सोपान-प्रवेश: ‘भक्ति का जन्म’ और अहं-क्रोध-प्रताप के बीच मर्यादा का प्राकट्य। बालकाण्ड इस अर्थ में प्रथम सीढ़ी है कि यहाँ राम-नाम/राम-रूप के प्रति श्रद्धा, विनय, और गुरु-समाज में व्यवहार-धर्म का संस्कार बनता है; साधक के भीतर उठती ‘तेज-आक्रोश’ शक्ति को ‘मृदु-वाणी’ और ‘दास्य’ में रूपांतरित करने का द्वार यही है।
Ten fragment, bezpośrednio po epizodzie złamania łuku w Bālakāṇḍa, wywołuje falę gniewu Paraśurāmy. W jego strukturze rasa zachodzi potrójne zlanie: raudra (Paraśurāma), vīra-hāsya/pariḥāsa (Lakṣmaṇa) oraz śānta, karuṇa, vinaya (Rāma). Wspólny lęk zgromadzenia i niepokój rodziny Janaki ujawniają delikatność społecznego porządku dharmy. Ostra mowa Lakṣmaṇy jest błyskiem kṣatra-tejas, jednak Tulsī nie czyni jej ostateczną prawdą; niezwykle pokorne, łagodne, chłodne słowa Rāmy uśmierzają wściekłość i ustanawiają maryādā. Ta struktura jest dramatem duchowym, który przekształca rosnącą dumę ego w poszukiwaczu w pokorną bhakti: nie zaprzeczenie mocy, lecz jej oczyszczenie. Tak staje się jasny sopāna-dharma Bālakāṇḍy, kiełek bhakti zostaje ustabilizowany w dyscyplinie i nastroju służebności (dāsya-bhāva).
Ćaupai 270.1-4
समाचार कहि जनक सुनाए।जेहि कारन महीप सब आए।।
सुनत बचन फिरि अनत निहारे।देखे चापखंड महि डारे।।
अति रिस बोले बचन कठोरा।कहु जड़ जनक धनुष कै तोरा।।
बेगि देखाउ मूढ़ न त आजू।उलटउँ महि जहँ लहि तव राजू।।
अति डरु उतरु देत नृपु नाहीं।कुटिल भूप हरषे मन माहीं।।
सुर मुनि नाग नगर नर नारी।सोचहिं सकल त्रास उर भारी।।
मन पछिताति सीय महतारी।बिधि अब सँवरी बात बिगारी।।
भृगुपति कर सुभाउ सुनि सीता।अरध निमेष कलप सम बीता।।
samācāra kahi janaka sunāe |jehi kārana mahīpa saba āe ||
sunata bacana phiri anata nihāre |dekhe cāpakhaṁḍa mahi ḍāre ||
ati risa bole bacana kaṭhorā |kahu jaṛa janaka dhanuṣa kai torā ||
begi dekhāu mūṛha na ta ājū |ulaṭaũ mahi jahã lahi tava rājū ||
ati ḍaru utaru deta nṛpu nāhīṁ |kuṭila bhūpa haraṣe mana māhīṁ ||
sura muni nāga nagara nara nārī |socahiṁ sakala trāsa ura bhārī ||
mana pachitāti sīya mahatārī |bidhi aba sãvarī bāta bigārī ||
bhṛgupati kara subhāu suni sītā |aradha nimeṣa kalapa sama bītā ||
Janaka opowiedział mu wszystkie wieści i wyjawił powód, dla którego przybyli wszyscy królowie. Słysząc jego słowa, Paraszurama odwrócił się i spojrzał w inną stronę, i ujrzał odłamki łuku leżące na ziemi. W wielkim gniewie wypowiedział ostre słowa: «Powiedz mi, głupi Janako, kto złamał łuk.» «Ukaż mi go natychmiast, głupcze, bo inaczej jeszcze dziś wywrócę ziemię, dokąd sięga twoje królestwo.» Król był tak przerażony, że nie odpowiedział; przewrotni królowie radowali się w swoich sercach. Bogowie, mędrcy, nagowie oraz wszyscy mężowie i kobiety miasta byli pełni trwogi, a ciężki strach wypełniał ich serca. Matka Sity żałowała w sercu: «Los teraz zepsuł to, co było tak dobrze urządzone.» Gdy Sita usłyszała o usposobieniu Pana Bhriguw, pół chwili minęło dla niej jak cała epoka.
