Rig Veda Sukta 6
Mandala 5Sukta 610 Mantras

Sukta 6

Sukta 5.6

Devata

Agni

ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੱਚਾ “ਘਰ” (ਅਸਤੰ) ਅਤੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵੱਲ ਸਭ ਪੋਸ਼ਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਤੇਜ਼ ਊਰਜਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜਿੱਤੂ ਬਲ ਸੁਭਾਵਕ ਹੀ ਵਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਚਲਾਏ ਤੇ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧਾ (ਇਸ਼) ਬਖ਼ਸ਼ੇ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵੀਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਵਰਗੀ ਤੇਜ਼ੀ।

Mantras

Mantra 1

अग्निं तं मन्ये यो वसुरस्तं यं यन्ति धेनवः । अस्तमर्वन्त आशवोऽस्तं नित्यासो वाजिन इषं स्तोतृभ्य आ भर ॥

ਮੈਂ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਹੀ ਉਹ ਵਸੁ—ਸੱਚਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ—ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ; ਉਹੀ ਉਹ ਧਾਮ ਹੈ ਜਿਥੇ ਧੇਨਵਾਂ (ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸੇ ਧਾਮ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ ਅਸ਼ਵ ਦੌੜਦੇ ਹਨ; ਉਸੇ ਧਾਮ ਵੱਲ ਨਿੱਤ ਨਵੇਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਵਾਜਿਨ (ਬਲਵਾਨ) ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਹੇ ਅਗਨੀ, ਸਤੋਤਿਆਂ ਲਈ ਇਸ਼ਾ (ਪ੍ਰੇਰਕ ਪੋਸ਼ਣ) ਅਤੇ ਵਾਜ (ਬਲ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ) ਲਿਆ।

Mantra 2

सो अग्निर्यो वसुर्गृणे सं यमायन्ति धेनवः । समर्वन्तो रघुद्रुवः सं सुजातासः सूरय इषं स्तोतृभ्य आ भर ॥

ਉਹੀ ਅਗਨੀ ਵਸੁ—ਨਿਧੀ—ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਸੀਂ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ; ਉਸ ਕੋਲ ਧੇਨਵਾਂ (ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਕੱਠੇ ਰਘੁ-ਧ੍ਰੁਵ (ਤੇਜ਼ ਤੇ ਅਡੋਲ) ਅਸ਼ਵ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਇਕੱਠੇ ਸੁਜਾਤ ਸੂਰਯਃ (ਸੁਜਨਮ ਚਮਕਦਾਰ) ਮਿਲਦੇ ਹਨ—ਹੇ ਅਗਨੀ, ਸਤੋਤਿਆਂ ਲਈ ਇਸ਼ਾ (ਵਾਧੇ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ) ਲਿਆ।

Mantra 3

अग्निर्हि वाजिनं विशे ददाति विश्वचर्षणिः । अग्नी राये स्वाभुवं स प्रीतो याति वार्यमिषं स्तोतृभ्य आ भर ॥

ਕਿਉਂਕਿ ਅਗਨੀ—ਵਿਸ਼ਵਚਰਸ਼ਣਿ (ਸਭ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ)—ਵਿਸ਼ੇ (ਜਨ-ਸਮੂਹ) ਨੂੰ ਵਾਜਿਨੰ ਵਾਜ (ਕਾਰਗਰ ਬਲ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ) ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਰਾਏ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ/ਪੂਰਨਤਾ) ਲਈ ਸ੍ਵਾਭੁਵ (ਸਵੈ-ਭਵ) ਹੈ; ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਵਾਰ੍ਯ (ਵਰਨਯੋਗ) ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਹੇ ਅਗਨੀ, ਸਤੋਤਿਆਂ ਲਈ ਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਇਸ਼ਾ (ਪ੍ਰੇਰਣਾ) ਲਿਆ।

Mantra 4

आ ते अग्न इधीमहि द्युमन्तं देवाजरम् । यद्ध स्या ते पनीयसी समिद्दीदयति द्यवीषं स्तोतृभ्य आ भर ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੇਰੀ ਓਰ ਅਸੀਂ ਤੇਜਸਵੀ, ਦੇਵ-ਸਰੂਪ, ਅਜਰ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਤੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਇੱਛਿਤ ਸਮਿਧ ਜਗਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਦ੍ਯੌ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਉਠਦੀ ਹੈ—ਤਾਂ ਸਤੋਤ੍ਰਾਂ ਲਈ ਇਸ਼ (ਵਾਧੇ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ) ਲਿਆ।

Mantra 5

आ ते अग्न ऋचा हविः शुक्रस्य शोचिषस्पते । सुश्चन्द्र दस्म विश्पते हव्यवाट् तुभ्यं हूयत इषं स्तोतृभ्य आ भर ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਰਿਚਾ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸਤੁਤੀ) ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹਵਿਸ਼ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਾਂ—ਹੇ ਚਮਕਦਾਰ ਜ੍ਵਾਲਾ ਦੇ ਪਤੀ! ਹੇ ਸੁਚੰਦਰ, ਦਸਮ, ਵਿਸ਼ਪਤੇ, ਹਵ੍ਯਵਾਟ—ਤੈਨੂੰ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਤੋਤ੍ਰਾਂ ਲਈ ਇਸ਼ (ਵਾਧੇ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ) ਲਿਆ।

