਗੁਣਾ’ ਵਾਧੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਧਨੀ ਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਰਯਿ—ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਵਿਜੈਸ਼ਾਲੀ ਵਾਧਾ—ਬਖ਼ਸ਼ੇ, ਐਸੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

6 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional for RV 4.49) | Devata: Indra-Bṛhaspati (dual)

Chandas: Triṣṭubh (probable; requires confirmation)

Sukta 50

Sukta 4.50

ਰਿਗਵੇਦ 4.50 ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਲਈ ਰਚਿਆ ਸੂਕਤ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਣੀ ਅਤੇ ਯਾਜਕੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਸਮੁਦਾਇ ਦੀ “ਨੀਵ” ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਹਮਲਿਆਂ ਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੂਕਤ ਉਸ ਦੀ ਜਿੱਤੂ ਤਾਕਤ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਋ਤ (ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ) ਦੇ ਸ੍ਰਜਨਾਤਮਕ ਗਰਭ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਅੱਗੇ ਵਾਧੇ, ਸੁਚਿੰਤਿਤ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵਿਪਤਾਵਾਂ ਦੇ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਹੋਣ ਲਈ ਸਾਂਝੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

10 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional for Mandala 4; hymn 4.50 addressed to Bṛhaspati) | Devata: Bṛhaspati

Chandas: Tr̥ṣṭubh (likely; confirmable from full hymn prosody)

Sukta 51

Sukta 4.51

ਇਹ ਸੂਕਤ ਉਸ਼ਸ (ਉਸ਼ਾ/ਸਵੇਰ) ਨੂੰ ਉਸ ਪ੍ਰਚੁਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਜੋਂ ਸਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚੋਂ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਲਈ ਇੱਕ “ਰਾਹ” ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ਼ਾਵਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਇਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਅਤੇ ਅਜਰ ਹੋਣ, ਫਿਰ ਵੀ ਹਰ ਦਿਨ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਵਾਂਗ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਯਜ್ಞ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਰਾਹੀਂ ਦਿਆਉ ਅਤੇ ਪૃਥਵੀ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਦੱਤ ਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

11 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional for RV 4.51) | Devata: Uṣas (Dawn)

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 52

Sukta 4.52

ਇਹ ਸੂਕਤ ਉਸ਼ਸ (ਉਸ਼ਾ/ਪ੍ਰਭਾਤ) ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀ ਧੀ ਹੈ ਜੋ ਉਪਾਸਕ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ਼ਾ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਦੇਵੇ, ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ-ਚੇਤਨਾ ਜਗਾਏ, ਅਤੇ ਵੈਰ ਤੇ ਫੁੱਟ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਯਜਮਾਨ ਸੱਚੀ ਸਤੁਤੀ ਰਾਹੀਂ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਜਾਵੇ।

7 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama | Devata: Uṣas

Chandas: Gāyatrī (3×8 syllables)

Sukta 53

Sukta 4.53

ਇਹ ਸੂਕਤ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਵਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ, ਋ਤ (ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ) ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਵੱਲ ਉਠਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਕ ਨਿਯਮਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਟੱਲ ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਫੈਲੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਤੇ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਰਾਹੀਂ ਨਿਵਾਸ, ਪੋਸ਼ਣ, ਸੰਤਾਨ ਅਤੇ ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

7 mantras | Devata: Savitṛ (Savitar)

Sukta 54

Sukta 4.54

ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਸਵਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ‘ਪ੍ਰੇਰਕ’ ਵਜੋਂ ਸਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਉਪਾਸਨਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ, ਧਨ-ਨਿਧੀਆਂ ਵੰਡਦਾ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ‘ਦ੍ਰਵਿਣ’ (ਪਦਾਰਥ, ਸ਼ਕਤੀ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੱਕ ਸਵਿਤ੍ਰ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੀ ਅਪਾਰ ਪਹੁੰਚ ਉਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਸਵਿਤ੍ਰ ਦੀ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ੁਭ-ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਰਾਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੇਵ-ਵਰਗ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

