Prakarana 16

Verse 318 (दोहा/सोरठा)

तहँ करि भोग बिसाल तात गउँ कछु काल पुनि। होइहहु अवध भुआल तब मैं होब तुम्हार सुत।।151।।

tahā̃ kari bhoga bisāla tāta gaũ kachu kāla puni | hoihahu avadha bhuāla taba maĩ hoba tumhāra suta ||151||

„Tam, po rozkoszowaniu się obfitymi rozrywkami przez pewien czas, drogi ojcze, powrócę znów. Gdy staniesz się królem Ajodhji, wtedy narodzę się jako twój syn.”

Verse 319 (चौपाई)

इच्छामय नरबेष सँवारें। होइहउँ प्रगट निकेत तुम्हारे।। अंसन्ह सहित देह धरि ताता। करिहउँ चरित भगत सुखदाता।। जे सुनि सादर नर बड़भागी। भव तरिहहिं ममता मद त्यागी।। आदिसक्ति जेहिं जग उपजाया। सोउ अवतरिहि मोरि यह माया।। पुरउब मैं अभिलाष तुम्हारा। सत्य सत्य पन सत्य हमारा।। पुनि पुनि अस कहि कृपानिधाना। अंतरधान भए भगवाना।। दंपति उर धरि भगत कृपाला। तेहिं आश्रम निवसे कछु काला।। समय पाइ तनु तजि अनयासा। जाइ कीन्ह अमरावति बासा।।

icchāmaya narabeṣa saṁvāreṁ | hoihaũ pragaṭa niketa tumhāre || aṁsanha sahita deha dhari tātā | karihaũ carita bhagata sukhadātā || je suni sādara nara baṛabhāgī | bhava tarihahiṁ mamatā mada tyāgī || ādisakti jehiṁ jaga upajāyā | sou avatarihi mori yaha māyā || purauba maiṁ abhilāṣa tumhārā | satya satya pana satya hamārā || puni puni asa kahi kṛpānidhānā | antaradhāna bhae bhagavānā || daṁpati ura dhari bhagata kṛpālā | tehiṁ āśrama nivase kachu kālā || samaya pāi tanu taji anayāsā | jāi kīnha amarāvati bāsā ||

„Przyjmując postać ludzką ukształtowaną według Mojej własnej woli, objawię się, o ukochany, w twoim własnym domu. Biorąc ciało wraz z Moimi boskimi częściami, będę dokonywał czynów, które dają radość Moim bhaktom. Ci wielce szczęśliwi ludzie, którzy usłyszą te czyny z czcią, przekroczą ocean stawania się, odrzucając przywiązanie i upojenie pychą. Ta pierwotna Moc, dzięki której świat został stworzony, ona również zstąpi; taka jest ta Moja māyā. Spełnię twoje pragnienie. Prawdziwe, prawdziwe, Moja przysięga jest prawdziwa; prawdziwe jest Moje słowo.” Mówiąc tak raz po raz, Skarbnik współczucia, Pan, zniknął z oczu. Pobożna para, zachowując w sercach łaskawego bhaktę, przebywała przez pewien czas w tym pustelni. A gdy nadeszła godzina, opuścili ciało bez cierpienia i udali się, by zamieszkać w Amarāvatī.

Verse 320 (दोहा/सोरठा)

यह इतिहास पुनीत अति उमहि कही बृषकेतु। भरद्वाज सुनु अपर पुनि राम जनम कर हेतु।।152।।

yaha itihāsa punīta ati umahi kahī bṛṣaketu | bharadvāja sunu apara puni rāma janama kara hetu ||152||

To najświętsze opowiadanie Bṛṣaketu (Śiwa) przekazał Umā. Teraz, o Bharadvādźo, posłuchaj ponownie: opowiem przyczynę i cel zstąpienia Rāmy.

