Sukta 40
Sukta 5.40
Atri (Ātreya) (Mandala 5 context; RV 5.40 also Atri-associated)
Indra (Soma-pati, Vṛtrahantama)
Gayatri (probable refrain-like compact form; exact meter not guaranteed from provided data)
ਇਹ ਸੂਕਤ ਸੋਮ-ਪਤੀ ਅਤੇ ਪਰਮ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹੰਤਾ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਿਸੇ ਹੋਏ ਸੋਮ ਕੋਲ ਤੁਰੰਤ ਆਵੇ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ੇ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤ੍ਰੀ ਕਥਾ ਖੁਲਦੀ ਹੈ: ਸ੍ਵਰਭਾਨੁ ਦੈਤ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਢੱਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਲੋਕ ਗੁੰਝਲ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਤ੍ਰੀ ਆਪਣੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਬੋਧ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਲੁਕਿਆ ਸੂਰਜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਫਿਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Mantras
Mantra 1
आ याह्यद्रिभिः सुतं सोमं सोमपते पिब । वृषन्निन्द्र वृषभिर्वृत्रहन्तम ॥
ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਮ ਲੈ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆ; ਹੇ ਸੋਮਪਤੇ, ਪੀ। ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਇੰਦਰ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਆ—ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹਨ, ਅਤਿ-ਪ੍ਰਬਲ—ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਬਲ ਜਾਗੇ ਤੇ ਜੇਤੂ ਬਣੇ।
Mantra 2
वृषा ग्रावा वृषा मदो वृषा सोमो अयं सुतः । वृषन्निन्द्र वृषभिर्वृत्रहन्तम ॥
ਵ੍ਰਿਸ਼ਾ ਹੈ ਗ੍ਰਾਵਾ (ਪੀਸਣ-ਪੱਥਰ), ਵ੍ਰਿਸ਼ਾ ਹੈ ਮਦ (ਉਲਾਸ), ਵ੍ਰਿਸ਼ਾ ਹੈ ਇਹ ਸੁਤਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਮ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਇੰਦਰ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਆਓ—ਹੇ ਪਰਮ ਵੀਰ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹੰਤ—ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰੇਰਕ ਆਨੰਦ ਜਿੱਤ ਜਾਵੇ।
Mantra 3
वृषा त्वा वृषणं हुवे वज्रिञ्चित्राभिरूतिभिः । वृषन्निन्द्र वृषभिर्वृत्रहन्तम ॥
ਵ੍ਰਿਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ—ਵ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ—ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ, ਤੇਰੀਆਂ ਚਿਤ੍ਰ-ਰੰਗੀਆਂ ਸਹਾਇਤਾਂ ਨਾਲ। ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਇੰਦਰ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਆਓ—ਹੇ ਪਰਮ ਵੀਰ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹੰਤ—ਵਿਜਈ ਤੇਜ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕਾ ਦਿਓ।
Mantra 4
ऋजीषी वज्री वृषभस्तुराषाट् छुष्मी राजा वृत्रहा सोमपावा । युक्त्वा हरिभ्यामुप यासदर्वाङ्माध्यंदिने सवने मत्सदिन्द्रः ॥
ਜੀਸ਼ੀ, ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ, ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ, ਅਪਰਾਜਿਤ ਜੇਤੂ, ਮਹਾਬਲ ਰਾਜਾ, ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹਾ, ਸੋਮਪਾਵਾ (ਸੋਮ ਪੀਣ ਵਾਲਾ) ਅਤੇ ਪਾਵਕ—ਇੰਦਰ ਆਪਣੇ ਦੋ ਹਰਿ (ਤਾਮ੍ਰ-ਰੰਗੇ ਅਸ਼ਵ/ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਜੋਤ ਕੇ, ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਮੱਧਿਆਹਨ ਦੇ ਸਵਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਦ ਵਿੱਚ ਆਸਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 5
