Sukta 54

Mantra 1

प्र शर्धाय मारुताय स्वभानव इमां वाचमनजा पर्वतच्युते । घर्मस्तुभे दिव आ पृष्ठयज्वने द्युम्नश्रवसे महि नृम्णमर्चत ॥

ਹੇ ਸਵਭਾਨੁ ਵਾਲਿਓ, ਪਹਾੜੋਂ ਜਨਮੇ ਮਰੁਤ-ਸ਼ਰਧਾ ਵੱਲ ਇਸ ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰੋ; ਘਰਮ (ਸੂਰਜ-ਤਾਪ) ਦੇ ਸਤੁਤਿਕਾਰ ਯਜਮਾਨ ਵੱਲ ਇਸ ਨੂੰ ਦੌੜਾਓ। ਯਜ्ञ ਦੇ ਪਿੱਠ-ਆਧਾਰ, ਦਿਉਮਨਸ਼੍ਰਵਸ (ਦੀਪਤ ਕੀਰਤੀ) ਵਾਲੇ ਲਈ ਮਹਾਨ ਨ੍ਰਮਣ (ਪੁਰਖੀ ਬਲ) ਦਾ ਅਰਚਨ ਕਰੋ।

Mantra 2

प्र वो मरुतस्तविषा उदन्यवो वयोवृधो अश्वयुजः परिज्रयः । सं विद्युता दधति वाशति त्रितः स्वरन्त्यापोऽवना परिज्रयः ॥

ਹੇ ਮਰੁਤੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਅੱਗੇ—ਤਵਿਸ਼ਾ (ਪ੍ਰਚੰਡ) ਵਾਲੇ, ਉਦਨ੍ਯਵ (ਜਲ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ), ਵਯੋਵ੍ਰਿਧ (ਜੀਵਨ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ), ਅਸ਼ਵਯੁਜ (ਘੋੜੇ ਜੋੜਣ ਵਾਲੇ), ਪਰਿਜ੍ਰਯ (ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਣ ਵਾਲੇ)। ਉਹ ਬਿਜਲੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠੀ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਤ੍ਰਿਤ ਗੱਜਦਾ ਹੈ; ਅਵਨਾ (ਗਹਿਰਾਈ) ਤੋਂ ਆਪਃ (ਜਲ) ਸੁਰ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦੇ ਹੋਏ।

Mantra 3

विद्युन्महसो नरो अश्मदिद्यवो वातत्विषो मरुतः पर्वतच्युतः । अब्दया चिन्मुहुरा ह्रादुनीवृतः स्तनयदमा रभसा उदोजसः ॥

ਹੇ ਮਰੁਤੋ, ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਵੀਰੋ, ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਝਲਕਣ ਵਾਲੇ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਤਪਦੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਖਿਸਕਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ! ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਗੂੰਜਦੀ ਗਰਜ ਦੇ ਪਰਦੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹੋ; ਨੇੜੇ ਹੀ ਗੱਜਦੇ, ਬੇਕਾਬੂ, ਬਲ ਨਾਲ ਉੱਪਰ ਉੱਠਦੇ ਹੋ।

Mantra 4

व्यक्तून्रुद्रा व्यहानि शिक्वसो व्यन्तरिक्षं वि रजांसि धूतयः । वि यदज्राँ अजथ नाव ईं यथा वि दुर्गाणि मरुतो नाह रिष्यथ ॥

ਹੇ ਰੁਦ੍ਰੋ, ਨਿਪੁਣੋ, ਤੁਸੀਂ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਅਤੇ ਰਜਾਂਸਿ (ਵਿਸਤਾਰਾਂ) ਨੂੰ ਝੰਝੋੜ ਕੇ ਖਿਲਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਅਖੰਡ ਮੈਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਉਂ ਹੰਕਦੇ ਹੋ ਜਿਵੇਂ ਨਾਉ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਹੇ ਮਰੁਤੋ, ਤੁਸੀਂ ਦੁਸ਼ਕਰ ਰਾਹਾਂ ਨੂੰ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹੋ—ਬਿਨਾ ਚੋਟ ਤੇ ਬਿਨਾ ਨਾਕਾਮੀ।

Mantra 5

तद्वीर्यं वो मरुतो महित्वनं दीर्घं ततान सूर्यो न योजनम् । एता न यामे अगृभीतशोचिषोऽनश्वदां यन्न्ययातना गिरिम् ॥

ਹੇ ਮਰੁਤੋ, ਇਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਵੀਰਯ—ਤੁਹਾਡੀ ਮਹੱਤਾ—ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੰਮੇ ਯੋਜਨ ਵਾਂਗ ਦੂਰ ਤੱਕ ਫੈਲਦੀ ਹੈ। ਅਗ੍ਰਹੀਤ-ਸ਼ੋਚਿਸ਼ (ਬਿਨਾਂ ਰੋਕ ਦੀ ਜ੍ਵਾਲਾ) ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧੇ; ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੀ, ਤੇਜਸਵੀ ਸੰਕਲਪ-ਬਲ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਗਿਰਿ ਉੱਤੇ ਉਤਰ ਆਏ।

