Adhyaya 5

Verse 1

नारद उवाच । ततोऽहं धर्मवर्माणं प्रोच्य तिष्ठेद्धनं त्वयि । कृत्यकाले ग्रहीष्यामीत्यागमं रैवतं गिरिम्

Nārada nói: “Rồi ta dạy bảo Dharmavarmā và bảo: ‘Hãy để của cải ở lại với ngươi; đến lúc cần thiết ta sẽ nhận.’ Nói vậy xong, ta đi đến núi Raivata.”

Verse 2

आसं प्रमुदितश्चाहं पश्यंस्तं गिरिसत्तमम् । आह्वयानं नरान्साधून्भूमेर्भुजमिवोच्छ्रितम्

Ta tràn đầy hoan hỷ khi ngắm ngọn núi tối thượng ấy—vươn lên như cánh tay của đất mẹ được nâng cao, tựa như đang mời gọi những bậc hiền thiện hướng về mình.

Verse 3

यस्मिन्नानाविधा वृक्षाः प्रकाशंते समंततः । साधुं गृहपतिं प्राप्य पुत्रभार्यादयो यथा

Trên đó, muôn loài cây cối rực rỡ nở xanh khắp bốn bề—như con cái, hiền thê và những người nương tựa khác được hưng thịnh khi gặp bậc gia chủ hiền đức.

Verse 4

मुदिता यत्र संतृप्ता वाशंते कोकिलादयः । सद्गुरोर्ज्ञानसंपन्ना यथा शिष्यगणा भुवि

Nơi ấy, chim cuốc và muôn loài chim khác vui mừng thỏa nguyện mà cất tiếng hót—như đoàn đệ tử ở đời được bậc chân sư ban cho trí tuệ viên mãn.

Verse 5

यत्र तप्त्वा तपो मर्त्या यथेप्सितमवाप्नुयुः । श्रीमहादेवमासाद्य भक्तो यद्वन्मनोरथम्

Tại đó, phàm nhân tu khổ hạnh sẽ đạt được điều mình mong cầu—như người tín đồ đến gần Đức Śrī Mahādeva thì thành tựu ước nguyện thẳm sâu của trái tim.

Verse 6

तस्याहं च गिरेः पार्थ समासाद्य महाशिलाम् । शीतसौरभ्यमंदेन प्रीणीतोऽचिंतयं हृदि

Rồi, hỡi con của Pṛthā, ta đến một phiến đá lớn của ngọn núi ấy. Được làn gió mát, hương thơm dịu nhẹ làm khoan khoái, ta trầm tư trong lòng.

Verse 7

तावन्मया स्थानमाप्तं यदतीव सुदुर्लभम् । इदानीं ब्राह्मणार्थेऽहं कुर्वे तावदुपक्रमम्

Như vậy, ta đã đạt được một địa vị vô cùng khó được. Nay vì lợi ích của các Bà-la-môn, ta sẽ khởi sự công việc cần thiết.

Verse 8

ब्राह्मणाश्च विलोक्य मे ये हि पात्रतमा मताः । तथा हि चात्र श्रूयंते वचांसि श्रुतिवादिनाम्

Sau khi quan sát, ta xem các Bà-la-môn ấy là những người thọ nhận xứng đáng nhất. Quả thật, trong việc này cũng nghe lời dạy của các bậc thuyết giảng Thánh điển Veda.

Verse 9

न जलोत्तरणे शक्ता यद्वन्नौः कर्णवर्जिता । तद्वच्छ्रेष्ठोऽप्यनाचारो विप्रो नोद्धरणक्षमः

Như chiếc thuyền không có bánh lái thì không thể vượt nước, cũng vậy—dẫu cao quý—một Bà-la-môn thiếu chánh hạnh không thể cứu độ người khác.

Verse 10

ब्राह्मणो ह्यनधीयानस्तृणाग्निरिव शाम्यति । तस्मै हव्यं न दातव्यं न हि भस्मनि हूयते

Bà-la-môn không học Veda tàn lụi như lửa cháy cỏ. Vì thế, không nên dâng vật cúng tế (havis) cho người ấy, bởi lễ hiến không rưới vào tro tàn.

Verse 11

दानपात्रमतिक्रम्य यदपात्रे प्रदीयते । तद्दत्तं गामतिक्रम्य गर्दभस्य गवाह्निकम्

Vật bố thí trao cho kẻ không xứng, bỏ qua người thọ nhận chân chính, chẳng khác nào cho lừa ăn mà bỏ mặc con bò cho sữa.

Verse 12

ऊषरे वापितं बीजं भिन्नभांडे च गोदुहम् । भस्मनीव हुतं हव्यं मूर्खे दानमशाश्वतम्

Như hạt gieo trên đất cằn, như sữa bò đổ vào bình vỡ, như lễ vật (havis) dâng vào tro tàn—cũng vậy, bố thí cho kẻ ngu si thì không sinh quả phúc lâu bền.

Verse 13

विधिहीने तथाऽपात्रे यो ददाति प्रतिग्रहम् । न केवलं हि तद्याति शेषं पुण्यं प्रणश्यति

Ai đem tặng vật cho người thiếu đúng pháp (vidhi) và là kẻ bất xứng (apātra) thì không chỉ phúc của món tặng ấy tiêu mất, mà phần phúc còn lại của người ấy cũng bị tiêu tan.

Verse 14

भूराप्ता गौस्तथा भोगाः सुवर्णं देहमेव च । अश्वश्चक्षुस्तथा वासो घृतं तेजस्तिलाः प्रजाः

Đất đai, nước, bò, các hưởng thụ; vàng, cho đến chính thân này; ngựa, thị lực, y phục; bơ sữa tinh khiết (ghṛta), ánh quang minh, mè, và con cái—tất cả đều có thể bị tổn hại bởi sự nhận và cho không đúng pháp.

Verse 15

घ्नंति तस्मादविद्वांस्तु बिभियाच्च प्रतिग्रहात् । स्वल्पक केनाप्यविद्वांस्तु पंके गौरिव सीदति

Vì thế, kẻ không học nên sợ việc nhận của biếu, bởi nó có thể làm hại mình. Chỉ một món nhỏ thôi, người ngu cũng chìm xuống—như con bò lún trong bùn.

Verse 16

तस्माद्ये गूढतपसो गूढस्वाध्यायसाधकाः । स्वदारनिरताः शांतास्तेषु दत्तं सदाऽक्षयम्

Vì thế, bất cứ vật gì được dâng cho những người tu khổ hạnh kín đáo và hành trì tự học (svādhyāya) trong lặng lẽ—những người an trú với người phối ngẫu hợp pháp của mình và tâm được an tịnh—thì trở thành bố thí bất hoại, công đức không bao giờ suy giảm.

Verse 17

देशे काल उपायेन द्रव्यं श्रद्धासमन्वितम् । पात्रे प्रदीयते यत्तत्सकलं धर्मलक्षणम्

Vật được bố thí—đúng nơi, đúng thời, đúng cách, với lòng tín thành, và trao cho người xứng đáng—thì trọn vẹn mang dấu ấn của Dharma (Chánh pháp).

