सोपान-प्रवेश: ‘श्रद्धा-जननी बाल-लीला’ से साधक का चित्त शुद्ध होता है। बालकाण्ड में भक्ति का बीज (नाम, रूप, गुण, लीला) हृदय-भूमि में पड़ता है—अहंकार के ‘धनुष’ का भंजन और गुरु-कृपा की स्थापना इस सीढ़ी का मूल संकेत है। प्रस्तुत अंश में परशुराम का क्रोध, राम की विनय-नीति, और अंततः परशुराम का आत्मसमर्पण—साधक के भीतर ‘रज-तम’ से ‘सत्त्व’ की ओर चढ़ाई का रूपक बनते हैं।
Dominującą rasą tego epizodu jest zlanie się vīra (heroicznej) i śānta (spokojnej), z błyskami hāsya i karuṇā. Groźny blask Paraśurāmy wyrażony jest w wedyjskiej terminologii ofiarnej, topór, yajña, oblat, drewtka rozpalające, i obrazy takie jak „ogień gniewu”, nadając gniewowi płaszcz religijnego autorytetu. Natomiast mowa Rāmy to czysty strumień vinaya-rasa (pokorowej uprzejmości): nazywając Siebie „małym z imienia”, czcząc godność brāhmaṇy, lecz objawiając prawdziwą potęgę bez śladu wściekłości. Tutaj Tulsī ustanawia swoją doktrynę: Pan w formie Saguṇa jest najwyższy łagodny, lecz, jak zasada Nirguṇa Brahman, nie do zwyciężenia. Na końcu, zachwycona miłość Paraśurāmy i okrzyki zwycięstwa sygnalizują, w szukającym, ukojenie „broni ego”: gniew (rajas) topnieje w pokorę (sattva) i staje się bhakti (miłością). To jest decydujące stadium w wznoszeniu się Bāla Kāṇḍa, uznanie mocy Guru i mocy Boga.
Ćaupai 280.1-4
बहइ न हाथु दहइ रिस छाती।भा कुठारु कुंठित नृपघाती।।
भयउ बाम बिधि फिरेउ सुभाऊ।मोरे हृदयँ कृपा कसि काऊ।।
आजु दया दुखु दुसह सहावा।सुनि सौमित्र बिहसि सिरु नावा।।
बाउ कृपा मूरति अनुकूला।बोलत बचन झरत जनु फूला।।
जौं पै कृपाँ जरिहिं मुनि गाता।क्रोध भएँ तनु राख बिधाता।।
देखु जनक हठि बालक एहू।कीन्ह चहत जड़ जमपुर गेहू।।
बेगि करहु किन आँखिन्ह ओटा।देखत छोट खोट नृप ढोटा।।
बिहसे लखनु कहा मन माहीं।मूदें आँखि कतहुँ कोउ नाहीं।।
bahai na hāthu dahai risa chātī |bhā kuṭhāru kuṁṭhita nṛpaghātī ||
bhayau bāma bidhi phireu subhāū |more hṛdayã kṛpā kasi kāū ||
āju dayā dukhu dusaha sahāvā |suni saumitra bihasi siru nāvā ||
bāu kṛpā mūrati anukūlā |bolata bacana jharata janu phūlā ||
jauṁ pai kṛpā̃ jarihiṁ muni gātā |krodha bhaẽ tanu rākha bidhātā ||
dekhu janaka haṭhi bālaka ehū |kīnha cahata jaṛa jamapura gehū ||
begi karahu kina ā̃khinha oṭā |dekhata choṭa khoṭa nṛpa ḍhoṭā ||
bihase lakhanu kahā mana māhīṁ |mūdeṁ ā̃khi katahũ kou nāhīṁ ||
Moja ręka się nie porusza, a moja pierś płonie z gniewu; topór, zabójca królów, stępił się. Los zwrócił się przeciwko mnie i moja natura się zmieniła; jakże współczucie mogłoby kiedykolwiek powstać w moim sercu? Dziś współczucie kazało mi znieść nieznośny ból. Słysząc to, syn Sumitry uśmiechnął się i skłonił głowę. «Twoje współczucie, w którym litość przybiera cielesną postać, jest zaprawdę łaskawe: gdy mówisz, to jakby kwiaty padały z twoich słów. Jeśli ciało mędrca zostaje spalone nawet przez jego litość, to niech Stwórca ochrania je, gdy wpadnie w gniew.» «Spójrz, Janako, ten chłopiec jest uparcie zawzięty; głupiec chce uczynić dom Jamy swoim domem. Dlaczego szybko nie ukryjesz go przed moimi oczami? Ten syn króla jest mały na widok, ale zły.» Lakshmana roześmiał się i powiedział w swoim umyśle: «Gdy oczy są zamknięte, nigdzie nie ma nikogo.»