Verse 321 (चौपाई)

सुनु मुनि कथा पुनीत पुरानी। जो गिरिजा प्रति संभु बखानी।। बिस्व बिदित एक कैकय देसू। सत्यकेतु तहँ बसइ नरेसू।। धरम धुरंधर नीति निधाना। तेज प्रताप सील बलवाना।। तेहि कें भए जुगल सुत बीरा। सब गुन धाम महा रनधीरा।। राज धनी जो जेठ सुत आही। नाम प्रतापभानु अस ताही।। अपर सुतहि अरिमर्दन नामा। भुजबल अतुल अचल संग्रामा।। भाइहि भाइहि परम समीती। सकल दोष छल बरजित प्रीती।। जेठे सुतहि राज नृप दीन्हा। हरि हित आपु गवन बन कीन्हा।।

sunu muni kathā punīta purānī | jo girijā prati saṃbhu bakhānī || bisva bidita eka kaikaya desū | satyaketū tahã basai naresū || dharama dhuraṃdhara nīti nidhānā | teja pratāpa sīla balavānā || tehi kẽ bhae jugala suta bīrā | saba guna dhāma mahā ranadhīrā || rāja dhanī jo jeṭha suta āhī | nāma pratāpabhānu asa tāhī || apara sutahi arimardana nāmā | bhujabala atula acala saṃgrāmā || bhāihi bhāihi parama samītī | sakala doṣa chala barajita prītī || jeṭhe sutahi rāja nṛpa dīnhā | hari hita āpu gavana bana kīnhā ||

Słuchaj, o mędrcze, tej dawnej opowieści, która oczyszcza, takiej, jaką Śambhu opowiedział Giridźi. Istniało królestwo słynne na całym świecie, kraj Kekaji; tam król Satjaketu mieszkał. Obrońca dharmy, prawdziwy skarbiec mądrej polityki, potężny w blasku i sławie, bogaty w uprzejmość i siłę. Jemu urodzili się dwaj bohaterscy synowie, siedziby wszelkiej doskonałości, wielcy i niezłomni w zgiełku bitwy. Starszy, godny nosić brzemię rządów, nosił imię Pratāpbhānu. Drugi syn był zwany Arimardanem, siła jego ramion była nieporównywalna, niezachwiana w walce. Między braćmi panowała doskonała harmonia: miłość, z której wykluczona była wszelka wada i wszelki podstęp. Król przekazał królestwo starszemu synowi; a młodszy, dla Hari, sam udał się do lasu.

Verse 322 (दोहा/सोरठा)

जब प्रतापरबि भयउ नृप फिरी दोहाई देस। प्रजा पाल अति बेदबिधि कतहुँ नहीं अघ लेस।।153।।

jaba pratāpa-rabi bhayu nṛpa phirī dohāī desa | prajā pāla ati beda-bidhi katahū̃ nahī̃ agha lesa ||153||

Gdy słońcopodobny blask króla został utrwalony, obwieszczenia ponownie rozbrzmiały przez królestwo. Strzegł on swych poddanych ściśle według porządku Wed; nigdzie nie było nawet najmniejszego śladu grzechu.

Verse 323 (चौपाई)

नृप हितकारक सचिव सयाना। नाम धरमरुचि सुक्र समाना।। सचिव सयान बंधु बलबीरा। आपु प्रतापपुंज रनधीरा।। सेन संग चतुरंग अपारा। अमित सुभट सब समर जुझारा।। सेन बिलोकि राउ हरषाना। अरु बाजे गहगहे निसाना।। बिजय हेतु कटकई बनाई। सुदिन साधि नृप चलेउ बजाई।। जँह तहँ परीं अनेक लराईं। जीते सकल भूप बरिआई।। सप्त दीप भुजबल बस कीन्हे। लै लै दंड छाड़ि नृप दीन्हें।। सकल अवनि मंडल तेहि काला। एक प्रतापभानु महिपाला।।

nṛpa hitakāraka saciva sayānā | nāma dharmaruci śukra samānā || saciva sayāna bandhu balabīrā | āpu pratāpapuñja raṇadhīrā || sena saṅga caturaṅga apārā | amita subhaṭa saba samara jujhārā || sena biloki rāu haraṣānā | aru bāje gahagahe nisānā || bijaya hetu kaṭakaī banāī | sudina sādhi nṛpa caleu bajāī || jaṁha taṁha parīṁ aneka larāīṁ | jīte sakala bhūpa bariāī || sapta dīpa bhujabala basa kīnhe | lai lai daṇḍa chāḍi nṛpa dīnhe || sakala avani maṇḍala tehi kālā | eka pratāpabhānu mahipālā ||

