Bala Kanda

Cały nurt emocjonalny Bālakāṇḍy otwiera się przez „bramę sādhanā”: poprzez Maṅgalācaraṇ (pomyślną inwokację), nakreślenie duchowej kwalifikacji, oddanie czci Guru oraz chwałę satsangi, dominującym nastrojem jest Śānta-rasa, spokój i ukojenie umysłu. Następnie, czyniąc „Imię” (Nāma) pierwszym pewnym stopniem drabiny do mokṣy, jaśnieje blask dāsya-bhāva (służebnego oddania) i Adbhuta-rasa (cudownego majestatu Imienia). W metaforze „Mānas-sarit” rzeka historii płynie spokojnym, delikatnym strumieniem, jej owoce kąpieli i picia, zmiana pór roku, jej fale i ghāṭy, przez które umysł poszukiwacza staje się stabilny. Potem, w epizodzie Śiva, Umā, wewnątrz Śānta pojawiają się subtelne zmarszczki Karuṇa, Bhaya i Raudra: wątpliwość Satī i jej wewnętrzne palenie się, przerażająca scena ofiary Dakṣy, surowe tapas Umā, podbój Kāmy oraz humorystycznie-cudowny festiwal małżeństwa Śivy. W końcu, świąteczna rasa przekształca się w rasę zapytania, a poprzez pytania Umā przygotowuje grunt dla rozpoczęcia Rāma-kathā, wśród wstrząsów zabawy Māyā i przebudzeń łaski, tak aby została na nowo ugruntowana w Śānta-bhakti. --- Emocjonalna pielgrzymka tego Kāṇḍa rozpoczyna się w „Karuṇa-vipralambha” (patosie rozłąki) i znajduje odpoczynek w „Śānta-dhīratā” (spokojnej stateczności). Gdy zbliża się królewska konsekracja, dekret wygnania poprzez „przeciwny los”, podżegana przez Mantharā zdrada, gorycz Kaikeyī i bezradność Daśarathy, podnosi współczucie do szczytu; jednak to współczucie nie jest jedynie narzekaniem, lecz oświeconą dharmą karuṇā. Gwałtowny heroiczny impuls Lakṣmaṇa, w jednej chwili, poprzez dotyk nīti Rāmy, zostaje przemieniony w Śānta-rasa oraz w dāsya i braterską miłość. Wyjazd Rāmy do lasu staje się mniej wydarzeniem zewnętrznym niż wewnętrzną dyscypliną maryādā, gdzie napięcia rāja-dharma, kula-dharma i ātma-dharma zostają oczyszczone w stałość posłuszeństwa. Po kremacji Daśarathy i obrzędach dziesięciu dni, strumień karuṇā powoli wlewa się w Dharma-rasa i Śānta-rasa; bezskazitelna miłość Bharaty do Rāmy zamienia żałobę w rasę śaraṇāgati (poddania). Na brzegu Gaṅgā, w epizodzie Kevaṭa i w towarzystwie mieszkańców lasu, smutek rozłąki staje się ścieżką tīrtha-bhāva, pokory i błogości bhakti, tak że celem Kāṇḍa nie jest rozszerzanie smutku, lecz oczyszczanie smutku. --- Ogólny nurt emocjonalny Araṇya Kāṇḍa rozpoczyna się w Śānta-rasa, przesuwa się ku intensywności karuṇā-viraḥa, a stamtąd wznosi się w Vīra-rasa dla ochrony dharmy i w nutę Raudra destrukcji adharmy. Natura lasu, rzeki, jeziora, pustelnie, tworzy chłodny grunt vairāgya i viveka; jednak ten sam spokój jest wielokrotnie przebity przez demoniczne zawirowania, ujawniając „paradoks” współczucia: delikatność i groza, obie są dwoma obrazami wewnątrz samej karuṇā. W rozłące Sītā, Rāma...