Doha 280
परसुरामु तब राम प्रति बोले उर अति क्रोधु।संभु सरासनु तोरि सठ करसि हमार प्रबोधु।।280।।
parasurāmu taba rāma prati bole ura ati krodhu |saṁbhu sarāsanu tori saṭha karasi hamāra prabodhu ||280||
Wtedy Paraszurama, z sercem pełnym wielkiego gniewu, rzekł do Ramy: "Nędzniku, czyż po złamaniu łuku Śambhu zamierzasz mnie teraz pouczać?"
Ćaupai 281.1-4
बंधु कहइ कटु संमत तोरें।तू छल बिनय करसि कर जोरें।।
करु परितोषु मोर संग्रामा।नाहिं त छाड़ कहाउब रामा।।
छलु तजि करहि समरु सिवद्रोही।बंधु सहित न त मारउँ तोही।।
भृगुपति बकहिं कुठार उठाएँ।मन मुसकाहिं रामु सिर नाएँ।।
गुनह लखन कर हम पर रोषू।कतहुँ सुधाइहु ते बड़ दोषू।।
टेढ़ जानि सब बंदइ काहू।बक्र चंद्रमहि ग्रसइ न राहू।।
राम कहेउ रिस तजिअ मुनीसा।कर कुठारु आगें यह सीसा।।
जेंहिं रिस जाइ करिअ सोइ स्वामी।मोहि जानि आपन अनुगामी।।
baṁdhu kahai kaṭu saṁmata toreṁ |tū chala binaya karasi kara joreṁ ||
karu paritoṣu mora saṁgrāmā |nāhiṁ ta chāṛa kahāuba rāmā ||
chalu taji karahi samaru sivadrohī |baṁdhu sahita na ta māraũ tohī ||
bhṛgupati bakahiṁ kuṭhāra uṭhāẽ |mana musakāhiṁ rāmu sira nāẽ ||
gunaha lakhana kara hama para roṣū |katahũ sudhāihu te baṛa doṣū ||
ṭeṛha jāni saba baṁdai kāhū |bakra caṁdramahi grasai na rāhū ||
rāma kaheu risa tajia munīsā |kara kuṭhāru āgeṁ yaha sīsā ||
jeṁhiṁ risa jāi karia soi svāmī |mohi jāni āpana anugāmī ||
Twój brat wypowiada ostre słowa, a dzieje się to za twoją zgodą; ty, ze złożonymi dłońmi, stosujesz podstęp w swojej pokorze. Zadowól mnie walką w bitwie; w przeciwnym razie wyrzeknij się imienia Ramy. O wrogu Śiwy, porzuć swój podstęp i walcz, albo zabiję ciebie wraz z twoim bratem. Pan Bhrigów wciąż szalał, z podniesionym toporem, podczas gdy Rama uśmiechał się w duchu i pochylał głowę. Rama pomyślał: Wina leży u Lakszmany, jednak jego gniew spada na mnie. Czasami wielka wina leży nawet w byciu prostym i szczerym. Wiedząc, że ktoś jest przewrotny, wszyscy kłaniają się przed nim; Rahu nie pożera sierpa księżyca, ponieważ jest zakrzywiony. Rama rzekł: «O panie mędrców, porzuć swój gniew. Topór jest w twej dłoni, a ta głowa stoi przed tobą.» «O panie, uczyń to, co odwróci twój gniew, i uznaj mnie za swego własnego wyznawcę.»
Doha 281
प्रभुहि सेवकहि समरु कस तजहु बिप्रबर रोसु।बेषु बिलोकें कहेसि कछु बालकहू नहिं दोसु।।281।।
prabhuhi sevakahi samaru kasa tajahu biprabara rosu |beṣu bilokeṁ kahesi kachu bālakahū nahiṁ dosu ||281||
Jak może być bitwa między panem a jego sługą? Porzuć swój gniew, o najlepszy z braminów. Widząc twój strój, chłopiec powiedział coś; mimo to dziecko nie jest winne.
