Opening the text
सोपान-प्रवेश: ‘भक्ति का जन्म’—चित्त का संस्कार, दृष्टि का शुद्धीकरण, और रूप-माधुर्य के द्वारा सगुण ब्रह्म में मन का स्थिरीकरण। इस काण्ड में कथा-श्रवण स्वयं साधना बनता है: बाल-लीला और मिथिला-लीला ‘आकर्षण’ नहीं, मन को राम-नाम/राम-रूप में टिकाने का आध्यात्मिक प्रशिक्षण है।
Główna rasa Bālakāṇḍy to śṛṅgāra-bhakti i adbhuta, które Tulasīdāsa równoważy z maryādā (świętą przyzwoitością) i przebudzeniem vairāgya. W tej części pierwsze wzajemne spojrzenie Rāmy i Sīty nie jest zwykłym światowym opisem piękna; jest to joga jedno-pointedness: umysł Rāmy „rozważa w sercu”, spojrzenie Sīty, zdumione, staje się nieruchome, a łańcuch porównań (księżyc, lotos, pszczoła, cakora) staje się metaforą wewnętrznej psychologii. Obok tego kult i błogosławieństwo Gaurī czynią jasnym, że līlā rozwija się w ramach porządku dharmy, to nie jest kāma, lecz postanowienie „pomyślnego, prawego sposobu”. Ta Kāṇḍa jest pierwsza na Sopāna, ponieważ tutaj zmysły poszukującego (wzrok/słuch) są oczyszczone i smakują rasę w „Formie i Imieniu”; to właśnie przygotowuje wewnętrzny instrument na późniejszą wyrzeczenie, wygnanie do lasu i dharmę walki.
Ćaupai 230.1-4
कंकन किंकिनि नूपुर धुनि सुनि।कहत लखन सन रामु हृदयँ गुनि।।
मानहुँ मदन दुंदुभी दीन्ही।मनसा बिस्व बिजय कहँ कीन्ही।।
अस कहि फिरि चितए तेहि ओरा।सिय मुख ससि भए नयन चकोरा।।
भए बिलोचन चारु अचंचल।मनहुँ सकुचि निमि तजे दिगंचल।।
देखि सीय सोभा सुखु पावा।हृदयँ सराहत बचनु न आवा।।
जनु बिरंचि सब निज निपुनाई।बिरचि बिस्व कहँ प्रगटि देखाई।।
सुंदरता कहुँ सुंदर करई।छबिगृहँ दीपसिखा जनु बरई।।
सब उपमा कबि रहे जुठारी।केहिं पटतरौं बिदेहकुमारी।।
Słysząc dźwięk bransoletek, pasów i naramienników, Rama przemówił do Lakszmany, rozmyślając w sercu. To tak, jakby bóg miłości uderzył w swój bęben i w swoim umyśle ogłosił podbój świata. To mówiąc, zwrócił wzrok w tamtą stronę; jego oczy stały się jak czakory do księżyca twarzy Sity. Jego piękne oczy stały się nieruchome, jakby same strony nieba zawstydziły się i wycofały. Widząc Sitę, czuł radość i wesele; jego serce chwaliło ją, ale nie mógł znaleźć słów. To było tak, jakby Brahma, z całą swoją umiejętnością, stworzył ją i ukazał jako widzialne ucieleśnienie świata. Tam gdzie chodzi o piękno, ona czyni piękne jeszcze piękniejszym; w siedzibie piękna jest jak płomień lampy. Wszystkie porównania zawodzą, a poeci zostają z pustymi rękami; do kogo mam porównać córkę Widehy?
Doha 230
सिय सोभा हियँ बरनि प्रभु आपनि दसा बिचारि।बोले सुचि मन अनुज सन बचन समय अनुहारि।।230।।
Pan rozmyślał w sercu o pięknie Sity, rozważając swój własny stan. Przemówił do swego brata, mając czyste serce, słowami odpowiednimi do chwili.