Verse 18

न विद्यया केवलया तपसा वापि पात्रता । यत्र वृत्तिमिमे चोभे तद्वि पात्रं प्रचक्षते

Sự xứng đáng để thọ nhận bố thí không chỉ do học vấn, cũng không chỉ do khổ hạnh. Người được gọi là bậc thọ nhận chân chính là nơi hội đủ cả hai: phẩm hạnh đúng đắn và những đức tính ấy cùng hiện hữu.

Verse 19

तेषां त्रयाणां मध्ये च विद्या मुख्यो महागुणः । विद्यां विनांधवद्विप्राश्चक्षुष्मंतो हि ते मताः

Trong ba điều ấy, học vấn (vidyā) là đại đức đứng đầu. Không có học vấn, ngay cả bậc brāhmaṇa cũng bị xem như kẻ mù—dẫu trên danh nghĩa vẫn được gọi là ‘có mắt’.

Verse 20

तस्माच्चक्षुष्मतो विद्वान्देशे देशे परीक्षयेत् । प्रश्रान्ये मम वक्ष्यंति तेभ्यो दास्याम्यहं ततः

Vì thế, người học rộng có con mắt phân biệt chân thật nên khảo xét (người thọ nhận) từ nơi này sang nơi khác. Ai đáp được những câu hỏi của ta, sau đó ta mới ban cho người ấy.

Verse 21

इति संचिंत्य मनसा तस्माद्देशात्समुत्थितः । आश्रमेषु महर्षीणां विचराम्यस्मि फाल्गुन

Suy niệm như thế trong lòng, ông đứng dậy rời khỏi nơi ấy. Vào tháng Phālguna, ông du hành qua các ẩn viện của những bậc đại hiền thánh.

Verse 22

इमाञ्छ्लोकान्गायमानः प्रश्ररूपाञ्छृणुष्व तान् । मातृकां को विजानाति कतिधा कीदृशाक्षराम्

Hãy lắng nghe những kệ tụng này, ta cất lên dưới hình thức câu hỏi: ai thật sự biết Mātṛkā (mẫu tự)—có bao nhiêu, và gồm những loại chữ nào?

Verse 23

पंचपंचाद्भुतं गेहं को विजानाति वा द्विजः । बहुरूपां स्त्रियं कर्तुमेकरूपां च वत्ति कः

Vị “hai lần sinh” nào thật sự biết “ngôi nhà” kỳ diệu của năm-và-năm? Ai biết cách khiến người nữ muôn hình trở thành một hình (vững bền và nhất nhất)?

Verse 24

को वा चित्रकथाबंधं वेत्ति संसारगोचरः । को वार्णवमहाग्राहं वेत्ति विद्यापरायणः

Ai, còn đi trong phạm vi luân hồi thế tục, hiểu được sự đan dệt tinh vi của những truyện tích? Và ai, chuyên tâm nơi học đạo, biết “kẻ tóm bắt” hùng mạnh trong đại dương?

Verse 25

को वाष्टविधं ब्राह्मण्यं वेत्ति ब्राह्मणसत्तमः । युगानां च चतुर्णां वा को मूलदिवसान्वदेत्

Vị Bà-la-môn tối thượng nào biết bản tính tám phần của brāhmaṇya (phẩm hạnh Bà-la-môn)? Và ai có thể nói rõ những “ngày căn bản” (thước đo gốc) của bốn yuga?

Verse 26

चतुर्दशमनूनां वा मूलवासरं वेत्ति कः । कस्मिंश्चैव दिने प्राप पूर्वं वा भास्करो रथम्

Ai thật sự biết “ngày nguyên thủy” của mười bốn Manu? Hoặc vào ngày nào Mặt Trời lần đầu nhận được cỗ xe của mình?

Verse 27

उद्वेजयति भूतानि कृष्णाहिरिववेत्ति कः । को वास्मिन्घोरसंसारे दक्षदक्षतमो भवेत्

Ai có thể biết điều gì làm muôn loài kinh hãi như rắn đen? Và trong vòng luân hồi ghê rợn này, ai có thể là bậc năng lực tối thượng?

Verse 28

पंथानावपि द्वौ कश्चिद्वेत्ति वक्ति च ब्राह्मणः । इति मे द्वादश प्रश्रान्ये विदुर्ब्राह्मणोत्तमाः

Ngay cả về hai con đường ấy, cũng có vị Bà-la-môn biết và có thể giảng nói. Mười hai câu hỏi của ta đây được các bậc Bà-la-môn tối thượng thấu hiểu.

Verse 29

ते मे पूज्यतमास्तेषामहामाराधकश्चिरम् । इत्यहं गायमानो वै भ्रमितः सकलां महीम्

Họ là những bậc đáng cho ta tôn thờ nhất; từ lâu ta đã là kẻ phụng sự, chí thành lễ bái họ. Nói vậy và cất lời ca tụng, ta lang thang khắp cõi đất này.

Verse 30

ते चाहुर्दुःखदाः ख्याताः प्रश्रास्ते कुर्महे नमः । इत्यहं सकलां पृथ्वीं विचिंत्यालब्धब्राह्मणः

Và họ nói: “Những câu hỏi này nổi tiếng là đem lại khổ đau; trước những câu hỏi ấy, chúng ta cúi đầu đảnh lễ.” Thế rồi, suy xét khắp cõi đất, ta chẳng gặp được vị Bà-la-môn nào (có thể đáp).

Verse 31

हिमाद्रिशिखरासीनो भूयश्चिंतामवाप्तवान् । सर्वे विलोकिता विप्राः किमतः कर्तुमुत्सहे

Ngồi trên đỉnh Hi-mã-lạp-sơn, ta lại rơi vào ưu tư: “Ta đã nhìn khắp các Bà-la-môn rồi—giờ đây ta còn dám làm được điều gì nữa?”

Verse 32

ततो मे चिंतयानस्य पुनर्जातामतिस्त्वियम् । अद्यापि न गतश्चाहं कलापग्राममुत्तमम्

Rồi khi ta trầm tư, ý niệm này lại khởi lên trong lòng: “Cho đến nay ta vẫn chưa đến ngôi làng thù thắng mang tên Kalāpa.”

Verse 33

यस्मिन्विप्राः संवसंति मूर्तानीव तपांसि च । चतुराशीतिसाहस्राः श्रुताध्ययनशालिनः

Nơi ấy cư ngụ các Bà-la-môn—như thể khổ hạnh đã hóa thân—tám mươi bốn ngàn vị, sung mãn thánh học, tinh thông tụng đọc và học tập Veda cùng Śruti.

Verse 34

स्थाने तस्मिन्गमिष्यामीत्युक्त्वाहं चलितस्तदा । खेचरो हिममाक्रम्य परं पारं गतस्ततः

Nói rằng: “Ta sẽ đến nơi ấy,” bấy giờ ta lên đường; như kẻ du hành giữa hư không, ta vượt qua dãy núi tuyết và đến bờ xa bên kia.

Verse 35

अद्राक्षं पुण्यभूमिस्थं ग्रामरत्नमहं महत् । शतयोजनविस्तीर्णं नानावृक्षसमाकुलम्

Ta trông thấy, trên miền đất phước lành, một ngôi làng vĩ đại—viên ngọc giữa các thôn ấp—trải rộng đến một trăm do-tuần, rậm rạp muôn loài cây cối.