Doha 270
सभय बिलोके लोग सब जानि जानकी भीरु।हृदयँ न हरषु बिषादु कछु बोले श्रीरघुबीरु।।270।।
sabhaya biloke loga saba jāni jānakī bhīru |hṛdayã na haraṣu biṣādu kachu bole śrīraghubīru ||270||
Widząc, że wszyscy ludzie byli pełni trwogi, i wiedząc, że Janaki była przerażona, chwalebny Pan Raghuwów, bez radości ani smutku w sercu, przemówił.
Ćaupai 271.1-4
नाथ संभुधनु भंजनिहारा।होइहि केउ एक दास तुम्हारा।।
आयसु काह कहिअ किन मोही।सुनि रिसाइ बोले मुनि कोही।।
सेवकु सो जो करै सेवकाई।अरि करनी करि करिअ लराई।।
सुनहु राम जेहिं सिवधनु तोरा।सहसबाहु सम सो रिपु मोरा।।
सो बिलगाउ बिहाइ समाजा।न त मारे जैहहिं सब राजा।।
सुनि मुनि बचन लखन मुसुकाने।बोले परसुधरहि अपमाने।।
बहु धनुहीं तोरीं लरिकाईं।कबहुँ न असि रिस कीन्हि गोसाईं।।
एहि धनु पर ममता केहि हेतू।सुनि रिसाइ कह भृगुकुलकेतू।।
nātha saṁbhudhanu bhaṁjanihārā |hoihi keu eka dāsa tumhārā ||
āyasu kāha kahia kina mohī |suni risāi bole muni kohī ||
sevaku so jo karai sevakāī |ari karanī kari karia larāī ||
sunahu rāma jehiṁ sivadhanu torā |sahasabāhu sama so ripu morā ||
so bilagāu bihāi samājā |na ta māre jaihahiṁ saba rājā ||
suni muni bacana lakhana musukāne |bole parasudharahi apamāne ||
bahu dhanuhīṁ torīṁ larikāīṁ |kabahũ na asi risa kīnhi gosāīṁ ||
ehi dhanu para mamatā kehi hetū |suni risāi kaha bhṛgukulaketū ||
Rama rzekł: «Panie, ten, który złamał łuk Śiwy, musi być jakimś twoim sługą. Jaki jest twój rozkaz? Dlaczego mi go nie mówisz?» Słysząc to, porywczy mędrzec wpadł w gniew i przemówił. «Sługą jest ten, kto służy. Lecz ten, kto popełnia czyny wroga, musi być zwalczony. Słuchaj, Rama: ktokolwiek złamał łuk Śiwy, jest moim wrogiem, jak Sahasrabahu. Niech oddali się od tego zgromadzenia, inaczej wszyscy królowie zostaną zabici.» Słysząc słowa mędrca, Lakszmana uśmiechnął się i przemówił do Paraśuramy, dzierżyciela topora, z brakiem szacunku. «Panie, w dzieciństwie połamałem wiele małych łuków, a ty nigdy nie okazałeś z powodu nich takiego gniewu. Dlaczego takie przywiązanie do tego właśnie łuku?» Słysząc to, sztandar rodu Bhrygu przemówił w gniewie.
Doha 271
रे नृप बालक कालबस बोलत तोहि न सँमार।धनुही सम तिपुरारि धनु बिदित सकल संसार।।271।।
re nṛpa bālaka kālabasa bolata tohi na sãmāra |dhanuhī sama tipurāri dhanu bidita sakala saṁsāra ||271||
O królewskie dziecko, jesteś w objęciach śmierci i dlatego nie potrafisz panować nad językiem, gdy mówisz. Czy porównujesz łuk Śiwy, niszczyciela Tripury, znany całemu światu, do zwykłego łuku-zabawki?