Ćaupai 231.1-4
तात जनकतनया यह सोई।धनुषजग्य जेहि कारन होई।।
पूजन गौरि सखीं लै आई।करत प्रकासु फिरइ फुलवाई।।
जासु बिलोकि अलोकिक सोभा।सहज पुनीत मोर मनु छोभा।।
सो सबु कारन जान बिधाता।फरकहिं सुभद अंग सुनु भ्राता।।
रघुबंसिन्ह कर सहज सुभाऊ।मनु कुपंथ पगु धरइ न काऊ।।
मोहि अतिसय प्रतीति मन केरी।जेहिं सपनेहुँ परनारि न हेरी।।
जिन्ह कै लहहिं न रिपु रन पीठी।नहिं पावहिं परतिय मनु डीठी।।
मंगन लहहि न जिन्ह कै नाहीं।ते नरबर थोरे जग माहीं।।
Bracie, to jest córka Dżanaki, ta sama, dla której łuk został złamany. Jej przyjaciółki przyprowadziły ją, by oddać cześć Gauri; porusza się, promienna, opiekując się kwiatowym ogrodem. Widząc jej nadziemskie piękno, moje serce naturalnie wypełnia się czystością i zachwytem. Wiedz, bracie, że Stwórca ukształtował jej każde kończynę z nadzwyczajną doskonałością. Książęta z rodu Raghu są z natury szlachetnego charakteru; ich umysły nigdy nie stają na drodze zła. Mam najwyższą wiarę w sercu w tych, którzy nigdy nie spojrzeli na żonę innego mężczyzny, nawet we śnie. Tych, których plecy nigdy nie zostały zwrócone przez wroga w walce, których serca nigdy nie zostały przeszyte spojrzeniem żony innego mężczyzny; takich najlepszych z mężczyzn jest niewielu na tym świecie.
Doha 231
करत बतकहि अनुज सन मन सिय रूप लोभान।मुख सरोज मकरंद छबि करइ मधुप इव पान।।231।।
Rozmawiał ze swoim bratem, jego umysł oczarowany pięknem Sity. Pijąc urok jej lotosowej twarzy jak pszczoła sącząca nektar.
Ćaupai 232.1-4
चितवहि चकित चहूँ दिसि सीता।कहँ गए नृपकिसोर मनु चिंता।।
जहँ बिलोक मृग सावक नैनी।जनु तहँ बरिस कमल सित श्रेनी।।
लता ओट तब सखिन्ह लखाए।स्यामल गौर किसोर सुहाए।।
देखि रूप लोचन ललचाने।हरषे जनु निज निधि पहिचाने।।
थके नयन रघुपति छबि देखें।पलकन्हिहूँ परिहरीं निमेषें।।
अधिक सनेहँ देह भै भोरी।सरद ससिहि जनु चितव चकोरी।।
लोचन मग रामहि उर आनी।दीन्हे पलक कपाट सयानी।।
जब सिय सखिन्ह प्रेमबस जानी।कहि न सकहिं कछु मन सकुचानी।।
Sita rozglądała się z podziwem na wszystkie strony; myślała: "Gdzie podążył młody książę?" i jej serce napełniło się niepokojem. Tam gdzie patrzyła swoimi oczami jak młoda łania, było jakby rzędy białych lotosów spadały z deszczem. Wtedy jej przyjaciółki wskazały go zza pnączy; ciemny i jasny młodzieniec byli pięknym widokiem. Widząc jego piękno, jej oczy zostały oczarowane, i radowała się jakby znalazła swój własny skarb. Jej oczy zmęczyły się od patrzenia na piękno Pana Raghu; nawet jej powieki zaprzestały mrugania. Jej ciało stało się ciężkie od nadmiaru miłości; patrzyła na niego jak czakora na jesienny księżyc. Wprowadziła Ramę do swego serca przez bramę oczu; zamknęła drzwi powiek z mądrością. Gdy przyjaciółki Sity postrzegły, że jest przepełniona miłością, nie mogły nic powiedzieć, gdyż wstydziły się w sercu.
Doha 232
लताभवन तें प्रगट भे तेहि अवसर दोउ भाइ।निकसे जनु जुग बिमल बिधु जलद पटल बिलगाइ।।232।।
Właśnie w tym momencie dwóch braci wyszło z altany pnączy, ukazując się jakby dwa nieskazitelne księżyce z bank chmur.
