Prakarana 1

Verse 1 (श्लोक)

वर्णानामर्थसंघानां रसानां छन्दसामपि। मङ्गलानां च कर्त्तारौ वन्दे वाणीविनायकौ।।1।। भवानीशङ्करौ वन्दे श्रद्धाविश्वासरूपिणौ। याभ्यां विना न पश्यन्ति सिद्धाःस्वान्तःस्थमीश्वरम्।।2।। वन्दे बोधमयं नित्यं गुरुं शङ्कररूपिणम्। यमाश्रितो हि वक्रोऽपि चन्द्रः सर्वत्र वन्द्यते।।3।। सीतारामगुणग्रामपुण्यारण्यविहारिणौ। वन्दे विशुद्धविज्ञानौ कबीश्वरकपीश्वरौ।।4।। उद्भवस्थितिसंहारकारिणीं क्लेशहारिणीम्। सर्वश्रेयस्करीं सीतां नतोऽहं रामवल्लभाम्।।5।। यन्मायावशवर्तिं विश्वमखिलं ब्रह्मादिदेवासुरा यत्सत्वादमृषैव भाति सकलं रज्जौ यथाहेर्भ्रमः। यत्पादप्लवमेकमेव हि भवाम्भोधेस्तितीर्षावतां वन्देऽहं तमशेषकारणपरं रामाख्यमीशं हरिम्।।6।। नानापुराणनिगमागमसम्मतं यद् रामायणे निगदितं क्वचिदन्यतोऽपि। स्वान्तःसुखाय तुलसी रघुनाथगाथा- भाषानिबन्धमतिमञ्जुलमातनोति।।7।।

varṇānām arthasaṅghānāṁ rasānāṁ chandasām api | maṅgalānāṁ ca karttārau vande vāṇī-vināyakau ||1|| bhavānī-śaṅkarau vande śraddhā-viśvāsa-rūpiṇau | yābhyāṁ vinā na paśyanti siddhāḥ svāntaḥstham īśvaram ||2|| vande bodhamayaṁ nityaṁ guruṁ śaṅkara-rūpiṇam | yam āśrito hi vakro 'pi candraḥ sarvatra vandyate ||3|| sītā-rāma-guṇa-grāma puṇyāraṇya-vihāriṇau | vande viśuddha-vijñānau kabīśvara-kapīśvarau ||4|| udbhava-sthiti-saṁhāra-kāriṇīṁ kleśa-hāriṇīm | sarva-śreyas-karīṁ sītāṁ nato 'haṁ rāma-vallabhām ||5|| yan-māyā-vaśavartiṁ viśvam akhilaṁ brahmādi-deva-asurā yat-sattvād amṛṣaiva bhāti sakalaṁ rajjau yathāher-bhramaḥ | yat-pāda-plavam ekam eva hi bhavāmbhodhes titīrṣāvatāṁ vande 'haṁ tam aśeṣa-kāraṇa-paraṁ rāmākhyam īśaṁ harim ||6|| nānā-purāṇa-nigamāgama-sammataṁ yad rāmāyaṇe nigaditaṁ kvacid anyato 'pi | svāntaḥ-sukhāya tulasī raghunātha-gāthā- bhāṣā-nibandham ati-mañjulam ātanoti ||7||

1) Kłaniam się Vāṇī (Sarasvatī) i Vināyace (Gaṇeśowi), twórcom liter i ich skupionych znaczeń, estetycznej rozkoszy i metrów, oraz samym sprawcą pomyślnych początków. 2) Kłaniam się Bhavānī i Śańkarze, ucieleśnionym jako Wiara i Zaufanie; bez nich dwojga nawet doskonali nie oglądają Pana przebywającego w sercu. 3) Kłaniam się zawsze Guru, stworzonemu z samego przebudzenia, w postaci Śańkary; bo nawet krzywy księżyc, znajdując w nim schronienie, staje się wszędzie godny uwielbienia. 4) Kłaniam się dwóm czystym inteligencjom, które wędrują po świętym lesie cnót Sīty i Rāmy, Vālmīkiemu, władcy poetów, i Hanumānowi, władcy małp. 5) Kłaniam się Sīcie, ukochanej Rāmy, tej, która sprawia stworzenie, podtrzymanie i rozpuszczenie, która usuwa cierpienie i która darzy każdą najwyższą pomyślność. 6) Kłaniam się Harimu, Panu o imieniu Rāma, najwyższemu poza wszelkimi przyczynami: czyją Māyą cały wszechświat, bogowie i demony począwszy od Brahmy, jest trzymany; czyim bytem wszystko jawi się jakby prawdziwe, jak pomyłkowe wzięcie liny za węża; i czyje stopy jedynie są łodzią dla tych, którzy chcą przeprawić się przez ocean stawania się. 7) To, co jest potwierdzone przez wiele Purāṇ, Wed i Āgam, i jest wygłoszone w Rāmāyaṇie oraz gdzie indziej, Tulasī układa to w najczarująwszy utwór w języku, dla radości i oczyszczenia własnego serca.

Verse 2 (दोहा/सोरठा)

जो सुमिरत सिधि होइ गन नायक करिबर बदन॥ करउ अनुग्रह सोइ बुद्धि रासि सुभ गुन सदन॥1॥ मूक होइ बाचाल पंगु चढइ गिरिबर गहन॥ जासु कृपाँ सो दयाल द्रवउ सकल कलि मल दहन॥2॥ नील सरोरुह स्याम तरुन अरुन बारिज नयन॥ करउ सो मम उर धाम सदा छीरसागर सयन॥3॥ कुंद इंदु सम देह उमा रमन करुना अयन॥ जाहि दीन पर नेह करउ कृपा मर्दन मयन॥4॥ बंदउ गुरु पद कंज कृपा सिंधु नररूप हरि॥ महामोह तम पुंज जासु बचन रबि कर निकर॥5॥

jo sumirata sidhi hoi gaṇa-nāyaka karibara badana | karau anugraha soi buddhi-rāsi subha guna sadana ||1|| mūka hoi bācāla paṅgu caṛhai giribara gahana | jāsu kṛpā̃ so dayāla dravau sakala kali-mala dahana ||2|| nīla saroruh(a) syāma taruna aruna bārīja nayana | karau so mama ura dhāma sadā chīra-sāgara sayana ||3|| kuṁda iṁdu sama deha umā-ramana karuṇā ayana | jāhi dīna para neha karau kṛpā mardana mayana ||4|| baṁdau guru pada kaṁja kṛpā-siṁdhu nara-rūpa hari | mahā-moha tama puṁja jāsu bacana rabi kara nikara ||5||