Ćaupai 272.1-4
लखन कहा हँसि हमरें जाना।सुनहु देव सब धनुष समाना।।
का छति लाभु जून धनु तौरें।देखा राम नयन के भोरें।।
छुअत टूट रघुपतिहु न दोसू।मुनि बिनु काज करिअ कत रोसू।।
बोले चितइ परसु की ओरा।रे सठ सुनेहि सुभाउ न मोरा।।
बालकु बोलि बधउँ नहिं तोही।केवल मुनि जड़ जानहि मोही।।
बाल ब्रह्मचारी अति कोही।बिस्व बिदित छत्रियकुल द्रोही।।
भुजबल भूमि भूप बिनु कीन्ही।बिपुल बार महिदेवन्ह दीन्ही।।
सहसबाहु भुज छेदनिहारा।परसु बिलोकु महीपकुमारा।।
lakhana kahā hãsi hamareṁ jānā |sunahu deva saba dhanuṣa samānā ||
kā chati lābhu jūna dhanu taureṁ |dekhā rāma nayana ke bhoreṁ ||
chuata ṭūṭa raghupatihu na dosū |muni binu kāja karia kata rosū ||
bole citai parasu kī orā |re saṭha sunehi subhāu na morā ||
bālaku boli badhaũ nahiṁ tohī |kevala muni jaṛa jānahi mohī ||
bāla brahmacārī ati kohī |bisva bidita chatriyakula drohī ||
bhujabala bhūmi bhūpa binu kīnhī |bipula bāra mahidevanha dīnhī ||
sahasabāhu bhuja chedanihārā |parasu biloku mahīpakumārā ||
Lakshmana rzekł z uśmiechem: „W moim rozumieniu, o czcigodny, posłuchaj, wszystkie łuki są równe. Jaka strata lub zysk z łamania starego łuku? Rama wziął go za nowy, oszukany przez oczy. Pękł przy samym dotknięciu; Pan Raghu nie jest winny. O mędrzec, dlaczego gniewać się bez powodu?” Spojrzawszy w stronę swego topora, Parashurama rzekł: „Głupcze, czy nie słyszałeś o mojej naturze? Nie zabijam cię tylko dlatego, że uznaję cię za dziecko. Ty, głupcze, bierzesz mnie za zwykłego mędrca. Jestem od dzieciństwa celibatariuszem i bardzo skłonny do gniewu, znany w całym świecie jako wróg rasy kszatrijów. Siłą moich ramion opróżniłem ziemię z królów i wiele razy oddałem ją braminom. Spójrz na ten topór, o synu króla, który przeciął ramiona Sahasrabahu.”
Doha 272
मातु पितहि जनि सोचबस करसि महीसकिसोर।गर्भन्ह के अर्भक दलन परसु मोर अति घोर।।272।।
mātu pitahi jani socabasa karasi mahīsakisora |garbhanha ke arbhaka dalana parasu mora ati ghora ||272||
O synu króla, nie pogrążaj swej matki i ojca w żalu. Mój topór jest niezwykle straszny; miażdży nawet niemowlęta w łonie matki.
Ćaupai 273.1-4
बिहसि लखनु बोले मृदु बानी।अहो मुनीसु महा भटमानी।।
पुनि पुनि मोहि देखाव कुठारू।चहत उड़ावन फूँकि पहारू।।
इहाँ कुम्हड़बतिया कोउ नाहीं।जे तरजनी देखि मरि जाहीं।।
देखि कुठारु सरासन बाना।मैं कछु कहा सहित अभिमाना।।
भृगुसुत समुझि जनेउ बिलोकी।जो कछु कहहु सहउँ रिस रोकी।।
सुर महिसुर हरिजन अरु गाई।हमरें कुल इन्ह पर न सुराई।।
बधें पापु अपकीरति हारें।मारतहूँ पा परिअ तुम्हारें।।
कोटि कुलिस सम बचनु तुम्हारा।ब्यर्थ धरहु धनु बान कुठारा।।
bihasi lakhanu bole mṛdu bānī |aho munīsu mahā bhaṭamānī ||
puni puni mohi dekhāva kuṭhārū |cahata uṛāvana phū̃ki pahārū ||
ihā̃ kumhaṛabatiyā kou nāhīṁ |je tarajanī dekhi mari jāhīṁ ||
dekhi kuṭhāru sarāsana bānā |maiṁ kachu kahā sahita abhimānā ||
bhṛgusuta samujhi janeu bilokī |jo kachu kahahu sahaũ risa rokī ||
sura mahisura harijana aru gāī |hamareṁ kula inha para na surāī ||
badheṁ pāpu apakīrati hāreṁ |māratahū̃ pā paria tumhāreṁ ||
koṭi kulisa sama bacanu tumhārā |byartha dharahu dhanu bāna kuṭhārā ||
Lakshmana uśmiechnął się i przemówił łagodnym głosem: «O wielki mędrze, jesteś istotnie potężnym wojownikiem!» Wciąż na nowo pokazujesz mi swój topór, jakbyś chciał zdmuchnąć górę jednym tchnieniem. Tu nie ma nikogo w rodzaju delikatnego kwiatu dyni, który umiera na widok wskazującego palca. Gdy ujrzałem twój topór, twój łuk i twoje strzały, mówiłem z pewną dumą. Teraz, widząc twoją świętą nić i rozumiejąc, że jesteś synem Bhrigu, zniosę wszystko, co powiesz, powstrzymując gniew. Wobec bogów, braminów, czcicieli Hari i krów w naszym rodzie nie okazuje się męstwa. Zabicie ich jest grzechem, a pokonanie przez nich jest hańbą; dlatego nawet jeśli mnie uderzysz, muszę paść do twoich stóp. Twoje słowa są jak dziesięć milionów piorunów; daremnie nosisz swój łuk, strzały i topór.
