

मार्कण्डेयपुराण
The Purana of Sage Markandeya
Home of the sacred Devi Mahatmya, the supreme glorification of the Goddess. Encompassing Shakti theology, Manvantara cosmology, and the eternal triumph of dharma over adharma.
Start ReadingThe Markandeya Purana is one of the eighteen Mahapuranas, narrated by the ancient sage Markandeya to his disciple Kraustuki. Among all the Puranas, it holds a unique distinction as the home of the Devi Mahatmya (also known as Durga Saptashati or Chandi), the foundational text of Shakta philosophy and Goddess worship. The Purana weaves together cosmology, dharmic instruction, the Manvantara cycles, and the supreme glory of the Divine Feminine.
The Markandeya Purana opens with a benediction and is structured into 137 Adhyayas (chapters), with the celebrated Devi Mahatmya spanning chapters 81-93.
137 chapters covering cosmology, dharma, and Devi worship
Verses read one by one
This edition of the Markandeya Purana on Vedapath includes:
The Markandeya Purana opens with a benediction and spans 137 Adhyayas.
Each Adhyaya explores cosmology, dharma, or the glory of the Goddess.

ជំពូកបើកនេះជាមង្គលបឋម ដោយគោរពនមស្ការ និងអំពាវនាវដល់ព្រះនារាយណៈ ព្រះសរស្វតី និងព្រះវ្យាសៈ ដើម្បីសុំព្រះពរ ឲ្យព្រះវចនៈបរិសុទ្ធរលូន និងឲ្យអ្នកស្តាប់ទទួលបានប្រាជ្ញា និងសេចក្តីសុខ។

ជៃមិនី សិស្សរបស់វ្យាស សួរអំពីអត្ថន័យជ្រាលជ្រៅនៃមហាភារតៈ៖ ហេតុអ្វីធម៌ហាក់ដូចជាចាញ់ អធម៌ហាក់ដូចជាឈ្នះ និងហេតុអ្វីព្រះក្រឹષ્ણអនុញ្ញាតឲ្យមានទុក្ខវេទនា។ វ្យាសបញ្ជូនគាត់ទៅស្តាប់ពីបក្សីប្រាជ្ញា ដែលមានដើមកំណើតអស្ចារ្យ និងចេះវេដៈ ដើម្បីបកស្រាយកម្រិតកម្រងនៃកម៌ និងព្រះបំណង។ ដូច្នេះរឿងបក្សីប្រាជ្ញា ចាប់ផ្តើមឡើងដោយសេចក្តីគោរព និងការស្វែងរកសច្ចៈ។

អធ្យាយនេះពិពណ៌នាពូជពង្សសុបර්ណា/គរុឌ និងបង្ហាញឧបាខ្យានសម្រាប់បង្រៀនធម៌។ ព្រះឥសីរំលឹកពីកំណើតនៃបក្សីប្រាជ្ញា កង្កា និងកន្ធារា ដែលមានសីលធម៌ ការគោរព និងការបម្រើព្រះធម៌ ជាគន្លឹះនាំទៅកាន់កិត្តិយស និងសេចក្តីសុខ។

ជំពូកទី៣ ពិពណ៌នាអំពីរឿង Dharmapakṣis៖ ពួកបក្សីធម៌ដែលធ្លាប់ទទួលបណ្តាសាពីអតីតជាតិ ហើយដោយសារកម្មនោះបានកើតជាបក្សីមានប្រាជ្ញា។ ព្រះឥន្ទ្រាប្រែរូបមកសាកល្បងសច្ចភាព និងការរក្សាធម៌របស់ពួកគេ ដើម្បីបង្ហាញថាសេចក្តីពិត និងការស្មោះត្រង់ជាគ្រឹះនៃធម៌។

ជៃមិនី ចូលទៅក្នុងរូងភ្នំវិន្ធ្យ ដើម្បីស្វែងយល់អំពីធម៌។ នៅទីនោះ គាត់ជួបធម្មបក្សី—បក្សីប្រាជ្ញាដែលនិយាយធម៌—ហើយលើកសំណួរសង្ស័យ៤អំពីព្រឹត្តិការណ៍ក្នុងមហាភារតៈ។ ការសន្ទនាបើកទ្វារទៅកាន់គោលលទ្ធិនារាយណៈ ដោយបង្ហាញថាព្រះវិស្ណុជាមូលដ្ឋាននៃធម៌ និងការប្រោសលោះ។

អធ្យាយនេះពិពណ៌នាព្រះទ្វាស្តា (Tvaṣṭā) កើតកំហឹងដោយទុក្ខព្រួយ ហើយប្រកាសព្រះពាក្យបង្កើតវ្រឹត្រ (Vṛtra) ជាសត្រូវធំរបស់ឥន្ទ្រ។ ការប្រយុទ្ធរវាងទេវតា និងអសុរ បង្ហាញអំណាចកម្រិតខ្ពស់នៃកម្រិតធម៌ និងការពារពិភពលោក។ បន្ទាប់មក ព្រះអាទិទេវតាចុះមកកើតជាបណ្ឌវៈ ដើម្បីស្តារធម៌ និងបំបាត់អធម៌។

អធ្យាយនេះពិពណ៌នាព្រះបលរាមចាប់ផ្តើមធម្មយាត្រាទៅកាន់ទីរត្ថៈ ដោយមានចិត្តស្ទាក់ស្ទើរ និងទុក្ខសោក។ នៅព្រៃរបស់ព្រះរេវតា ព្រះអង្គវង្វេងដើរដោយស្រវឹង សម្តែងអារម្មណ៍ខឹង និងស្រឡាញ់បូជា។ ចុងក្រោយ ព្រះអង្គសម្លាប់សូតៈដែលប្រព្រឹត្តអំពើមិនគួរ បង្កើតការព្រមានអំពីធម៌ និងការគោរព។

អធ្យាយនេះពិពណ៌នាព្រះរាជា ហរិශ්ចន្ទ្រ ត្រូវឥសី វិශ්វាមិត្រ សាកល្បងធម៌ និងសច្ចៈ។ ព្រះអង្គបរិច្ចាគរាជ្យ និងទ្រព្យសម្បត្តិជាទាន ដើម្បីរក្សាពាក្យសច្ចៈ ទោះជាប្រឈមទុក្ខវេទនា។ ក៏មានការរំលឹករឿងបុរាណអំពីបណ្តាសា ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងពណ្ឌវៈ ជាប្រវត្តិខាងក្រោយ។