Mantra 6

प्रो त्ये अग्नयोऽग्निषु विश्वं पुष्यन्ति वार्यम् । ते हिन्विरे त इन्विरे त इषण्यन्त्यानुषगिषं स्तोतृभ्य आ भर ॥

ਅਗਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਹ ਅਗਨੀਆਂ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਹ ਸਾਰੀ ਚੁਣੀਦੀ ਤੇ ਉੱਤਮ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਹੰਕਾਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਦਬਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਅਨੁਸ਼ਗ (ਨਿਰੰਤਰ) ਇਸ਼ (ਪ੍ਰੇਰਣਾ) ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ—ਸਤੋਤ੍ਰਾਂ ਲਈ ਉਹ ਵਾਧਾ ਲਿਆ।

Mantra 7

तव त्ये अग्ने अर्चयो महि व्राधन्त वाजिनः । ये पत्वभिः शफानां व्रजा भुरन्त गोनामिषं स्तोतृभ्य आ भर ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੇਰੀਆਂ ਹੀ ਉਹ ਜਵਾਲਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਮਹਾਨ ਰੂਪ ਨਾਲ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ, ਵਾਜ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਜੋ ਤੇਜ਼ ਚਾਲਾਂ ਨਾਲ ਦੌੜਦੀਆਂ, ਖੁਰਾਂ ਦੇ ਵਾੜੇ-ਬੰਧਨ ਤੋੜਦੀਆਂ, ਤੇਜਸਵੀ ਗੋ-ਝੁੰਡਾਂ ਦੇ ਬਾੜੇ ਫਾੜ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ—ਉਹ ਇਸ਼ (ਵ੍ਰਿੱਧੀ-ਪ੍ਰੇਰਣਾ) ਸਤੋਤਿਆਂ ਲਈ ਇੱਥੇ ਲਿਆ।

Mantra 8

नवा नो अग्न आ भर स्तोतृभ्यः सुक्षितीरिषः । ते स्याम य आनृचुस्त्वादूतासो दमेदम इषं स्तोतृभ्य आ भर ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਸਤੋਤਿਆਂ ਲਈ ਸਦਾ ਨਵੀਆਂ—ਸੁਕ੍ਸ਼ਿਤੀ (ਸੁ-ਨਿਵਾਸ) ਸਥਾਪਣ ਵਾਲੀਆਂ—ਇਸ਼ਾਂ (ਵ੍ਰਿੱਧੀ-ਪ੍ਰੇਰਣਾਵਾਂ) ਸਾਨੂੰ ਲਿਆ ਦੇ। ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਈਏ ਜੋ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਤੂੰ ਦੂਤ ਬਣ ਕੇ ਹਰ ਘਰ (ਦਮੇ-ਦਮੇ) ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ—ਸਤੋਤਿਆਂ ਲਈ ਇਸ਼ ਇੱਥੇ ਲਿਆ।

Mantra 9

उभे सुश्चन्द्र सर्पिषो दर्वी श्रीणीष आसनि । उतो न उत्पुपूर्या उक्थेषु शवसस्पत इषं स्तोतृभ्य आ भर ॥

ਹੇ ਸੁਸ਼ਚੰਦਰ (ਸੁ-ਚਮਕਦਾਰ) ਦੇਵ, ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਪਏ ਸਰਪਿਸ਼ (ਘੀ) ਨਾਲ ਤੂੰ ਦੋਵੇਂ ਦਰਵੀਆਂ (ਚਮਚਿਆਂ) ਨੂੰ ਭਰਦਾ ਹੈਂ। ਅਤੇ ਉਕਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਪੂਰਨਤਾ ਵੱਲ ਉਠਾਂਦਾ ਹੈਂ—ਹੇ ਸ਼ਵਸਸਪਤੀ (ਬਲ ਦੇ ਸੁਆਮੀ), ਸਤੋਤਿਆਂ ਲਈ ਇਸ਼ (ਵ੍ਰਿੱਧੀ-ਪ੍ਰੇਰਣਾ) ਇੱਥੇ ਲਿਆ।

Mantra 10

एवाँ अग्निमजुर्यमुर्गीर्भिर्यज्ञेभिरानुषक् । दधदस्मे सुवीर्यमुत त्यदाश्वश्व्यमिषं स्तोतृभ्य आ भर ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਗੀਰਾਂ (ਸਤੁਤੀ-ਗੀਤਾਂ) ਅਤੇ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਅਜੁਰ੍ਯ—ਅਥੱਕ—ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਉਹ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਸੁਵੀਰ੍ਯ (ਉੱਤਮ ਵੀਰ-ਬਲ) ਧਾਰੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਤੇਜ਼ ਅਸ਼੍ਵ-ਬਲ ਵੀ; ਸਤੋਤ੍ਰਾਂ ਲਈ ਵਾਧੇ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ (ਇਸ਼) ਇੱਥੇ ਲਿਆ ਕੇ ਦੇਵੇ।

Frequently Asked Questions

It presents Agni as the central fire that gathers all nourishing energies and turns worship into growth. The hymn repeatedly asks him to bring continuous increase (iṣ) and strength to the singers.

Because Agni is pictured as the place where powers naturally converge—like cows returning to a stable or swift horses running to their goal. In ritual terms, the fire is the meeting-point where offerings and blessings connect.

It asks for iṣ (impulsion and increase), suvīrya (good heroic strength), and āśvaśvya (swift, horse-like power), along with the general fostering of what is excellent and choice.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App