Sukta 34
Sukta 5.34
Atri (Ātreya tradition; Mandala 5 is predominantly attributed to the Atris)
Indra (with ritual actions of Soma pressing; Indra as brahma-vāhas, bearer of the Word)
Trishtubh (likely; RV 5.34 is predominantly Triṣṭubh)
ਗਵੇਦ 5.34 ਅਤ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੂਕਤ ਹੈ ਜੋ ਸੋਮ-ਪੀੜਨ ਰਾਹੀਂ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੁ (“ਵੈਰ ਲਈ ਜਨਮਿਆ ਨਹੀਂ”) ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਾਹਸ (“ਵਾਕ/ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਵਾਹਕ”) ਵਜੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਵਿ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਸੋਮ ਪੀੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਨਾ ਪੀੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਰੱਖ ਕੇ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਉਹ ਬਲ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤ/ਕੌਸਮੀਕ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ, ਰੋਕ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਂਦਾ, ਅਤੇ ਯਜ್ಞ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਤੇ ਵਾਧੇ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਧੱਕਦਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
अजातशत्रुमजरा स्वर्वत्यनु स्वधामिता दस्ममीयते । सुनोतन पचत ब्रह्मवाहसे पुरुष्टुताय प्रतरं दधातन ॥
ਸ੍ਵਧਾ (ਸ੍ਵ-ਨਿਯਮ) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲੋ; ਹੇ ਅਜਰਾ, ਸ੍ਵਰ੍ਵਤੀ—ਸਵਰਗੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਸ਼ਕਤੀਏ, ‘ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੁ’ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਅਦਭੁਤ-ਕਰਤਾ (ਦਸ੍ਮ) ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧੋ। ਸੋਮ ਨੂੰ ਪੀਸੋ, ਪਕਾਓ; ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਹਸੇ—ਵਾਣੀ/ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨੂੰ ਵਾਹਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਬਹੁ-ਸਤੁਤ—ਉਸ ਲਈ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਅਗੇਤੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਧਰੋ।
Mantra 2
आ यः सोमेन जठरमपिप्रतामन्दत मघवा मध्वो अन्धसः । यदीं मृगाय हन्तवे महावधः सहस्रभृष्टिमुशना वधं यमत् ॥
ਜੋ ਸੋਮ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਜਠਰ ਭਰ ਕੇ, ਮਧੁਰ ਅੰਧਸ (ਰਸ) ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ—ਉਹ ਦਾਨਵੀਰ ਮਘਵਨ—ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਤਿਰੋਧੀ ‘ਮ੍ਰਿਗ’ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਲੱਭਣ ਲੱਗਾ, ਤਦ ਉਸ਼ਨਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਉਹ ਵਧ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
Mantra 4
यस्यावधीत्पितरं यस्य मातरं यस्य शक्रो भ्रातरं नात ईषते । वेतीद्वस्य प्रयता यतंकरो न किल्बिषादीषते वस्व आकरः ॥
ਜਿਸ ਨੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਭਰਾ ਵੀ ਵਿਰੋਧ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ—ਉਹੀ ਇਸ ਸੱਤਾ ਦੀਆਂ ਅੱਗੇ ਧੱਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਆਤਮਾ ਦੇ ਯਤਨ ਨੂੰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਕੇ ਯੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਸ਼ਾਰੋਪਣ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ; ਉਹ ਵਸੂਆਂ ਦੀ ਖਾਣ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਆਕਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 5
न पञ्चभिर्दशभिर्वष्ट्यारभं नासुन्वता सचते पुष्यता चन । जिनाति वेदमुया हन्ति वा धुनिरा देवयुं भजति गोमति व्रजे ॥