អធ្យាយនេះពិពណ៌នាការសាកល្បងសច្ចៈរបស់ព្រះបាទហរិශ්ចន្ទ្រា។ ដើម្បីរក្សាពាក្យសច្ចៈ និងធម៌ ព្រះអង្គបោះបង់រាជ្យ លក់ព្រះមហេសី និងព្រះរាជបុត្រ ហើយចុងក្រោយត្រូវចូលជាបន្ទុកក្រោមចណ្ឌាលា នៅទីបូជាសព។ ទុក្ខវេទនា ការអត់ធ្មត់ និងសេចក្តីស្មោះត្រង់ត្រូវបានបង្ហាញយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ។

អធ្យាយនេះពិពណ៌នាព្រះឥសី វសិષ્ઠ និង វិស្វាមិត្រ បណ្តាសាគ្នាទៅវិញទៅមក ដោយអហങ്കារ និងកំហឹង។ ការប្រយុទ្ធដ៏សាហាវរវាង អាឌិ និង បកា កើតឡើង បង្កការភ័យខ្លាចដល់លោកធាតុ។ ចុងក្រោយ ព្រះព្រហ្មា ចុះមកសម្រួល បន្ធូរកំហឹង និងបញ្ចប់សង្គ្រាម ដើម្បីសន្តិភាព និងធម៌។

ជំពូកទី១០ បង្ហាញសំណួររបស់ជៃមិនីអំពីកំណើត មរណៈ កម្ម និងផ្លូវដំណើររបស់ជីវៈក្នុងរាងកាយ។ គាត់សួរពីរបៀបជីវៈចូលស្បូន ការកើតឡើងនៃរាងកាយ ការឈឺចាប់នៃការចាប់កំណើត និងអ្វីកើតឡើងបន្ទាប់ពីស្លាប់។ ក៏ពិភាក្សាអំពីផលកម្ម ការកើតឡើងវិញ និងសេចក្តីសង្ឃឹមក្នុងការរំដោះ។

ក្នុងអធ្យាយនេះ កូននៅក្នុងផ្ទៃពោះពណ៌នាអំពីការកើតមាននៃគភ៌ ការលូតលាស់តាមខែ ការឈឺចាប់ក្នុងផ្ទៃ និងពេលកំណើត។ គាត់រំលឹកអំពីការភ្លេចធម៌ក្រោយកំណើត និងការរអិលចូលក្នុងកង់សំសារ ដោយអំពាវនាវឲ្យស្វែងរកការលះបង់ និងការចងចាំព្រះ។

ក្នុងអធ្យាយនេះ កូនបានពិពណ៌នាអំពីនរកជាច្រើន ដើម្បីព្រមានអ្នកធ្វើអំពើបាប។ គាត់រៀបរាប់ Mahāraurava, Tamas, Nikṛntana, Apratiṣṭha, Asipatravana និង Taptakumbha ជាទីកន្លែងទុក្ខវេទនាខ្លាំង ដែលវិញ្ញាណទទួលផលកម្មតាមអំពើ។ ការពិពណ៌នានេះបង្កើតអារម្មណ៍ភ័យខ្លាច និងជំរុញឲ្យប្រកាន់ធម៌។

ក្នុងអធ្យាយនេះ កូនប្រុសពិពណ៌នាអំពីនរក និងទណ្ឌកម្មដ៏សាហាវដែលកើតពីអំពើបាប។ គាត់លើកសំណួរអំពីបាបលាក់លៀមដែលមនុស្សមិនឃើញ និងផលកម្មដែលមិនអាចគេចផុត។

ក្នុងអធ្យាយនេះ ទូតរបស់ព្រះយមរាជពន្យល់អំពីផលវិបាកនៃកម្ម និងមូលហេតុនៃទុក្ខទណ្ឌក្នុងនរក។ គាត់រៀបរាប់ថា អំពើបាបនានា—ការបោកបញ្ឆោត ការធ្វើអំពើហិង្សា ការលួច ការបំពានធម៌ និងការមិនគោរពព្រះធម៌—នាំឲ្យវិញ្ញាណទទួលទោសតាមសមរម្យ។ ការពិពណ៌នានេះបង្កើតការភ័យខ្លាចប្រកបដោយធម៌ និងជំរុញឲ្យមនុស្សប្រព្រឹត្តសុចរិត ដើម្បីរួចផុតពីទុក្ខនរក។

អធ្យាយនេះពិពណ៌នាការសន្ទនារវាងយមកិង្គរ និងព្រលឹងទោសនៅនរក។ បន្ទាប់ពីទទួលទណ្ឌកម្មតាមកម្ម ពួកគេត្រូវកំណើតឡើងវិញតាមអំពើល្អអាក្រក់។ ព្រះរាជាអ្នកមានមេត្តាករុណា ឃើញទុក្ខវេទនានៅនរក ហើយបង្ហាញចិត្តសង្វេគ សូមឲ្យមានការអនុគ្រោះ និងរំលឹកថា កម្មជាច្បាប់ដ៏តឹងរឹង តែធម៌ និងមេត្តា អាចនាំទៅកាន់ការកែប្រែ។

អធ្យាយនេះបង្ហាញសន្ទនារវាងឪពុកនិងកូនអំពីការលះបង់ និងធម៌សន្យាសុចរិត។ កូនណែនាំឲ្យបោះបង់ការចងក្រងដោយកាមៈ កំហឹង និងអហങ്കារ ដើម្បីស្វែងរកសេចក្តីស្ងប់នៃអាត្មា។ បន្ទាប់មកមានរឿងអនុសូយា–មណ្ឌវ្យៈ បង្ហាញអំណាចនៃបតិវ្រតា៖ ដោយសច្ចៈនិងសេចក្តីសុចរិត នាងអាចផ្អាកព្រះអាទិត្យមិនឲ្យរះ ដើម្បីការពារព្រះស្វាមី និងបង្ហាញថាធម៌អាចលើសលប់សូម្បីតែច្បាប់ធម្មជាតិ។

ជំពូកនេះពិពណ៌នាព្រះឥសី អត្រី និងអនុសូយា ធ្វើតបស្យាដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់។ ព្រះត្រីមূર્તិ—ព្រះព្រហ្ម ព្រះវិស្ណុ និងព្រះសិវ—ពេញចិត្ត ហើយប្រទានពរ ឲ្យកើតកូនប្រុសបី៖ សោម (ចន្ទ្រ) ដត្តាត្រេយៈ និងទុರ್ವាសា។ កូនទាំងបីបង្ហាញអំណាច និងគុណធម៌ ដើម្បីគាំទ្រធម៌ និងព្រះធម៌។