Ćaupai 233.1-4
सोभा सीवँ सुभग दोउ बीरा।नील पीत जलजाभ सरीरा।।
मोरपंख सिर सोहत नीके।गुच्छ बीच बिच कुसुम कली के।।
भाल तिलक श्रमबिंदु सुहाए।श्रवन सुभग भूषन छबि छाए।।
बिकट भृकुटि कच घूघरवारे।नव सरोज लोचन रतनारे।।
चारु चिबुक नासिका कपोला।हास बिलास लेत मनु मोला।।
मुखछबि कहि न जाइ मोहि पाहीं।जो बिलोकि बहु काम लजाहीं।।
उर मनि माल कंबु कल गीवा।काम कलभ कर भुज बलसींवा।।
सुमन समेत बाम कर दोना।सावँर कुअँर सखी सुठि लोना।।
Obaj bohaterowie byli niezwykle piękni i pełni wdzięku; ich ciała były niebieskie i żółte, niczym lilie wodne. Pióra pawie zdobiły ich głowy w sposób najbardziej uderzający, jak pąki kwiatów pośród grona rozkwitłych kwiatów. Tilak na ich czołach i krople potu wzmagały ich urodę; ich uszy były przyozdobione ozdobami o niezrównanej piękności. Ich łukowate brwi były groźne, ich loki były kręcone i falujące; ich oczy były jak świeże lotosy, jasne niczym klejnoty. Ich brody, nosy i policzki były czarujące; ich uśmiech i figlarność zdobywały serce. Nie potrafię opisać piękna ich twarzy nikomu; ktokolwiek na nie spojrzał, był zawstydzony przez samego boga miłości. Na ich piersiach nosili naszyjniki z pereł, a ich gardła były jak muszle konchy; ich ramiona były silne, jak trąba słonia miłości. W ich lewych dłoniach trzymali misy z kwiatami; ciemnoskórzy książęta byli najpiękniejsi do oglądania, jak księżyc pośród panien.
Doha 233
केहरि कटि पट पीत धर सुषमा सील निधान।देखि भानुकुलभूषनहि बिसरा सखिन्ह अपान।।233।।
Nosząc żółte szaty na ich lwich pasach, byli siedzibą piękna i cnoty; ujrzawszy ozdoby rodu słonecznego, panny zapomniały o samych sobie.
Ćaupai 234.1-4
धरि धीरजु एक आलि सयानी।सीता सन बोली गहि पानी।।
बहुरि गौरि कर ध्यान करेहू।भूपकिसोर देखि किन लेहू।।
सकुचि सीयँ तब नयन उघारे।सनमुख दोउ रघुसिंघ निहारे।।
नख सिख देखि राम कै सोभा।सुमिरि पिता पनु मनु अति छोभा।।
परबस सखिन्ह लखी जब सीता।भयउ गहरु सब कहहि सभीता।।
पुनि आउब एहि बेरिआँ काली।अस कहि मन बिहसी एक आली।।
गूढ़ गिरा सुनि सिय सकुचानी।भयउ बिलंबु मातु भय मानी।।
धरि बड़ि धीर रामु उर आने।फिरि अपनपउ पितुबस जाने।।
Jedna mądra panna zdobyła się na odwagę i biorąc wodę w swoją dłoń, przemówiła do Sity. Wtedy rzekła: 'Gauri, bacz uważnie: spójrz na młodych książąt i wybierz dla siebie.' Wtedy Sita, nieśmiała, otworzyła oczy i spojrzała prosto na obu lwów z rodu Raghu. Widząc piękno Ramy od stopy do głowy, przypomniała sobie obietnicę swego ojca i poczuła wielki niepokój. Gdy Sita została zauważona przez inne panny, wszystkie napełniły się lękiem i mówiły o tym. Wtedy jedna panna rzekła z uśmiechem w sercu: 'Wrócę o tej porze ponownie.' Słysząc te szepty, Sita była zawstydzona; opieszałość została wzięta za oznakę lęku przez jej matkę. Rama, zachowując wielką cierpliwość w sercu, zawrócił, wiedząc, że podlega rozkazowi swego ojca.
Doha 234
देखन मिस मृग बिहग तरु फिरइ बहोरि बहोरि।निरखि निरखि रघुबीर छबि बाढ़इ प्रीति न थोरि।।234।।
Tak spoglądał na jelenie, ptaki i drzewa, odwracając się raz po raz; patrząc i wpatrując się w piękność Pana Raghu, jego miłość wzrastała niemało.