Mantra 6

अभ्राजि शर्धो मरुतो यदर्णसं मोषथा वृक्षं कपनेव वेधसः । अध स्मा नो अरमतिं सजोषसश्चक्षुरिव यन्तमनु नेषथा सुगम् ॥

ਹੇ ਮਰੁਤੋ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਅਰਨਸ (ਪੂਰ-ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ/ਪ੍ਰਵਾਹ) ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਸ਼ਰਧ (ਦਲ) ਚਮਕ ਉਠਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜਹਾਰਾ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਡਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਤਦ ਸਜੋਸ਼ਸ (ਇਕ-ਮਨ ਹੋ ਕੇ) ਸਾਡੀ ਅਰਮਤੀ (ਯਥਾਰਥ ਯਤਨ ਦੀ ਬੁੱਧਿ/ਇੱਛਾ) ਨੂੰ—ਜਿਵੇਂ ਚੱਖੁ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦਿਖਾਏ—ਸੁਗਮ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਅਨੁਸਰ ਕੇ ਲੈ ਚਲੋ।

Mantra 7

न स जीयते मरुतो न हन्यते न स्रेधति न व्यथते न रिष्यति । नास्य राय उप दस्यन्ति नोतय ऋषिं वा यं राजानं वा सुषूदथ ॥

ਹੇ ਮਰੁਤੋ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਪੂਰਨ ਜਿੱਤ ਵੱਲ ਠਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਨਾ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਨਾ ਡਿਗਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕੰਬਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹਾਨੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਰਾਯ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਉਸ ਦੀਆਂ ਓਤਯ (ਸਹਾਇਤਾਵਾਂ) ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡਦੀਆਂ ਹਨ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਰਾਜਾ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਸੁਸ਼ੂਦਥ (ਪੂਰਨ ਜਿੱਤ/ਅਤਿਕ੍ਰਮਣ ਵੱਲ ਧੱਕਦੇ ਹੋ)।

Mantra 8

नियुत्वन्तो ग्रामजितो यथा नरोऽर्यमणो न मरुतः कबन्धिनः । पिन्वन्त्युत्सं यदिनासो अस्वरन्व्युन्दन्ति पृथिवीं मध्वो अन्धसा ॥

ਨਿਯਤ ਨਿਯੁਤਾਂ (ਜੂਆਂ) ਵਿੱਚ ਜੁਤੇ ਹੋਏ, ਪਿੰਡਾਂ/ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ—ਜਿੱਤੂ ਨਰਾਂ ਵਾਂਗ—ਮਰੁਤ ਆਰ੍ਯਮਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਟੋਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੇ (ਕਬੰਧਿਨ) ਹੋ ਕੇ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਬਲਵਾਨ ਗੱਜ ਕੇ ਸੁਰ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਤਸ (ਚਸ਼ਮਾ) ਨੂੰ ਫੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ; ‘ਮਧ੍ਵਃ ਅੰਧਸ’ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਸਾਰ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਭਿੱਜਾ ਕੇ ਭਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ।

Mantra 9

प्रवत्वतीयं पृथिवी मरुद्भ्यः प्रवत्वती द्यौर्भवति प्रयद्भ्यः । प्रवत्वतीः पथ्या अन्तरिक्ष्याः प्रवत्वन्तः पर्वता जीरदानवः ॥

ਮਰੁਤਾਂ ਲਈ ਇਹ ਧਰਤੀ ਢਲਾਨੀ ਹੋ ਕੇ ਰਾਹ ਦੇਂਦੀ ਹੈ; ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਦ੍ਯੌ (ਆਕਾਸ਼) ਵੀ ਝੁਕ ਕੇ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਦੀਆਂ ਪਥਿਆਵਾਂ (ਰਾਹਾਂ) ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਢਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਜੀਰਦਾਨਵ—ਪੁਰਾਤਨ ਦਾਤਾ—ਪਹਾੜ ਵੀ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Mantra 10

यन्मरुतः सभरसः स्वर्णरः सूर्य उदिते मदथा दिवो नरः । न वोऽश्वाः श्रथयन्ताह सिस्रतः सद्यो अस्याध्वनः पारमश्नुथ ॥

ਹੇ ਮਰੁਤੋ, ਸਭਰਸ (ਉਤਸ਼ਾਹੀ) ਅਤੇ ਸ੍ਵਰ੍ਣਰ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ)—ਦ੍ਯੌ ਦੇ ਪੁੱਤਰੋ, ਹੇ ਦਿਵੋ ਨਰੋ! ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਉਗਦਾ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਮਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੋ। ਤਦ ਦੌੜਦੇ ਤੁਹਾਡੇ ਅਸ਼ਵ ਕਦੇ ਢਿੱਲੇ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੇ; ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਅਧ੍ਵਨ (ਰਾਹ) ਦੇ ਪਾਰਲੇ ਕਿਨਾਰੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹੋ।

Mantra 11

अंसेषु व ऋष्टयः पत्सु खादयो वक्षस्सु रुक्मा मरुतो रथे शुभः । अग्निभ्राजसो विद्युतो गभस्त्योः शिप्राः शीर्षसु वितता हिरण्ययीः ॥