On, przez którego wspomnienie osiąga się powodzenie, Gaṇeśa, przewodnik zastępów, o słoniowej twarzy, niech ta skarbnica intelektu, ta siedziba pomyślnych cnót, okaże mi łaskę. (1) Przez czyje współczucie niemi stają się wymowni i kulawi wspinają się na najbardziej niedostępne góry, o współczujący, zmiękcz ku mnie, o spalaczu plam Kali. (2) Ciemny jak błękitny lotos, młodzieńczy, o oczach jak rudo-czerwone lotosy, niech On, który spoczywa na Oceanie Mleka, przebywa zawsze w moim sercu. (3) Jasny jak jaśmin i księżyc w ciele, Śiwa, rozkosz Umā, którego oczy są współczuciem, który nosi miłość dla pokornych, okaż mi miłosierdzie, o zabójco Miłości (Madany). (4) Kłaniam się stóp lotosu Guru, oceanowi łaski, Harimu w ludzkiej postaci; którego słowa, jak mnóstwo promieni słonecznych, rozpraszają gęstą ciemność wielkiego ułudy. (5)

Verse 3 (चौपाई)

बंदउ गुरु पद पदुम परागा। सुरुचि सुबास सरस अनुरागा।। अमिय मूरिमय चूरन चारू। समन सकल भव रुज परिवारू।। सुकृति संभु तन बिमल बिभूती। मंजुल मंगल मोद प्रसूती।। जन मन मंजु मुकुर मल हरनी। किएँ तिलक गुन गन बस करनी।। श्रीगुर पद नख मनि गन जोती। सुमिरत दिब्य द्रृष्टि हियँ होती।। दलन मोह तम सो सप्रकासू। बड़े भाग उर आवइ जासू।। उघरहिं बिमल बिलोचन ही के। मिटहिं दोष दुख भव रजनी के।। सूझहिं राम चरित मनि मानिक। गुपुत प्रगट जहँ जो जेहि खानिक।।

bandau guru pada paduma parāgā | suruci subāsa sarasa anurāgā || amiya mūrimaya cūrana cārū | samana sakala bhava ruja parivārū || sukṛti saṁbhu tana bimala bibhūtī | maṁjula maṁgala moda prasūtī || jana mana maṁju mukura mala haranī | kieṁ tilaka guna gana basa karanī || śrīgura pada nakha mani gana jotī | sumirata dibya dṛṣṭi hiyaṁ hotī || dalana moha tama so saprakāsū | baṛe bhāga ura āvai jāsū || ugharahiṁ bimala bilocana hī ke | miṭahiṁ doṣa dukha bhava rajanī ke || sūjhahiṁ rāma carita mani mānika | guputa pragata jahaṁ jo jehi khānika ||

Kłaniam się pyłkowemu pyłowi stóp lotosu Guru, pachnącemu czystym smakiem, bogatym w słodycz i przesiąkniętym miłością. Ten wdzięczny pył, jak nektar i jak perły starte na drobno, łagodzi całe domostwo światowych chorób. To jest nieskazitelny święty popiół na ciele Śambhu, zrodzony z zasługi, wywołujący łagodną pomyślność i radość. On oczyszcza brud z pięknych zwierciadeł umysłów wiernych; jest to tilaka, który sprawuje kontrolę nad zastępem cnót. Blask klejnotów na paznokciach czczonych stóp Guru: pamiętając go, budzi się w sercu boski wzrok. On kruszy ciemność ułudy i świeci własnym światłem; tylko przez wielkie szczęście przychodzi mieszkać w piersi. Wtedy otwierają się czyste oczy, a wady i smutki nocy stawania się zostają rozproszone. I klejnoty-perły czynów Rāmy stają się widoczne, ukryte lub jawne, stosownie do górnika, który wie, gdzie szukać.

Verse 4 (दोहा/सोरठा)

जथा सुअंजन अंजि दृग साधक सिद्ध सुजान॥ कौतुक देखत सैल बन भूतल भूरि निधान॥1॥

jathā su-añjana añji dṛga sādhaka siddha sujāna | kautuka dekhata saila bana bhūtala bhūri nidhāna ||1||

Jak roztropny poszukiwacz, namaślony pięknym kolirionem, zyskuje jasny wzrok i osiąga swój cel; tak też, patrząc z podziwem na góry i lasy ziemi, odkrywa się obfity skarb, ukryte bogactwa objawione przebudzonemu oku.

Verse 5 (चौपाई)

गुरु पद रज मृदु मंजुल अंजन। नयन अमिअ दृग दोष बिभंजन।। तेहिं करि बिमल बिबेक बिलोचन। बरनउँ राम चरित भव मोचन।। बंदउँ प्रथम महीसुर चरना। मोह जनित संसय सब हरना।। सुजन समाज सकल गुन खानी। करउँ प्रनाम सप्रेम सुबानी।। साधु चरित सुभ चरित कपासू। निरस बिसद गुनमय फल जासू।। जो सहि दुख परछिद्र दुरावा। बंदनीय जेहिं जग जस पावा।। मुद मंगलमय संत समाजू। जो जग जंगम तीरथराजू।। राम भक्ति जहँ सुरसरि धारा। सरसइ ब्रह्म बिचार प्रचारा।। बिधि निषेधमय कलि मल हरनी। करम कथा रबिनंदनि बरनी।। हरि हर कथा बिराजति बेनी। सुनत सकल मुद मंगल देनी।। बटु बिस्वास अचल निज धरमा। तीरथराज समाज सुकरमा।। सबहिं सुलभ सब दिन सब देसा। सेवत सादर समन कलेसा।। अकथ अलौकिक तीरथराऊ। देइ सद्य फल प्रगट प्रभाऊ।।