អធ្យាយនេះពិពណ៌នាអារជុនបដិសេធរាជសិទ្ធិ ដោយសេចក្តីទន់ភ្លន់ និងការភ័យខ្លាចបាបកម្ម។ ព្រះគ្រូហ្គារគាណែនាំឲ្យគាត់ទៅបូជាព្រះដត្តាត្រេយៈ និងស្វែងយល់អំពីទីស្ថាននៃព្រះលក្ខ្មី។ ដោយទស្សនវិស័យដ៏បរិសុទ្ធរបស់ដត្តាត្រេយៈ និងចលនានៃលក្ខ្មី ព្រះទេវតាបានឈ្នះពួកដៃត្យា ហើយសេចក្តីសុខសាន្តត្រឡប់មកវិញ។

ក្នុងអធ្យាយនេះ កាតវីរ្យ អរជុន ទៅដល់អាស្រមរបស់ព្រះទត្តាត្រេយ្យ ដោយសេចក្តីគោរព និងសេវាកម្ម។ ព្រះឥសីប្រទានពរ ឲ្យមានអំណាច និងអធិរាជ្យលើផែនដី កម្លាំងយុទ្ធ និងសម្បត្តិ ដើម្បីការពារធម៌។ ក៏មានការសរសើរព្រះវិស្ណុ និងការលើកតម្កើងភក្តិវៃಷ្ណវៈ ជាផ្លូវទៅកាន់សេចក្តីរុងរឿង និងសេចក្តីសុខ។

អធ្យាយនេះពិពណ៌នាព្រះរាជា ឬវីរបុរស រិតធ្វជៈ បានជួប និងក្លាយជាមិត្តជិតស្និទ្ធជាមួយព្រះកុមារនាគ។ តាមរយៈសេចក្តីស្មោះត្រង់ និងធម៌ ពួកគេបានបង្ហាញប្រភពកំណើតនៃសេះអស្ចារ្យ “កុវលយា” ដែលជារត្នៈសេះមានអានុភាព និងជួយដល់ការធ្វើដំណើរ និងការពារកិត្តិយស។

ក្នុងអធ្យាយនេះ ព្រះកុវលយាស្វា ចុះទៅបាតាល ដើម្បីបញ្ឈប់ការលួចយកព្រះនាងមដាលសា។ ដោយសេចក្តីក្លាហាន និងធម៌ ព្រះអង្គប្រឈមមុខអំណាចអសុរ និងអន្តរាយក្រោមភព ដោះស្រាយវិបត្តិ និងនាំព្រះនាងត្រឡប់មកវិញ ដោយរក្សាកិត្តិយសរាជវង្ស និងព្រះធម៌។

អធ្យាយនេះពិពណ៌នាព្រះរាជា គុវលយាស្វ (Kuvalayāśva) ត្រូវអសុរ/ដៃត្យប្រើល្បិចបោកបញ្ឆោត ដើម្បីនាំទៅកាន់មរណភាព។ ព្រះនាង មដាលសា (Madalasā) ទទួលទុក្ខយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ហើយដោយសេចក្តីស្មោះត្រង់ និងការលះបង់ បានធ្វើអាត្មាអគ្គិ (ចូលភ្លើង) ដើម្បីតាមព្រះស្វាមី។

អធ្យាយនេះពិពណ៌នាអំពីអស្វតារា ដែលធ្វើតបស្យាដោយសច្ចៈ និងវិន័យ ដើម្បីទទួលបានមដាលសា។ គាត់សរសើរព្រះនាងសរស្វតីដោយស្តូត្រ ដោយសុំព្រះគុណ និងការណែនាំ។ ព្រះនាងសរស្វតីពេញព្រះហឫទ័យ ប្រទានពរ និងបង្រៀនវិទ្យាសាស្ត្រតន្ត្រី—ស្វរ តាល និងគន្ធರ್ವវិទ្យា—ឲ្យគាត់ ដើម្បីឲ្យចិត្តស្ងប់ សុចរិត និងសមស្របសម្រាប់ការរួមជីវិត។

ក្នុងអធ្យាយនេះ ព្រះរាជា កុវលយាស្វៈ បដិសេធអំណោយ និងការសរសើរដែលគេនាំមក ដោយរក្សាធម៌ និងភាពមិនភ្ជាប់។ បន្ទាប់មក គាត់បានឃើញ «មាយា» របស់ព្រះនាង មដាលសា ដែលបង្ហាញភាពមិនថេរ និងការលួងលោមនៃលោកិយៈ ឲ្យចិត្តត្រឡប់ទៅវិវេក និងសេចក្តីស្ងប់។

ក្នុងអធ្យាយនេះ ព្រះនាងមដាលាសា ត្រឡប់មករាជវាំងវិញ បន្ទាប់ពីបានបង្រៀនកូនៗ។ ព្រះរាជាប្រកាសការស្នងរាជ្យ និងរៀបចំឲ្យព្រះរាជបុត្រ វិក្រាន្ត ទទួលភារកិច្ច។ ព្រះនាងបន្តឧបদেশដ៏បរិសុទ្ធ ដោយបង្ហាញការពិតអំពីអាត្មា និងភាពមិនអចិន្ត្រៃយ៍ ដើម្បីឲ្យគាត់គ្រប់គ្រងដោយធម៌ និងមិនជាប់ចិត្ត។

ក្នុងអធ្យាយនេះ ព្រះមាតាមដាលសាធ្វើពិធីដាក់ឈ្មោះកូនប្រុសថា «អលរក» ហើយបង្រៀនឲ្យគាត់បោះបង់ការលង់លោមក្នុងការបដិសេធលោកិយ ដើម្បីត្រឡប់ទៅកាន់ធម៌ក្សត្រីយៈ—ការការពារប្រជា ការរក្សាយុត្តិធម៌ និងការគោរពព្រះធម៌។

ក្នុងអធ្យាយនេះ មដាលសា ប្រៀនប្រដៅព្រះបាទ អលរកា អំពីរាជធម៌ និងនីតិរដ្ឋ។ នាងបង្រៀនឲ្យឈ្នះខ្លួនឯង គ្រប់គ្រងអារម្មណ៍ និងបំណងប្រាថ្នា ដើម្បីឲ្យការគ្រប់គ្រងមានយុត្តិធម៌។ ព្រះរាជាគួររក្សាធម៌ ការពារប្រជារាស្ត្រ ប្រើទណ្ឌដោយមេត្តា និងប្រកបដោយប្រាជ្ញា ដើម្បីសុខសាន្តនៃរាជ្យ។

ក្នុងអធ្យាយនេះ ព្រះអលរក សួរមាតា ម៉ដាលសា អំពីធម៌វណ្ណ និងអាស្រាម។ ម៉ដាលសា បកស្រាយដោយសេចក្តីមេត្តា អំពីកាតព្វកិច្ចបួនប្រភេទ និងវិន័យសម្រាប់ព្រហ្មចារី គ្រហស្ថ វានប្រស្ថ និងសន្យាសី ដើម្បីឲ្យជីវិតដើរតាមធម៌ និងសេចក្តីសុខសន្តិ។