Ćaupai 282.1-4
देखि कुठार बान धनु धारी।भै लरिकहि रिस बीरु बिचारी।।
नामु जान पै तुम्हहि न चीन्हा।बंस सुभायँ उतरु तेंहिं दीन्हा।।
जौं तुम्ह औतेहु मुनि की नाईं।पद रज सिर सिसु धरत गोसाईं।।
छमहु चूक अनजानत केरी।चहिअ बिप्र उर कृपा घनेरी।।
हमहि तुम्हहि सरिबरि कसि नाथा।कहहु न कहाँ चरन कहँ माथा।।
राम मात्र लघु नाम हमारा।परसु सहित बड़ नाम तोहारा।।
देव एकु गुनु धनुष हमारें।नव गुन परम पुनीत तुम्हारें।।
सब प्रकार हम तुम्ह सन हारे।छमहु बिप्र अपराध हमारे।।
dekhi kuṭhāra bāna dhanu dhārī |bhai larikahi risa bīru bicārī ||
nāmu jāna pai tumhahi na cīnhā |baṁsa subhāyã utaru teṁhiṁ dīnhā ||
jauṁ tumha autehu muni kī nāīṁ |pada raja sira sisu dharata gosāīṁ ||
chamahu cūka anajānata kerī |cahia bipra ura kṛpā ghanerī ||
hamahi tumhahi saribari kasi nāthā |kahahu na kahā̃ carana kahã māthā ||
rāma mātra laghu nāma hamārā |parasu sahita baṛa nāma tohārā ||
deva eku gunu dhanuṣa hamāreṁ |nava guna parama punīta tumhāreṁ ||
saba prakāra hama tumha sana hāre |chamahu bipra aparādha hamāre ||
Widząc cię niosącego topór, strzały i łuk, i biorąc cię za wojownika, gniew powstał w chłopcu. Znał twoje imię, lecz cię nie rozpoznał, i odpowiedział ci zgodnie z naturą własnego rodu. Gdybyś przybył w sposób mędrca, panie mój, dziecię położyłoby pył twoich stóp na swoją głowę. Wybacz winę tego, kto działał nieświadomie; serce bramina powinno być pełne obfitego współczucia. Jakie porównanie może być między tobą a mną, panie? Powiedz mi, gdzie są stopy, a gdzie głowa? Moje imię to tylko Rama, i jest ono małe; twoje jest wielkie, bo nosi topór wraz z sobą. Panie, mój łuk ma tylko jedną strunę; twój ma dziewięć najświętszych cnót. Na wszelki sposób jestem mniejszy wobec ciebie. Wybacz moją obrazę, o braminie.
Doha 282
बार बार मुनि बिप्रबर कहा राम सन राम।बोले भृगुपति सरुष हसि तहूँ बंधु सम बाम।।282।।
bāra bāra muni biprabara kahā rāma sana rāma |bole bhṛgupati saruṣa hasi tahū̃ baṁdhu sama bāma ||282||
Wielokrotnie Rama zwracał się do Parashuramy, nazywając go «mędrcem» i «najlepszym z braminów». Wtedy Bhrigupati, pan Bhrigów, przemówił w gniewie, ze szyderczym śmiechem: «Ty również jesteś przewrotny, tak jak twój brat.»