guru pada raja mṛdu mañjula añjana | nayana amia dṛga doṣa bibhañjana || tēhiṁ kari bimala bibēka bilōcana | baranauṁ rāma carita bhava mōcana || bandauṁ prathama mahīsura caranā | mōha janita saṁsaya saba haranā || sujana samāja sakala guna khānī | karauṁ pranāma saprēma subānī || sādhu carita subha carita kapāsū | nirasa bisada gunamaya phala jāsū || jō sahi dukha parachidra durāvā | bandanīya jēhiṁ jaga jasa pāvā || muda maṅgalamaya santa samājū | jō jaga jaṅgama tīratharājū || rāma bhakti jahaṁ surasari dhārā | sarasai brahma bicāra pracārā || bidhi niṣēdhamaya kali mala haranī | karama kathā rabinandani baranī || hari hara kathā birājati bēnī | sunata sakala muda maṅgala dēnī || baṭu bisvāsa acala nija dharamā | tīratharāja samāja sukaramā || sabahiṁ sulabha saba dina saba dēsā | sēvata sādara samana kalēsā || akatha alaukika tīratharāū | dēi sadya phala pragaṭa prabhāū ||

Miękkim i pięknym kolirionem pyłu ze stóp Guru namaślam moje oczy, nektarem, który niszczy skazę wzroku. W ten sposób zaopatrzony w jasne oko nieskazitelnego rozeznania, podejmuję opiewanie czynów Rāmy, Wyzwoliciela z koła stawania się. Najpierw kłaniam się stopom Brāhmaṇów i świętych nauczycieli, którzy odpędzają każdą wątpliwość zrodzoną z ułudy. Słowami pełnymi miłej czci pozdrawiam bractwo dobrych, niewyczerpaną kopalnię każdej cnoty. Postępowanie świętych jest jak bawełna: na zewnątrz zwykłe i bez smaku, lecz wewnątrz czyste, rodzące owoc pełen doskonałości. Tylko ci są godni hołdu, którzy znoszą trudy i ukrywają cudze wady, i tym zyskują sławę na świecie. Pomyślne i darzące radością jest towarzystwo świętych, poruszający 'Król Pielgrzymek' na ziemi. Gdzie bhakti Rāmy płynie jak strumień Gańgi, tam nauka Brahma-jñāny staje się słodka i szeroko rozprzestrzeniona. Związany regułą pism i powściągliwością, obmywa on brud Kali, ta święta opowieść prawego postępowania, śpiewana o Panu Raghu. Tam historia Hariego i historia Hary spotykają się jak święte zlanie rzek; słuchanie jej daje całą radość i pomyślność. Stabilna jak banian jest ich wiara, niezłomna w ich własnej dharmie, ich sama społeczność jest zasłużącym 'Tīrtha-rāją'. Łatwa dla wszystkich, zawsze i w każdym kraju, i czczona z czcią, przynosi udręce koniec. Niewypowiedziane i ponadświatowe jest to suwerenne pielgrzymstwo; jego jawna moc daje natychmiastowy owoc.

Verse 6 (दोहा/सोरठा)

सुनि समुझहिं जन मुदित मन मज्जहिं अति अनुराग। लहहिं चारि फल अछत तनु साधु समाज प्रयाग।।2।।

suni samujhahiṁ jana mudita mana majjahiṁ ati anurāga | lahahiṁ cāri phala achata tanu sādhu samāja prayāga ||2||

Słysząc i właściwie rozumiejąc, ludzie radują się w sercu i, z przepełniającą miłością, stają się całkowicie pochłonięci. Osiągają czworaki owoc, ich stan pozostaje nienaruszony nawet gdy ciało trwa, taki jest Prayāga zgromadzenia świętych, święta wspólnota dobrych.

Verse 7 (चौपाई)

मज्जन फल पेखिअ ततकाला। काक होहिं पिक बकउ मराला।। सुनि आचरज करै जनि कोई। सतसंगति महिमा नहिं गोई।। बालमीक नारद घटजोनी। निज निज मुखनि कही निज होनी।। जलचर थलचर नभचर नाना। जे जड़ चेतन जीव जहाना।। मति कीरति गति भूति भलाई। जब जेहिं जतन जहाँ जेहिं पाई।। सो जानब सतसंग प्रभाऊ। लोकहुँ बेद न आन उपाऊ।। बिनु सतसंग बिबेक न होई। राम कृपा बिनु सुलभ न सोई।। सतसंगत मुद मंगल मूला। सोइ फल सिधि सब साधन फूला।। सठ सुधरहिं सतसंगति पाई। पारस परस कुधात सुहाई।। बिधि बस सुजन कुसंगत परहीं। फनि मनि सम निज गुन अनुसरहीं।। बिधि हरि हर कबि कोबिद बानी। कहत साधु महिमा सकुचानी।। सो मो सन कहि जात न कैसें। साक बनिक मनि गुन गन जैसें।।

majjan phala pekhi-a tatakālā | kāka hohiṃ pika bakau marālā || suni ācaraja karai jani koī | sat-saṅgati mahimā nahiṃ goī || bālmīka nārada ghaṭ-jonī | nija-nija mukhani kahī nija honī || jalacara thalacara nabhacara nānā | je jaṛa cetana jīva jahānā || mati kīrati gati bhūti bhalāī | jaba jehiṃ jatana jahāṃ jehiṃ pāī || so jānanba sat-saṅga prabhāū | lokahuṃ beda na āna upāū || binu sat-saṅga bibeka na hoī | rāma kṛpā binu sulabha na soī || sat-saṅgata muda maṅgala mūlā | soi phala sidhi saba sādhana phūlā || saṭha sudharahiṃ sat-saṅgati pāī | pāras parasa kudhāta suhāī || bidhi-basa sujana kusaṅgata parahīṃ | phani-mani sama nija guna anusarhīṃ || bidhi hari hara kabi kobida bānī | kahata sādhu mahimā sakucānī || so mo-sana kahi jāta na kaisēṃ | sāka-banik mani guna-gana jaisēṃ ||