Król miał roztropnego ministra, prawdziwego dobroczyńcę królestwa, imieniem Dharmarućzi, w polityce równego Śukrze. Minister był mądry; jego krewny był potężnym bohaterem; a sam król był skarbnicą blasku, niezłomnym w bitwie. Z nimi stała się ogromna czteroraka armia, z niezliczonymi wojownikami, wszystkimi doświadczonymi w walce. Widząc armię, władca radował się, a wojskowe sygnały, bębny i trąby, rozbrzmiewały głośno. Dla zwycięstwa ułożył oddziały wojska; wybierając pomyślny dzień, król wyruszył z dźwiękami wojennymi. W wielu miejscach toczono bitwy; dzięki przewadze podbił wszystkich innych królów. Siłą swoich ramion podporządkował sobie siedem kontynentów; biorąc trybut i odpuszczając karę, pozwalał królom odejść. W tym czasie, nad całym kręgiem ziemi, był tylko jeden monarcha, słońce męstwa i majestatu.

Verse 324 (दोहा/सोरठा)

स्वबस बिस्व करि बाहुबल निज पुर कीन्ह प्रबेसु। अरथ धरम कामादि सुख सेवइ समयँ नरेसु।।154।।

svabasu bisva kari bāhubala nija pura kīnha prabesu | aratha dharama kāmādi sukha sevai samayaṁ naresu ||154||

Mocą swoich ramion podporządkowawszy sobie całą ziemię, król wszedł do własnej stolicy. Wtedy, w odpowiednim czasie i z należytą przyzwoitością, podążał za arthą i dharmą, i cieszył się prawowitymi przyjemnościami zaczynając od kāmy, tak kosztując szczęścia przystającego władcy.

Verse 325 (चौपाई)

भूप प्रतापभानु बल पाई। कामधेनु भै भूमि सुहाई।। सब दुख बरजित प्रजा सुखारी। धरमसील सुंदर नर नारी।। सचिव धरमरुचि हरि पद प्रीती। नृप हित हेतु सिखव नित नीती।। गुर सुर संत पितर महिदेवा। करइ सदा नृप सब कै सेवा।। भूप धरम जे बेद बखाने। सकल करइ सादर सुख माने।। दिन प्रति देह बिबिध बिधि दाना। सुनहु सास्त्र बर बेद पुराना।। नाना बापीं कूप तड़ागा। सुमन बाटिका सुंदर बागा।। बिप्रभवन सुरभवन सुहाए। सब तीरथन्ह बिचित्र बनाए।।

bhūpa pratāpa-bhānu bala pāī. kāma-dhenu bhai bhūmi suhāī.. saba dukha barajita prajā sukhārī. dharama-sīla sundara nara nārī.. saciva dharama-ruci hari-pada prītī. nṛpa-hita hetu sikhava nita nītī.. guru sura santa pitara mahi-devā. karai sadā nṛpa saba kai sevā.. bhūpa dharama je beda bakhāne. sakala karai sādara sukha māne.. dina prati deha bibidha bidhi dānā. sunahu sāstra bara beda purānā.. nānā bāpīṁ kūpa taṛāgā. sumana bāṭikā sundara bāgā.. bipra-bhavana sura-bhavana suhāe. saba tīrathanha bicitra banāe..