Ćaupai 283.1-4
निपटहिं द्विज करि जानहि मोही।मैं जस बिप्र सुनावउँ तोही।।
चाप स्रुवा सर आहुति जानू।कोप मोर अति घोर कृसानु।।
समिधि सेन चतुरंग सुहाई।महा महीप भए पसु आई।।
मै एहि परसु काटि बलि दीन्हे।समर जग्य जप कोटिन्ह कीन्हे।।
मोर प्रभाउ बिदित नहिं तोरें।बोलसि निदरि बिप्र के भोरें।।
भंजेउ चापु दापु बड़ बाढ़ा।अहमिति मनहुँ जीति जगु ठाढ़ा।।
राम कहा मुनि कहहु बिचारी।रिस अति बड़ि लघु चूक हमारी।।
छुअतहिं टूट पिनाक पुराना।मैं कहि हेतु करौं अभिमाना।।
nipaṭahiṁ dvija kari jānahi mohī |maiṁ jasa bipra sunāvaũ tohī ||
cāpa sruvā sara āhuti jānū |kopa mora ati ghora kṛsānu ||
samidhi sena caturaṁga suhāī |mahā mahīpa bhae pasu āī ||
mai ehi parasu kāṭi bali dīnhe |samara jagya japa koṭinha kīnhe ||
mora prabhāu bidita nahiṁ toreṁ |bolasi nidari bipra ke bhoreṁ ||
bhaṁjeu cāpu dāpu baṛa bāṛhā |ahamiti manahũ jīti jagu ṭhāṛhā ||
rāma kahā muni kahahu bicārī |risa ati baṛi laghu cūka hamārī ||
chuatahiṁ ṭūṭa pināka purānā |maiṁ kahi hetu karauṁ abhimānā ||
Uważasz mnie za zwykłego brahmina, całkowicie. Posłuchaj, a powiem ci, jakim brahminem jestem. Wiedz, że mój łuk to ofiarna łyżka, moje strzały to ofiara, a mój gniew to straszliwy, płonący ogień. Wspaniała czteroczęściowa armia to opał, a wielcy królowie stali się ofiarnymi zwierzętami. Tym toporem poćinałem ich i złożyłem w ofierze; dokonałem milionów takich ofiar bitwy. Moja moc jest ci nieznana, dlatego mówisz do mnie z pogardą, biorąc mnie za brahmina. Złamałeś łuk, a twoja duma bardzo urosła, jakbyś w swojej pyche stał tam, mając zdobyty świat. Rama rzekł: «O mędrcu, zastanów się, zanim przemówisz. Twój gniew jest bardzo wielki, podczas gdy moja wina jest mała.» Stary łuk Pinaka pękł przy samym dotknięciu. Dlaczego miałbym być dumny, mówiąc, z jakiej przyczyny?
Doha 283
जौं हम निदरहिं बिप्र बदि सत्य सुनहु भृगुनाथ।तौ अस को जग सुभटु जेहि भय बस नावहिं माथ।।283।।
jauṁ hama nidarahiṁ bipra badi satya sunahu bhṛgunātha |tau asa ko jaga subhaṭu jehi bhaya basa nāvahiṁ mātha ||283||
Posłuchaj, o Panie Bhrigów, prawdy: jeśli miałbym cię zlekceważyć, nazywając cię brahminem, to ktoż na świecie, choćby był największym wojownikiem, przed kim skłoniłbym głowę ze strachu?
Ćaupai 284.1-4
देव दनुज भूपति भट नाना।समबल अधिक होउ बलवाना।।
जौं रन हमहि पचारै कोऊ।लरहिं सुखेन कालु किन होऊ।।
छत्रिय तनु धरि समर सकाना।कुल कलंकु तेहिं पावँर आना।।
कहउँ सुभाउ न कुलहि प्रसंसी।कालहु डरहिं न रन रघुबंसी।।
बिप्रबंस कै असि प्रभुताई।अभय होइ जो तुम्हहि डेराई।।
सुनु मृदु गूढ़ बचन रघुपति के।उघरे पटल परसुधर मति के।।
राम रमापति कर धनु लेहू।खैंचहु मिटै मोर संदेहू।।
देत चापु आपुहिं चलि गयऊ।परसुराम मन बिसमय भयऊ।।
deva danuja bhūpati bhaṭa nānā |samabala adhika hou balavānā ||
jauṁ rana hamahi pacārai koū |larahiṁ sukhena kālu kina hoū ||
chatriya tanu dhari samara sakānā |kula kalaṁku tehiṁ pāvãra ānā ||
kahaũ subhāu na kulahi prasaṁsī |kālahu ḍarahiṁ na rana raghubaṁsī ||
biprabaṁsa kai asi prabhutāī |abhaya hoi jo tumhahi ḍerāī ||
sunu mṛdu gūṛha bacana raghupati ke |ughare paṭala parasudhara mati ke ||
rāma ramāpati kara dhanu lehū |khaiṁcahu miṭai mora saṁdehū ||
deta cāpu āpuhiṁ cali gayaū |parasurāma mana bisamaya bhayaū ||
Czy to bogowie, demony, królowie czy wojownicy jakiegokolwiek rodzaju, równi siłą lub potężniejsi, ktokolwiek jest mocny, jeśli ktokolwiek z nich wyzywa nas na walkę, będziemy walczyć z radością, nawet jeśli byłaby to sama Śmierć. Kto przyjmuje ciało kszatriji i cofa się przed bitwą, jest plamą na swoim rodzie i podłym nędznikiem. Mówię o naturze mojego rodu i nie chwalę mojej rodziny: Raghuowie nie boją się nawet Śmierci w bitwie. Taka jest potęga rodu braminów, że nawet ten, kto jest bez strachu, ciebie się boi. Słysząc te łagodne i głębokie słowa Pana Raghuów, zasłony umysłu Paraśuramy zostały podniesione. Rzekł: „Rama, weź w rękę łuk Wisznu, Pana Lakszmi, i naciągnij go, aby moja wątpliwość została usunięta.” Gdy Paraśurama podawał mu łuk, ten sam przeszedł w dłonie Ramy, a zdumienie napełniło jego umysł.