Owoc świętej kąpieli widać natychmiast: kruk staje się kukułką, czapla łabędziem. Niech nikt się nie dziwi na to słysząc; chwała świętego towarzystwa nie jest ukryta. Vālmīki, Nārada i mędrzec z dzbana, każdy opowiedział z własnych ust swoją własną historię. Istoty wody, lądu i nieba, każda istota, martwa lub świadoma, na świecie, mądrość, sława, właściwa droga, pomyślność i dobro: każdy zyskuje to przez wysiłek i miejsce mu przeznaczone. Wiedz, że to jest moc świętego towarzystwa; w zwyczajach ludowych i w Wedach nie ma innego lekarstwa. Bez świętego towarzystwa rozeznanie nie powstaje; a nawet ono nie jest łatwo zdobyte bez łaski Rāmy. Satsang jest korzeniem radości i pomyślności; z niego przychodzi owoc powodzenia, a wszystkie dyscypliny kwitną. Nawet przewrotni są reformowani przez święte towarzystwo, jak podły metal jest upiększony dotykiem kamienia filozoficznego. Przez przeznaczenie nawet dobrzy mogą paść w złe towarzystwo, lecz, jak klejnot na kapturze węża, nadal podążają za swoją rodzinną cnotą. Brahma, Hari, Hara, poeci i mędrcy, ich mowa wstydzi się, gdy miałaby opowiadać wielkość świętych. Jakże więc ktoś taki jak ja może ją ogłosić, jak sprzedawca zieleniny próbujący zliczać cnoty klejnotu?

Verse 8 (दोहा/सोरठा)

बंदउँ संत समान चित हित अनहित नहिं कोइ। अंजलि गत सुभ सुमन जिमि सम सुगंध कर दोइ।।3(क)।। संत सरल चित जगत हित जानि सुभाउ सनेहु। बालबिनय सुनि करि कृपा राम चरन रति देहु।।3(ख)।।

bandaũ santa samāna citta hita anhita nahĩ koi | añjali-gata subha sumana jimi sama sugandha kara doi ||3(ka)|| santa sarala citta jagata hita jāni subhāu sanehu | bāla-binaya suni kari kṛpā rāma carana rati dehu ||3(kha)||

(3a) Kłaniam się świętym, których umysły są równe, nikt nie jest dla nich przyjacielem ani wrogiem. Jak gdyby piękne kwiaty trzymano w złączonych dłoniach, obie dłonie jednakowo są napełnione tym samym zapachem. (3b) O święci, prostego serca, i przez samą swoją naturę i przywiązanie ukształtowani dla dobra świata, słysząc pokorną prośbę dziecka, okażcie miłosierdzie i dajcie mi miłość do stóp lotosu Rāmy.

Verse 9 (चौपाई)

बहुरि बंदि खल गन सतिभाएँ। जे बिनु काज दाहिनेहु बाएँ।। पर हित हानि लाभ जिन्ह केरें। उजरें हरष बिषाद बसेरें।। हरि हर जस राकेस राहु से। पर अकाज भट सहसबाहु से।। जे पर दोष लखहिं सहसाखी। पर हित घृत जिन्ह के मन माखी।। तेज कृसानु रोष महिषेसा। अघ अवगुन धन धनी धनेसा।। उदय केत सम हित सबही के। कुंभकरन सम सोवत नीके।। पर अकाजु लगि तनु परिहरहीं। जिमि हिम उपल कृषी दलि गरहीं।। बंदउँ खल जस सेष सरोषा। सहस बदन बरनइ पर दोषा।। पुनि प्रनवउँ पृथुराज समाना। पर अघ सुनइ सहस दस काना।। बहुरि सक्र सम बिनवउँ तेही। संतत सुरानीक हित जेही।। बचन बज्र जेहि सदा पिआरा। सहस नयन पर दोष निहारा।।

bahuri bandi khala gana satibhāẽ. je binu kāja dāhinehu bāẽ.. para hita hāni lābha jinha kerẽ. ujarẽ haraṣa biṣāda baserẽ.. hari hara jasa rākeśa rāhu se. para akāja bhaṭa sahasa-bāhu se.. je para doṣa lakhahiṁ sahasākhī. para hita ghṛta jinha ke mana mākhī.. teja kṛsānu roṣa mahiṣesā. agha avaguna dhana dhanī dhanesā.. udaya keta sama hita sabahī ke. kuṁbhakarana sama sovat nīke.. para akāju lagi tanu pariharahīṁ. jimi hima upala kṛṣī dali garahīṁ.. bandauṁ khala jasa śeṣa sa-roṣā. sahasa badana baranai para doṣā.. puni pranavauṁ pṛthu-rāja samānā. para agha sunai sahasa dasa kānā.. bahuri sakra sama binavauṁ tehī. santata sura-anīka hita jehī.. bacana bajra jehi sadā piārā. sahasa nayana para doṣa nihārā..

Znowu kłaniam się, z szczerym sercem, plemieniu niegodziwców, tym, którzy bez żadnego powodu, zwracają się w prawo lub w lewo, by wtrącać się. Dla nich cudze dobro jest stratą, a cudza strata zyskiem; ich mieszkanie jest w przewrotnej radości i smutku. Ku chwale Hariego i Hary są jak Rāhu dla księżyca; dla dzieła szkodzenia innym są wojownikami jak Sahasrabāhu. Szpiegują cudze wady tysiącem oczu, lecz na cudzym dobrym siadają jak mucha na klarowanym maśle. Ich blask jest ogniem, ich gniew jest Mahādevy; gromadzą grzech i wadę jak Kubera gromadzi bogactwo. Dla wspólnego dobra są jak chorągwia świtu (tylko z pozoru), lecz we śnie są jak Kumbhakarṇa. Dla cudzej ruiny porzucą nawet własne ciało, jak grad, który spłaszcza i niszczy stojące zbiory. Salutuję taką niegodziwą sławę: jak gniewny Śeṣa z tysiącem ust, zawsze opisujący cudze wady. Znowu oddaję cześć, jak król Pṛthu, który słyszy cudze grzechy dziesięcioma tysiącami uszu. Jeszcze raz błagam tego, który jest jak Indra, zawsze nastawiony na dobro zastępu bogów: którego ukochanym zajęciem jest mowa jak pioruny, a którego tysiąc oczu jest utkwione w wady innych.