Ćaupai 235.1-4
जानि कठिन सिवचाप बिसूरति।चली राखि उर स्यामल मूरति।।
प्रभु जब जात जानकी जानी।सुख सनेह सोभा गुन खानी।।
परम प्रेममय मृदु मसि कीन्ही।चारु चित भीतीं लिख लीन्ही।।
गई भवानी भवन बहोरी।बंदि चरन बोली कर जोरी।।
जय जय गिरिबरराज किसोरी।जय महेस मुख चंद चकोरी।।
जय गज बदन षड़ानन माता।जगत जननि दामिनि दुति गाता।।
नहिं तव आदि मध्य अवसाना।अमित प्रभाउ बेदु नहिं जाना।।
भव भव बिभव पराभव कारिनि।बिस्व बिमोहनि स्वबस बिहारिनि।।
Wiedząc, że łuk Śiwy był trudny do napięcia, odeszła, zachowując ciemnobłędną postać Pana w swym sercu. Gdy Pan odszedł, Dżanaki poznała, że jest on kopalnią radości, miłości, piękna i cnoty. Utworzyła jego obraz z najwyższą miłością i czułością, i z rozkoszą serca namalowała go na ścianie. Bhawani powróciła do swego mieszkania, ukłoniła się jej stóp i przemówiła ze złożonymi dłońmi. 'Zwycięstwo, zwycięstwo tobie, córko króla gór; zwycięstwo tobie, któraś jest księżycem dla o księżycowej twarzy Śankary. Zwycięstwo tobie, matko o słoniowej twarzy i o sześciu twarzach; matko świata, której ciało lśni jak błyskawica. Nie masz początku, środka ani końca; twoja moc jest bezgraniczna, a Wedy nie mogą jej zgłębić. Sprowadzasz upadek wszelkiej doczesnej pomyślności; omamiasz wszechświat i bawisz się według własnej woli.'
Doha 235
पतिदेवता सुतीय महुँ मातु प्रथम तव रेख।महिमा अमित न सकहिं कहि सहस सारदा सेष।।235।।
Twoja linia stoi pierwsza wśród matek, gdyż twój mąż jest twoim bogiem. Twoja chwała jest bezgraniczna; tysiąc Śarad i Śeszy nie może jej opisać.
Ćaupai 236.1-4
सेवत तोहि सुलभ फल चारी।बरदायनी पुरारि पिआरी।।
देबि पूजि पद कमल तुम्हारे।सुर नर मुनि सब होहिं सुखारे।।
मोर मनोरथु जानहु नीकें।बसहु सदा उर पुर सबही कें।।
कीन्हेउँ प्रगट न कारन तेहीं।अस कहि चरन गहे बैदेहीं।।
बिनय प्रेम बस भई भवानी।खसी माल मूरति मुसुकानी।।
सादर सियँ प्रसादु सिर धरेऊ।बोली गौरि हरषु हियँ भरेऊ।।
सुनु सिय सत्य असीस हमारी।पूजिहि मन कामना तुम्हारी।।
नारद बचन सदा सुचि साचा।सो बरु मिलिहि जाहिं मनु राचा।।
Ci, którzy ci służą, z łatwością uzyskują wszelkie owoce; jesteś dającą łaski, ukochaną przez Niszczyciela potrójnego miasta. Bogini, ci, którzy czczą twoje stopy-lotosy, czy to bogowie, ludzie czy mędrcy, wszyscy napełniają się radością. Poznaj dobrze pragnienie mego serca i mieszkaj na wieki w sercu każdej duszy w tym mieście. Dla tego powodu się objawiłam; mówiąc to, córka Widehy ujęła jej stopy. Przezwyciężona pokorą i miłością Sity, Bhawani objęła ją i uśmiechnęła się. Sita z czcią złożyła dar na swojej głowie; Gauri przemówiła, a jej serce napełniło się rozkoszą. 'Słuchaj, Sito: moje błogosławieństwo jest prawdziwe; pragnienie twego serca zostanie spełnione. Słowa Narady są zawsze czyste i prawdziwe; otrzymasz ten dar, który twoje serce umiłowało.'
Chhand 236
मनु जाहिं राचेउ मिलिहि सो बरु सहज सुंदर साँवरो।करुना निधान सुजान सीलु सनेहु जानत रावरो।।
एहि भाँति गौरि असीस सुनि सिय सहित हियँ हरषीं अली।तुलसी भवानिहि पूजि पुनि पुनि मुदित मन मंदिर चली।।
Dar, który twoje serce umiłowało, otrzymasz: on jest z natury przystojny i ciemnobłękitny. Jest skarbnicą współczucia, mądry, cnotliwy i kochający; zna twoje serce. W ten sposób Gauri udzieliła swego błogosławieństwa; Sita i jej towarzyszki usłyszały je i ich serca napełniły się radością. Tulsi mówi: oddawszy cześć Bhawani raz po raz, Sita powróciła do swego pałacu z radującym się sercem.
