Sukta 86
Sukta 5.86
Atri (Ātreya) (Indrāgnī hymns in Maṇḍala 5 are within Atri collection)
Indra-Agni (dual deity)
Gāyatrī (3 pādas of 8 syllables; typical for compact dual-invocations)
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਇੰਦਰਾਗਨੀ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਲ-ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮਯੁਕਤ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਮਰਤਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜੋੜੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਣ, ਗਤੀ ਦੇ “ਰਥਾਂ” ਨੂੰ ਸਹੀ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਣ, ਅਤੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਰਪਿਤ ਹਵਿ ਰਾਹੀਂ ਗਾਇਕਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਾਲ ਯਸ਼, ਧਨ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਧਾਰਕ ਪੋਸ਼ਣ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ।
Mantras
Mantra 1
इन्द्राग्नी यमवथ उभा वाजेषु मर्त्यम् । दृळ्हा चित्स प्र भेदति द्युम्ना वाणीरिव त्रितः ॥
ਇੰਦ੍ਰਾ-ਅਗਨੀ, ਬਲ ਦੀਆਂ ਭਰਪੂਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਜਿਸ ਮਰਤ੍ਯ ਨੂੰ ਥਾਂਮਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਪੱਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਮਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਭੇਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਤ੍ਰਿਤ ਚਮਕਦੀਆਂ ਵਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਫੋੜ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅੰਦਰਲੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਟੁੱਟਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਵਾਹਕ ਬਚਨ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 2
या पृतनासु दुष्टरा या वाजेषु श्रवाय्या । या पञ्च चर्षणीरभीन्द्राग्नी ता हवामहे ॥
ਜੋ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਦੁਰਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਬਲ ਦੀਆਂ ਭਰਪੂਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨਯੋਗ ਯਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਪੰਜ ਚਰਸ਼ਣੀਆਂ (ਪੰਜ ਜਨ) ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਦੀ ਹੈ—ਉਹ ਇੰਦ੍ਰਾ-ਅਗਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਸੀਂ ਸੱਦਦੇ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਜਿੱਤੂ ਬਲ ਅਤੇ ਤ ਦਾ ਯਸ਼ ਬਣ ਕੇ, ਅੰਦਰਲੇ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਜਿੱਤੋ।
Mantra 3
तयोरिदमवच्छवस्तिग्मा दिद्युन्मघोनोः । प्रति द्रुणा गभस्त्योर्गवां वृत्रघ्न एषते ॥
ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਹੀ ਇਹ ਤਾਕਤ ਮਹਾਬਲ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੈ; ਦਾਤਿਆਂ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਬਿਜਲੀ-ਜਿਹੀ ਚਮਕ ਦਮਕਦੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵੱਲ ਧੱਕਦੀ ਹੈ; ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਘਨ ਸ਼ਕਤੀ ਗਾਂਵਾਂ ਲਈ ਤਾਣਦੀ ਹੈ—ਅੰਧੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੁਕੇ ਗਿਆਨ-ਕਿਰਨਾਂ ਵੱਲ—ਤਾਂ ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾਵੇ।
Mantra 4
ता वामेषे रथानामिन्द्राग्नी हवामहे । पती तुरस्य राधसो विद्वांसा गिर्वणस्तमा ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ-ਅਗਨੀ! ਰਥਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਦੇ ਅਗਵਾਨ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਹਵਾਮਹੇ—ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਤੁਰ ਰਾਧਸ (ਤੇਜ਼ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਦੇ ਪਤੀ, ਵਿਦਵਾਂਸ, ਗਿਰਵਣਸਤਮ (ਸਤੁਤੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਯ) — ਆਓ; ਸਾਡੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਅਧਿਪਤਿ ਬਣੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਡਾ ਕਰਮ ਤ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਠੀਕ ਰਾਹੀਂ ਚਲੇ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ।
Mantra 5
ता वृधन्तावनु द्यून्मर्ताय देवावदभा । अर्हन्ता चित्पुरो दधेंऽशेव देवावर्वते ॥
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੇਵਤਾ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ ਹੋਏ ਮਰਤਿਆ ਲਈ ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ; ਅਦਭਾ (ਅਭੇਦ) ਰਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਅਗਲੇ ਮੋਰਚੇ ਟਿਕਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ—ਤਾਂ ਜੋ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਅਸ਼ਵ, ਅਰਵਤ (ਪ੍ਰਾਣ-ਬਲ), ਅੱਗੇ ਵਧੇ।
Mantra 6
एवेन्द्राग्निभ्यामहावि हव्यं शूष्यं घृतं न पूतमद्रिभिः । ता सूरिषु श्रवो बृहद्रयिं गृणत्सु दिधृतमिषं गृणत्सु दिधृतम् ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੰਦਰ-ਅਗਨੀ ਲਈ ਹਵ੍ਯ ਅਰਪਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਸ਼ੂਸ਼੍ਯੰ (ਪੱਕਣ ਵਾਲਾ ਬਲ) ਵਾਂਗ, ਅਦ੍ਰਿਭਿਃ (ਪੇੜਨ-ਪੱਥਰਾਂ) ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤੇ ਘ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸੂਰੀਸ਼ੁ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨੇਤਾਵਾਂ) ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰਵਃ (ਯਸ਼) ਅਤੇ ਰਯਿ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਟਿਕਾਉਣ; ਗೃਣਤ्सੁ (ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ) ਵਿੱਚ ਇਸ਼ (ਪੋਸ਼ਕ ਪ੍ਰੇਰਣਾ) ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ—ਗૃਣਤ्सੁ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ।
Frequently Asked Questions
They are a paired deity: Indra represents victorious force that overcomes obstacles, and Agni is the sacrificial fire who carries the offering. Together they unite victory and sacrificial effectiveness for the worshipper.
It refers to overcoming strong resistances—outer difficulties and inner blocks. With Indra-Agni’s support, the doer gains the power to break through and bring forth a bright, effective word and action.
It asks for guidance in movement and action, protection and victory, and also lasting results: wide fame (śravas), wealth/plenitude (rayi), and sustaining nourishment/impulsion (iṣ) for the singers and patrons.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.