यत्त्वा सूर्य स्वर्भानुस्तमसाविध्यदासुरः । अक्षेत्रविद्यथा मुग्धो भुवनान्यदीधयुः ॥
ਹੇ ਸੂਰਜ! ਜਦੋਂ ਆਸੁਰ ਸ੍ਵਰਭਾਨੂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ, ਤਦੋਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮੋਹ-ਭ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ—ਜਿਵੇਂ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਮੂੜ੍ਹ ਰਾਹ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਠੀਕ ਰੌਸ਼ਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦਾ।
Mantra 6
स्वर्भानोरध यदिन्द्र माया अवो दिवो वर्तमाना अवाहन् । गूळ्हं सूर्यं तमसापव्रतेन तुरीयेण ब्रह्मणाविन्ददत्रिः ॥
ਫਿਰ, ਹੇ ਇੰਦਰ! ਜਦੋਂ ਸ੍ਵਰਭਾਨੂ ਦੀਆਂ ਮਾਯਾਵਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਚਲਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਖਿੱਚ ਲਿਆਈਆਂ, ਤਦੋਂ ਤ-ਧਰਮ ਤੋਂ ਹਟੇ ਹੋਏ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਲੁਕਿਆ ਸੂਰਜ ਅਤ੍ਰੀ ਨੇ ਵਾਣੀ ਦੀ ਚੌਥੀ ਸ਼ਕਤੀ (ਤੁਰੀਯ ਬ੍ਰਹਮ) ਨਾਲ ਲੱਭ ਲਿਆ।
Mantra 7
मा मामिमं तव सन्तमत्र इरस्या द्रुग्धो भियसा नि गारीत् । त्वं मित्रो असि सत्यराधास्तौ मेहावतं वरुणश्च राजा ॥
ਹੇ ਅਤ੍ਰੀ! ਜੋ ਤੇਰਾ ਆਪਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਈਰਖਾ ਦੇ ਉਪਦ੍ਰਵ ਨਾਲ, ਡਰ ਕਰਕੇ, ਹੇਠਾਂ ਨਾ ਡਿੱਗੇ। ਤੂੰ ਸੱਚੀ ਸਿਧੀ ਵਾਲਾ ਮਿਤ੍ਰ ਹੈਂ; ਅਤੇ ਹੇ ਰਾਜਾ ਵਰੁਣ! ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ—ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ—ਇੱਥੇ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।
Mantra 8
ग्राव्णो ब्रह्मा युयुजानः सपर्यन्कीरिणा देवान्नमसोपशिक्षन् । अत्रिः सूर्यस्य दिवि चक्षुराधात्स्वर्भानोरप माया अघुक्षत् ॥
ਗ੍ਰਾਵਣਾਂ (ਸੋਮ-ਪੇਸ਼ਣ ਦੇ ਪੱਥਰਾਂ) ਨੂੰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਜੋੜਦਾ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਪੁਰੋਹਿਤ, ਕੀਰਤੀ-ਗੀਤ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ—ਅਤ੍ਰਿ ਨੇ ਦਿਵਿ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦਾ ਚੱਖੁ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਸ੍ਵਰਭਾਨੂ ਦੀਆਂ ਮਾਇਆਵਾਂ (ਛਲ-ਛਾਂਵਾਂ) ਨੂੰ ਦੋਹ ਕੇ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Mantra 9
यं वै सूर्यं स्वर्भानुस्तमसाविध्यदासुरः । अत्रयस्तमन्वविन्दन्नह्यन्ये अशक्नुवन् ॥
ਜਿਸ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅਸੁਰ-ਸ੍ਵਰਭਾਨੂ ਨੇ ਤਮਸ ਨਾਲ ਵਿੰਧਿਆ (ਢੱਕ ਦਿੱਤਾ), ਉਸ ਨੂੰ ਅਤ੍ਰੀਆਂ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਕੇ ਲੱਭ ਲਿਆ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਮਰੱਥਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।
Frequently Asked Questions
It begins as a Soma-invocation to Indra for strength and victory, and it also preserves a famous story where darkness covers the Sun and the Atris restore the lost light.
Svàrbhānu is described as an Asuric being who strikes the Sun with darkness, causing confusion in the worlds—often understood as a Vedic eclipse motif or a symbol of cosmic obstruction.
The hymn says the Atris ‘followed and found’ the hidden Sun when others could not, presenting the seer-family’s mantra-power as capable of restoring clarity, order, and light.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.