Soratha 236
जानि गौरि अनुकूल सिय हिय हरषु न जाइ कहि।मंजुल मंगल मूल बाम अंग फरकन लगे।।236।।
Wiedząc, że Gauri jest przychylnej usposobienia, serce Sity napełniło się radością nie do opisania. Jej piękna lewa strona zaczęła drżeć, co jest źródłem wszelkiej pomyślności.
Ćaupai 237.1-4
हृदयँ सराहत सीय लोनाई।गुर समीप गवने दोउ भाई।।
राम कहा सबु कौसिक पाहीं।सरल सुभाउ छुअत छल नाहीं।।
सुमन पाइ मुनि पूजा कीन्ही।पुनि असीस दुहु भाइन्ह दीन्ही।।
सुफल मनोरथ होहुँ तुम्हारे।रामु लखनु सुनि भए सुखारे।।
करि भोजनु मुनिबर बिग्यानी।लगे कहन कछु कथा पुरानी।।
बिगत दिवसु गुरु आयसु पाई।संध्या करन चले दोउ भाई।।
प्राची दिसि ससि उयउ सुहावा।सिय मुख सरिस देखि सुखु पावा।।
बहुरि बिचारु कीन्ह मन माहीं।सीय बदन सम हिमकर नाहीं।।
W swym sercu Sita chwaliła piękność księżyca, podczas gdy obaj bracia udali się blisko swego guru. Rama opowiedział wszystko Wiśwamitrze; jego prosta natura nie miała w sobie podstępu. Otrzymawszy kwiaty, mędrzec dokonał uwielbienia; potem udzielił swego błogosławieństwa obu braciom. 'Niech wszystkie wasze pragnienia zostaną spełnione.' Słysząc to, Rama i Lakszmana rozradowali się. Po spożyciu posiłku mądry mędrzec zaczął opowiadać niektóre dawne historie. Dzień minął; otrzymawszy pozwolenie swego guru, obaj bracia udali się, by odprawić wieczorne rytuały. Na wschodnim niebie księżyc powstał w piękności; widząc go, Sita poczuła radość, gdyż przypominał jej własną twarz. Znów rozmyślała w swym sercu: nie ma księżyca równego obliczu Sity.
Doha 237
जनमु सिंधु पुनि बंधु बिषु दिन मलीन सकलंक।सिय मुख समता पाव किमि चंदु बापुरो रंक।।237।।
Księżyc narodził się z oceanu, a potem stał się wrogiem lotosu; za dnia jest splamiony i pełen skaz. Jak ten biedny, nędzny księżyc może kiedykolwiek osiągnąć równość z obliczem Sity?
Ćaupai 238.1-4
घटइ बढ़इ बिरहनि दुखदाई।ग्रसइ राहु निज संधिहिं पाई।।
कोक सिकप्रद पंकज द्रोही।अवगुन बहुत चंद्रमा तोही।।
बैदेही मुख पटतर दीन्हे।होइ दोष बड़ अनुचित कीन्हे।।
सिय मुख छबि बिधु ब्याज बखानी।गुरु पहिं चले निसा बड़ि जानी।।
करि मुनि चरन सरोज प्रनामा।आयसु पाइ कीन्ह बिश्रामा।।
बिगत निसा रघुनायक जागे।बंधु बिलोकि कहन अस लागे।।
उदउ अरुन अवलोकहु ताता।पंकज कोक लोक सुखदाता।।
बोले लखनु जोरि जुग पानी।प्रभु प्रभाउ सूचक मृदु बानी।।
W rozłące księżyc rośnie i maleje, przynosząc smutek; jak Rahu, chwyta swych własnych, gdy znajduje sposobność. Jest wrogiem lotosu, przyjacielem kwiatu kumuda i wrogiem lilii nocnej; o księżycu, masz wiele wad. Został przyrównany do papieru oblicza Vaidehi; to wielka i niewłaściwa wada. Porównanie piękna księżyca do oblicza Sity było jedynie pretekstem; wiedząc, że noc się przesunęła, udali się do swego guru. Skłoniwszy się u stóp mędrca i otrzymawszy jego pozwolenie, odpoczęli. Gdy noc minęła, Pan Raghuwów przebudził się; widząc swego brata, zaczął tak mówić: Spójrz, bracie, słońce wzeszło, przyjaciel lotosu, dający radość światu. Lakszmana odpowiedział, składając dłonie; jego łagodne słowa wskazywały na cześć dla Pana.