Verse 36

यत्र पुण्यवतां संति शतशः प्रवराश्रमाः । सर्वेषामपि जीवानां यत्रान्योन्यं न दुष्टता

Nơi ấy có hàng trăm tịnh thất thượng hạng của những bậc hữu phước; và giữa mọi loài hữu tình, tuyệt nhiên không có chút ác ý đối đãi lẫn nhau.

Verse 37

यज्ञभाजां मुनीनां यदुपकारकरं सदा । सतां धर्मवतां यद्वदुपकारो न शाम्यति

Điều ấy luôn đem lợi ích cho các bậc Muni dự phần tế lễ; cũng như lòng trợ giúp của bậc hiền thiện, người sống theo Dharma, chẳng bao giờ suy giảm.

Verse 38

मुनीनां यत्र परमं स्थानं चाप्यविनाशकृत् । स्वाहास्वधावषट्कारहन्तकारो न नश्यति

Nơi ấy là trú xứ tối thượng của các bậc Muni, chốn ngăn trừ hoại diệt; nơi các thánh âm “svāhā”, “svadhā”, “vaṣaṭ”, cùng Đấng diệt trừ chướng ngại, chẳng bao giờ mất đi.

Verse 39

यत्र कृतयुगस्तार्थं बीजं पार्थावशिष्यते । सूर्यस्य सोमवंशस्य ब्राह्मणानां तथैव च

Nơi ấy, hạt giống của mục đích chân thật của Kṛta-yuga còn lưu lại trên cõi đất; cũng vậy, hạt giống của dòng Mặt Trời, dòng Mặt Trăng, và của các Brāhmaṇa nữa.

Verse 40

स्थानकं तत्समासाद्य प्रविष्टोऽहं द्विजाश्रमान् । तत्र ते विविधान्वादान्विवदंते द्विजोत्तमाः

Đến được thánh địa ấy, ta bước vào các ẩn viện của những bậc “hai lần sinh”. Tại đó, các Brāhmaṇa tối thượng đang tranh biện về nhiều học thuyết khác nhau.

Verse 41

परस्परं चिंतयाना वेदा मूर्तिधरा यथा । तत्र मेधाविनः केचिदर्थमन्यैः प्रपूरितम्

Họ cùng nhau suy niệm, như thể chính các Veda đã mang thân hình. Tại đó, vài bậc trí tuệ rực sáng đã bổ khuyết ý nghĩa mà người khác còn dang dở.

Verse 42

विचिक्षिपुर्महात्मानो नभोगतमिवामिषम् । तत्रा हं करमुद्यम्य प्रावोचं पूर्यतां द्विजाः

Những bậc đại hồn ấy tung ra lời tranh biện như miếng thịt bị ném lên trời. Khi ấy ta giơ tay lên và nói: “Xin hãy định đoạt cho xong, hỡi các bậc Nhị-sinh!”

Verse 43

काकारावैः किमतैर्वो यद्यस्ति ज्ञानशालिता । व्याकुरुध्वं ततः प्रश्रान्मम दुर्विषहान्बहून्

Nếu trong các vị còn có chút học vấn chân thật, thì những tiếng kêu như quạ và sự cãi vã này có ích gì? Vậy xin hãy giải bày nhiều câu hỏi của ta—dẫu khó nhọc, khó chịu đựng—mà vẫn nên đáp rõ.

Verse 44

ब्राह्मणा ऊचुः । वद ब्राह्मण प्रश्रान्स्वाञ्छ्रुत्वाऽधास्यामहे वयम् । परमो ह्येष नो लाभः प्रक्षान्पृच्छति यद्भवान्

Các Bà-la-môn thưa rằng: “Hỡi Bà-la-môn, xin hãy nói ra những câu hỏi của ngài; nghe xong chúng tôi sẽ đáp. Quả thật đây là lợi lạc tối thượng của chúng tôi—rằng ngài đến hỏi đạo.”

Verse 45

अहं पूर्विकया ते वै न्यषेधंत परस्परम् । अहं पूर्वमहं पूर्वमिति वीरा यथा रणे

Rồi vì lòng kiêu hãnh “ta trước”, họ ngăn nhau—ai nấy đều nói: “Ta sẽ nói trước, ta trước!” như những dũng sĩ nơi chiến địa.

Verse 46

ततस्तान्ब्रवं प्रश्रानहं द्वादश पूर्वकान् । श्रुत्वा ते मामवो चंत लीलायंतो मुनीश्वराः

Bấy giờ ta hướng về mười hai bậc trưởng lão mà nêu câu hỏi. Nghe ta nói, các bậc đại hiền tối thượng liền đáp—như thong dong đùa nhẹ, dường như đối với họ đó chỉ là việc nhỏ.

Verse 47

किं ते द्विज बालप्रश्नैरमीभिः स्वल्पकैरपि । अस्माकं यन्निहीनं त्वं मन्यसे स ब्रवीत्वमून्

Hỡi Bà-la-môn, những câu hỏi trẻ con ấy—dẫu nhỏ—có ích gì? Nếu ông cho rằng chúng ta có điều khiếm khuyết, hãy nói thẳng điều ấy.

Verse 48

ततोति विस्मितश्चाहं मन्यमानः कृतार्थताम् । तेषां निहीनं संचिंत्य प्रावोचं प्रब्रवीत्वयम्

Bấy giờ ta kinh ngạc, nghĩ rằng mục đích của mình đã thành. Suy xét xem họ còn thiếu điều gì, ta liền cất lời và bày tỏ ý kiến.

Verse 49

ततः सुतनुनामा स बालोऽबालोऽभ्युवाच माम् । मम मंदायते वाणी प्रश्नैः स्वल्पैस्तव द्विज । तथापि वच्मि मां यस्मान्निहीनं मन्यते भवान्

Rồi cậu bé tên Sutanū nói với ta—tuy nhỏ tuổi nhưng chẳng phải trẻ dại: “Hỡi Bà-la-môn, những câu hỏi nhỏ của ông khiến lời ta chững lại. Dẫu vậy, ta vẫn sẽ nói, vì ông cho rằng ta còn thiếu sót.”

Verse 50

सुतनुरुवाच । अक्षरास्तु द्विपं चाशन्मातृकायाः प्रकीर्तिताः

Sutanū nói: “Các mẫu tự của Mātr̥kā được tuyên xưng là năm mươi hai chữ.”

Verse 51

ओंकारः प्रथमस्तत्र चतुर्दश स्वरास्तथा । स्पर्शाश्चैव त्रयस्त्रिं शदनुस्वारस्तथैव च

“Trong đó, Oṃkāra đứng đầu; kế đến là mười bốn nguyên âm; và các phụ âm thuộc nhóm ‘sparśa’ là ba mươi ba—lại thêm cả anusvāra nữa.”

Verse 52

विसर्ज्जनीयश्च परो जिह्वामूलीय एव च । उपध्मानीय एवापि द्विपंचाशदमी स्मृताः

Và visarga, âm “para”, jihvāmūlīya và upadhmānīya—như vậy được ghi nhớ, hợp thành năm mươi hai.

Verse 53

इति ते कथिता संख्या अर्थं चैषां श्रृणु द्विज । अस्मिन्नर्थे चेति हासं तव वक्ष्यामि यः पुरा

Như vậy ta đã nói cho ngươi biết con số của chúng; nay hãy nghe ý nghĩa của chúng, hỡi brāhmaṇa. Và về chính ý nghĩa ấy, ta sẽ kể cho ngươi một chuyện xưa mang lời răn, từng khiến người ta bật cười.