Verse 10 (दोहा/सोरठा)

उदासीन अरि मीत हित सुनत जरहिं खल रीति। जानि पानि जुग जोरि जन बिनती करइ सप्रीति।।4।।

udāsīna ari mīta hita sunata jarahiṁ khala rīti | jāni pāni juga jori jana binatī karai sa-prīti ||4||

Taka jest podła natura niegodziwców: słysząc o cudzym dobrym, czy to obojętny, wróg, przyjaciel czy dobrze życzący, płoną wewnątrz. Wiedząc o tym, człowiek dobry, łącząc obie dłonie, składa swoją petycję z kochającą pokorą.

Verse 11 (चौपाई)

मैं अपनी दिसि कीन्ह निहोरा। तिन्ह निज ओर न लाउब भोरा।। बायस पलिअहिं अति अनुरागा। होहिं निरामिष कबहुँ कि कागा।। बंदउँ संत असज्जन चरना। दुखप्रद उभय बीच कछु बरना।। बिछुरत एक प्रान हरि लेहीं। मिलत एक दुख दारुन देहीं।। उपजहिं एक संग जग माहीं। जलज जोंक जिमि गुन बिलगाहीं।। सुधा सुरा सम साधू असाधू। जनक एक जग जलधि अगाधू।। भल अनभल निज निज करतूती। लहत सुजस अपलोक बिभूती।। सुधा सुधाकर सुरसरि साधू। गरल अनल कलिमल सरि ब्याधू।। गुन अवगुन जानत सब कोई। जो जेहि भाव नीक तेहि सोई।।

maiṁ āpanī disi kīnh nihorā | tinh nija or na lāuba bhorā || bāyasa pali-ahiṁ ati anurāgā | hohiṁ nirāmiṣ kabahuṁ ki kāgā || bandaũ santa asajjana caranā | dukha-prada ubhaya bīca kachu baranā || bichurata eka prāna hari lehīṁ | milata eka dukha dāruna dehīṁ || upajahiṁ eka saṅga jaga māhīṁ | jalaja joṅka jimi guna bilagāhīṁ || sudhā surā sama sādhū asādhū | janaka eka jaga jaladhi agādhū || bhala anabhala nija nija karatūtī | lahata sujasa apaloka bibhūtī || sudhā sudhākara surasari sādhū | garala anala kalimala sari byādhū || guna avaguna jānata saba koī | jo jehi bhāva nīka tehi soī ||

Złożyłem pokorną prośbę z mojej strony; jednak oni nie zwrócili się nawet trochę ku własnemu obowiązkowi. Choć ktoś wychowuje wronę z nadzwyczajną miłością, czy ona kiedykolwiek przestanie jeść mięso, czy krawa kiedykolwiek przestanie być krawą? Kłaniam się stopom świętego i niegodziwego alike, obie przynoszą ból; między nimi jest coś do powiedzenia. Od jednego rozłąka kradnie życie; od drugiego spotkanie przynosi straszliwy smutek. Rodzą się razem na świecie, a jednak ich cechy są oddzielne, jak lotos i pijawka. Nektar i wino, święty i nieświęty: ich stwórca jest jeden, ten świat, nieskończony ocean. Każdy przez swoje uczynki, dobre lub złe, osiąga dobrą sławę i owoce świata poza. Nektar, księżyc, Ganges, święty; trucizna, ogień, brud wieku, myśliwy, Każdy zna cnotę i wadę; każdy wydaje się dobry zgodnie z nachyleniem własnego serca.

Verse 12 (दोहा/सोरठा)

भलो भलाइहि पै लहइ लहइ निचाइहि नीचु। सुधा सराहिअ अमरताँ गरल सराहिअ मीचु।।5।।

bhalo bhalāihi pai lahai lahai nicāihi nīcu | sudhā sarāhi'a amaratā̃ garala sarāhi'a mīcu ||5||

Przez dobroć dobrzy osiągają dobro; przez podłość nikczemni zbierają tylko podłość. Nektar jest chwalony jako dawca nieśmiertelności; trucizna jest wychwalana tylko jako przynosząca śmierć.

Verse 13 (चौपाई)

खल अघ अगुन साधू गुन गाहा। उभय अपार उदधि अवगाहा।। तेहि तें कछु गुन दोष बखाने। संग्रह त्याग न बिनु पहिचाने।। भलेउ पोच सब बिधि उपजाए। गनि गुन दोष बेद बिलगाए।। कहहिं बेद इतिहास पुराना। बिधि प्रपंचु गुन अवगुन साना।। दुख सुख पाप पुन्य दिन राती। साधु असाधु सुजाति कुजाती।। दानव देव ऊँच अरु नीचू। अमिअ सुजीवनु माहुरु मीचू।। माया ब्रह्म जीव जगदीसा। लच्छि अलच्छि रंक अवनीसा।। कासी मग सुरसरि क्रमनासा। मरु मारव महिदेव गवासा।। सरग नरक अनुराग बिरागा। निगमागम गुन दोष बिभागा।।

khala agha aguṇa sādhū guṇa gāhā | ubhaya apāra udadhi avagāhā || tēhi tēṁ kachu guṇa dōṣa bakhānē | saṅgraha tyāga na binu pahicānē || bhalēu pōca saba bidhi upajāē | gani guṇa dōṣa bēda bilagāē || kahahiṁ bēda itihāsa purānā | bidhi prapañcu guṇa avaguṇa sānā || dukha sukha pāpa punya dina rātī | sādhu asādhu sujāti kujātī || dānava dēva ū̃ca aru nīcū | amia sujīvanu māhuru mīcū || māyā brahma jīva jagadīsā | lacchi alacchi raṅka avanīsā || kāsī maga surasari kramanāsā | maru mārava mahidēva gavāsā || saraga naraka anurāga birāgā | nigamāgama guṇa dōṣa bibhāgā ||