Doha 284
जाना राम प्रभाउ तब पुलक प्रफुल्लित गात।जोरि पानि बोले बचन ह्दयँ न प्रेमु अमात।।284।।
jānā rāma prabhāu taba pulaka praphullita gāta |jori pāni bole bacana hdayã na premu amāta ||284||
Wtedy poznał potęgę Ramy; jego ciało zadrżało i rozkwitło z radości. Ze złożonymi rękami wypowiedział słowa, gdyż miłość nie mieściła się w jego sercu.
Ćaupai 285.1-4
जय रघुबंस बनज बन भानू।गहन दनुज कुल दहन कृसानु।।
जय सुर बिप्र धेनु हितकारी।जय मद मोह कोह भ्रम हारी।।
बिनय सील करुना गुन सागर।जयति बचन रचना अति नागर।।
सेवक सुखद सुभग सब अंगा।जय सरीर छबि कोटि अनंगा।।
करौं काह मुख एक प्रसंसा।जय महेस मन मानस हंसा।।
अनुचित बहुत कहेउँ अग्याता।छमहु छमामंदिर दोउ भ्राता।।
कहि जय जय जय रघुकुलकेतू।भृगुपति गए बनहि तप हेतू।।
अपभयँ कुटिल महीप डेराने।जहँ तहँ कायर गवँहिं पराने।।
jaya raghubaṁsa banaja bana bhānū |gahana danuja kula dahana kṛsānu ||
jaya sura bipra dhenu hitakārī |jaya mada moha koha bhrama hārī ||
binaya sīla karunā guna sāgara |jayati bacana racanā ati nāgara ||
sevaka sukhada subhaga saba aṁgā |jaya sarīra chabi koṭi anaṁgā ||
karauṁ kāha mukha eka prasaṁsā |jaya mahesa mana mānasa haṁsā ||
anucita bahuta kaheũ agyātā |chamahu chamāmaṁdira dou bhrātā ||
kahi jaya jaya jaya raghukulaketū |bhṛgupati gae banahi tapa hetū ||
apabhayã kuṭila mahīpa ḍerāne |jahã tahã kāyara gavãhiṁ parāne ||
Chwała ci, słońce lasu lotosów rodu Raghu, i ogniu, który pochłania gąszcz rasy demonów! Chwała ci, dobroczyńco bogów, braminów i krów; chwała ci, który rozpraszasz dumę, iluzję, gniew i zamęt! Jesteś oceanem pokory, dobrego postępowania, współczucia i cnoty. Chwała ci, najbieglejszemu w sztuce słowa! Dajesz szczęście swoim sługom i jesteś piękny w każdej kończynie. Chwała ci, którego piękno ciała przewyższa dziesięć milionów bogów miłości! Jaką chwałę mogę złożyć jednymi ustami? Chwała ci, łabędziowi z jeziora Manasa w umyśle Maheshy! W mojej niewiedzy powiedziałem wiele rzeczy nieodpowiednich. Wybaczcie mi, wy dwaj bracia, przybytki przebaczenia. Mówiąc: «Chwała, chwała, chwała sztandarowi rodu Raghu!», Parashurama, pan Bhrigów, udał się do lasu, by praktykować ascezę. Przewrotni królowie, obawiający się własnego hańbienia, byli przerażeni, a tchórze wymykali się w milczeniu, każdy w innym kierunku.
Doha 285
देवन्ह दीन्हीं दुंदुभीं प्रभु पर बरषहिं फूल।हरषे पुर नर नारि सब मिटी मोहमय सूल।।285।।
devanha dīnhīṁ duṁdubhīṁ prabhu para baraṣahiṁ phūla |haraṣe pura nara nāri saba miṭī mohamaya sūla ||285||
Bogowie uderzyli w swoje bębny i sypali kwiaty na Pana. Wszyscy mężczyźni i kobiety miasta radowali się; bolesne udręki ułudy zostały zniszczone.
