Sukta 61

Mantra 1

के ष्ठा नरः श्रेष्ठतमा य एकएक आयय । परमस्याः परावतः ॥

ਹੇ ਨਰੋ, ਹੇ ਵੀਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ—ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਜੋ ਪਰਮ ਲੋਕ ਦੀ ਅਤਿ ਦੂਰ ਪਰਾਵਤ ਤੋਂ, ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਇਕੱਲਾ ਆਇਆ ਹੈ?

Mantra 2

क्व वोऽश्वाः क्वाभीशवः कथं शेक कथा यय । पृष्ठे सदो नसोर्यमः ॥

ਤੁਹਾਡੇ ਅਸ਼ਵ ਕਿੱਥੇ ਹਨ? ਤੁਹਾਡੇ ਅਭੀਸ਼ਵਃ (ਰੱਸੀਆਂ/ਲਗਾਮਾਂ) ਕਿੱਥੇ ਹਨ? ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਸਮਰੱਥ ਹੋ, ਕਿਵੇਂ ਚਲਦੇ ਹੋ—ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਆਸਨ ਕਿਵੇਂ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਮਾਰਗ ਦੀ ਜੋਤ/ਮਾਪ (ਯਮਃ) ਕੀ ਹੈ?

Mantra 3

जघने चोद एषां वि सक्थानि नरो यमुः । पुत्रकृथे न जनयः ॥

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਘਨ (ਪਿਛਲੇ ਭਾਗ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਹੈ; ਨਰੋ (ਵੀਰ) ਆਪਣੇ ਸਕਥਾਨਿ (ਜੰਘਾਂ) ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਪੁੱਤਰਕ੍ਰਿਥੇ, ਪੁੱਤਰ-ਸਿਰਜਣ ਲਈ, ਜਨਯਃ (ਜਨਕਾਂ) ਵਾਂਗ।

Mantra 4

परा वीरास एतन मर्यासो भद्रजानयः । अग्नितपो यथासथ ॥

ਅੱਗੇ ਵਧੋ, ਹੇ ਵੀਰੋ; ਅੱਗੇ ਚਲੋ, ਹੇ ਭਦ੍ਰਜਨਯਃ ਮਰਿਆਸੋ (ਸ਼ੁਭ-ਜਨਮ ਨੌਜਵਾਨੋ)। ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਹੋ ਤਿਵੇਂ ਹੀ—ਅਗਨਿਤਪਃ ਵਾਂਗ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਪਸ ਅਗਨੀ ਹੈ, ਅਗਨੀ-ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਹਕਦੇ ਹੋਏ।

Mantra 5

सनत्साश्व्यं पशुमुत गव्यं शतावयम् । श्यावाश्वस्तुताय या दोर्वीरायोपबर्बृहत् ॥

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਗੋ-ਧਨ ਅਤੇ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਾਧਾ ਜਿਤਾਇਆ; ਉਹੀ, ਸ਼ਿਆਵਾਸ਼ਵ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਲਈ, ਭੁਜਾ-ਵੀਰ ਦੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪ੍ਰਬਲ ਕਰ ਗਈ।

Mantra 6

उत त्वा स्त्री शशीयसी पुंसो भवति वस्यसी । अदेवत्रादराधसः ॥

ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਤਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀ ਵੀ ਪੁਰਖ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਦੇਵਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਅਸਫਲ ਕਰਤਾਰਾਂ ਤੋਂ (ਸਾਨੂੰ) ਬਚਾ।

Mantra 7

वि या जानाति जसुरिं वि तृष्यन्तं वि कामिनम् । देवत्रा कृणुते मनः ॥

ਜੋ ਟੇਢੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਭੜਕਦੀ ਉਤੇਜਨਾ ਅਤੇ ਕਾਮਨਾ-ਭਰੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ—ਉਹ ਮਨ ਨੂੰ ਦੇਵਤ੍ਰਾ, ਦਿਵ੍ਯ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੋੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Mantra 8

उत घा नेमो अस्तुतः पुमाँ इति ब्रुवे पणिः । स वैरदेय इत्समः ॥

ਅਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਣਿ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: ‘ਉਹ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਮਨੁੱਖ ਹੈ—ਅਸਤੁਤ (ਬਿਨਾ ਸਤੁਤੀ), ਨੇਮੋ (ਨਮਸਕਾਰ/ਆਦਰ) ਤੋਂ ਰਹਿਤ’; ਪਰ ਵੈਰ-ਦੇਯ (ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਤੇ ਦਾਨ) ਦੇ ਉਸੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।

Mantra 9

उत मेऽरपद्युवतिर्ममन्दुषी प्रति श्यावाय वर्तनिम् । वि रोहिता पुरुमीळ्हाय येमतुर्विप्राय दीर्घयशसे ॥

ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨੌਜਵਾਨ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸ਼ਕਤੀ—ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੀ—ਅੰਧਕਾਰ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕੀਤੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧੀ; ਅਤੇ ਦੋ ਰੋਹਿਤਾ (ਲਾਲੀਮਾਯੁਕਤ) ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਪੁਰੁਮੀਢ੍ਹ (ਬਹੁਤ ਕਿਰਪਾਲੂ) ਲਈ, ਦੂਰ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਕੀਰਤੀ ਵਾਲੇ ਵਿਪ੍ਰ (ਰਿਸ਼ੀ/ਦ੍ਰਸ਼ਟਾ) ਲਈ, ਦਬਾਉਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅੱਗੇ ਧਸੀ ਗਈਆਂ।