Verse 54

मिथिलायां प्रवृत्तोऽभूद्ब्राह्मणस्य निवेशने । मिथिलायां पुरा पुर्यां ब्राह्मणः कौथुमाभिधः

Thuở xưa, tại thành Mithilā, có một vị brāhmaṇa tên Kauthuma, an cư trong chính ngôi nhà của mình.

Verse 55

येन विद्याः प्रपठिता वर्तंते भुवि या द्विज । एकत्रिंशत्सहस्राणि वर्षाणां स कृतादरः

Hỡi brāhmaṇa, bởi vị ấy mà các môn học đang lưu hành trên đời đều được tụng đọc, học hỏi đến nơi đến chốn. Với lòng kính cẩn chuyên cần, ông theo đuổi suốt ba mươi mốt nghìn năm.

Verse 56

क्षणमप्यनवच्छिन्नं पठित्वा गेहवानभूत् । ततः केनापि कालेन कौथुमस्याभवत्सुतः

Học tụng không gián đoạn dù chỉ trong khoảnh khắc, ông trở thành người gia chủ; rồi sau một thời gian, Kauthuma sinh được một người con trai.

Verse 57

जडवद्वर्त्तमानः स मातृकां प्रत्यपद्यत । पठित्वा मातृकामन्यन्नाध्येति स कथंचन

Sống như kẻ đần độn, chàng chỉ chuyên học mỗi bảng chữ cái; dẫu đã thuộc hết các chữ rồi, chàng vẫn chẳng thể nào tiến lên học thêm điều gì nữa.

Verse 58

ततः पिता खिन्नरूपी जडं तं समभाषत । अधीष्व पुत्रकाधीष्व तव दास्यामि मोदकान्

Bấy giờ người cha, vẻ mặt buồn khổ, nói với đứa con đần độn ấy: “Con yêu, hãy học—hãy học! Cha sẽ cho con những chiếc modaka ngọt.”

Verse 59

अथान्यस्मै प्रदास्यामि कर्णावुत्पाटयामि ते

“Bằng không, cha sẽ đem chúng cho người khác—và cha sẽ giật phăng tai con ra!”

Verse 60

पुत्र उवाच । तात किं मोदकार्थाय पठ्यते लोभहेतवे । पठनंनाम यत्पुंसां परामार्थं हि तत्स्मृतम्

Người con thưa: “Cha ơi, học là vì modaka, vì lòng tham sao? Việc học của con người vốn được ghi nhớ là nhằm đạt đến mục đích tối thượng.”

Verse 61

कौथुम उवाच । एवं ते वदमानस्य आयुर्भवतु ब्रह्मणः । साध्वी बुद्धिरियं तेऽस्तु कुतो नाध्येष्यतः परम्

Kauthuma nói: “Con nói như vậy, nguyện con được thọ mạng như Phạm Thiên (Brahmā). Mong trí hiểu cao quý ấy thuộc về con—lẽ nào con lại không tiến lên học đạo cao hơn?”

Verse 62

पुत्र उवाच । तात सर्वं परिज्ञेयं ज्ञानमत्रैव वै यतः । ततः परं कंठशोषः किमर्थं क्रियते वद

Người con thưa: “Thưa cha, nếu mọi tri thức có thể biết đều ở ngay đây, cớ sao còn phải tụng đọc đến khô cổ? Xin cha nói rõ—việc ấy nhằm mục đích gì?”

Verse 63

पितोवाच । विचित्रं भाषसे बाल ज्ञातोऽत्रार्थश्च कस्त्वया । ब्रूहि ब्रूहि पुनर्वत्स श्रोतुमिच्छामि ते गिरम्

Người cha đáp: “Con ơi, lời con nói thật lạ lùng. Con đã hiểu được ý nghĩa gì ở đây? Hãy nói—nói lại nữa, con yêu; cha muốn nghe lời con.”

Verse 64

पुत्र उवाच । एकत्रिंशत्सहस्राणि पठित्वापि त्वया पितः । नानातर्कान्भ्रांतिरेव संधिता मनसिस्वके

Người con thưa: “Thưa cha, dẫu cha đã học tụng đến ba mươi mốt nghìn, nhưng vì bao lối biện luận khác nhau, cha chỉ khâu vá sự mê rối trong chính tâm mình.”

Verse 65

अयमयं चायमिति धर्मो यो दर्शनोदितः । तेषु वातायते चेतस्तव तन्नाशयामि ते

“Cái này, cái kia, rồi cái nọ”—‘dharma’ do các học phái tranh nhau rao giảng: giữa chúng, tâm cha bị gió cuốn lay. Điều ấy con sẽ phá tan cho cha.”

Verse 66

उपदेशं पठस्येव नैवार्थज्ञोऽसि तत्त्वतः । पाठमात्रा हि ये विप्रा द्विपदाः पशवो हि ते

Cha chỉ tụng đọc lời giáo huấn, nhưng kỳ thực chẳng biết nghĩa lý chân thật. Những Bà-la-môn chỉ có học thuộc chữ nghĩa thì quả là loài thú hai chân.

Verse 67

तत्ते ब्रवीमि तद्वाक्यं मोहमार्तंडमद्भुतम्

Vì vậy, ta sẽ nói cho ngươi lời ấy—kỳ diệu như mặt trời phá tan mê muội.

Verse 68

अकारः कथितो ब्रह्मा उकारो विष्णुरुच्यते । मकारश्च स्मृतो रुद्रस्त्रयश्चैते गुणाः स्मृताः

Âm “A” được tuyên xưng là Phạm Thiên (Brahmā); âm “U” được nói là Tỳ-thấp-nô (Viṣṇu); âm “M” được ghi nhớ là Rudra. Ba vị ấy cũng được nhớ như ba guṇa.

Verse 69

अर्धमात्रा च या मूर्ध्नि परमः स सदाशिवः । एवमोंकारमाहात्म्यं श्रुतिरेषा सनातनी

Và nửa âm (ardhamātrā) an trụ nơi đỉnh đầu là Đấng Tối Thượng—Sadāśiva. Như vậy là đại uy lực của Oṃkāra: giáo huấn vĩnh cửu của Śruti.

Verse 70

ओंकारस्य च माहात्म्यं याथात्म्येन न शक्यते । वर्षाणामयुतेनापि ग्रंथकोटिभिरेव वा

Đại uy lực của Oṃkāra không thể diễn tả trọn vẹn đúng như thật—dẫu có mười ngàn năm, hay dù có mười triệu quyển sách.

Verse 71

पुनर्यत्सारसर्वस्वं प्रोक्तं तच्छ्रूयतां परम् । अःकारांता अकाराद्या मनवस्ते चतुर्दश

Nay hãy nghe thêm tinh túy tối thượng của điều đã được nói. Mười bốn vị Manu—khởi từ “A” và kết bằng “Aḥ”—là như thế.

Verse 72

स्वायंभुवश्च स्वारोचिरौत्तमो रैवतस्तथा । तामसश्चाक्षुषः षष्ठस्तथा वैवस्वतोऽधुना

Svāyaṃbhuva, Svārociṣa, Uttama và cả Raivata; rồi đến Tāmasa và Cākṣuṣa là vị Manu thứ sáu; và nay là Vaivasvata.