Ćaupai 286.1-4
अति गहगहे बाजने बाजे।सबहिं मनोहर मंगल साजे।।
जूथ जूथ मिलि सुमुख सुनयनीं।करहिं गान कल कोकिलबयनी।।
सुखु बिदेह कर बरनि न जाई।जन्मदरिद्र मनहुँ निधि पाई।।
गत त्रास भइ सीय सुखारी।जनु बिधु उदयँ चकोरकुमारी।।
जनक कीन्ह कौसिकहि प्रनामा।प्रभु प्रसाद धनु भंजेउ रामा।।
मोहि कृतकृत्य कीन्ह दुहुँ भाईं।अब जो उचित सो कहिअ गोसाई।।
कह मुनि सुनु नरनाथ प्रबीना।रहा बिबाहु चाप आधीना।।
टूटतहीं धनु भयउ बिबाहू।सुर नर नाग बिदित सब काहु।।
ati gahagahe bājane bāje |sabahiṁ manohara maṁgala sāje ||
jūtha jūtha mili sumukha sunayanīṁ |karahiṁ gāna kala kokilabayanī ||
sukhu bideha kara barani na jāī |janmadaridra manahũ nidhi pāī ||
gata trāsa bhai sīya sukhārī |janu bidhu udayã cakorakumārī ||
janaka kīnha kausikahi pranāmā |prabhu prasāda dhanu bhaṁjeu rāmā ||
mohi kṛtakṛtya kīnha duhũ bhāīṁ |aba jo ucita so kahia gosāī ||
kaha muni sunu naranātha prabīnā |rahā bibāhu cāpa ādhīnā ||
ṭūṭatahīṁ dhanu bhayau bibāhū |sura nara nāga bidita saba kāhu ||
Instrumenty muzyczne brzmiały z wielką radością, a wszystko było pięknie i pomyślnie urządzone. Zebrane w grupach kobiety o pięknych twarzach i pięknych oczach śpiewały melodyjne pieśni, głosami słodkimi jak głosy kukułek. Radość Dżanaki, króla Widehy, nie da się opisać; było to tak, jakby człowiek biedny od urodzenia znalazł skarb. Sita, wolna od lęku, radowała się, jak młoda samica czakora, gdy wschodzi księżyc. Dżanaka skłonił się przed Kauśiką, mówiąc: «Z łaski Pana Rama złamał łuk.» «Obaj bracia wypełnili mój cel. Teraz, panie, powiedz mi, co jest stosowne.» Mędrzec rzekł: «Posłuchaj, mądry królu: małżeństwo zależało od łuku.» «W chwili, gdy łuk pękł, małżeństwo zostało postanowione; jest to znane wszystkim, bogom, ludziom i Nagom.»
Doha 286
तदपि जाइ तुम्ह करहु अब जथा बंस ब्यवहारु।बूझि बिप्र कुलबृद्ध गुर बेद बिदित आचारु।।286।।
tadapi jāi tumha karahu aba jathā baṁsa byavahāru |būjhi bipra kulabṛddha gura beda bidita ācāru ||286||
Jednak teraz powinniście udać się i postąpić zgodnie ze zwyczajami waszego rodu. Skonsultujcie się z braminami, starszymi waszego klanu, waszym guru i postępujcie zgodnie z postępowaniem znanym z Wed.