Doha 238
अरुनोदयँ सकुचे कुमुद उडगन जोति मलीन।जिमि तुम्हार आगमन सुनि भए नृपति बलहीन।।238।।
Przy wschodzie słońca lilie się kurczą, a gwiazdy bledną i tracą blask. Tak samo, gdy usłyszeli o twoim przybyciu, królowie osłabli i utracili swą siłę.
Ćaupai 239.1-5
नृप सब नखत करहिं उजिआरी।टारि न सकहिं चाप तम भारी।।
कमल कोक मधुकर खग नाना।हरषे सकल निसा अवसाना।।
ऐसेहिं प्रभु सब भगत तुम्हारे।होइहहिं टूटें धनुष सुखारे।।
उयउ भानु बिनु श्रम तम नासा।दुरे नखत जग तेजु प्रकासा।।
रबि निज उदय ब्याज रघुराया।प्रभु प्रतापु सब नृपन्ह दिखाया।।
तव भुज बल महिमा उदघाटी।प्रगटी धनु बिघटन परिपाटी।।
बंधु बचन सुनि प्रभु मुसुकाने।होइ सुचि सहज पुनीत नहाने।।
नित्यक्रिया करि गुरु पहिं आए।चरन सरोज सुभग सिर नाए।।
सतानंदु तब जनक बोलाए।कौसिक मुनि पहिं तुरत पठाए।।
जनक बिनय तिन्ह आइ सुनाई।हरषे बोलि लिए दोउ भाई।।
Wszyscy królowie, jak gwiazdy, próbują świecić, lecz nie mogą rozproszyć ciężkiej ciemności łuku. Lotosy, kwiaty kumuda, pszczoły i różne ptaki radowały się wszystkice przy końcu nocy. W ten sam sposób, o Panie, wszyscy twoi wyznawcy będą radować się, gdy łuk zostanie złamany. Bez wysiłku słońce rozproszyło ciemność; gwiazdy uciekły, a światło świata zajaśniało. Wschód słońca był jedynie pretekstem; Pan Raghuwów okazał swą moc wszystkim królom. Wtedy objawiła się chwała siły twojego ramienia; złamanie łuku stało się jawne. Słysząc słowa brata, Pan się uśmiechnął; dokonał oczyszczenia i naturalnie się wykąpał. Po wykonaniu codziennych rytuałów udał się do swego guru i skłonił głowę przy jego pięknych stopach. Wtedy Shatananda wezwał Dżanakę, który natychmiast wysłał go do mędrca Wiśwamitry. Posłaniec Dżanaki przybył i przekazał jego pokorną prośbę; radując się, zabrał obu braci ze sobą.
Doha 239
सतानंदपद बंदि प्रभु बैठे गुर पहिं जाइ।चलहु तात मुनि कहेउ तब पठवा जनक बोलाइ।।239।।
Skłoniwszy się u stóp Shatanandy, Pan udał się i usiadł przed swym guru. Wtedy mędrzec rzekł: Chodź, moje dziecko, i wysłał posłańca, by wezwać Dżanakę.
परंपरागत मान्यता में मिथिला-लीला (सीता-राम प्रथम दर्शन, गौरी-असीस) का पाठ मन में पवित्र प्रेम, गृहस्थ-धर्म में शील, और विवाह/संबंधों में मंगल-बुद्धि देता है; साथ ही ‘दृष्टि-दोष’ (विकार) को भक्ति-रस में रूपांतरित कर चित्त-शुद्धि कराता है।
सामान्य मानस-पारायण परंपरा में ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ (राम-नाम) या ‘सीताराम’ का नाम-संपुट प्रचलित है; गौरी-पूजन/असीस प्रसंग में कई पाठ-परंपराएँ ‘जय जय गिरिबरराज किसोरी’ को भी संकीर्तन-रूप में दोहराती हैं।
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.