Verse 73

सावर्णिर्ब्रह्मसावर्णी रुद्रसावर्णिरेव च । दक्षसावर्णिरेवापि धर्मसावर्णिरेव च

Sāvarṇi, Brahma-sāvarṇi và Rudra-sāvarṇi; lại có Dakṣa-sāvarṇi và cũng như Dharma-sāvarṇi.

Verse 74

रौच्यो भौत्यस्तथा चापि मनवोऽमी चतुर्दश । श्वेतः पांडुस्तथा रक्तस्ताम्रः पीतश्च कापिलः

Raucya và Bhautyā nữa—đó là mười bốn vị Manu. (Họ) là Trắng, Nhợt, Đỏ, Màu đồng, Vàng và Vàng nâu.

Verse 75

कृष्णः श्यामस्तथा धूम्रः सुपिशंगः पिशंगकः । त्रिवर्णः शबलो वर्णैः कर्कंधुर इति क्रमात्

(Rồi đến) Đen, Sẫm, Màu khói, Vàng nâu sáng, Vàng nâu; tiếp nữa là Ba màu và Muôn sắc lẫn nhau—theo thứ tự, (kết) là Karkaṃdhura.

Verse 76

वैवस्वतः क्षकारश्च तात कृष्णः प्रदृश्यते । ककाराद्य हकारांतास्त्रयस्त्रिंशच्च देवताः

Danh xưng “Vaivasvata” được chỉ bởi âm tiết “kṣa”; và này người yêu dấu, “Kṛṣṇa” cũng được thấy là được biểu thị như vậy. Từ “ka” là đầu cho đến “ha” là cuối, được hiểu là ba mươi ba vị thiên thần (deva).

Verse 77

ककाराद्याष्ठकारांता आदित्या द्वादश स्मृताः । धाता मित्रोऽर्यमा शक्रो वरुणाश्चांशुरेव च

Từ “ka” là đầu cho đến “ṭha” là cuối, người ta ghi nhớ mười hai vị Āditya: Dhātā, Mitra, Aryamā, Śakra, Varuṇa, và cả Aṃśu nữa.

Verse 78

भगो विवस्वान्पूषा च सविता दशमस्तथा । एकादशस्तथा त्वष्टा विष्णुर्द्वादश उच्यते

Bhaga, Vivasvān và Pūṣan; Savitṛ là vị thứ mười; Tvaṣṭṛ là vị thứ mười một; và Viṣṇu được tuyên xưng là vị thứ mười hai (trong hàng Āditya).

Verse 79

जघन्यजः स सर्वेषामादित्यानां गुणाधिकः । डकाराद्या बकारांता रुद्राश्चैकादशैव तु

Vị sinh sau cùng ấy vượt trội về đức tính giữa tất cả các Āditya. Từ “ḍa” là đầu đến “ba” là cuối, quả thật là mười một vị Rudra.

Verse 80

कपाली पिंगलो भीमो विरुपाक्षो विलोहितः । अजकः शासनः शास्ता शंभुश्चण्डो भवस्तथा

Kapālī, Piṅgala, Bhīma, Virūpākṣa, Vilohita, Ajaka, Śāsana, Śāstā, Śambhu, Caṇḍa, và Bhava—đó chính là các Rudra.

Verse 81

भकाराद्याः षकारांता अष्टौ हि वसवो मताः । ध्रुवो घोरश्च सोमश्च आपश्चैव नलोऽनिलः

Từ “bha” là đầu đến “ṣa” là cuối, người ta cho là tám vị Vasu: Dhruva, Ghora, Soma, Āpa, Nala và Anila.

Verse 82

प्रत्यूषश्च प्रभासश्च अष्टौ ते वसवः स्मृताः । सौ हश्चेत्यश्विनौ ख्यातौ त्रयस्त्रिंशदिमे स्मृताः

Pratyūṣa và Prabhāsa—như vậy tám vị ấy được ghi nhớ là các Vasu. ‘Sau’ và ‘Ha’ nổi danh là hai Aśvin. Theo cách ấy, tất cả được nhớ là ba mươi ba vị thần.

Verse 83

अनुस्वारो विसर्गश्च जिह्वामूलीय एव च । उपध्मानीय इत्येते जरायुजास्तथांडजाः

Anusvāra, Visarga, Jihvāmūlīya và Upadhmānīya—đó là những dấu hiệu được nói đến; và ở đây chúng tương ứng với loài sinh từ bào thai và loài sinh từ trứng.

Verse 84

स्वेदजाश्चोद्भिजाश्चेति तत जीवाः प्रकीर्तिताः । भावार्थः कथितश्चायं तत्त्वार्थं श्रृणु सांप्रतम्

Và loài sinh từ mồ hôi cùng loài mọc lên từ đất—như thế các hữu tình được tuyên xưng. Đây là nghĩa bề mặt đã nói; nay hãy nghe nghĩa chân thật theo tत्त्व (tattva).

Verse 85

ये पुमांसस्त्वमून्देवान्समाश्रित्य क्रियापराः । अर्धमात्रात्मके नित्ये पदे लीनास्त एव हि

Những người nương tựa các vị thần ấy, chuyên tâm trong hạnh nghiệp thánh thiện, liền tan hòa vào cảnh giới thường hằng có bản thể là ‘nửa-mātrā’—chỉ họ mới thật sự nhập vào nơi tối thượng ấy.

Verse 86

चतुर्णां जीवयोनीनां तदैव परिमुच्यते । यदाभून्मनसा वाचा कर्मणा च यजेत्सुरान्

Người ấy liền được giải thoát khỏi ràng buộc của bốn loại sinh hữu, khi thờ phụng chư thiên bằng tâm, lời và hành nghiệp chánh—trọn vẹn trong lòng bhakti.

Verse 87

यस्मिञ्छास्त्रे त्वमी देवा मानिता नैव पापिभिः । तच्छास्त्रं हि न मंतव्यं यदि ब्रह्मा स्वयं वदेत्

Giáo pháp nào không tôn kính các vị thần này, lại được kẻ tội lỗi tôn giữ, thì không nên nhận làm kinh điển, dẫu chính Phạm Thiên (Brahmā) tự miệng tuyên thuyết.

Verse 88

अमी च देवाः सर्वत्र श्रौते मार्गे प्रतिष्ठिताः । पाषण्डशास्त्रे सर्वत्र निषिद्धाः पापकर्मभिः

Các vị thần ấy được an lập khắp nơi trong con đường Veda theo nghi lễ (śrauta); nhưng trong các giáo thuyết tà kiến, các Ngài bị khước từ khắp nơi bởi những hành vi tội lỗi.

Verse 89

तदमून्ये व्यतिक्रम्य तपो दानमथो जपम् । प्रकुर्वंति दुरात्मानो वेपते मरुतः पथि

Những kẻ tâm ác, vượt khỏi sự tôn kính đối với các vị thần ấy, vẫn làm khổ hạnh, bố thí và trì tụng (japa); nhưng chính con đường của Gió—trật tự vũ trụ—cũng run rẩy vì họ.