Nikczemni śpiewają o grzechu i wadzie; święci śpiewają o cnocie, obydwa zanurzają się w nieskończony ocean. Dlatego należy mówić o niektórych zaletach i wadach: bez rozeznania ani akceptacja, ani wyrzeczenie nie jest możliwe. Stwórca wyprowadził na wszelki sposób zarówno dobre, jak i podłe; Wedy same rozróżniają i liczą cnotę i występek. Tak głoszą Wedy, historie i Purany: wieloraki porządek świata jest pełen cech i ich przeciwieństw. Ból i przyjemność, grzech i zasługa, dzień i noc; święci i nieświęci, wysoko urodzeni i nisko urodzeni; demony i bogowie, wyniosli i niscy; nektar, który daje życie, i trucizna, która przynosi śmierć; Maja i Brahman, indywidualna dusza i Pan świata; fortuna i nieszczęście, żebrak i król; Ścieżka Kasi, Ganga i Karmanasa; pustynie i siedziba Mahadewy; Niebo i piekło, przywiązanie i beznamiętność, pismo i tradycja wyznaczają podziały zasługi i winy.

Verse 14 (दोहा/सोरठा)

जड़ चेतन गुन दोषमय बिस्व कीन्ह करतार। संत हंस गुन गहहिं पय परिहरि बारि बिकार।।6।।

jaṛa cetana guna doṣamaya bisva kīnha karatāra | santa haṃsa guna gahahiṃ paya parihari bāri bikāra ||6||

Stwórca stworzył cały wszechświat jako zmieszanie nieożywionego i ożywionego, cnót i wad. Jednak święci, jak łabędzie, przyjmują cnotę, mleko, i odrzucają skażoną wodę zepsucia.

Verse 15 (चौपाई)

अस बिबेक जब देइ बिधाता। तब तजि दोष गुनहिं मनु राता।। काल सुभाउ करम बरिआई। भलेउ प्रकृति बस चुकइ भलाई।। सो सुधारि हरिजन जिमि लेहीं। दलि दुख दोष बिमल जसु देहीं।। खलउ करहिं भल पाइ सुसंगू। मिटइ न मलिन सुभाउ अभंगू।। लखि सुबेष जग बंचक जेऊ। बेष प्रताप पूजिअहिं तेऊ।। उधरहिं अंत न होइ निबाहू। कालनेमि जिमि रावन राहू।। किएहुँ कुबेष साधु सनमानू। जिमि जग जामवंत हनुमानू।। हानि कुसंग सुसंगति लाहू। लोकहुँ बेद बिदित सब काहू।। गगन चढ़इ रज पवन प्रसंगा। कीचहिं मिलइ नीच जल संगा।। साधु असाधु सदन सुक सारीं। सुमिरहिं राम देहिं गनि गारी।। धूम कुसंगति कारिख होई। लिखिअ पुरान मंजु मसि सोई।। सोइ जल अनल अनिल संघाता। होइ जलद जग जीवन दाता।।

asa bibeka jaba dei bidhātā | taba taji doṣa gunahiṃ manu rātā || kāla subhāu karama bariāī | bhaleu prakṛti basa cukai bhalāī || so sudhāri harijana jimi lehīṃ | dali dukha doṣa bimala jasu dehīṃ || khalau karahiṃ bhala pāi susaṅgū | miṭai na malina subhāu abhaṅgū || lakhi subeṣa jaga baṃcaka jeū | beṣa pratāpa pūji’ahiṃ teū || udharahiṃ anta na hoi nibāhū | kālanemi jimi rāvan rāhū || kiehuṃ kubeṣa sādhu sanamānū | jimi jaga jāmavaṃta hanumānū || hāni kusaṅga susaṅgati lāhū | lokahuṃ beda bidita saba kāhū || gagana caṛhai raja pavana prasaṅgā | kīcahiṃ milai nīca jala saṅgā || sādhu asādhu sadana suka sārīṃ | sumirahiṃ rāma dehiṃ gani gārī || dhūma kusaṅgati kārikha hoī | likhia purāna maṃju masi soī || soi jala anala anila saṅghātā | hoi jalada jaga jīvana dātā ||

Gdy Stwórca obdarza takim rozeznaniem, wtedy odrzucając wady, umysł zakochuje się w cnotach. Jednak czas, usposobienie, karma i ich przeważająca siła, pod wpływem Natury, nawet dobry człowiek może zboczyć z dobra. Ten błąd wyznawcy Pana naprawiają: oni miażdżą smutek i wady, i obdarzają nieskazitelną sławą. Nikczemny człowiek też może czynić dobro, znajdując święte towarzystwo; jednak jego wrodzona skażona natura nie łatwo się łamie. Widząc dobry przebranie, świat czci nawet oszusta; taka jest potęga zewnętrznego stroju. Ale w końcu nie ma prawdziwego wybawienia, nie ma trwałej stałości, jak Kalanemi, jak Rawana, jak Rahu. Nawet w podłym stroju można otrzymać szacunek świętego, jak świat okazywał Dżambawantowi i Hanumanowi. Szkoda złego towarzystwa i zysk dobrego towarzystwa, znane światu i Wedom alike. Pył unosi się do nieba przez wiatr; a skażona woda staje się błotem przez połączenie z mirem. W domach świętych lub nieświętych, nawet papugi i majny: niektórzy wspominają Ramę, niektórzy wypowiadają policzone obelgi. Dym, przez złe towarzystwo, zamienia się w czarną sadzę; a ta sama sadza staje się pięknym atramentem, w którym zapisane są Purany. Ta sama woda, ogień i wiatr w połączeniu stają się chmurą, dawcą życia dla świata.