Mantra 10

यो मे धेनूनां शतं वैददश्विर्यथा ददत् । तरन्त इव मंहना ॥

ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਧੇਨੂਆਂ ਦੇ ਸੌ ਪ੍ਰਵਾਹ (ਪੋਸ਼ਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਲੱਭੇ, ਅਤੇ ਯਥੋਚਿਤ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕੀਤਾ—ਉਹ ਤਾਂ ਪ੍ਰਚੁਰ ਮੰਹਨਾ (ਵੱਡੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ/ਵੇਗ) ਨਾਲ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਵਰਗਾ ਹੈ।

Mantra 11

य ईं वहन्त आशुभिः पिबन्तो मदिरं मधु । अत्र श्रवांसि दधिरे ॥

ਜੋ ਉਹਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਵਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਦਿਰ ਮਧੁ (ਮਸਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਧੁ) ਪੀਂਦੇ ਹਨ—ਇੱਥੇ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਕੀਰਤੀ ਟਿਕਾਈ ਹੈ।

Mantra 12

येषां श्रियाधि रोदसी विभ्राजन्ते रथेष्वा । दिवि रुक्म इवोपरि ॥

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ (ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ-ਤੇਜ) ਦੋਨਾਂ ਲੋਕਾਂ—ਰੋਦਸੀ—ਉੱਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਝਲਕਦੀ ਹੈ; ਦਿਵਿ ਵਿੱਚ ਉਪਰ ਟਿਕੇ ਸੁਵਰਨ ਰੁਕਮ ਵਰਗੀ ਰੌਸ਼ਨੀ।

Mantra 13

युवा स मारुतो गणस्त्वेषरथो अनेद्यः । शुभंयावाप्रतिष्कुतः ॥

ਜਵਾਨ ਹੈ ਉਹ ਮਾਰੁਤ ਗਣ—ਦਹਕਦੇ ਰਥਾਂ ਵਾਲਾ, ਨਿਰਦੋਸ਼; ਸ਼ੁਭ ਗਤੀ ਨਾਲ ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਅਪ੍ਰਤਿਸ੍ਕੁਤ—ਅਨਰੋਕਿਆ, ਅਵਿਘਨ।

Mantra 14

को वेद नूनमेषां यत्रा मदन्ति धूतयः । ऋतजाता अरेपसः ॥

ਹੁਣ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿੱਥੇ ਇਹ ਧੂਤਯਃ—ਪਵਿੱਤਰ-ਚਮਕਦਾਰ—ਮਦ (ਉੱਲਾਸ) ਕਰਦੇ ਹਨ? ਋ਤ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਨਿਰਮਲ (ਅਰੇਪਸ) ਸਰੂਪ ਵਾਲੇ।

Mantra 15

यूयं मर्तं विपन्यवः प्रणेतार इत्था धिया । श्रोतारो यामहूतिषु ॥

ਹੇ ਵਿਪਨ੍ਯਵਃ—ਅਦਭੁਤ-ਕਰਮ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਤੁਸੀਂ ਧੀਆ (ਸਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ/ਬੁੱਧੀ) ਨਾਲ ਮਰਤ ਨੂੰ ਇਉਂ ਨੇਤਾ ਬਣ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹੋ; ਯਾਮ-ਆਹੁਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਬੁਲਾਵਿਆਂ ਦੇ ਸੁਣਨਹਾਰੇ ਹੋ।

Mantra 16

ते नो वसूनि काम्या पुरुश्चन्द्रा रिशादसः । आ यज्ञियासो ववृत्तन ॥

ਹੇ ਰਿਸ਼ਾਦਸਃ—ਹਾਨੀ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਿਓ—ਸਾਡੇ ਲਈ ਕਾਮ੍ਯ ਵਸੂ ਲਿਆਓ: ਬਹੁ-ਚੰਦਰ (ਬਹੁਤ ਚਮਕਦਾਰ) ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਪ੍ਰਭਾਮਯ; ਹੇ ਯਜ੍ਞਿਯਾਸੋ, ਇੱਥੇ ਵੱਲ ਮੁੜ ਆਓ।

Mantra 17

एतं मे स्तोममूर्म्ये दार्भ्याय परा वह । गिरो देवि रथीरिव ॥

ਹੇ ਊਰਮੀ-ਜਨ੍ਯ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਸਤੋਮ ਦਾਰਭ੍ਯ ਦੇ ਕੋਲ ਅੱਗੇ ਵਹਾ ਦੇ; ਹੇ ਦੇਵੀ, ਰਥੀ ਵਾਂਗ ਮੇਰੀਆਂ ਗਿਰੋ—ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬਾਣੀਆਂ—ਨੂੰ ਰਥ ਸਮੇਤ ਢੋ ਕੇ ਲੈ ਜਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਸਾਧਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਲਕਸ਼੍ਯ ਤੱਕ ਅਖੰਡ ਪਹੁੰਚੇ।

Mantra 18

उत मे वोचतादिति सुतसोमे रथवीतौ । न कामो अप वेति मे ॥

ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਉਂ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ—‘ਇਤੀ!’—ਉਸ ਰਥਵੀਤੀ ਦੇ ਗਤਿ-ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਸੋਮ ਪੀੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੇਰਾ ਕਾਮ—ਲਕਸ਼੍ਯ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਸੰਕਲਪ—ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਅਭਿਲਾਸ਼ਾ ਦੀ ਜ੍ਵਾਲਾ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

Mantra 19

एष क्षेति रथवीतिर्मघवा गोमतीरनु । पर्वतेष्वपश्रितः ॥

ਇਹੀ ਮਘਵਾਨ ਦੀ ਅਟੱਲ ਰਥਵੀਤੀ ਹੈ: ਉਹ ਗੋਮਤੀ—ਉਜਲੇ ‘ਗਾਂਵਾਂ’ (ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ)—ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ—ਦ੍ਰਿੜ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮਰਥਿਤ।