Sukta 1

Mantra 1

अबोध्यग्निः समिधा जनानां प्रति धेनुमिवायतीमुषासम् । यह्वा इव प्र वयामुज्जिहानाः प्र भानवः सिस्रते नाकमच्छ ॥

ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸਮਿਧ ਨਾਲ ਅਗਨੀ ਜਾਗ ਪਿਆ ਹੈ; ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਦੁੱਧਾਰੂ ਗਾਂ ਵਾਂਗ ਆਉਂਦੀ ਉਸ਼ਾ ਵੱਲ ਉਹ ਮੁਖ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਯਹਵਾ (ਤੇਜ਼ ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਵਾਂਗ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਜਿਹਵਾਂ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਵਹਿ ਤੁਰਦੀਆਂ ਹਨ।

Mantra 2

अबोधि होता यजथाय देवानूर्ध्वो अग्निः सुमनाः प्रातरस्थात् । समिद्धस्य रुशददर्शि पाजो महान्देवस्तमसो निरमोचि ॥

ਹੋਤਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਯਜਨ ਲਈ ਜਾਗ ਪਿਆ ਹੈ; ਉੱਪਰ ਉਠਿਆ ਅਗਨੀ ਸੁਮਨਸ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਾਤਹਕਾਲ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਮਿੱਧ ਹੋਏ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕਦੀ ਪਾਜਸ (ਸ਼ਕਤੀ) ਦਿਸਦੀ ਹੈ—ਵੱਡਾ ਹੈ ਉਹ ਦੇਵ ਜੋ ਤਮਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Mantra 3

यदीं गणस्य रशनामजीगः शुचिरङ्क्ते शुचिभिर्गोभिरग्निः । आद्दक्षिणा युज्यते वाजयन्त्युत्तानामूर्ध्वो अधयज्जुहूभिः ॥

ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਗਣ (ਸਮੂਹ) ਦੀ ਰਸ਼ਨਾ/ਕਮਰਬੰਦ ਨੂੰ ਹਿਲਾਇਆ, ਤਦ ਸ਼ੁੱਧ ਅਗਨੀ ਸ਼ੁੱਧ ਗੋ-ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਭਿਸਿੰਚਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਜੋਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਵਾਜ (ਬਲ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ; ਉਹ ਊਰਧਵ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਜੁਹੂ (ਹਵਿਸ ਦੇ ਚਮਚਿਆਂ) ਨਾਲ ਫੈਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਦੋਹਦਾ ਹੈ।

Mantra 4

अग्निमच्छा देवयतां मनांसि चक्षूंषीव सूर्ये सं चरन्ति । यदीं सुवाते उषसा विरूपे श्वेतो वाजी जायते अग्रे अह्नाम् ॥

ਅਗਨੀ ਵੱਲ ਦੇਵ-ਯਾਤ ਮਨ ਇਕੱਠੇ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਅੱਖਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਸ਼ਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ—ਉਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਦ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇਲੇ ਸਿਰੇ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਸ਼ਵੇਤ ਵਾਜੀ (ਅਸ਼ਵ) ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Mantra 5

जनिष्ट हि जेन्यो अग्रे अह्नां हितो हितेष्वरुषो वनेषु । दमेदमे सप्त रत्ना दधानोऽग्निर्होता नि षसादा यजीयान् ॥

ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਜੇਨ੍ਯ, ਆਰ੍ਯ—ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ; ਨਿਯਤ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰੁਣ (ਲਾਲੀਮਾਯ) ਤੇਜ ਵਾਲਾ। ਘਰ-ਘਰ ਸੱਤ ਰਤਨ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ, ਅਗਨੀ ਹੋਤ੍ਰ—ਯਜ੍ਞ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਯੋਗ—ਬੈਠ ਗਿਆ ਹੈ।

Mantra 6

अग्निर्होता न्यसीदद्यजीयानुपस्थे मातुः सुरभा उ लोके । युवा कविः पुरुनिष्ठ ऋतावा धर्ता कृष्टीनामुत मध्य इद्धः ॥

ਅਗਨੀ—ਹੋਤ੍ਰ—ਅੱਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਯਜਨੀਯ ਹੋ ਕੇ, ਮਾਤਾ ਦੀ ਸੁਗੰਧਿਤ ਗੋਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਬੈਠ ਗਿਆ ਹੈ। ਯੁਵਾ, ਕਵੀ (ਰਿਸ਼ੀ), ਅਨੇਕ ਆਸਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਟਿਕਿਆ, ਋ਤ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੈ।

Mantra 7

प्र णु त्यं विप्रमध्वरेषु साधुमग्निं होतारमीळते नमोभिः । आ यस्ततान रोदसी ऋतेन नित्यं मृजन्ति वाजिनं घृतेन ॥

ਹੁਣ ਉਹ ਯਜਨਾਂ (ਅਧ੍ਵਰਾਂ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਤੇ ਸਾਧੂ ਅਗਨੀ—ਹੋਤ੍ਰ—ਦੀ ਨਮਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸ্তুਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਨੇ ਋ਤ ਨਾਲ ਦ੍ਯਾਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ (ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ) ਨੂੰ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸਦਾ ਉਹ ਘ੍ਰਿਤ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵਾਜਿਨ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ-ਵਾਹਕ) ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Mantra 8

मार्जाल्यो मृज्यते स्वे दमूनाः कविप्रशस्तो अतिथिः शिवो नः । सहस्रशृङ्गो वृषभस्तदोजा विश्वाँ अग्ने सहसा प्रास्यन्यान् ॥

ਮਾਰਜਾਲ੍ਯ (ਸ਼ੁੱਧਿਕਰਤਾ) ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਗ੍ਰਿਹਪਤੀ, ਕਵੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ, ਸਾਡਾ ਸ਼ਿਵ (ਮੰਗਲਮਯ) ਅਤਿਥੀ। ਸਹਸ੍ਰ-ਸ਼੍ਰਿੰਗ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ, ਉਸ ਮਹਾਬਲ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ—ਹੇ ਅਗਨੀ, ਆਪਣੀ ਸਹਸ ਨਾਲ ਸਭ ਹੋਰਾਂ (ਵਿਰੋਧੀਆਂ) ਨੂੰ ਦੂਰ ਭਜਾ ਦੇ।

Mantra 9

प्र सद्यो अग्ने अत्येष्यन्यानाविर्यस्मै चारुतमो बभूथ । ईळेन्यो वपुष्यो विभावा प्रियो विशामतिथिर्मानुषीणाम् ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈਂ, ਹੋਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ; ਜਿਸ ਲਈ ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾਲੂ ਬਣਿਆ ਹੈਂ, ਉਸ ਲਈ ਤੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ। ਪੂਜਣਯੋਗ, ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਿਪੂਰਨ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਚਮਕ ਵਾਲਾ—ਤੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਕੁਲਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਅਤਿਥੀ ਹੈਂ; ਅੰਤਰ-ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਆਤਮ-ਅਰਪਣ ਦੇ ਯਜ्ञ ਨੂੰ ਜਗਾ।

Mantra 10

तुभ्यं भरन्ति क्षितयो यविष्ठ बलिमग्ने अन्तित ओत दूरात् । आ भन्दिष्ठस्य सुमतिं चिकिद्धि बृहत्ते अग्ने महि शर्म भद्रम् ॥

ਹੇ ਯਵਿਸ਼ਠ ਅਗਨੀ, ਲੋਕ ਤੈਨੂੰ ਬਲੀ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ—ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਵੀ ਅਤੇ ਦੂਰ ਤੋਂ ਵੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਦਾਤੇ ਦੀ ਸੁਮਤਿ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ; ਕਿਉਂਕਿ, ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੇਰਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ੁਭ ਆਸਰਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।

Mantra 11

आद्य रथं भानुमो भानुमन्तमग्ने तिष्ठ यजतेभिः समन्तम् । विद्वान्पथीनामुर्वन्तरिक्षमेह देवान्हविरद्याय वक्षि ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਅੱਜ ਕਿਰਣਮਈ ਰਥ ਉੱਤੇ—ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਚਮਕਦਾ ਰਥ—ਚੜ੍ਹ; ਯਜਕਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘਿਰ ਕੇ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਰਹਿ। ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਦੇ ਮਾਰਗਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਅੱਜ ਦੇ ਹਵਿਸ਼ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆ; ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਵਰਤਮਾਨ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਦੇ।

Mantra 12

अवोचाम कवये मेध्याय वचो वन्दारु वृषभाय वृष्णे । गविष्ठिरो नमसा स्तोममग्नौ दिवीव रुक्ममुरुव्यञ्चमश्रेत् ॥

ਅਸੀਂ ਯਜ੍ਞ-ਯੋਗ੍ਯ ਮੇਧਾਵਾਨ ਕਵੀ ਨੂੰ—ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ, ਬਲਵਾਨ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ—ਵੰਦਨਾ ਦਾ ਬਚਨ ਉਚਾਰਿਆ ਹੈ। ਨਮਸਕਾਰ ਨਾਲ ਅਰਪਿਤ ਸਤੋਤ੍ਰ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਇਉਂ ਟਿਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦ੍ਯੌ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਾਰ ਲੈਂਦੀ ਸੁਵਰਨ ਜੋਤਿ; ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਰੂਪ ਬਣ ਕੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰਦਾ ਹੈ।