Verse 90

अहो मोहस्य माहात्म्यं पश्यताविजितात्मनाम् । पठंति मातृकां पापा मन्यंते न सुरानिह

Ôi, hãy xem uy lực của mê si nơi những kẻ chưa tự thắng mình: kẻ tội lỗi tụng ‘mātṛkā’ (mẫu tự/chân ngôn), mà tại đây lại chẳng hề thừa nhận chư thiên.

Verse 91

सुतनुरुवाच । इति तस्य वचः श्रुत्वा पिताभूदतिविस्मितः । पप्रच्छ च बहून्प्रश्रान्सोप्य वादीत्तथातथा

Sutanu nói: Nghe lời ấy, người cha vô cùng kinh ngạc. Ông hỏi nhiều điều, và người kia đáp lại từng câu đúng như vậy.

Verse 92

मयापि तव प्रोक्तोऽयं मातृकाप्रश्र उत्तमः । द्वितीयं श्रृणु तं प्रश्नं पंचपंचाद्भुतं गृहम्

Ta cũng đã giảng cho ngươi câu hỏi tối thượng về mātṛkā. Nay hãy nghe câu hỏi thứ hai—về “ngôi nhà” kỳ diệu được cấu thành bởi năm và năm.

Verse 93

पंचभूतानि पञ्चैव कर्मज्ञानेंद्रियाणि च । पंच पंचापि विषया मनोबुद्ध्यहमेव च

Có năm đại; lại có năm căn hành động và năm căn tri giác; cũng có năm đối tượng của giác quan, cùng với tâm (manas), trí (buddhi) và ngã chấp (ahaṃkāra).

Verse 94

प्रकृतिः पुरुषश्चैव पञ्चविंशः सदाशिवः । पञ्चपञ्चभिरेततैस्तु निष्पन्नं गृहमुच्यते

Prakṛti và Puruṣa, và là bậc thứ hai mươi lăm: Sadāśiva. Do những nhóm năm-và-năm ấy mà “ngôi nhà” (cấu trúc thân thể) được nói là hình thành.

Verse 95

देहमेतदिदं वेद तत्त्वतो यात्यसौ शिवम् । बहुरूपां स्त्रियं प्राहुर्बुद्धिं वेदांतवादिनः

Ai biết thân này đúng như thật thì tiến đến Śiva. Các bậc Vedānta gọi trí (buddhi) là một “người nữ” đa hình—luôn mang nhiều dáng vẻ khác nhau.

Verse 96

सा हि नानार्थभजनान्नानारूपं प्रपद्यते । धर्मस्यैकस्य संयोगाद्बहुधाप्येकिकैव सा

Dù được nương tựa cho nhiều mục đích khác nhau, nó mang nhiều hình tướng bên ngoài; nhưng do gắn với một Dharma duy nhất, tự tánh của nó vẫn là một—dẫu hiện ra muôn vẻ.

Verse 97

इति यो वेदे तत्त्वार्थं नासौ नरकमाप्नुयात् । मुनिभिर्यश्च न प्रोक्तं यन्न मन्येत दैवतान्

Ai thấu hiểu chân nghĩa này thì không rơi vào địa ngục. Và chớ xem là thần thánh điều mà các bậc hiền triết (mâu-ni) chưa từng tuyên dạy.

Verse 98

वचनं तद्बुधाः प्रहुर्बंधं चित्रकथं त्विति । यच्च कामान्वितं वाक्यं पंचमं वाप्यतः श्रुणु

Các bậc trí giả gọi lời nói như thế là sự trói buộc—chỉ là chuyện kể hoa mỹ. Nay hãy nghe thêm loại lời thứ năm: lời phát ra do dục vọng thúc đẩy.

Verse 99

एको लोभो महान्ग्राहो लोभात्पापं प्रवर्तते । लोभात्क्रोधः प्रभवति लोभात्कामः प्रवर्तते

Chỉ riêng lòng tham đã là loài thú săn mồi dữ dội. Từ tham mà tội lỗi phát sinh; từ tham mà sân hận nổi lên; từ tham mà dục vọng cứ tăng trưởng.

Verse 100

लोभान्मोहश्च माया च मानः स्तम्भः परेष्सुता । अविद्याऽप्रज्ञता चैव सर्वं लोभात्प्रवर्तते

Từ tham sinh ra mê muội và dối trá, kiêu mạn và cố chấp ngạo nghễ, lòng thù ghét đối với người khác; vô minh và thiếu trí phân biệt—quả thật tất cả đều do tham mà khởi.

Verse 101

हरणं परवित्तानां परदाराभिमर्शनम् । साहसानां च सर्वेषामकार्याणआं क्रियास्तथा

Trộm đoạt của cải người khác, xâm phạm vợ/chồng của người khác, và mọi thứ bạo hành phi pháp—những hành vi bị cấm ấy cũng đều phát sinh từ tật xấu đó.

Verse 102

स लोभः सह मोहेन विजेतव्यो जितात्मना । दम्भो द्रोहश्च निंदा च पैशुन्यं मत्सरस्तथा

Lòng tham—cùng với mê muội—phải được người đã tự thắng mình chế ngự. Từ đó phát sinh giả hình, phản trắc, phỉ báng, nói xấu sau lưng và ganh tỵ.

Verse 103

भवन्त्येतानि सर्वाणि लुब्धानामकृतात्मनाम् । सुमहां त्यपि सास्त्राणि धारयंति बहुश्रुताः

Tất cả những lỗi ấy đều sinh nơi kẻ tham lam, chưa tự tu luyện. Dẫu là người nghe học nhiều, có thể ghi giữ kinh điển rộng lớn, vẫn có thể sa vào đó.

Verse 104

छेत्तारः संशयानां च लोभग्रस्ता व्रजंत्यधः । लोभक्रोधप्रसक्ताश्च शिष्टाचारबहिष्कृताः

Ngay cả người chặt đứt nghi hoặc cũng sa đọa khi bị lòng tham chi phối. Kẻ đắm trong tham và sân bị loại khỏi nề nếp của bậc hiền thiện.

Verse 105

अन्तःक्षुरा वाङ्मधुराः कूपाश्धन्नास्तृणौरिव । कुर्वते ये बहून्मार्गांस्तांस्तान्हेतुबलन्विताः

Bên trong họ như lưỡi dao cạo, nhưng lời nói lại ngọt ngào; như giếng bị cỏ che phủ. Kẻ bày ra nhiều nẻo đường (lừa dối) thì lần lượt làm vậy, mang theo lý lẽ và sức mạnh làm khí giới.

Verse 106

सर्वमार्गं विलुंमपंति लोभाज्जातिषु निष्ठुराः । धर्मावतंसकाः क्षुद्रा मुष्णंति ध्वजिनो जगत्

Bị lòng tham thúc đẩy, kẻ lòng dạ cứng cỏi—xuất hiện trong nhiều tầng lớp—cướp bóc mọi nẻo đường. Hạng người ti tiện, lấy “dharma” làm đồ trang sức, phất cờ diễu hành mà trộm cướp cả thế gian.

Verse 107

एतेऽतिपापिनो ज्ञेया नित्यं लोभसमन्विताः । जनको युवनाश्वश्च वृषादर्भिः प्रसेनजित्

Những người này phải được biết là cực kỳ tội lỗi, luôn gắn liền với lòng tham—Janaka, Yuvanāśva, Vṛṣādarbhi và Prasenajit.