Król, słońce męstwa, zyskawszy siłę, uczynił ziemię piękną; stała się ona jak krowa spełniająca życzenia. Wszelki smutek był zakazany; ludzie byli szczęśliwi. Mężczyźni i kobiety byli piękni i niezłomni w dharmie. Ministrowie skłonni byli do prawości i oddani stopom Hari; dla dobra królestwa codziennie nauczali polityki i właściwego postępowania. Nauczycieli, bogów, świętych, przodków i braminów, „bogów na ziemi”, król zawsze służył i czcił. Królewska dharma, którą głoszą Wedy, przestrzegał jej wszystkich z czcią i znajdował w niej radość. Dzień po dniu dawał dary na różne sposoby, jak nakazują doskonałe pisma, Wedy i Purany. Wiele studni, studni głębinowych i zbiorników wodnych wykonano; ogrody kwiatowe i urocze gaje posadzono. Piękne były domy nadane braminom i świątynie bogów; i cudowne miejsca pielgrzymkowe zostały ustanowione wszędzie.

Verse 326 (दोहा/सोरठा)

जँह लगि कहे पुरान श्रुति एक एक सब जाग। बार सहस्त्र सहस्त्र नृप किए सहित अनुराग।।155।।

jaṁh lagi kahe purāna śruti eka-eka saba jāga | bāra sahastra sahastra nṛpa kiē sahita anurāga ||155||

Jak opowiadają Purany i Sruti, wszystkie znane historie świata, powtarzając tysiące razy, tysiącami królów powstawało, i to z pełnym oddaniem dla prawości i Pana.

Verse 327 (चौपाई)

हृदयँ न कछु फल अनुसंधाना। भूप बिबेकी परम सुजाना।। करइ जे धरम करम मन बानी। बासुदेव अर्पित नृप ग्यानी।। चढ़ि बर बाजि बार एक राजा। मृगया कर सब साजि समाजा।। बिंध्याचल गभीर बन गयऊ। मृग पुनीत बहु मारत भयऊ।। फिरत बिपिन नृप दीख बराहू। जनु बन दुरेउ ससिहि ग्रसि राहू।। बड़ बिधु नहि समात मुख माहीं। मनहुँ क्रोधबस उगिलत नाहीं।। कोल कराल दसन छबि गाई। तनु बिसाल पीवर अधिकाई।। घुरुघुरात हय आरौ पाएँ। चकित बिलोकत कान उठाएँ।।

hṛdayaṁ na kachu phala anusandhānā. bhūpa bibekī parama sujānā.. karai je dharama karama mana bānī. bāsudeva arpita nṛpa gyānī.. caṛhi bara bāji bāra eka rājā. mṛgayā kara saba sāji samājā.. biṁdhyācala gabhīra bana gayū. mṛga punīta bahu mārat bhayū.. phirata bipina nṛpa dīkha barāhū. janu bana dureu sasi-hi grasi rāhū.. baṛa bidhu nahi samāta mukha māhīṁ. manahuṁ krodha-basa ugilata nāhīṁ.. kola karāla dasana chabi gāī. tanu bisāla pīvara adhikāī.. ghuru-ghurāta haya ārau pāeṁ. cakita bilokata kāna uṭhāeṁ..

W sercu nie szukał żadnego egoistycznego owocu; król był roztropny i niezwykle mądry. Cokolwiek uczynił sprawiedliwego, myślą i mową, ten znający władca ofiarował Wasudewie. Wsiadłszy na szlachetnego rumaka, król wyruszył na polowanie z całym rynsztunkiem i orszakiem. Wszedł w głębokie lasy wzgórz Windhja i tam zabił wiele jeleni. Wędrując po dziczy, król ujrzał dzika, jak Rahu w lesie pożerający księżyc. Tak wielka była ta kula, że nie mogła pomieścić się w jego paszczy, jakby opętany gniewem, nie przestawał połykać. Jego kły były straszliwe, ciało olbrzymie i krępe. Chrząkał; koń też tupał kopytami, patrzał zdumiony i nastawiał uszy.