Verse 16 (दोहा/सोरठा)

ग्रह भेषज जल पवन पट पाइ कुजोग सुजोग। होहि कुबस्तु सुबस्तु जग लखहिं सुलच्छन लोग।।7(क)।। सम प्रकास तम पाख दुहुँ नाम भेद बिधि कीन्ह। ससि सोषक पोषक समुझि जग जस अपजस दीन्ह।।7(ख)।। जड़ चेतन जग जीव जत सकल राममय जानि। बंदउँ सब के पद कमल सदा जोरि जुग पानि।।7(ग)।। देव दनुज नर नाग खग प्रेत पितर गंधर्ब। बंदउँ किंनर रजनिचर कृपा करहु अब सर्ब।।7(घ)।।

graha bheṣaja jala pavana paṭa pāi kujoga sujoga | hohi kubastu subastu jaga lakhahi sulacchana loga ||7(ka)|| sama prakāsa tama pākha duhũ nāma bheda bidhi kīnh | sasi soṣaka पोṣaka samujhi jaga jasa apajasa dīnh ||7(kha)|| jaṛa cetana jaga jīva jata sakala rāma-maya jāni | bandaũ saba ke pada kamala sadā jori juga pāni ||7(ga)|| deva danuja nara nāga khaga preta pitara gandharba | bandaũ kĩnara rajanicara kṛpā karahu aba sarba ||7(gha)||

Planety, zioła, woda, wiatr i tkanina, gdy połączone z niepomyślnymi lub pomyślnymi wpływami, stają się na świecie albo szkodliwe, albo zbawienne; rozeznający znają różnicę. Światło i ciemność są same w sobie podobne; Opatrzność oddzieliła ich dwie strony nazwą. Tak też, nazywając księżyc teraz wysuszającym, teraz karmiącym, świat obdarza sławą lub niesławą. Wiedząc, że wszystko, nieożywione i ożywione, i każda istota na świecie, jest w pełni przeniknięta przez Ramę, zawsze kłaniam się złożonymi dłońmi do lotosowych stóp wszystkich. Bogowie, demony, ludzie, węże, ptaki, duchy, przodkowie, Gandharwowie, kłaniam się Kinnarom i nocnym wędrowcom alike: bądźcie łaskawi teraz, wszyscy.

Verse 17 (चौपाई)

आकर चारि लाख चौरासी। जाति जीव जल थल नभ बासी।। सीय राममय सब जग जानी। करउँ प्रनाम जोरि जुग पानी।। जानि कृपाकर किंकर मोहू। सब मिलि करहु छाड़ि छल छोहू।। निज बुधि बल भरोस मोहि नाहीं। तातें बिनय करउँ सब पाही।। करन चहउँ रघुपति गुन गाहा। लघु मति मोरि चरित अवगाहा।। सूझ न एकउ अंग उपाऊ। मन मति रंक मनोरथ राऊ।। मति अति नीच ऊँचि रुचि आछी। चहिअ अमिअ जग जुरइ न छाछी।। छमिहहिं सज्जन मोरि ढिठाई। सुनिहहिं बालबचन मन लाई।। जौ बालक कह तोतरि बाता। सुनहिं मुदित मन पितु अरु माता।। हँसिहहि कूर कुटिल कुबिचारी। जे पर दूषन भूषनधारी।। निज कवित केहि लाग न नीका। सरस होउ अथवा अति फीका।। जे पर भनिति सुनत हरषाही। ते बर पुरुष बहुत जग नाहीं।। जग बहु नर सर सरि सम भाई। जे निज बाढ़ि बढ़हिं जल पाई।। सज्जन सकृत सिंधु सम कोई। देखि पूर बिधु बाढ़इ जोई।।

ākara cāri lākh caurāsī | jāti jīva jala thala nabha bāsī || sīya rāma-maya saba jaga jānī | karauṁ pranāma jori juga pānī || jāni kṛpākara kiṅkara mohū | saba mili karahu chāḍi chala chohū || nija budhi bala bharosa mohi nāhīṁ | tāteṁ binaya karauṁ saba pāhīṁ || karana cahauṁ raghupati guna gāhā | laghu mati mori carita avagāhā || sūjha na ekau aṅga upāū | mana-mati raṅka manoratha rāū || mati ati nīca ūṁci ruci āchī | cahi-a amia jaga jurai na chāchī || chamihahiṁ sajjana mori ḍhiṭhāī | sunihahiṁ bāla-bacana mana lāī || jau bālaka kaha totari bātā | sunahiṁ mudita mana pitu aru mātā || haṁsihahi kura kuṭila kubicārī | je para dūṣana bhūṣana-dhārī || nija kavita kehi lāga na nīkā | sarasa hou athavā ati phīkā || je para bhaniti sunata haraṣāhī | te bara puruṣa bahuta jaga nāhīṁ || jaga bahu nara sara sari sama bhāī | je nija bāṛhi baṛhahiṁ jala pāī || sajjana sakṛta siṅdhu sama koī | dekhi pūra bidhu bāṛhai joī ||

