Bala Kanda

उत्तरकाण्डस्य समग्रः भाव-प्रवाहः ‘विरह-समाधानात्’ ‘शान्त-तत्त्वम्’ प्रति वर्धते। आरम्भे अयोध्यायाः भरतस्य च दीर्घः विरहः राम-आगमनस्य ‘अनुष्ठान-परमोन्नतौ’ द्रवति—करुणातः हर्ष/आनन्दं प्रति। ततः राज्याभिषेकः बाह्य-उत्सवो न, ‘चित्ताभिषेकः’ भवति: राम-सीतयोः शोभा (भक्ति-शृङ्गारः) सेवक-त्राणं (दास्यं) च सह शान्त-रसः गाढीभवति। मध्य-उत्तर-भागे अद्भुतस्य उभारः (माया/ब्रह्माण्ड-दर्शनम्, भक्ति-प्रतापः) साधकं विस्मयात् वैराग्यं प्रति मोदयति। अन्ते कलियुग-वर्णनम्, अधम-लक्षणानां सूची, ‘विना X न Y’ इव सूत्राणि च शान्त-रसे नीत्युपदेश-धारां ददति—भ्रमित-जीवे दया-रूपा करुणा, असार-जगति विरक्ति-रूपं वैराग्यं च सह; कथायाः निष्कर्षः ‘भक्ति-चिन्तामणि’ इव स्थैर्ये समाप्यते।