Verse 328 (दोहा/सोरठा)

नील महीधर सिखर सम देखि बिसाल बराहु। चपरि चलेउ हय सुटुकि नृप हाँकि न होइ निबाहु।।156।।

nīla mahīdhara śikhara sama dekhi bisāla barāhu | capari caleu haya suṭuki nṛpa hā̃ki na hoi nibāhu ||156||

Ujrzawszy tego kolosalnego Dzika, ciemnobiałego, jak szczyt potężnej góry, król ruszył natychmiast; popędził konia i pędził tak szybko, że żadna powściągliwość nie mogła go powstrzymać.

Verse 329 (चौपाई)

आवत देखि अधिक रव बाजी। चलेउ बराह मरुत गति भाजी।। तुरत कीन्ह नृप सर संधाना। महि मिलि गयउ बिलोकत बाना।। तकि तकि तीर महीस चलावा। करि छल सुअर सरीर बचावा।। प्रगटत दुरत जाइ मृग भागा। रिस बस भूप चलेउ संग लागा।। गयउ दूरि घन गहन बराहू। जहँ नाहिन गज बाजि निबाहू।। अति अकेल बन बिपुल कलेसू। तदपि न मृग मग तजइ नरेसू।। कोल बिलोकि भूप बड़ धीरा। भागि पैठ गिरिगुहाँ गभीरा।। अगम देखि नृप अति पछिताई। फिरेउ महाबन परेउ भुलाई।।

āvata dekhi adhika rava bājī. caleu barāha maruta gati bhājī.. turata kīnha nṛpa sara saṁdhānā. mahi mili gayau bilokata bānā.. taki-taki tīra mahīsa calāvā. kari chala suara sarīra bacāvā.. pragaṭata durata jāi mṛga bhāgā. risa basa bhūpa caleu saṅga lāgā.. gayau dūri ghana gahana barāhū. jahã nāhina gaja bāji nibāhū.. ati akela bana bipula kalesū. tadapi na mṛga maga tajai naresū.. kola biloki bhūpa baṛa dhīrā. bhāgi paiṭha giriguhā̃ gabhīrā.. agama dekhi nṛpa ati pachitāī. phireu mahābana pareu bhulāī..

Widząc zbliżających się jeźdźców z wielkim hałasem, dzik uciekł z szybkością wiatru. Natychmiast król przyłożył i wycelował strzałę; lecz patrząc, pocisk uderzył w ziemię. Raz za razem strzelał do potężnej bestii; sprytnymi zwrotami dzik ratował swoje ciało. Wtedy ukazując się tylko na moment, zwierzyna pomknęła dalej; a król, opanowany gniewem, ścigał ją z bliska. Uciekł daleko w gęstą i mroczną puszczę, gdzie ani słonie, ani konie nie mogły dotrzymać kroku. Sam w lesie i w straszliwym trudzie, jednakże pan ludzi nie porzucał śladu bestii. Widząc dzika, stanowczy król parł naprzód; lecz ten uciekł i wszedł w głęboką jaskinię w górze. Znajdując ją niedostępną, król bardzo żałował; zawrócił i w tym rozległym lesie popadł w zażenowanie.

Verse 330 (दोहा/सोरठा)

खेद खिन्न छुद्धित तृषित राजा बाजि समेत। खोजत ब्याकुल सरित सर जल बिनु भयउ अचेत।।157।।

kheda khinna chuddhita tṛṣita rājā bāji sameta | khojata byākula sarita sara jala binu bhayu aceta ||157||

Wyczerpany bólem, przygnębiony i dręczony głodem i pragnieniem, król, koń i wszystko, błądził w niespokojnych poszukiwaniach. Lecz nie znajdując rzeki, jeziora ani wody, w końcu stracił zmysły.