Ćaupai 287.1-4
दूत अवधपुर पठवहु जाई।आनहिं नृप दसरथहि बोलाई।।
मुदित राउ कहि भलेहिं कृपाला।पठए दूत बोलि तेहि काला।।
बहुरि महाजन सकल बोलाए।आइ सबन्हि सादर सिर नाए।।
हाट बाट मंदिर सुरबासा।नगरु सँवारहु चारिहुँ पासा।।
हरषि चले निज निज गृह आए।पुनि परिचारक बोलि पठाए।।
रचहु बिचित्र बितान बनाई।सिर धरि बचन चले सचु पाई।।
पठए बोलि गुनी तिन्ह नाना।जे बितान बिधि कुसल सुजाना।।
बिधिहि बंदि तिन्ह कीन्ह अरंभा।बिरचे कनक कदलि के खंभा।।
dūta avadhapura paṭhavahu jāī |ānahiṁ nṛpa dasarathahi bolāī ||
mudita rāu kahi bhalehiṁ kṛpālā |paṭhae dūta boli tehi kālā ||
bahuri mahājana sakala bolāe |āi sabanhi sādara sira nāe ||
hāṭa bāṭa maṁdira surabāsā |nagaru sãvārahu cārihũ pāsā ||
haraṣi cale nija nija gṛha āe |puni paricāraka boli paṭhāe ||
racahu bicitra bitāna banāī |sira dhari bacana cale sacu pāī ||
paṭhae boli gunī tinha nānā |je bitāna bidhi kusala sujānā ||
bidhihi baṁdi tinha kīnha araṁbhā |birace kanaka kadali ke khaṁbhā ||
Wyślijcie posłów do Ayodhyi, niech idą i wezwą króla Dasharathę i sprowadzą go. Król się ucieszył i rzekł: "Bardzo dobrze, miłosierny panie", i w tym momencie wezwał posłów i ich wysłał. Następnie wezwał wszystkich dostojnych obywateli, a oni przybyli i z szacunkiem skłonili przed nim głowy. Rzekł do nich: "Udekorujcie miasto ze wszystkich czterech stron: targi, ulice, świątynie i przybytki bogów." Oni poszli radośni i wrócili każdy do swego domu. Wtedy król wezwał swoje sługi i wysłał je. "Zbudujcie i wznieście cudowne baldachimy." Przyjmując jego słowa na swoje głowy, odeszli zadowoleni. Oni z kolei wezwali i sprowadzili wielu zdolnych rzemieślników, biegłych i mądrych w sztuce budowy baldachimów. Tamci rzemieślnicy skłonili się przed Brahmanem i rozpoczęli dzieło, i wykonali kolumny ze złota w kształcie drzew bananowych.
Doha 287
हरित मनिन्ह के पत्र फल पदुमराग के फूल।रचना देखि बिचित्र अति मनु बिरंचि कर भूल।।287।।
harita maninha ke patra phala padumarāga ke phūla |racanā dekhi bicitra ati manu biraṁci kara bhūla ||287||
Liście i owoce zrobione z szmaragdów, kwiaty z rubinów i korali. Na widok tak cudownych dzieł nawet umysł Brahmy był zadziwiony.
Ćaupai 288.1-4
बेनि हरित मनिमय सब कीन्हे।सरल सपरब परहिं नहिं चीन्हे।।
कनक कलित अहिबेल बनाई।लखि नहि परइ सपरन सुहाई।।
तेहि के रचि पचि बंध बनाए।बिच बिच मुकता दाम सुहाए।।
मानिक मरकत कुलिस पिरोजा।चीरि कोरि पचि रचे सरोजा।।
किए भृंग बहुरंग बिहंगा।गुंजहिं कूजहिं पवन प्रसंगा।।
सुर प्रतिमा खंभन गढ़ी काढ़ी।मंगल द्रब्य लिएँ सब ठाढ़ी।।
चौंकें भाँति अनेक पुराईं।सिंधुर मनिमय सहज सुहाई।।
beni harita manimaya saba kīnhe |sarala saparaba parahiṁ nahiṁ cīnhe ||
kanaka kalita ahibela banāī |lakhi nahi parai saparana suhāī ||
tehi ke raci paci baṁdha banāe |bica bica mukatā dāma suhāe ||
mānika marakata kulisa pirojā |cīri kori paci race sarojā ||
kie bhṛṁga bahuraṁga bihaṁgā |guṁjahiṁ kūjahiṁ pavana prasaṁgā ||
sura pratimā khaṁbhana gaṛhī kāṛhī |maṁgala drabya liẽ saba ṭhāṛhī ||
cauṁkeṁ bhā̃ti aneka purāīṁ |siṁdhura manimaya sahaja suhāī ||
Zrobili bambusy, proste i członowane, w całości z zielonych klejnotów, tak że nie można ich było odróżnić od prawdziwych. Stworzyli liany betelowe ze wspaniale opracowanego złota, a liście były tak doskonałe, że nikt nie mógł odróżnić ich od prawdziwych. Z nich starannie wykonali i wyłożyli wiązania, a tu i ówdzie między nimi wisiały piękne sznury pereł. Z rubinów, szmaragdów, diamentów i turkusów, ciętych i rzeźbionych i inkrustowanych, zrobili lotosy. Zrobili pszczoły i ptaki wielu kolorów, które brzęczały i śpiewały, gdy dotykał je wiatr. Wizerunki bogów zostały wyrzeźbione na filarach, wszystkie stojące z pomyślnymi przedmiotami w dłoniach. Kwadratowe wzory wielu rodzajów zostały wykonane na podłodze, a w nich umieszczono słonie z klejnotów, o naturalnym pięknie.