Verse 108

लोभक्षयाद्दिवं प्राप्तास्तथैवान्ये जनाधिपाः । तस्मात्त्यजंति ये लोभं तेऽतिक्रामंति सागरम्

Nhờ diệt trừ lòng tham, các bậc vua chúa đã đạt đến cõi trời; những người khác cũng vậy. Vì thế, ai từ bỏ lòng tham thì vượt qua biển lớn (của luân hồi).

Verse 109

संसाराख्यमतोऽनये ये ग्राहग्रस्ता न संशयः । अथ ब्राह्मणभेदांस्त्वमष्टो विप्रावधारय

Vì thế, những ai bị thứ gọi là “saṃsāra” này chụp lấy thì như kẻ bị cá sấu ngoạm—không nghi ngờ gì. Nay, hỡi brāhmaṇa, hãy nghe ta mà hiểu tám sự phân loại các brāhmaṇa.

Verse 110

मात्रश्च ब्राह्मणश्चैव श्रोत्रियश्च ततः परम् । अनूचानस्तथा भ्रूण ऋषिकल्प ऋषिर्मुनिः

Họ là: mātra (chỉ do sinh ra), brāhmaṇa, rồi śrotriya; kế đó là anūcāna; lại có bhrūṇa, ṛṣikalpa, ṛṣi và muni.

Verse 111

एते ह्यष्टौ समुद्दिष्टा ब्राह्मणाः प्रथमं श्रुतौ । तेषां परः परः श्रेष्ठो विद्यावृत्तविशेषतः

Tám hạng brāhmaṇa này quả thật được tuyên thuyết trước hết trong truyền thống. Trong đó, mỗi bậc về sau đều cao quý hơn bậc trước, do sai biệt về tri thức và hạnh kiểm.

Verse 112

ब्राह्मणानां कुले जातो जातिमात्रो यदा भवेत् । अनुपेतः क्रियाहीनो मात्र इत्यभिधीयते

Nếu sinh trong dòng Bà-la-môn mà chỉ là Bà-la-môn do huyết thống, chưa thọ lễ Upanayana và thiếu các bổn phận nghi lễ được quy định, người ấy được gọi là “mātra” — chỉ Bà-la-môn theo sinh ra mà thôi.

Verse 113

एकोद्देश्यमतिक्रम्य वेदस्याचारवानृजुः । स ब्राह्मण इति प्रोक्तो निभृतः सत्यवाग्घृणी

Người vượt khỏi sự học chỉ một bài Veda, có kỷ luật trong hạnh kiểm và ngay thẳng—tính tình điềm tĩnh, lời nói chân thật, lòng đầy từ mẫn—được tuyên xưng là “Bà-la-môn”.

Verse 114

एकां शाखां सकल्पां च षड्भिरंगैरधीत्य च । षट्कर्मनिरतो विप्रः श्रोत्रियोनाम धर्मवित्

Một vị vipra đã học một śākhā của Veda cùng Kalpa và sáu Vedāṅga, lại chuyên tâm vào sáu bổn phận, được gọi là “śrotriya”, người hiểu biết dharma.

Verse 115

वेदवेदांगतत्त्वज्ञः शुद्धात्मा पापवर्जितः । श्रेष्ठः श्रोत्रियवान्प्राज्ञः सोऽनूचान इति स्मृतः

Người thấu hiểu chân nghĩa của Veda và Vedāṅga, nội tâm thanh tịnh, lìa mọi tội lỗi—bậc ưu thắng, có học vấn śrotriya và đầy trí tuệ—được ghi nhớ là “anūcāna”.

Verse 116

अनूचानगुणोपेतो यज्ञस्वाध्याययंत्रितः । भ्रूण इत्युच्यते शिष्टैः शेषभोजी जितेंद्रियः

Người đầy đủ đức hạnh của sự học có kỷ luật, được chế ngự bởi tế lễ và việc tự tụng học Veda (svādhyāya), chỉ dùng phần thực phẩm còn lại sau khi cúng dường, và làm chủ các căn—bậc hiền trí gọi người ấy là “bhrūṇa”, một Bà-la-môn tinh luyện, viên thành.

Verse 117

वैदिकं लौकिकं चैव सर्वज्ञानमवाप्य यः । आश्रमस्थो वशी नित्यमृषिकल्प इति स्मृतः

Người nào đạt được mọi tri thức—cả Vệ-đà lẫn thế gian—và an trú trong āśrama của mình với sự tự chế ngự thường hằng, thì được ghi nhớ là “giống bậc ṛṣi” (ṛṣikalpa).

Verse 118

ऊर्ध्वरेता भवत्यग्र्यो नियताशी नसंश यी । शापानुग्रहयोः शक्तः सत्यसंधो भवेदृषिः

Người ấy trở nên bậc tối thượng—thăng hoa tinh lực, tiết chế trong ăn uống, không còn nghi hoặc; có năng lực nguyền rủa hay ban phúc, và kiên định với lời thệ nguyện chân thật—người như vậy trở thành một ṛṣi (bậc tiên tri).

Verse 119

निवृत्तः सर्वतत्त्वज्ञः कामक्रोधविवर्जितः । ध्यानस्थानिष्क्रियो दांतस्तुल्यमृत्कांचनो मुनिः

Lìa bỏ mọi mưu cầu thế tục, thấu biết chân lý của mọi nguyên lý, không còn dục vọng và sân hận; an trú trong thiền định, không hành tác, tự điều phục—xem đất sét và vàng như nhau—người ấy là một muni (bậc hiền giả tịch mặc).

Verse 120

एवमन्वयविद्याभ्यां वृत्तेन च समुच्छ्रिताः । त्रिशुक्लानाम विप्रेंद्राः पूज्यन्ते सवनादिषु

Như vậy, được tôn cao bởi dòng dõi cao quý và học vấn, cùng với hạnh kiểm mẫu mực, các vị Brāhmaṇa tối thượng thuộc nhóm Triśukla được tôn kính trong các nghi lễ như savana (các thời tế tự).

Verse 121

इत्येवंविधविप्रत्वमुक्तं श्रृणु युगादयः । नवमी कार्तिके शुक्ला कृतादिः परिकीर्तिता

Như vậy, phẩm chất ưu việt của bậc Brāhmaṇa như thế đã được trình bày. Nay hãy nghe về Yugādi (những khởi đầu của thời đại): ngày mồng chín sáng (śukla) trong tháng Kārttika được tuyên xưng là khởi đầu của Kṛta Yuga.

Verse 122

वैशाखस्य तृतीया या शुक्ला त्रेतादिरुच्यते । माघे पञ्चदशीनाम द्वापरादिः स्मृता बुधैः

Ngày mồng ba sáng (Śukla Tṛtīyā) của tháng Vaiśākha được gọi là khởi đầu của Tretā-yuga; và bậc hiền trí ghi nhớ ngày rằm tháng Māgha là khởi đầu của Dvāpara-yuga.

Verse 123

त्रयोदशी नभस्ये च कृष्णा सा हि कलेः स्मृता । युगादयः स्मृता ह्येता दत्तस्याक्षयकारकाः

Ngày mười ba tối (Kṛṣṇa Trayodaśī) trong tháng Nabhasya được ghi nhớ là khởi đầu của Kali-yuga. Những ngày ấy được gọi là Yugādi, khiến việc bố thí (dāna) trở nên phước quả vô tận.