Doha 273
जो बिलोकि अनुचित कहेउँ छमहु महामुनि धीर।सुनि सरोष भृगुबंसमनि बोले गिरा गभीर।।273।।
jo biloki anucita kaheũ chamahu mahāmuni dhīra |suni saroṣa bhṛgubaṁsamani bole girā gabhīra ||273||
O wielki mędrcu, wybacz mi, jeśli powiedziałem coś niewłaściwego na twój widok. Słysząc to, klejnot rodu Bhrigu rzekł głębokimi słowami w gniewie.
Ćaupai 274.1-4
कौसिक सुनहु मंद यहु बालकु।कुटिल कालबस निज कुल घालकु।।
भानु बंस राकेस कलंकू।निपट निरंकुस अबुध असंकू।।
काल कवलु होइहि छन माहीं।कहउँ पुकारि खोरि मोहि नाहीं।।
तुम्ह हटकउ जौं चहहु उबारा।कहि प्रतापु बलु रोषु हमारा।।
लखन कहेउ मुनि सुजस तुम्हारा।तुम्हहि अछत को बरनै पारा।।
अपने मुँह तुम्ह आपनि करनी।बार अनेक भाँति बहु बरनी।।
नहिं संतोषु त पुनि कछु कहहू।जनि रिस रोकि दुसह दुख सहहू।।
बीरब्रती तुम्ह धीर अछोभा।गारी देत न पावहु सोभा।।
kausika sunahu maṁda yahu bālaku |kuṭila kālabasa nija kula ghālaku ||
bhānu baṁsa rākesa kalaṁkū |nipaṭa niraṁkusa abudha asaṁkū ||
kāla kavalu hoihi chana māhīṁ |kahaũ pukāri khori mohi nāhīṁ ||
tumha haṭakau jauṁ cahahu ubārā |kahi pratāpu balu roṣu hamārā ||
lakhana kaheu muni sujasa tumhārā |tumhahi achata ko baranai pārā ||
apane mũha tumha āpani karanī |bāra aneka bhā̃ti bahu baranī ||
nahiṁ saṁtoṣu ta puni kachu kahahū |jani risa roki dusaha dukha sahahū ||
bīrabratī tumha dhīra achobhā |gārī deta na pāvahu sobhā ||
Słuchaj, Kaushika: ten chłopak jest głupcem, przewrotny, w objęciach śmierci, niszczycielem własnego rodu. Jest plamą na księżycu rodu słonecznego, zupełnie niepowściągliwy, bezrozumny i nieustraszony. W mgnieniu oka stanie się kęsem dla Śmierci. Wołam to głośno: wina nie jest moja. Jeśli chcesz go ocalić, powstrzymaj go, i mów mu o mojej sławie, mojej sile i moim gniewie. Lakshmana rzekł: «O mędrcze, twoja dobra sława jest znana wszystkim. Skoro tu jesteś, kto inny mógłby ją opisać?» Własnymi ustami opisywałeś własne czyny wiele razy, na wiele sposobów. Jeśli nie jesteś jeszcze zadowolony, to powiedz coś jeszcze. Nie powstrzymuj gniewu i nie cierp nieznośnego bólu. Jesteś związany ślubem bohatera, niezłomny i niewzruszony. Rzucanie obelg nie przystoi tobie.
Doha 274
सूर समर करनी करहिं कहि न जनावहिं आपु।बिद्यमान रन पाइ रिपु कायर कथहिं प्रतापु।।274।।
sūra samara karanī karahiṁ kahi na janāvahiṁ āpu |bidyamāna rana pāi ripu kāyara kathahiṁ pratāpu ||274||
Bohaterowie dokonują czynów bitewnych i nie chwalą się sami; gdy wróg jest obecny na polu, tchórze mówią o swojej dzielności.