ព្រះរាជា អលរក សួរព្រះមាតា មទាលសា អំពីធម៌គ្រួសារ (គារហស្ថ្យ)។ នាងបង្រៀនអំពីការរស់នៅដោយសុចរិត ការធ្វើពិធី វៃស្វទេវ (Vaiśvadeva) ជាប្រចាំ ការចែករំលែកអាហារដល់ទេវតា បុព្វបុរស និងសត្វទាំងឡាយ ហើយគោរពភ្ញៀវ (Atithi) ដូចជាព្រះ។ នាងលើកទឹកចិត្តឲ្យមានទាន សេចក្តីមេត្តា សុចរិតភាព និងការទទួលភ្ញៀវដោយចិត្តស្រឡាញ់ ដើម្បីឲ្យគេហដ្ឋានក្លាយជាទីបូជានៃធម៌។

ក្នុងអធ្យាយទី៣០ នាងមដាលសា ប្រាប់អំពីធម៌នៃជីវិតគ្រួសារ៖ ការគោរពប្តី មាតាបិតា និងភ្ញៀវ ការរក្សាផ្ទះឲ្យបរិសុទ្ធ ការចែកទាន និងការគ្រប់គ្រងទ្រព្យដោយសុចរិត។ នាងក៏បង្រៀនពិធីនៃ នៃមិត្តិក-ស្រាទ្ធៈ សម្រាប់បុព្វបុរស តាមកាលកំណត់ ដោយសទ្ធា និងវិន័យ ដើម្បីបំពេញកាតព្វកិច្ច និងទទួលព្រះពរ។

អធ្យាយ ៣១ ពន្យល់អំពីពិធីស្រាទ្ធប្រភេទ «នៃមិត្តិក» និងពិធីពាក់ព័ន្ធ ដូចជា សបិណ្ឌីករណ (Sapiṇḍīkaraṇa) ដើម្បីភ្ជាប់ព្រលឹងអ្នកស្លាប់ជាមួយបិត្របុរស។ វាបញ្ជាក់អ្នកមានសិទ្ធិធ្វើពិធី ពេលវេលាសមរម្យ ថ្ងៃខែ និងលំដាប់នៃការអញ្ជើញព្រះព្រាហ្មណ៍ ការថ្វាយបិណ្ឌទឹក និងអាហារ ដោយគោរពធម៌ និងសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះបិត្រ។

ជំពូកនេះពន្យល់អំពីវិធីធ្វើ «បារវណ-ស្រាទ្ធ» (Parvaṇa Śrāddha) តាមក្បួន ដើម្បីបូជាបុព្វបុរស។ វារាយបញ្ជីអាហារ និងវត្ថុដែលធ្វើឲ្យបិត្រទេវតាពេញចិត្ត និងអ្វីៗដែលគួរជៀសវាង ដើម្បីរក្សាពិធីឲ្យបរិសុទ្ធ និងមានផលបុណ្យ។

ក្នុងអធ្យាយ ៣៣ មដាលសា ប្រាប់អំពីផលបុណ្យនៃការធ្វើ «ស្រាទ្ធ» ដល់បិត្របុរស តាមថ្ងៃចន្ទគតិ (តិថិ) និងតារានក្សត្រ។ នាងពន្យល់ថា ការជ្រើសរើសថ្ងៃ និងនក្សត្រដែលសមរម្យ ធ្វើឲ្យទាន អាហារ និងពិធីបូជាមានអានុភាពខ្លាំង បង្កើនពុណ្យ និងសេចក្តីសុខសាន្តដល់បិត្របុរស និងអ្នកធ្វើ។

ក្នុងអធ្យាយនេះ មាឌាលាសា ប្រាប់អំពី សទាចារៈ សម្រាប់គ្រួសារី៖ ភាពបរិសុទ្ធខាងកាយនិងចិត្ត ការងូតទឹក ការសម្អាត ការគោរពភ្លើងបូជា និងទេវតា ការធ្វើសន្ធ្យាវន្ទនៈ ជប និងបូជា។ នាងបង្ហាញរបៀបរស់នៅដោយសេចក្តីសុចរិត មេត្តាករុណា សេចក្តីពិត និងការគោរពភ្ញៀវ ដើម្បីឲ្យធម៌ និងសុខសាន្តកើតមានក្នុងផ្ទះ។

ក្នុងអធ្យាយនេះ មាឌាលសា ប្រាប់ព្រះរាជាអលរក អំពីសោច (ភាពបរិសុទ្ធ) និងអសោច (ភាពមិនបរិសុទ្ធ) តាមធម៌សទាចារ។ នាងពន្យល់អំពីមូលហេតុនៃអសោច ដូចជា កំណើត និងមរណៈ ការប៉ះពាល់អសុចិ និងអាហារមិនសមរម្យ ហើយបង្ហាញវិធីសម្អាតខ្លួន និងផ្ទះ ដោយស្នាន ការលាង សេចក្តីស្មោះត្រង់ និងការគោរពអគ្គិ។ នាងកំណត់ពេលវេលានៃអសោចតាមវណ្ណៈ និងសាច់ញាតិ និងបញ្ជាក់ពិធីកែសម្រួល (ប្រាយឆិត្ត) ដើម្បីស្ដារសុចរិត និងសុខសាន្តក្នុងគ្រួសារ។

ក្នុងអធ្យាយនេះ មដាលសា ផ្តល់ឧបদেশចុងក្រោយដល់ព្រះរាជា រិតាធ្វជៈ ដោយរំលឹកអស្ថិរភាពនៃជីវិត និងភាពមិនថេរនៃអំណាច។ នាងបង្រៀនធម៌នៃការមិនភ្ជាប់ចិត្ត ការគ្រប់គ្រងដោយយុត្តិធម៌ និងការប្រែចិត្តទៅរកព្រះ។ ព្រះរាជាបានទទួលយកពាក្យបង្រៀនដោយសេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់ ហើយសម្រេចលះបង់រាជ្យ ដើម្បីចូលទៅក្នុងវ្រតៈនៃសន្យាស និងការស្វែងរកមោក្ខ។

ជំពូកនេះពិពណ៌នាវិបត្តិរបស់ព្រះរាជា អលរក (Alarka) ដែលត្រូវក្តីប្រាថ្នា និងការចងក្រងដោយអារម្មណ៍នាំឲ្យច្របូកច្របល់។ ព្រះអង្គរំលឹកដល់ព្រះបន្ទូលបង្រៀនរបស់មាតា មដាលសា (Madālasa) អំពីវైరាគ្យៈ—ការមិនជាប់ពាក់ព័ន្ធ និងការមើលឃើញភាពមិនថេរនៃសុខទុក្ខ។ ដោយការពិចារណាធម៌នេះ ព្រះអង្គបន្ថយអហങ്കារ និងក្តីលោភ ហើយបង្រៀនថា ការគ្រប់គ្រងខ្លួន និងការលះបង់ជាប់ចិត្ត ជាផ្លូវទៅកាន់សន្តិភាព និងធម៌។