ਹੇ ਮਰੁਤੋ! ਤੁਹਾਡੇ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਭਾਲੇ ਹਨ; ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੰਸ਼ਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ; ਛਾਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੱਕਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ੋਭਾ-ਵਿਭੂਤੀ ਹੈ। ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਦਿੱਪਦੀ ਬਿਜਲੀ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਤੁਹਾਡੇ ਸਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਸ਼ਿਰਸਤ੍ਰਾਣ ਫੈਲੇ ਹਨ—ਵਿਜੈ-ਕਰਮ ਲਈ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸਜ्जਿਤ।

Mantra 12

तं नाकमर्यो अगृभीतशोचिषं रुशत्पिप्पलं मरुतो वि धूनुथ । समच्यन्त वृजनातित्विषन्त यत्स्वरन्ति घोषं विततमृतायवः ॥

ਹੇ ਮਰੁਤੋ! ਉਸ ਨਾਕ-ਸਮ ਉੱਚਾਈ ਨੂੰ—ਅਣ-ਪਕੜੀ ਜਵਾਲਾ ਅਤੇ ਚਮਕਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਾਲੀ—ਤੁਸੀਂ ਹਿਲਾ ਕੇ ਢਿੱਲੀ ਕਰਦੇ ਹੋ ਤੇ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹੋ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਅਤਿਅਧਿਕ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭੜਕਦੇ ਹੋ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਗੂੰਜਦੀ ਗਰਜ ਉਚਾਰਦੇ ਹੋ—਋ਤ ਦੇ ਖੋਜੀ ਅਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ—ਤਦੋਂ ਵੈਰੀ ਬਲ ਉਖੜ ਕੇ ਛਿਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Mantra 13

युष्मादत्तस्य मरुतो विचेतसो रायः स्याम रथ्यो वयस्वतः । न यो युच्छति तिष्यो यथा दिवोऽस्मे रारन्त मरुतः सहस्रिणम् ॥

ਹੇ ਮਰੁਤੋ, ਵਿਚੇਤਸੋ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਵਿਵੇਕ ਵਾਲਿਓ), ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਰਾਯः (ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਦੇ ਅਸੀਂ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੋਈਏ—ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਰਥ ਲਈ ਯੋਗ ਅਤੇ ਵਯਸ੍ਵਤಃ (ਜੀਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ)। ਜਿਵੇਂ ਦਿਵ੍ਯ ਤਿਸ਼੍ਯ-ਤਾਰਾ ਢੱਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਚਲਾਈ ਹੋਈ ਸਹਸ੍ਰਿਣ (ਹਜ਼ਾਰਗੁਣੀ) ਪੂਰਨਤਾ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜੇ ਅਤੇ ਟਿਕੇ।

Mantra 14

यूयं रयिं मरुतः स्पार्हवीरं यूयमृषिमवथ सामविप्रम् । यूयमर्वन्तं भरताय वाजं यूयं धत्थ राजानं श्रुष्टिमन्तम् ॥

ਹੇ ਮਰੁਤੋ, ਤੁਸੀਂ ਸਪਾਰ੍ਹਵੀਰੰ (ਵੀਰ-ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਇੱਛਣਯੋਗ) ਰਯਿੰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਸਾਮਵਿਪ੍ਰੰ (ਸਾਮ-ਗਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਵਾਲੇ) ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਭਰਤ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਅਰਵੰਤੰ (ਤੇਜ਼ ਘੋੜਾ) ਅਤੇ ਵਾਜੰ (ਵਿਜੈ-ਬਲ) ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਸ਼੍ਰੁਸ਼ਟਿਮੰਤੰ (ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ) ਰਾਜਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋ।

Mantra 15

तद्वो यामि द्रविणं सद्यऊतयो येना स्वर्ण ततनाम नॄँरभि । इदं सु मे मरुतो हर्यता वचो यस्य तरेम तरसा शतं हिमाः ॥

ਹੇ ਸਦ੍ਯਊਤਯੋ ਮਰੁਤੋ (ਤੁਰੰਤ ਸਹਾਇ ਕਰਨ ਵਾਲਿਓ), ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਉਹ ਦ੍ਰਵਿਣੰ (ਧਨ/ਨਿਧੀ) ਮੈਂ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ੍ਵਰ੍ਣ (ਫੈਲਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼) ਵਾਂਗ ਅਸੀਂ ਨೃਣ् (ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਉੱਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰੀਏ। ਹੇ ਮਰੁਤੋ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਹਰ੍ਯਤਾ ਵਚಃ (ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਿਣਯੋਗ ਸਤੁਤੀ-ਵਚਨ) ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ; ਇਸ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਤਰਸਾ (ਉਗ੍ਰ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ) ਹਿਮਾਃ ਸ਼ਤੰ (ਸੌ ਸਰਦੀਆਂ/ਵਰ੍ਹੇ) ਦੀ ਅੰਧਕਾਰਤਾ ਪਾਰ ਕਰੀਏ।