Verse 331 (चौपाई)

फिरत बिपिन आश्रम एक देखा। तहँ बस नृपति कपट मुनिबेषा।। जासु देस नृप लीन्ह छड़ाई। समर सेन तजि गयउ पराई।। समय प्रतापभानु कर जानी। आपन अति असमय अनुमानी।। गयउ न गृह मन बहुत गलानी। मिला न राजहि नृप अभिमानी।। रिस उर मारि रंक जिमि राजा। बिपिन बसइ तापस कें साजा।। तासु समीप गवन नृप कीन्हा। यह प्रतापरबि तेहि तब चीन्हा।। राउ तृषित नहि सो पहिचाना। देखि सुबेष महामुनि जाना।। उतरि तुरग तें कीन्ह प्रनामा। परम चतुर न कहेउ निज नामा।।

phirata bipina āśrama eka dekhā | tahã̐ basa nṛpati kapaṭa munibeṣā || jāsu desa nṛpa līnha chaṛāī | samara sena taji gayau parāī || samaya pratāpabhānu kara jānī | āpana ati asamaya anumānī || gayau na gṛha mana bahuta galānī | milā na rājahi nṛpa abhimānī || risa ura māri raṅka jimi rājā | bipina basai tāpasa keṃ sājā || tāsu samīpa gavana nṛpa kīnhā | yaha pratāparabi tehi taba cīnhā || rāu tṛṣita nahi so pahicānā | dekhi subeṣa mahāmuni jānā || utari turaga teṃ kīnha pranāmā | parama catura na kaheu nija nāmā ||

Wędrując dalej, ujrzał pustelnię w lesie; tam mieszkał król, zdradliwy, w przebraniu mędrca. Jego królestwo zostało zajęte przez innego księcia; porzuciwszy wojsko w bitwie, uciekł do obcej ziemi. Wiedząc, że nadeszła godzina Pratapabhanu, uznał swój czas za najwłaściwszy. Nie wrócił do domu; jego umysł był pełen wyrzutów sumienia. Dumny król nie odzyskał swego królestwa, i z gniewem w sercu, jak żebrak udający króla, żył w lesie w przebraniu ascety. Książę zbliżył się do niego; wtedy Pratapa-ravi go rozpoznał. Król, pragnący i nieroztropny, nie poznał go; widząc piękne szaty, wziął go za wielkiego mędrca. Zsiadłszy z konia, złożył pokłon; będąc niezwykle przebiegłym, nie ujawnił swego imienia.

Verse 332 (दोहा/सोरठा)

भूपति तृषित बिलोकि तेहिं सरबरु दीन्ह देखाइ। मज्जन पान समेत हय कीन्ह नृपति हरषाइ।।158।।

bhūpati tṛṣita biloki tehiṁ sarabaru dīnha dekhāi | majjana pāna sameta haya kīnha nṛpati haraṣāi ||158||

Widząc króla spalonego pragnieniem, wskazał mu jezioro. Monarcha, wewnętrznie uradowany, wykąpał się tam i napił do syta.

Verse 333 (चौपाई)

गै श्रम सकल सुखी नृप भयऊ। निज आश्रम तापस लै गयऊ।। आसन दीन्ह अस्त रबि जानी। पुनि तापस बोलेउ मृदु बानी।। को तुम्ह कस बन फिरहु अकेलें। सुंदर जुबा जीव परहेलें।। चक्रबर्ति के लच्छन तोरें। देखत दया लागि अति मोरें।। नाम प्रतापभानु अवनीसा। तासु सचिव मैं सुनहु मुनीसा।। फिरत अहेरें परेउँ भुलाई। बडे भाग देखउँ पद आई।। हम कहँ दुर्लभ दरस तुम्हारा। जानत हौं कछु भल होनिहारा।। कह मुनि तात भयउ अँधियारा। जोजन सत्तरि नगरु तुम्हारा।।

gai śrama sakala sukhī nṛpa bhayū. nija āśrama tāpasa lai gayū.. āsana dīnha asta rabi jānī. puni tāpasa boleu mṛdu bānī.. ko tumha kasa bana phirahu akelẽ. sundara jubā jīva parahẽlẽ.. cakrabarti ke lacchana torẽ. dekhata dayā lāgi ati morẽ.. nāma pratāpabhānu avanīsā. tāsu saciva maiṁ sunahu munīsā.. phirata ahērẽ pareuṁ bhulāī. baṛe bhāga dekhuṁ pada āī.. hama kahaँ durlabha darasa tumhārā. jānata hauṁ kachu bhala honihārā.. kaha muni tāta bhayau aँdhiyārā. jojana sattari nagaru tumhārā..