ក្នុងអធ្យាយនេះ ព្រះដត្តាត្រេយ្យ ប្រៀនប្រដៅអំពីការលះបង់ «មមតា» ឬការចាប់យកថា «នេះជារបស់ខ្ញុំ» និងការមិនសម្គាល់ខ្លួនជាមួយរាងកាយ ទ្រព្យសម្បត្តិ និងទំនាក់ទំនង។ ដោយការយល់ដឹងអាត្មា និងការអនុវត្តវៃរាគ្យា សមាធិ និងការប្រាជ្ញា មនុស្សអាចឆ្លងកាត់ទុក្ខ និងឈានទៅមុខសេរីភាព (មោក្ខ)។

អធ្យាយនេះពន្យល់អំពីវិធីយោគៈ៖ អាសនៈ ការគ្រប់គ្រងដង្ហើម (ប្រាណាយាម) ការដកអារម្មណ៍ចេញពីវត្ថុ (ប្រត្យាហារ) និងសញ្ញានៃការសម្រេច។ វាបង្ហាញការអនុវត្តដោយសុចរិត ស្ងប់ស្ងាត់ និងការតាំងចិត្ត ដើម្បីឲ្យចិត្តបរិសុទ្ធ និងឈានទៅសមាធិ។

អធ្យាយនេះពិពណ៌នាអំពីឧបសគ្គ (Upasarga) ដែលរារាំងយោគីក្នុងសមាធិ ការផ្តោតអារម្មណ៍ល្អិតៗ និងសញ្ញានៃការប្រែប្រួលចិត្ត។ វាបង្ហាញវិធីឆ្លងកាត់ការល្បួង ការភ័យខ្លាច និងអំណាចអស្ចារ្យ ដោយរក្សាវិន័យ សេចក្តីស្ងប់ និងការប្រាថ្នាទៅកាន់ព្រះ។ ចុងក្រោយរៀបរាប់អំពីសិទ្ធិ៨ (Aṣṭa-siddhi) និងការប្រុងប្រយ័ត្នមិនឲ្យអហങ്കារ ឬការចង់បាន បំបាក់ផ្លូវមោក្ខ។

អធ្យាយ ៤១ «យោគីចរិយា» ពិពណ៌នាអំពីអាកប្បកិរិយារបស់យោគី និងវិន័យដ៏បរិសុទ្ធដែលនាំទៅកាន់សិទ្ធិ។ វាបង្ហាញការគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍ ការស្ងប់ចិត្ត ការអត់ធ្មត់ និងការប្រកាន់ខ្ជាប់សច្ចៈ ដើម្បីឲ្យចិត្តរួមជាមួយព្រះ និងទទួលផលនៃសមាធិ។

ជំពូក ៤២ បង្ហាញព្រះដត្តាត្រេយ្យពន្យល់អំពីអត្ថន័យយោគៈនៃ “អោម” (ប្រាណវៈ)។ គាត់បកស្រាយម៉ាត្រា A-U-M និងសូរស្ងប់បន្ទាប់ (អមាត្រា) ជាផ្លូវនាំចិត្តឆ្ពោះទៅលោកធាតុផ្សេងៗ និងការលះបង់។ ដោយសមាធិលើប្រាណវៈ អ្នកយោគីសម្អាតចិត្ត កាត់បន្ថយអហង្គារ និងឈានទៅមុខសេរីភាព (មោក្ខ)។

អធ្យាយនេះពិពណ៌នាអំពីអារិṣṭa-lakṣaṇas ឬសញ្ញាព្រមាននៃមរណភាព ដែលបង្ហាញក្នុងរាងកាយ សុបិន និងសញ្ញាអាកាស។ យោគីឆ្លើយតបដោយសមាធិ មន្ត្រ និងការបោះបង់ការភ័យខ្លាច ដើម្បីឆ្ពោះទៅការលះបង់។ ព្រះរាជា អលរក (Alarka) យល់ឃើញភាពមិនថេរនៃអំណាច ហើយបោះបង់រាជ្យ ដើម្បីស្វែងរកធម៌ និងមោក្ខ។

ជំពូក ៤៤ ពិពណ៌នាព្រះសុភាហ៊ូផ្តល់ឱវាទដល់ព្រះរាជាកាសី អំពីធម៌នៃការគ្រប់គ្រង និងការបោះបង់អហങ്കារ។ បន្ទាប់មក អលរកៈឃើញភាពមិនថេរនៃសេចក្តីសុខលោកីយ៍ ហើយបោះបង់រាជ្យ ដោយអនុវត្តយោគៈ និងវៃរាគ្យ ដើម្បីស្វែងរកសេចក្តីស្ងប់ និងការដោះលែង។

ជៃមិនីសួរព្រះមារកណ្ឌេយៈអំពីសកលលោក និងការបង្កើតដើម (ប្រក្រឹតសರ್ಗ)៖ ពីព្រាហ្មណ៍ដើម កាលៈ និងធម្មជាតិ។ ព្រះមារកណ្ឌេយៈចាប់ផ្តើមពណ៌នាអំពីការរលាយ និងការចាប់ផ្តើមសೃષ્ટិ ដោយលំអិត និងមានសេចក្តីគោរព។

ជំពូកនេះពិពណ៌នាពីការលាយរលាយសកល (ប្រល័យ) បន្ទាប់មកព្រះព្រហ្មកើតឡើងពីសភាពដើម និងការរៀបរាប់វិធានវាស់ពេលវេលាសកល ដូចជា យុគ (Yuga) មន្វន្តរ (Manvantara) និងមួយថ្ងៃរបស់ព្រះព្រហ្ម ដោយបង្ហាញលំដាប់វដ្តកំណើត–ស្ថិត–លាយរលាយ។

អធ្យាយនេះពិពណ៌នាព្រះព្រហ្មភ្ញាក់ពីយោគនិទ្រា ហើយចាប់ផ្តើមសೃಷ್ಟិដោយគម្រោង៩ប្រភេទ។ ព្រះអង្គរៀបរាប់លំដាប់សೃષ્ટិពីសភាពលាក់លៀមទៅជាធាតុ និងភាវៈផ្សេងៗ ដោយបង្ហាញអំណាចព្រះឥស្វរ និងច្បាប់កាលៈទេសៈ។