Ćaupai 275.1-4
तुम्ह तौ कालु हाँक जनु लावा।बार बार मोहि लागि बोलावा।।
सुनत लखन के बचन कठोरा।परसु सुधारि धरेउ कर घोरा।।
अब जनि देइ दोसु मोहि लोगू।कटुबादी बालकु बधजोगू।।
बाल बिलोकि बहुत मैं बाँचा।अब यहु मरनिहार भा साँचा।।
कौसिक कहा छमिअ अपराधू।बाल दोष गुन गनहिं न साधू।।
खर कुठार मैं अकरुन कोही।आगें अपराधी गुरुद्रोही।।
उतर देत छोड़उँ बिनु मारें।केवल कौसिक सील तुम्हारें।।
न त एहि काटि कुठार कठोरें।गुरहि उरिन होतेउँ श्रम थोरें।।
tumha tau kālu hā̃ka janu lāvā |bāra bāra mohi lāgi bolāvā ||
sunata lakhana ke bacana kaṭhorā |parasu sudhāri dhareu kara ghorā ||
aba jani dei dosu mohi logū |kaṭubādī bālaku badhajogū ||
bāla biloki bahuta maiṁ bā̃cā |aba yahu maranihāra bhā sā̃cā ||
kausika kahā chamia aparādhū |bāla doṣa guna ganahiṁ na sādhū ||
khara kuṭhāra maiṁ akaruna kohī |āgeṁ aparādhī gurudrohī ||
utara deta choṛaũ binu māreṁ |kevala kausika sīla tumhāreṁ ||
na ta ehi kāṭi kuṭhāra kaṭhoreṁ |gurahi urina hoteũ śrama thoreṁ ||
Wydaje się, żeś samą Śmierć sprowadził, by rzucała wyzwanie, wzywając ją przeciwko mnie wciąż na nowo. Słysząc ostre słowa Lakszmany, Paraśurama przygotował swój topór i chwycił w rękę straszliwą broń. «Niech mi teraz nikt nie czyni wyrzutów. Ten ostry w mowie chłopiec zasługuje na śmierć. Widząc, że jest dzieckiem, wiele razy go oszczędzałem; teraz prawdziwie stał się kimś, kto musi umrzeć.» Kauśika rzekł: «Wybacz mu przewinienie. Święci mężowie nie biorą pod uwagę ani wad, ani zalet dziecka.» «Mój topór jest ostry, a ja jestem bezlitosny i gniewny; przede mną stoi winowajca, wróg mojego guru. Choć mi odpowiada, zostawiam go bez zabijania, wyłącznie z powodu twej dobroci, Kauśika. W przeciwnym razie zabiłbym go tym okrutnym toporem, a przy niewielkim wysiłku byłbym wolny od długu wobec mojego guru.»
Doha 275
गाधिसूनु कह हृदयँ हँसि मुनिहि हरिअरइ सूझ।अयमय खाँड न ऊखमय अजहुँ न बूझ अबूझ।।275।।
gādhisūnu kaha hṛdayã hãsi munihi hariarai sūjha |ayamaya khā̃ḍa na ūkhamaya ajahũ na būjha abūjha ||275||
Syn Gadhi, uśmiechając się w sercu, rzekł: «Dla mędrca wszystko wydaje się zielone. To jest cukier z żelaza zrobiony, nie z trzciny, a jednak nawet teraz nie pojmie, on, który pojąć powinien.»