ਪੰਜਾਂ ਨਾਲ ਜਾਂ ਦਸਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਕੜ ਹੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ; ਅਸੁਨ੍ਵਤ (ਸੋਮ ਨਾ ਨਿਚੋੜਨ ਵਾਲੇ) ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ—ਬਾਹਰੋਂ ਫਲਦੇ-ਫੂਲਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ—ਜਾਂ ਉਸੇ ਧੁਨਿ (ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ) ਨਾਲ ਵੱਜ ਕੇ ਢਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਦੇਵਯੁ (ਦੇਵ ਨੂੰ ਖੋਜਣ ਵਾਲੇ) ਨੂੰ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਗੋਮਤੀ ਚਮਕਦਾਰ ਝੁੰਡ ਵੰਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Mantra 6
वित्वक्षणः समृतौ चक्रमासजोऽसुन्वतो विषुणः सुन्वतो वृधः । इन्द्रो विश्वस्य दमिता विभीषणो यथावशं नयति दासमार्यः ॥
ਭੇਦਕ ਕਲਾ ਨਾਲ, ਰਿਤੂਆਂ ਦੇ ਸੰਧਿ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ—ਅਸੁਨ੍ਵਤ (ਨਾ ਨਿਚੋੜਨ ਵਾਲੇ) ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ, ਸੁਨ੍ਵਤ (ਨਿਚੋੜਨ ਵਾਲੇ) ਦਾ ਵਧਾਉਣਹਾਰ। ਇੰਦਰ ਸਭ ਦਾ ਦਮਿਤਾ, ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ; ਉਹ ਦਾਸ (ਅੰਧ ਸੇਵਕ ਸੁਭਾਉ) ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਰਯ (ਉੱਚਾ ਯਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ) ਸ਼ਕਤੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ।
Mantra 7
समीं पणेरजति भोजनं मुषे वि दाशुषे भजति सूनरं वसु । दुर्गे चन ध्रियते विश्व आ पुरु जनो यो अस्य तविषीमचुक्रुधत् ॥
ਉਹ ਪਣੀ ਤੋਂ ਖੋਜੀ ਲਈ ਸੰਚਿਤ ਭੋਜਨ-ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਹੰਢਾ ਕੇ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਦਾਨੀ ਨੂੰ ਸੁਨਰ—ਬਲਵਾਨ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ—ਵਸੂ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਦੁਸ਼ਕਰ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਾਰਾ ਲੋਕ-ਸਮੂਹ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਤਵਿਸ਼ੀ (ਪਰਾਕ੍ਰਮ-ਸ਼ਕਤੀ) ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕ੍ਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
Mantra 8
सं यज्जनौ सुधनौ विश्वशर्धसाववेदिन्द्रो मघवा गोषु शुभ्रिषु । युजं ह्यन्यमकृत प्रवेपन्युदीं गव्यं सृजते सत्वभिर्धुनिः ॥
ਜਦੋਂ ਮਘਵਾ ਇੰਦਰ ਨੇ ਵਿਸ਼੍ਵਸ਼ਰਧਸਾਵ—ਸਭ ਸੈਨਾਵਾਂ ਸਮੇਤ—ਚਮਕਦੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ (ਕਿਰਣਾਂ) ਵਿਚ ਦੋ ਸੁਧਨ ਲੋਕ-ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਦਾ ਯੁਗ-ਸਾਥੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਧੁਨਿ—ਹੰਢਾਉਂਦਾ ਕੰਪਾਉਣ ਵਾਲਾ—ਆਪਣੇ ਸਤ੍ਵਾਂ ਨਾਲ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਗਵ੍ਯ (ਕਿਰਣ-ਧੇਨੂਆਂ) ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ।
Mantra 9
सहस्रसामाग्निवेशिं गृणीषे शत्रिमग्न उपमां केतुमर्यः । तस्मा आपः संयतः पीपयन्त तस्मिन्क्षत्रममवत्त्वेषमस्तु ॥
ਮੈਂ ਸਹਸ੍ਰਸਾਮ ਅਗਨਿਵੇਸ਼ੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਵਿਜੇਤਾ, ਹੇ ਅਗਨੀ, ਆਰ੍ਯ ਸਾਧਕ ਦਾ ਅਨੁਪਮ ਕੇਤੁ (ਧ੍ਵਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ)। ਉਸ ਲਈ ਸੰਯਤ ਆਪਃ (ਜਲ) ਪੂਰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਫੂਲਣ-ਫਲਣ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰ (ਸ੍ਵਰਾਜ੍ਯ-ਬਲ) ਅਮਵੱਤ੍ਵੈ—ਪ੍ਰਬਲ ਤੇਜ ਵਿੱਚ—ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਹੋਵੇ।
Frequently Asked Questions
It is a Soma-ritual hymn calling Indra to the offering, praising him as the power that turns mantra and sacrifice into victory, strength, and right order.
Because the hymn ties spiritual and social success to disciplined ritual effort: those who press and offer are strengthened, while neglect of the offering represents inertia or refusal of sacred order.
It presents Indra as the bearer and carrier of brahman—i.e., the inspired Word/mantra—so the hymn suggests that true speech and right offering become effective power through him.
Ask anything about Sukta 34 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.