អធ្យាយនេះពិពណ៌នាព្រះព្រហ្មជាមូលហេតុនៃសೃષ્ટិ៖ ពេលរាត្រី ពេលថ្ងៃ និងពេលព្រលប់។ ព្រះអង្គបញ្ចេញសត្វលោក និងលំដាប់នៃការបង្កើតវៃក្រឹត ដោយបង្ហាញច្បាប់នៃកាលៈទេសៈ និងការកើតឡើងនៃភាវៈទាំងឡាយ។

អធ្យាយ ៤៩ ពិពណ៌នាពីការបង្កើតមនុស្សដើមកាល ការកើតឡើងនៃកាមៈ/បំណងប្រាថ្នា ដែលជំរុញឲ្យមានការរស់នៅជាសហគមន៍។ វាប្រាប់ពីដើមកំណើតនៃទីលំនៅ ការបែងចែកភូមិ-ក្រុង ការកំណត់មាត្រា និងវិធានវាស់វែង សម្រាប់ពាណិជ្ជកម្ម និងពិធីការ។ ក៏ពន្យល់ពីការចាប់ផ្តើមកសិកម្ម ការដាំដុះ និងការរក្សាទុកអាហារ ដើម្បីគាំទ្រជីវិត និងធម៌។

ជំពូកនេះពិពណ៌នាពីការបង្កើតដោយចិត្តរបស់ព្រះព្រហ្មា កំណើតបុត្របង្កើត និងការបន្តពូជពង្សរបស់ស្វាយម្ភូវ មនុ។ បន្ទាប់មក ព្រះព្រហ្មាប្រកាសព្រះបញ្ជាទៅកាន់ ឌុះសហ (ក្រុមបរិវាររបស់ អលក្ខ្មី) ដើម្បីកំណត់ទីកន្លែង និងវិធីដែលពួកគេអាចស្នាក់នៅ ដោយមិនរំខានដល់ធម៌ និងសេចក្តីសុខរបស់លោក។

អធ្យាយនេះបង្ហាញអំពីកូនចៅរបស់ទុះសហៈ និងវិធានបង្គាប់ដើម្បីការពារផ្ទះ និងពិធីបូជាពីវិញ្ញាណស្ត្រី និងកុមារដែលជាប់ឥទ្ធិពលគ្រោះ (Graha) ដែលបង្ករំខាន ការភ័យខ្លាច និងអសុភមង្គល។ វាពណ៌នាសញ្ញាខូចខាត ការប្រុងប្រយ័ត្ន ការសម្អាត និងការអនុវត្តធម៌-មន្ត ដើម្បីស្ដារសុខសាន្ត និងសេចក្តីសុចរិតក្នុងគ្រួសារ។

ជំពូកនេះពិពណ៌នាព្រះនីលលោហិត (រុទ្រ) បង្ហាញខ្លួនដោយព្រះតេជៈដ៏ខ្លាំង ហើយព្រះព្រហ្មបានចាត់ចែងឈ្មោះជាច្រើន ទីស្ថានស្នាក់នៅ ទិសដៅ និងអាសនៈរបស់ព្រះ។ ក៏រៀបរាប់អំពីព្រះសហព័ន្ធ (សក្តិ) របស់ព្រះរុទ្រ កូនៗ និងវង្សត្រកូល/ពូជពង្សដែលកើតពីព្រះអង្គ ដើម្បីបង្ហាញការរៀបចំលំដាប់លោក និងការគោរពបូជាព្រះរុទ្រ។

អធ្យាយនេះពិពណ៌នាពីការវាស់វែងរយៈពេលនៃមន្វន្តរៈ។ វាលើកឡើងអំពីស្វាយម្ភូវ មនុ (Svayambhuva Manu) និងពូជពង្សរបស់ព្រះព្រីយវ្រត (Priyavrata) ព្រមទាំងការរៀបរាប់អំពីទ្វីប៧ និងការបែងចែកលោកធាតុដោយលំដាប់។

អធ្យាយនេះពិពណ៌នាអំពីភូមិវិទ្យាសកលនៃ ជម្ពូទ្វីប ដោយរៀបរាប់ទ្វីប និងសមុទ្រដែលព័ទ្ធជុំវិញ ការបែងចែកវර්ෂa (តំបន់) និងប្រទេសនានា ព្រមទាំងភ្នំមេរុជាគ្រឹះកណ្ដាលលោក ដែលជាទីស្ថិតនៃលំដាប់សកល និងព្រះធម៌។

អធ្យាយនេះពណ៌នាអំពីជម្ពូទ្វីបក្នុងភូវនកោសៈ ដោយដាក់មេរុជាកណ្ដាល។ វារៀបរាប់ព្រៃបួនទិសជុំវិញភ្នំមេរុ បឹង និងស្រះទឹកសក្ការៈ និងជួរភ្នំជាច្រើនដែលបែងចែកដែនដី។ ចុងក្រោយបញ្ជាក់ថា ភារតវರ್ಷជាកម្មភូមិ ដែលសត្វលោកប្រមូលបុណ្យបាប និងសម្រេចធម៌។

អធ្យាយនេះពិពណ៌នាព្រះគង្គាចុះមកពីស្វರ್ಗ ដោយព្រះសិវៈទទួលលើជតា ហើយបែងចែកជាចរន្ត៤ ទៅទិសទាំងបួន ដើម្បីបរិសុទ្ធលោក។ បន្តទៀត រៀបរាប់ជម្ពូទ្វីប និងវರ್ಷៈនានា ព្រមទាំងលក្ខខណ្ឌជីវិត ធម្មៈ និងផលកម្មរបស់សត្វនៅតំបន់នីមួយៗ។

អធ្យាយនេះពិពណ៌នាអំពីការបែងចែកភារតវರ್ಷជាប្រាំបួនផ្នែក ដោយរៀបរាប់ភ្នំធំៗ ទន្លេបរិសុទ្ធ និងប្រជាជននានា។ វាបង្ហាញព្រំដែន ទិសដៅ និងលក្ខណៈដែនដី ដើម្បីឲ្យយល់ពីរចនាសម្ព័ន្ធពិភពលោក និងសក្ការៈភាពនៃភូមិភាគឥណ្ឌា។

អធ្យាយនេះពិពណ៌នាព្រះនារាយណ៍ក្នុងរូបកូរមៈ (អវតារអណ្តើក) ជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ផែនទីភារតៈ។ វារៀបរាប់នក្ខត្រា តំបន់ និងទិសដៅនានា ព្រមទាំងការភ្ជាប់រវាងដែនដីនិងឥទ្ធិពលភព/គ្រោះថ្នាក់ភព ដែលអាចបង្កទុក្ខវេទនា ឬសេចក្តីសុខ ដើម្បីឲ្យអ្នកស្តាប់យល់ពីលំដាប់កោសល្យនៃលោក និងធម៌។