Verse 124

एताश्चतस्रस्तिथयो युगाद्या दत्तं हुतं चाक्षयमाशु विद्यात् । युगेयुगे वर्षशतेन दानं युगादिकाले दिवसेन तत्फलम्

Hãy mau biết rằng bốn tithi này là Yugādi: mọi bố thí hay lễ cúng tế (huta) thực hiện vào những ngày ấy đều trở thành phước quả vô tận. Sự bố thí suốt trăm năm trong mỗi yuga cũng cho quả báo như bố thí chỉ một ngày vào thời Yugādi.

Verse 125

युगाद्याः कथिता ह्येता मन्वाद्याः श्रृणु सांप्रतम् । अश्वयुक्छुक्लनवमी द्वादशी कार्तिके तथा

Các Yugādi đã được nói rõ; nay hãy nghe về Manvādi: ngày mồng chín sáng (Śukla Navamī) của tháng Aśvayuj, và cũng vậy ngày mười hai (Dvādaśī) trong tháng Kārttika.

Verse 126

तृतीया चैत्रमासस्य तथा भाद्रपदस्य च । फाल्गुनस्य त्वमावास्या पौषस्यैकादशी तथा

Tithi mồng ba của tháng Caitra, và cũng tithi mồng ba của tháng Bhādrapada; ngày sóc (Amāvāsyā) của tháng Phālguna; và Ekādaśī của tháng Pauṣa—những tithi linh thiêng này đặc biệt được tán dương cho việc bố thí công đức.

Verse 127

आषाढस्यापि दशमी माघमासस्य सप्तमी । श्रावणस्याष्टमी कृष्णा तथाषाढी च पूर्णिमा

Cũng được tán dương là: ngày mồng mười tháng Āṣāḍha, ngày mồng bảy tháng Māgha, ngày mồng tám của nửa tháng tối (kṛṣṇa-pakṣa) tháng Śrāvaṇa, và cả ngày rằm tháng Āṣāḍha—những thời khắc linh nghiệm để tích lũy công đức theo Dharma, nhất là khi bố thí.

Verse 128

कार्तिकी फाल्गुनी चैत्री ज्येष्ठे पञ्चदशी सिता । मन्वंतरादयश्चैता दत्तस्याक्षयकारकाः

Ngày rằm của Kārttika, của Phālguna và của Caitra; và trong tháng Jyeṣṭha, ngày mười lăm của nửa tháng sáng (śukla-pakṣa)—cùng các ngày Manvantara và những ngày tương tự: tất cả đều được tuyên dạy là khiến quả báo của bố thí trở nên vô tận, không cạn kiệt.

Verse 129

यस्यां तिथौ रथं पूर्वं प्राप देवो दिवाकरः । सा तिथिः कथिता विप्रैर्माघे या रथसप्तमी

Tithi mà thuở xưa thần Divākara (Mặt Trời) đã nhận được cỗ xe của mình—các bậc Bà-la-môn tuyên rằng chính tithi ấy trong tháng Māgha được gọi là Ratha-saptamī.

Verse 130

तस्यां दत्तं हुतं चेष्टं सर्वमेवाक्षयं मतम् । सर्वदारिद्र्यशमनं भास्करप्रीतये मतम्

Vào ngày ấy, mọi sự bố thí, mọi lễ cúng vào lửa (homa), và mọi hành trì tôn giáo đều được xem là có quả báo không cùng. Người ta tin rằng nó dập tắt mọi cảnh nghèo khổ, vì được làm để làm đẹp lòng Bhāskara (Thái Dương).

Verse 131

नित्योद्वेजकमाहुर्यं बुधास्तं श्रृणु तत्त्वतः । यश्च याचनिको नित्यं न स स्वर्गस्य भाजनम्

Bậc trí gọi người ấy là “kẻ quấy nhiễu thường hằng”—hãy nghe cho đúng sự thật này: kẻ luôn làm người ăn xin, cứ mãi cầu cạnh người khác, thì không xứng đáng thọ phần cõi trời.

Verse 132

उद्वेजयति भूतानि यथा चौरास्तथैव सः । नरकं याति पापात्मा नित्योद्वेगकरस्त्वसौ

Kẻ ấy làm cho chúng sinh khiếp sợ như bọn trộm cướp; vì vậy, người mang tâm tội lỗi—kẻ luôn gây bất an—sẽ rơi vào địa ngục.

Verse 133

इहोपपत्तिर्मम केन कर्मणा क्व च प्रयातव्यमितो मयेति । विचार्य चैवं प्रतिकारकारी बुधैः स चोक्तो द्विज दक्षदक्षः

“Do nghiệp nào khiến ta có cảnh ngộ này, và từ đây ta phải đi về đâu?”—ai suy xét như vậy và thực hành phương cách đối trị, người ấy được bậc hiền trí gọi là bậc lưỡng sinh chân thật, khéo léo trong điều cần làm.

Verse 134

मासैरष्टभिरह्ना च पूर्वेण वयसायुषा । तत्कर्म पुरुषः कुर्याद्येनांते सुखमेधते

Với phần đời sớm—dù tính bằng tháng, bằng ngày, và cả giai đoạn đầu của tuổi trẻ—người ta nên làm những việc khiến hạnh phúc tăng trưởng vào lúc lâm chung.

Verse 135

अर्चिर्धूमश्च मार्गौ द्वावाहुर्वेदांतवादिनः । अर्चिषा याति मोक्षं च धूमेनावर्तते पुनः

Các bậc thuyết Vedānta nói có hai con đường: con đường ánh sáng (arci) và con đường khói (dhūma). Theo đường ánh sáng thì đến giải thoát; theo đường khói thì lại trở về (tái sinh).

Verse 136

यज्ञैरासाद्यते धूमो नैष्कर्म्येणार्चिराप्यते । एतयोरपरो मार्गः पाखंड इति कीर्त्यते

Nhờ các lễ tế (yajña) chỉ đạt đến “khói”; còn nhờ nếp tu vô tác, không ràng buộc nghiệp (naiṣkarmya) thì đạt “ngọn lửa”. Bất cứ con đường nào ngoài hai đường ấy đều bị tuyên là pākhaṇḍa (tà đạo, lệch lạc).

Verse 137

यो देवान्मन्यते नैव धर्मांश्च मनुसूचितान् । नैतौ स याति पंथानौ तत्त्वार्थोऽयं निरूपितः

Ai không thừa nhận chư thiên, cũng không kính nhận các pháp (dharma) do Manu chỉ dạy, thì người ấy không bước đi trên cả hai con đường ấy. Đây là chân lý của sự việc, đã được xác định rõ ràng.

Verse 138

इते ते कीर्तिताः प्रश्राः शक्त्या ब्राह्मणसत्तम । साधु वाऽसाधु वा ब्रूही ख्यापयात्मानमेव च

Vậy đó, hỡi bậc tối thượng trong hàng Bà-la-môn, những câu hỏi này ta đã trình bày hết sức mình. Xin hãy nói cho ta biết—là đúng phép hay trái phép—và cũng hãy bày tỏ thân phận của chính ngài.