6 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional attribution for Mandala 4; hymn 4.54 commonly ascribed to Vāmadeva) | Devata: Savitṛ (solar impeller; Āditya-like power of arousing and directing)

Chandas: Triṣṭubh (probable; RV 4.54 is predominantly Triṣṭubh in tradition—verify at pada-count level for critical editions)

Sukta 55

Sukta 4.55

ਇਹ ਸੂਕਤ ਵਸੁ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਦ੍ਯਾਵਾ–ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ (ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ), ਅਦਿਤੀ ਅਤੇ ਆਦਿਤ੍ਯਾਂ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰ—ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਾਂਝੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਯਜਮਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਅੰਦਰ ‘ਵਰਿਵਸ’ (ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਥਾਂ, ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਦੇਣ। ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਦਬਾਉ ਵਾਲੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੱਚੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਸੰਸਾਰਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਲਕਸ਼ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਪਕਾਰਕ ਦਿਵ੍ਯ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਆਹਵਾਨ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

10 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional for much of Mandala 4; hymn 4.55 often attributed within Vāmadeva cycle—verify per Anukramaṇī) | Devata: Multi-deity: Vasus, Dyāvāpṛthivī, Aditi, Varuṇa, Mitra (collective appeal)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 56

Sukta 4.56

ਇਹ ਸੂਕਤ ਦਿਆਵਾਪ੍ਰਿਥਿਵੀ (ਆਕਾਸ਼–ਧਰਤੀ) ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦਿ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵਜੋਂ—ਜੋ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਂਦੇ, ਋ਤ (ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ) ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਾਮਦੇਵ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੁੱਧ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋਣ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੱਖਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ਣ, ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਆਸਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਪਾਸਕ ਸਹੀ ਮਾਰਗ ‘ਤੇ ਅਡੋਲ ਰਹੇ।

7 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional for Mandala 4) | Devata: Dyāvāpṛthivī (Heaven and Earth)

Chandas: Trishtubh (probable; verify)

Sukta 57

Sukta 4.57

ਇਹ ਸੂਕਤ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਉਰਵਰਤਾ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ, ਜੋ ‘ਖੇਤ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ’ ਖੇਤਰਸ੍ਯ ਪਤਿ (Kṣetrasya Pati) ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ, ਗਾਂ-ਬੈਲਾਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਦੇ ਨਿਰੰਤਰ ਵਾਧੇ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਇਹ ਸ਼ੁਨਾ–ਸੀਰਾ (ਸ਼ੁਭ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਹਲ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ) ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪರ್ಜਨ੍ਯ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਮਿੱਠੀ, ਫਲਦਾਇਕ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਆਸਰਾ ਬਣੇ।

8 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional for 4.57) | Devata: Kṣetrasya Pati (Lord of the Field); allied with agricultural/cosmic fertility powers

Chandas: Gāyatrī (probable for several verses in 4.57; requires full scan)

Sukta 58

Sukta 4.58

ਰਿਗਵੇਦ 4.58 ਇੱਕ ਰਹੱਸਮਈ ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਘ੍ਰਿਤ (ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਮੱਖਣ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੋਮ-ਸਾਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਉੱਠਦੀ ਮਧੁਰ ਲਹਿਰ, ਸੁਖਮ ਪੀੜਨ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ ਰਾਹੀਂ “ਅਮਰਤਾ” ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਯਜਨੀ ਅਰਪਣ ਨੂੰ ਲੁਕਵੇਂ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਤੱਤ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ—ਘ੍ਰਿਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਜੀਭ ਅਤੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਨਾਭੀ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ ਬਾਹਰੀ ਆਹੁਤੀ ਅੰਦਰਲੇ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਬਣਦੀ ਹੈ।

11 mantras | Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional attribution for RV 4.58) | Devata: Ghṛta / Soma-essence (with a mystic-theological focus rather than a single anthropomorphic deity)

Chandas: Triṣṭubh