អធ្យាយនេះពណ៌នាភូមិសាស្ត្រពិភពលោកតាមទស្សនៈបុរាណ៖ ទ្វីប និងវರ್ಷៈដូចជា ភទ្រាស្វ (Bhadrāśva) កេតុមាលា (Ketumāla) និងតំបន់គូរុខាងជើង (Uttara-Kuru)។ វាបង្ហាញលំដាប់យុគៈ និងច្បាប់កាលៈទេសៈដែលគ្រប់គ្រងសត្វលោក ដោយលើកឡើងពីលក្ខណៈជីវិត ការគោរពធម៌ និងផលវិបាកតាមយុគៈ។

អធ្យាយនេះពិពណ៌នាអំពីវర్షៈនានាជុំវិញភ្នំមេរុ៖ កិម្បុរុષ-វರ್ಷៈ, ហរិ-វർഷៈ, អិលាវ្រឹត (មេរុ-វർഷៈ), រាម្យក និង ហិរ៉ញ្ញមយ។ វាបង្ហាញភូមិសាស្ត្រពិសិដ្ឋ ទិសដៅ ភ្នំ ទន្លេ និងលក្ខណៈរស់នៅរបស់សត្វលោក និងទេវតា ព្រមទាំងការគោរពព្រះវិស្ណុ និងព្រះហរិ ដោយបង្កើនសេចក្តីស្រឡាញ់ និងសេចក្តីភ័យគោរព។

ជំពូកនេះបើកការចាប់ផ្តើមស្វារោចិષមន្វន្តរាទី២។ ព្រះឥសីព្រាហ្មណ៍ធ្វើដំណើរយ៉ាងលឿនទៅភ្នំហិមវត ដោយសេចក្តីប៉ងប្រាថ្នាធម៌។ នៅទីនោះ វរុថិនីព្យាយាមល្បួង និងរំខានការតបស្យា ប៉ុន្តែឥសីរក្សាសីលធម៌ និងសេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់ ដើម្បីបង្ហាញអំណាចនៃវ្រត និងការគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍។

ក្នុងអធ្យាយ ៦២ ព្រះអគ្គិ (អគ្និ) ចូលស្ថិតក្នុងរាងយុវជនព្រាហ្មណ៍ ដើម្បីបំពេញបេសកកម្មដ៏សក្ការៈ។ វរុធិនីត្រូវទុក្ខស្នេហា ឈឺចាប់ក្នុងចិត្ត ហើយកាលីបំលែងរូបរាងបន្លំ ដើម្បីបង្កការភាន់ច្រឡំ និងសាកល្បងធម៌។

ជំពូកនេះពិពណ៌នាពីកំណើតរបស់ស្វរោចិស (Svarocis) និងការសង្គ្រោះនាង Manoramā ពីពាក្យបណ្តាសា។ ដោយព្រះគុណនៃឥសី និងអំណាចមន្តអាវុធ នាងត្រូវបានដោះលែង ហើយបានទទួល «អស្ត្រ-ហ្រឹទយ» (Astra-hṛdaya) ជាស្នូលមន្តសម្រាប់គ្រប់គ្រងអាវុធទេវៈ និងព្យាបាលវិបត្តិ។

ក្នុងអធ្យាយ ៦៤ នៃមារកណ្ឌេយបុរាណៈ កាលាវតី (វិភាវរី) ដោយសេចក្តីភក្តី និងការសម្រេចចិត្ត បូជាខ្លួនឯងជាអំណោយដល់ស្វរោចិសា ហើយប្រគល់វិទ្យាបទ្មិនី (Padminī Vidyā) ដ៏សម្ងាត់។ នាងបង្ហាញថា សេចក្តីស្រឡាញ់ ភាពស្មោះត្រង់ និងធម៌ អាចនាំឲ្យកើតព្រះគុណ និងការការពារ។

ក្នុងអធ្យាយនេះ ព្រះស្វរោចិស មនុ បានរីករាយលំហែកាយលើភ្នំ ដោយទេសភាពស្រស់បំព្រង។ បន្ទាប់មក មានសន្ទនារវាងនាងកលហಂសី និងនាងចក្រវាកី ដែលជជែកអំពីសេចក្តីស្មោះត្រង់ក្នុងអាពាហ៍ពិពាហ៍ និងកម្លាំងនៃកាមប្រាថ្នា ដោយបង្ហាញការប្រឈមរវាងធម៌ និងចិត្តលោភលន់។

នៅក្នុងអធ្យាយនេះ ស្វរោចិសៈ បានតាំងបុត្រទាំងបីរបស់ព្រះអង្គនៅក្នុងទីក្រុងត្រីបុរៈ ដែលបានបង្កើតឡើងតាមរយៈបទ្មិនីវិទ្យា បន្ទាប់មកព្រះអង្គបានជួបនឹងទេពធីតាព្រៃឈ្មោះម្រគី ដែលបានប្រសូតបុត្រព្រះនាមទ្យុតិមន់ ជាមនុស្សនាពេលអនាគត។ ការពិភាក្សាទស្សនៈរវាងហង្សទាំងឡាយអំពីគ្រោះថ្នាក់នៃការជាប់ជំពាក់ក្នុងគ្រួសារ បានជំរុញឱ្យស្វរោចិសៈលាចាកជីវិតគ្រួសារ នាំឱ្យព្រះអង្គសម្រេចការរំដោះខ្លួនតាមរយៈការធ្វើទុក្ខវិហារធម៌យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរជាមួយនឹងមហេសីទាំងឡាយ។

នៅក្នុងអធ្យាយនេះ ឫសីម៉ាកាន់ដេយ៉ាបាននិទានពីលំអិតនៃយុគសម័យកូសមិចទីពីរ គឺស្វរោចិសមន្វន្តរ ដោយពណ៌នាអំពីមនុស្សដែលគ្រប់គ្រង ពួកទេវតាប៉ារវត និងទុស្សិត ឥន្ទ្រវិបស្ឆិត ឫសីទាំងព្រះព្រហ្មទាំងប្រាំពីរ និងព្រះរាជបុត្រទាំងប្រាំពីរដែលគ្រប់គ្រងផែនដី។ ជំពូកនេះបញ្ចប់ដោយសន្យាថាអ្នកដែលស្តាប់គម្ពីរបរិសុទ្ធនេះនឹងរួចផុតពីបាបទាំងពួង។