Przechodząc przez łono czterech i osiemdziesięciu lakhów form, istot, które mieszkają w wodzie, na lądzie i w sklepieniu powietrza, Wiem, że cały świat jest wypełniony Sitą i Ramą; dlatego złożonymi rękami kłaniam się w czci. Wiedząc, że jestem Twoim sługą, O źródło miłosierdzia, odrzućcie wszyscy razem oszustwo i złość. W mojej własnej mądrości i sile nie mam zaufania; dlatego składam pokorną prośbę do wszystkich. Pragnę śpiewać cnoty Pana Raghu, jednak mój mały umysł nie może zanurzyć się w głębię Jego historii. Ani jeden człon odpowiedniego środka nie jawi się mnie: mój umysł jest biedny, ale moje życzenia są królewskie. Moje zrozumienie jest bardzo niskie, podczas gdy mój gust sięga wysoko: pragnę nektaru, a świat nie jest chłodzony maślanką. Niech dobrzy wybaczą moją śmiałość i słuchają sercem tych dziecinnych słów. Bo jeśli dziecko mówi zacinającymi się zdaniami, ojciec i matka słuchają z radosnymi umysłami. Szorstcy, przewrotni, źle nastawieni będą się śmiać, ci, którzy noszą wytykanie win drugich jako ozdobę. Komu własna poezja nie wydaje się piękna, czy słodka, czy przesadnie mdła? Ale ci, którzy słysząc cudzą wypowiedź, radują się, tacy szlachetni ludzie nie są liczni na świecie. Świat ma wielu, którzy są jak stawy i strumienie, O bracie, którzy rosną tylko wtedy, gdy ich własne wody przybywają. Rzadki jest dobry człowiek, który jest jak ocean, który wzrasta na widok powodzi, jak księżyc pęcznieje z przypływem.

Verse 18 (दोहा/सोरठा)

भाग छोट अभिलाषु बड़ करउँ एक बिस्वास। पैहहिं सुख सुनि सुजन सब खल करहहिं उपहास।।8।।

bhāga choṭa abhilāṣu baṛa karauṁ eka bisvāsa | païhahiṁ sukha suni sujana saba khala karahahiṁ upahāsa ||8||

Mój dział jest mały, a moja tęsknota ogromna; jednak trzymam się jednej wiary: słysząc to, dobrzy będą się radować z radością, podczas gdy nikczemni będą tylko żartować i wyśmiewać.

Verse 19 (चौपाई)

खल परिहास होइ हित मोरा। काक कहहिं कलकंठ कठोरा।। हंसहि बक दादुर चातकही। हँसहिं मलिन खल बिमल बतकही।। कबित रसिक न राम पद नेहू। तिन्ह कहँ सुखद हास रस एहू।। भाषा भनिति भोरि मति मोरी। हँसिबे जोग हँसें नहिं खोरी।। प्रभु पद प्रीति न सामुझि नीकी। तिन्हहि कथा सुनि लागहि फीकी।। हरि हर पद रति मति न कुतरकी। तिन्ह कहुँ मधुर कथा रघुवर की।। राम भगति भूषित जियँ जानी। सुनिहहिं सुजन सराहि सुबानी।। कबि न होउँ नहिं बचन प्रबीनू। सकल कला सब बिद्या हीनू।। आखर अरथ अलंकृति नाना। छंद प्रबंध अनेक बिधाना।। भाव भेद रस भेद अपारा। कबित दोष गुन बिबिध प्रकारा।। कबित बिबेक एक नहिं मोरें। सत्य कहउँ लिखि कागद कोरे।।

khala parihāsa hoi hita morā | kāka kahahiṁ kalakaṇṭha kaṭhorā || haṁsahi baka dādura cātaka-hī | haṁsahiṁ malina khala bimala bataka-hī || kabita rasika na rāma-pada nehū | tinh kahaṁ sukhada hāsa-rasa ehū || bhāṣā bhaṇiti bhori mati morī | haṁsibe joga haṁseṁ nahiṁ khorī || prabhu-pada prīti na sāmuji nīkī | tinhahi kathā suni lāgahi phīkī || hari-hara pada rati mati na kutarakī | tinh kahuṁ madhura kathā raghuvara kī || rāma bhagati bhūṣita jiyaṁ jānī | sunihahiṁ sujana sarāhi subānī || kabi na houṁ nahiṁ bacana prabīnū | sakala kalā saba bidyā hīnū || ākhara aratha alaṅkṛti nānā | chaṁda prabaṁdha aneka bidhānā || bhāva-bheda rasa-bheda apārā | kabita doṣa guna bibidha prakārā || kabita bibeka eka nahiṁ moreṁ | satya kahauṁ likhi kāgada kore ||

Jeśli nikczemni robią sobie ze mnie żarty, nawet to obraca się na moje dobro: krawa zawsze nazwie kukułkę szorstką. Żuraw śmieje się z łabędzia, żaba z ptaka deszczowego; tak skażeni i podli drwią z nieskazitelnego kaczora. Ci, którzy delektują się poezją, ale nie mają miłości do stóp Ramy, tacy ludzie znajdują właśnie ten smak śmiechu przyjemnym. Moja mowa jest w zwykłym języku, a mój rozum prosty; jeśli zasługuję na wyśmianie, niech się śmieją, nie bierzcie obrażenia. Oni nie rozumieją właściwie miłości do stóp Pana; słysząc świętą opowieść, wydaje się im mdła. Ale umysły nie skłonne do kąsania, które żywią przywiązanie do Hariego i Hary, dla nich historia Raghuvira jest słodka. Wiedząc w sercu, że bhakti do Ramy jest jej prawdziwą ozdobą, szlachetni będą słuchać i pochwalać te słowa. Nie jestem poetą, ani biegłym w wyrażaniu się; jestem pozbawiony sztuk i nauki. Litery i znaczenia, wielorakie ozdoby stylu; wiele metrów i różnorodne kompozycje; Niekończące się rozróżnienia emocji i smaku; różne rodzaje poetyckich wad i zalet, Z poetyckiego rozeznania nie mam nawet jednej cząstki: mówię zwykłą prawdę, pisząc na czystej kartce.

Verse 20 (दोहा/सोरठा)

भनिति मोरि सब गुन रहित बिस्व बिदित गुन एक। सो बिचारि सुनिहहिं सुमति जिन्ह कें बिमल बिवेक।।9।।

bhaniti mori saba guna rahita bisva bidita guna eka | so bicāri sunihahiṁ sumati jinha keṁ bimala biveka ||9||

Moja mowa jest pozbawiona wszelkiej doskonałości, z wyjątkiem jednej cnoty, znanej na całym świecie. Niech mądrzy, których rozeznanie jest czyste, rozważą ją dobrze, a potem udzielą jej swego słuchu.