Doha 288
सौरभ पल्लव सुभग सुठि किए नीलमनि कोरि।हेम बौर मरकत घवरि लसत पाटमय डोरि।।288।।
saurabha pallava subhaga suṭhi kie nīlamani kori |hema baura marakata ghavari lasata pāṭamaya ḍori ||288||
Pachnące liście, wdzięczne i piękne, wykonali z szafirów. Złote kwiaty, szmaragdowe łodygi i jedwabne nici lśniły wspaniale.
Ćaupai 289.1-4
रचे रुचिर बर बंदनिबारे।मनहुँ मनोभवँ फंद सँवारे।।
मंगल कलस अनेक बनाए।ध्वज पताक पट चमर सुहाए।।
दीप मनोहर मनिमय नाना।जाइ न बरनि बिचित्र बिताना।।
जेहिं मंडप दुलहिनि बैदेही।सो बरनै असि मति कबि केही।।
दूलहु रामु रूप गुन सागर।सो बितानु तिहुँ लोक उजागर।।
जनक भवन कै सौभा जैसी।गृह गृह प्रति पुर देखिअ तैसी।।
जेहिं तेरहुति तेहि समय निहारी।तेहि लघु लगहिं भुवन दस चारी।।
जो संपदा नीच गृह सोहा।सो बिलोकि सुरनायक मोहा।।
race rucira bara baṁdanibāre |manahũ manobhavã phaṁda sãvāre ||
maṁgala kalasa aneka banāe |dhvaja patāka paṭa camara suhāe ||
dīpa manohara manimaya nānā |jāi na barani bicitra bitānā ||
jehiṁ maṁḍapa dulahini baidehī |so baranai asi mati kabi kehī ||
dūlahu rāmu rūpa guna sāgara |so bitānu tihũ loka ujāgara ||
janaka bhavana kai saubhā jaisī |gṛha gṛha prati pura dekhia taisī ||
jehiṁ terahuti tehi samaya nihārī |tehi laghu lagahiṁ bhuvana dasa cārī ||
jo saṁpadā nīca gṛha sohā |so biloki suranāyaka mohā ||
Utworzyli piękne i drobne girlandy na drzwi, jakby bóg miłości rozstawił swoje sidła. Stworzyli wiele pomyślnych naczyń oraz piękne sztandary, flagi, jedwabne tkaniny i wachlarze z sierści. Były czarujące lampy wielu rodzajów zdobione klejnotami, a cudowne baldachimy nie dają się opisać. Jaki poeta ma umysł zdolny opisać pawilon, w którym oblubienica, Sita, księżniczka z Videhy, miała zasiąść? Oblubieńcem był Rama, ocean piękna i cnoty; ów baldachim był sławny w trzech światach. Splendor, który zdobił pałac Dżanaki, widziano w równej mierze w każdym domu całego miasta. Ktokolwiek oglądał Tirhut w owym momencie, ten czternaście światów uważał za małe w porównaniu. Bogactwo, które jaśniało nawet w domach niskich, wprawiło pana bogów w zdumienie, gdy je ujrzał.
Doha 289
बसइ नगर जेहि लच्छ करि कपट नारि बर बेषु।तेहि पुर कै सोभा कहत सकुचहिं सारद सेषु।।289।।
basai nagara jehi laccha kari kapaṭa nāri bara beṣu |tehi pura kai sobhā kahata sakucahiṁ sārada seṣu ||289||
W mieście, w którym przebywa Lakshmi, przybierając podstępem postać pięknej kobiety, nawet Sarada i Shesha wstydzą się opisywać wspaniałość tego miasta.
परंपरागत मान्यता में यह प्रसंग ‘क्रोध-शमन’ और ‘अहंकार-निवृत्ति’ का पाठ है: राम-विनय के श्रवण/पाठ से वाणी-संयम, क्षमा, और गुरु/विप्र-आदर की बुद्धि दृढ़ होती है; गृहस्थ के लिए विवाह/मंगल-कर्म में विघ्न-शांति तथा मन के ‘मोहमय सूल’ की निवृत्ति का फल बताया जाता है।
मंगल-कार्य/विवाह-प्रसंग में अनेक परंपराएँ ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ (नाम-संपुट) या ‘सीताराम’ संपुट जोड़ती हैं; विशेषतः परशुराम-शमन में ‘जय रघुबंस…’ के बाद ‘श्रीराम’ नाम-संपुट जप-रूप में प्रचलित है।
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.