Ćaupai 276.1-4
कहेउ लखन मुनि सीलु तुम्हारा।को नहि जान बिदित संसारा।।
माता पितहि उरिन भए नीकें।गुर रिनु रहा सोचु बड़ जीकें।।
सो जनु हमरेहि माथे काढ़ा।दिन चलि गए ब्याज बड़ बाढ़ा।।
अब आनिअ ब्यवहरिआ बोली।तुरत देउँ मैं थैली खोली।।
सुनि कटु बचन कुठार सुधारा।हाय हाय सब सभा पुकारा।।
भृगुबर परसु देखावहु मोही।बिप्र बिचारि बचउँ नृपद्रोही।।
मिले न कबहुँ सुभट रन गाढ़े।द्विज देवता घरहि के बाढ़े।।
अनुचित कहि सब लोग पुकारे।रघुपति सयनहिं लखनु नेवारे।।
kaheu lakhana muni sīlu tumhārā |ko nahi jāna bidita saṁsārā ||
mātā pitahi urina bhae nīkeṁ |gura rinu rahā socu baṛa jīkeṁ ||
so janu hamarehi māthe kāṛhā |dina cali gae byāja baṛa bāṛhā ||
aba ānia byavahariā bolī |turata deũ maiṁ thailī kholī ||
suni kaṭu bacana kuṭhāra sudhārā |hāya hāya saba sabhā pukārā ||
bhṛgubara parasu dekhāvahu mohī |bipra bicāri bacaũ nṛpadrohī ||
mile na kabahũ subhaṭa rana gāṛhe |dvija devatā gharahi ke bāṛhe ||
anucita kahi saba loga pukāre |raghupati sayanahiṁ lakhanu nevāre ||
Lakshmana rzekł: «O mędrcze, kto nie zna twojej łagodnej natury? Jest ona słynna na całym świecie. Spłaciłeś dobrze dług wobec matki i ojca; pozostał tylko dług wobec twego guru, i on ciąży ci na umyśle. Wygląda na to, że przeniosłeś go na nasze konto. Wiele dni minęło, a odsetki bardzo urosły. Teraz wezwij lichwiarza, a ja otworzę mój trzos i zapłacę ci natychmiast». Słysząc te gorzkie słowa, mędrzec uniósł swój topór, a całe zgromadzenie zawołało: «Biada, biada!» Lakshmana rzekł: «O najlepszy z Bhrigu, pokazujesz mi swój topór? Oszczędzam cię tylko dlatego, że uważam cię za bramina, choć jesteś wrogiem królów. Nigdy nie spotkałeś dzielnych wojowników niezłomnych w bitwie. O bramiński boże, jesteś wielkim człowiekiem tylko we własnym domu. Wołając, że to było niewłaściwe, wszyscy ludzie wykrzyknęli, a Rama, Pan Raghu, dał Lakshmanie znak, by zamilkł.
Doha 276
लखन उतर आहुति सरिस भृगुबर कोपु कृसानु।बढ़त देखि जल सम बचन बोले रघुकुलभानु।।276।।
lakhana utara āhuti sarisa bhṛgubara kopu kṛsānu |baṛhata dekhi jala sama bacana bole raghukulabhānu ||276||
Odpowiedzi Lakshmany były jak ofiary wlane w ogień gniewu Paraśuramy, najlepszego z Bhrigów. Widząc, jak ten ogień rośnie, Słońce rodu Raghu wypowiedział słowa, które były jak woda.
Ćaupai 277.1-4
नाथ करहु बालक पर छोहू।सूध दूधमुख करिअ न कोहू।।
जौं पै प्रभु प्रभाउ कछु जाना।तौ कि बराबरि करत अयाना।।
जौं लरिका कछु अचगरि करहीं।गुर पितु मातु मोद मन भरहीं।।
करिअ कृपा सिसु सेवक जानी।तुम्ह सम सील धीर मुनि ग्यानी।।
राम बचन सुनि कछुक जुड़ाने।कहि कछु लखनु बहुरि मुसकाने।।
हँसत देखि नख सिख रिस ब्यापी।राम तोर भ्राता बड़ पापी।।
गौर सरीर स्याम मन माहीं।कालकूटमुख पयमुख नाहीं।।
सहज टेढ़ अनुहरइ न तोही।नीचु मीचु सम देख न मौहीं।।
nātha karahu bālaka para chohū |sūdha dūdhamukha karia na kohū ||
jauṁ pai prabhu prabhāu kachu jānā |tau ki barābari karata ayānā ||
jauṁ larikā kachu acagari karahīṁ |gura pitu mātu moda mana bharahīṁ ||
karia kṛpā sisu sevaka jānī |tumha sama sīla dhīra muni gyānī ||
rāma bacana suni kachuka juṛāne |kahi kachu lakhanu bahuri musakāne ||
hãsata dekhi nakha sikha risa byāpī |rāma tora bhrātā baṛa pāpī ||
gaura sarīra syāma mana māhīṁ |kālakūṭamukha payamukha nāhīṁ ||
sahaja ṭeṛha anuharai na tohī |nīcu mīcu sama dekha na mauhīṁ ||
Panie, okaż litość dziecku; nie ulegaj gniewowi wobec kogoś tak prostego, niemowlęcia wciąż wilgotnego od mleka matki. Gdyby znał choć trochę twoją moc, panie mój, czy ten niewiedzący chłopiec kiedykolwiek postawiłby się jako twój równy? Gdy dzieci dopuszczają się jakiejś psoty, ich nauczyciel, ojciec i matka napełniają się radością w sercach. Bądź więc łaskawy, wiedząc, że jest dzieckiem i twoim sługą; ty jesteś mędrcem łagodnej natury, statecznym i mądrym. Słysząc słowa Ramy, mędrzec nieco się uspokoił; lecz Lakshmana powiedział coś jeszcze i znów się uśmiechnął. Widząc go uśmiechniętego, gniew ogarnął mędrca od stóp do głów, i rzekł: «Rama, twój brat jest wielkim grzesznikiem. Jego ciało jest jasne, lecz serce jest ciemne; jest ustami śmiertelnej trucizny, nie ustami, które piły mleko. Jest z natury krzywy i nie podobny do ciebie. Nędznik nie widzi we mnie samej śmierci ani mnie nie szanuje.»