Gdy odszedł kawałek, zmęczenie króla całkowicie zniknęło i poczuł się swobodnie. Asceta zabrał go wtedy do swojej pustelni. Postrzegając, że słońce zachodzi, zaoferował mu miejsce; wtedy pustelnik przemówił łagodnymi słowy: „Kim jesteś i dlaczego wędrujesz samotnie po lesie, tak piękny młodzieniec, żywa zagadka do zobaczenia? Znamiona władcy wszechświata są na tobie; widząc cię, wielkie współczucie budzi się w moim sercu. Twoje imię, słyszę, to Pratapabhanu, pan ziemi; a ja jestem jego ministrem, słuchaj, o mędrcze. Polując zgubiłem drogę; wielkim szczęściem trafiłem do twoich stóp. Dla mnie twój widok jest trudny do uzyskania; wiem, że coś dobrego ma się wydarzyć.” Mędrzec rzekł: „Dziecko, nadeszła ciemność; twoje miasto jest oddalone o siedemdziesiąt jojan.”

Verse 334 (दोहा/सोरठा)

निसा घोर गम्भीर बन पंथ न सुनहु सुजान। बसहु आजु अस जानि तुम्ह जाएहु होत बिहान।।159(क)।। तुलसी जसि भवतब्यता तैसी मिलइ सहाइ। आपुनु आवइ ताहि पहिं ताहि तहाँ लै जाइ।।159(ख)।।

nisā ghora gambhīra bana pantha na sunahu sujāna | basahu āju asa jāni tumha jāehu hota bihāna ||159(ka)|| tulasī jasi bhavatabyatā taisī milai sahāi | āpunu āvai tāhi paiṁ tāhi tahāṁ lai jāi ||159(kha)||

„Noc jest straszliwa, a leśny szlak głęboki i niebezpieczny, nie odrzucaj dobrej rady, o mądry. Pozostań tu dziś; wiedz to: o świcie możesz wyruszyć. Tak mówi Tulsidas: jaki jest czyjś los i wewnętrzna wartość, taka pomoc mu się trafia. Godnemu pomoc przychodzi sama; dociera do niego i prowadzi go dalej na właściwe miejsce.”

Verse 335 (चौपाई)

भलेहिं नाथ आयसु धरि सीसा। बाँधि तुरग तरु बैठ महीसा।। नृप बहु भाँती प्रसंसेउ ताही। चरन बंदी निज भाग्य सराही।। पुनि बोले मृदु गिरा सुहाई। जानि पिता प्रभु करउँ ढिठाई।। मोहि मुनीस सुत सेवक जानी। नाथ नाम निज कहहु बखानी।। तेहि न जान नृप नृपहि सो जाना। भूप सुह्रद सो कपट सयाना।। बैरी पुनि छत्री पुनि राजा। छल बल कीन्ह चहइ निज काजा।। समुझि राजसुख दुखित अराती। अवाँ अनल इव सुलगइ छाती।। सरल बचन नृप के सुनि काना। बयर सँभारि हृदयँ हरषाना।।

bhalehi nātha āyasu dhari sīsā | bā̃dhi turaga taru baiṭha mahīsā || nṛpa bahu bhā̃tī prasaṁseu tāhī | carana baṁdī nija bhāgya sarāhī || puni bole mṛdu girā suhāī | jāni pitā prabhu karaũ ḍhiṭhāī || mohi munīsa suta sevaka jānī | nātha nāma nija kahahu bakhānī || tehi na jāna nṛpa nṛpahi so jānā | bhūpa suhṛda so kapaṭa sayānā || bairī puni chatrī puni rājā | chala bala kīnha cahai nija kājā || samujhi rāja-sukha dukhita arātī | avā̃ anala iva sulagai chātī || sarala bacana nṛpa ke suni kānā | bayara sãbhāri hṛdayã haraṣānā ||