Doha 277
लखन कहेउ हँसि सुनहु मुनि क्रोधु पाप कर मूल।जेहि बस जन अनुचित करहिं चरहिं बिस्व प्रतिकूल।।277।।
lakhana kaheu hãsi sunahu muni krodhu pāpa kara mūla |jehi basa jana anucita karahiṁ carahiṁ bisva pratikūla ||277||
Lakszmana zaśmiał się i rzekł: O mędrcu, słuchaj mnie: gniew jest korzeniem wszelkiego grzechu. Pod jego wpływem ludzie czynią to, co niewłaściwe i popełniają czyny sprzeczne z całym światem.
Ćaupai 278.1-4
मैं तुम्हार अनुचर मुनिराया।परिहरि कोपु करिअ अब दाया।।
टूट चाप नहिं जुरहि रिसाने।बैठिअ होइहिं पाय पिराने।।
जौ अति प्रिय तौ करिअ उपाई।जोरिअ कोउ बड़ गुनी बोलाई।।
बोलत लखनहिं जनकु डेराहीं।मष्ट करहु अनुचित भल नाहीं।।
थर थर कापहिं पुर नर नारी।छोट कुमार खोट बड़ भारी।।
भृगुपति सुनि सुनि निरभय बानी।रिस तन जरइ होइ बल हानी।।
बोले रामहि देइ निहोरा।बचउँ बिचारि बंधु लघु तोरा।।
मनु मलीन तनु सुंदर कैसें।बिष रस भरा कनक घटु जैसैं।।
maiṁ tumhāra anucara munirāyā |parihari kopu karia aba dāyā ||
ṭūṭa cāpa nahiṁ jurahi risāne |baiṭhia hoihiṁ pāya pirāne ||
jau ati priya tau karia upāī |joria kou baṛa gunī bolāī ||
bolata lakhanahiṁ janaku ḍerāhīṁ |maṣṭa karahu anucita bhala nāhīṁ ||
thara thara kāpahiṁ pura nara nārī |choṭa kumāra khoṭa baṛa bhārī ||
bhṛgupati suni suni nirabhaya bānī |risa tana jarai hoi bala hānī ||
bole rāmahi dei nihorā |bacaũ bicāri baṁdhu laghu torā ||
manu malīna tanu suṁdara kaiseṁ |biṣa rasa bharā kanaka ghaṭu jaisaiṁ ||
Lakshmana rzekł: „Jestem twym sługą, o królu mędrców. Odłóż swój gniew i okaż mi teraz litość.” „Złamanego łuku nie da się naprawić gniewem. Usiądź, twoje stopy muszą boleć od stania.” „Jeśli jest ci tak drogi, znajdź lekarstwo: wezwij jakiegoś bardzo zręcznego człowieka i każ go złączyć.” Gdy Lakshmana mówił, Janaka przestraszył się i rzekł: „Milcz, to jest niewłaściwe, to nie jest dobre.” Mężczyźni i kobiety miasta drżeli: taki mały chłopiec, a taka wielka bezczelność. Słysząc wciąż na nowo nieustraszone słowa Lakshmany, pan Bhrigów płonął z gniewu w ciele, a jego siły słabły. Przemówił do Ramy, błagając go: „Oszczędzam twojego młodszego brata ze względu na ciebie.” „Jego umysł jest podły, choć jego ciało jest tak piękne, jak złoty dzban pełen soku trucizny.”
Doha 278
सुनि लछिमन बिहसे बहुरि नयन तरेरे राम।गुर समीप गवने सकुचि परिहरि बानी बाम।।278।।
suni lachimana bihase bahuri nayana tarere rāma |gura samīpa gavane sakuci parihari bānī bāma ||278||
Słysząc to, Lakshmana ponownie się uśmiechnął, a Rama spojrzał na niego karcącymi oczami. Wtedy Rama, zawstydzony, odrzucił wszelkie ostre słowa i podszedł blisko do swojego guru.
Ćaupai 279.1-4
अति बिनीत मृदु सीतल बानी।बोले रामु जोरि जुग पानी।।
सुनहु नाथ तुम्ह सहज सुजाना।बालक बचनु करिअ नहिं काना।।
बररै बालक एकु सुभाऊ।इन्हहि न संत बिदूषहिं काऊ।।
तेहिं नाहीं कछु काज बिगारा।अपराधी में नाथ तुम्हारा।।
कृपा कोपु बधु बँधब गोसाईं।मो पर करिअ दास की नाई।।
कहिअ बेगि जेहि बिधि रिस जाई।मुनिनायक सोइ करौं उपाई।।
कह मुनि राम जाइ रिस कैसें।अजहुँ अनुज तव चितव अनैसें।।
एहि के कंठ कुठारु न दीन्हा।तौ मैं काह कोपु करि कीन्हा।।
ati binīta mṛdu sītala bānī |bole rāmu jori juga pānī ||
sunahu nātha tumha sahaja sujānā |bālaka bacanu karia nahiṁ kānā ||
bararai bālaka eku subhāū |inhahi na saṁta bidūṣahiṁ kāū ||
tehiṁ nāhīṁ kachu kāja bigārā |aparādhī meṁ nātha tumhārā ||
kṛpā kopu badhu bãdhaba gosāīṁ |mo para karia dāsa kī nāī ||
kahia begi jehi bidhi risa jāī |munināyaka soi karauṁ upāī ||
kaha muni rāma jāi risa kaiseṁ |ajahũ anuja tava citava anaiseṁ ||
ehi ke kaṁṭha kuṭhāru na dīnhā |tau maiṁ kāha kopu kari kīnhā ||
Głosem bardzo pokornym, łagodnym i spokojnym przemówił Rama, składając obie dłonie w geście szacunku. «Słuchaj, panie: ty jesteś mądry z samej natury. Nie zważaj na słowa dziecka.» «Osę i dziecko łączy jedna i ta sama natura; święci nigdy nie znajdują w nich wady.» «Poza tym on nie wyrządził ci żadnej krzywdy. To ja, panie, jestem twoim występcą.» «Panie, okaż mi łaskę lub gniew, zabij mnie lub mnie spętaj, obchodź się ze mną jak ze sługą.» «Powiedz mi szybko, władco mędrców, środek, dzięki któremu twój gniew minie, a ja go zastosuję.» Mędrzec rzekł: «Ramo, jak mój gniew ma minąć? Nawet teraz twój brat patrzy na mnie z ukosa wrogo.» «Choć nie przyłożyłem topora do jego gardła, cóż uczyniłem w swoim gniewie?»
Doha 279
गर्भ स्रवहिं अवनिप रवनि सुनि कुठार गति घोर।परसु अछत देखउँ जिअत बैरी भूपकिसोर।।279।।
garbha sravahiṁ avanipa ravani suni kuṭhāra gati ghora |parasu achata dekhaũ jiata bairī bhūpakisora ||279||
Żony królów poronują, słysząc o strasznym biegu mojego topora; a jednak, z toporem wciąż w dłoni, widzę mojego wroga, tego syna króla, żywego.
परंपरा में यह अंश ‘क्रोध-शमन’ और ‘वाणी-संयम’ की सिद्धि से जोड़ा जाता है: राम की विनय-भाषा और लक्ष्मण-परशुराम संवाद का पाठ गृह-कलह/अहंकार-उत्थान में शान्ति, सभा-धर्म और गुरु-आदर की बुद्धि देता है—विशेषतः बालकाण्ड-पाठ में ‘मर्यादा’ का संस्कार दृढ़ होता है।
सामान्य सत्संग-परंपरा में ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ (राम-नाम) या ‘सीता-राम’ का संकीर्तन-सम्पुट लगाया जाता है; इस प्रसंग में विशेष रूप से ‘राम-नाम’ को ‘क्रोध-निवारक’ मानकर दोहा-समाप्ति पर जप-सम्पुट प्रचलित है।
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.