„Dobrze, panie, twoje polecenie na moją głowę.” Uwiązawszy konia do drzewa, jeździec usiadł. Król chwalił go na wiele sposobów, kłaniał się u jego stóp i błogosławił własny los. Wtedy łagodnym i miłym głosem rzekł: „Uważając cię za ojca, panie, odważam się być śmiały. Biorąc mnie za syna mędrca i twojego sługę, panie, łaskaw powiedz i wyjaw swoje imię.” Król go nie poznał; lecz on, w prawdzie, znał króla, pozornie przyjaciel, lecz zdradliwy oszust. Wróg, Kszatrija i król przy tym: podstępem i siłą chciał dokonać swych celów. Myśląc o królewskim szczęściu, wróg czuł ból; jakby ogniem, jego pierś zaczęła płonąć. Słysząc proste słowa króla swymi uszami, zebrał swą nienawiść i w sercu się radował.

Verse 336 (दोहा/सोरठा)

कपट बोरि बानी मृदुल बोलेउ जुगुति समेत। नाम हमार भिखारि अब निर्धन रहित निकेति।।160।।

kapaṭ bori bānī mṛdula boleu juguti sameta | nāma hamāra bhikhāri aba nirdhana rahita niketi ||160||

Odrzucając wszelki podstęp, przemówił łagodnymi słowami i stosowną taktyką: "Moje imię to Żebrak; od tej chwili jestem nędzarzem, nie mającym żadnego domu."

Verse 337 (चौपाई)

कह नृप जे बिग्यान निधाना। तुम्ह सारिखे गलित अभिमाना।। सदा रहहि अपनपौ दुराएँ। सब बिधि कुसल कुबेष बनाएँ।। तेहि तें कहहि संत श्रुति टेरें। परम अकिंचन प्रिय हरि केरें।। तुम्ह सम अधन भिखारि अगेहा। होत बिरंचि सिवहि संदेहा।। जोसि सोसि तव चरन नमामी। मो पर कृपा करिअ अब स्वामी।। सहज प्रीति भूपति कै देखी। आपु बिषय बिस्वास बिसेषी।। सब प्रकार राजहि अपनाई। बोलेउ अधिक सनेह जनाई।। सुनु सतिभाउ कहउँ महिपाला। इहाँ बसत बीते बहु काला।।

kaha nṛpa je bigyāna nidhānā | tumha sārikhē galita abhimānā || sadā rahahi apanapau durāēṁ | saba bidhi kusala ku-bēṣa banāēṁ || tēhi tēṁ kahahi santa śruti ṭērēṁ | parama akiñcana priya hari केरēṁ || tumha sama adhana bhikhāri agēhā | hōta birañci sivahi sandēhā || jōsi-sōsi tava carana namāmī | mō para kṛpā kari-a aba svāmī || sahaja prīti bhūpati kai dēkhī | āpu biṣaya bisvāsa bisēṣī || saba prakāra rājahi apanāī | bōlēu adhika sanēha janāī || sunu satibhāu kahuṁ mahipālā | ihāṁ basata bītē bahu kālā ||

"O Królu, jesteś skarbnicą rozeznania; w ludziach takich jak ty, duma już dawno się stopiła. Zawsze utrzymujesz okazywanie siebie w ukryciu, a na każdy sposób zachowujesz roztropny zewnętrzny wygląd. Dlatego święci i Wedy głoszą: ci, którzy są najwyżej 'ubodzy w sobie', są najdrożsi Hari. Żebrak tak nędzny i bezdomny jak ty - taki rzuciłby nawet Brahmę i Śiwę w zwątpienie! Po dokładnym rozważeniu kłaniam się u twoich stóp; teraz, panie mój, bądź mi łaskawy." Król ujrzał jego naturalną życzliwość i jego niezwykłą pewność celu. Na każdy sposób przyjął go jako swego własnego i przemówił słowami, które okazywały jeszcze większą miłość: 'Słuchaj, o opiekunie ziemi: powiem ci moją prawdziwą intencję. Przebywałem tu przez długi czas...'"