នៅក្នុងអធ្យាយនេះ ហ្សីម៉ារ្កណ្ឌេយ៉ាពន្យល់ដល់ក្រុស្តុកីអំពីធម្មជាតិនៃនិធិទាំងប្រាំបី គឺបទ្មា មហាបទ្មា មករ កច្ឆប មុកុន្ទ នន្ទ និល និងសង្ខ ដែលជាទ្រព្យសក្តិសិទ្ធិទាក់ទងនឹងបទ្មិនីវិទ្យា ហើយស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ទេពធីតាលក្ស្មី។ និធិនីមួយៗមានលក្ខណៈពិសេសតាមគុណៈជាក់លាក់ (សត្តវ រជស តមស) ដែលជះឥទ្ធិពលដល់ឥរិយាបទ មុខរបរ និងស្មារតីរបស់មនុស្សដែលពួកគេអនុគ្រោះ។ ការសន្ទនានេះបង្កើតជាគ្រឿងសម្រាប់យល់ទេវវិទ្យាដែលលក្ស្មីសោយរាជ្យលើទេវតាទ្រព្យទាំងអស់ គ្រប់គ្រងសម្បត្តិសម្ភារៈតាមលំដាប់សកលលោក។

នៅក្នុងអធ្យាយនេះ ព្រះរាជាឧត្តមៈនៃមន្វន្តរទីបី បានបោះបង់ព្រះនាងបាហុលា ព្រះមហេសីរបស់ព្រះអង្គ នៅក្នុងព្រៃ នៅពេលដែលព្រះនាងបដិសេធការស្នើសុំរបស់ព្រះអង្គដែលស្រវឹង រួចបានជួបប្រទះនឹងព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ដែលភរិយារបស់គាត់ត្រូវបានចាប់យកទៅដោយរាក្សសា។ តាមរយៈការសន្ទនាជាមួយឫសីព្រៃ ជំពូកនេះបានផ្តល់នូវធម្មកថាជ្រៅជ្រះអំពីកាតព្វកិច្ចបរិសុទ្ធក្នុងការការពារភរិយារបស់ខ្លួន ដោយមិនគិតពីចរិតលក្ខណៈរបស់នាងទេ ហើយបានបង្ហាញថា កំហុសសីលធម៌របស់ព្រះរាជាបានធ្វើឲ្យព្រះអង្គមិនមានសិទ្ធិទទួលកិត្តិយសពិធីសាសនា ទោះបីជាព្រះអង្គមានវង្សត្រកូលឧត្តមក៏ដោយ។

ក្នុងអធ្យាយ ៧០ ព្រះរាជាប្រឈមមុខនឹងរाक्षសៈដ៏សាហាវ ដែលបានបង្កទុក្ខដល់ព្រាហ្មណ៍ម្នាក់។ ដោយកម្លាំងធម៌ និងក្តីមេត្តា ព្រះអង្គយកឈ្នះវា សង្គ្រោះភរិយាព្រាហ្មណ៍ និងស្តារសេចក្តីសុខសាន្តក្នុងសហគមន៍។

ជំពូកនេះពិពណ៌នាព្រះរាជាដែលសោកស្តាយយ៉ាងជ្រាលជ្រៅក្រោយការបាត់បង់ព្រះមហេសី។ ព្រះអង្គរំលឹកគុណធម៌ និងការគាំទ្ររបស់នាង ហើយទទួលស្គាល់កំហុសរបស់ខ្លួន។ ព្រះឥសីផ្តល់អនុសាសន៍ថា ភរិយាជាគូសហធម៌សម្រាប់ធម៌ កាម និងអត្ថៈ ជាគ្រឹះនៃគ្រួសារ និងព្រះរាជធម៌; ដោយគ្មាននាង ព្រះរាជាអាចរងភាពទទេ និងការរំខានចិត្ត។ ព្រះឥសីណែនាំឲ្យព្រះរាជាប្រែចិត្ត ស្វែងរកសន្តិភាពតាមធម៌ និងគោរពតួនាទីភរិយាដើម្បីស្ថិរភាពនៃជីវិត។

ជំពូកនេះពិពណ៌នាពិធី “ម៉ៃត្រី-អិឥស្ដិ” ដើម្បីសម្រួលសន្តិភាព និងលះបង់វិវាទ បន្ទាប់មកធ្វើ “សារស្វតី-អិឥស្ដិ” ដើម្បីគោរពព្រះនាង សារ៉ស្វតី និងសុំព្រះពរ។ ដោយអំណាចយជ្ញៈ និងព្រះគុណ នាំឲ្យកំណើត “ឧត្តម មនុ” ជាសញ្ញាបើកដំណើរមុននៃ អោត្តម-មន្វន្តរ។

ជំពូកនេះពិពណ៌នាអំពី អុត្តមមន្វន្តរៈ ដោយរៀបរាប់ថ្នាក់នៃទេវតា និងក្រុមទេវសភា ការតែងតាំងឥន្ទ្រា សុសាន្តិ ជាអធិបតីលើសួគ៌ និងការរៀបរាប់ពូជពង្សរាជវង្សដែលបន្តតាមធម៌។ វាបង្ហាញសណ្ឋាននៃកាលវដ្ត និងព្រះគុណនៃព្រះធម៌ក្នុងការរក្សាពិភពលោក។

ជំពូកនេះពិពណ៌នាព្រះបាទ ស្វរាស្ត្រា និងរឿងព្រះនាងសត្វក្តាន់ដែលបញ្ចេញបណ្តាសា ដោយបណ្តាលឲ្យមានវិបត្តិ និងការប្រែប្រួលវាសនា។ ព្រះបាទទទួលផលកម្ម ហើយរឿងរ៉ាវនាំទៅកាន់ការបើកបង្ហាញអំពីការចាប់ផ្តើម តាមស-មនុវន្តរ (Tamasa Manu) ដោយបង្ហាញអំណាចធម៌ ការសោកស្តាយ និងការត្រាស់ដឹង។

អធ្យាយនេះបង្ហាញពីការធ្លាក់ចុះនៃនក្ខត្រា រេវតី ដោយអំពើបាប ឬការរំលោភធម៌ ហើយបន្ទាប់មកត្រូវបានស្ដារឡើងវិញដោយព្រះគុណ និងពិធីបូជាដ៏សុចរិត។ ព្រះឥសី និងទេវតាប្រាប់អំពីការកំណើតនៃ រైవត មនុ និងការចាប់ផ្តើមមន្វន្តរ រైవត ដោយបង្ហាញថា កម្ម និងធម៌អាចនាំទៅកាន់ការបាត់បង់ និងការសង្គ្រោះវិញ។

អធ្យាយនេះពណ៌នាព្រះមន្វន្តរាទី៦ នៃចាក្ខុសមនុ។ វារៀបរាប់អំពីរបបកាលនៃមនុ ការរៀបចំព្រះទេវតា និងឥសីក្នុងយុគនោះ ហើយបង្ហាញរឿងអាថ៌កំបាំងអំពីអ្នកលួចកុមារ ដែលបង្កវិបត្តិដល់គ្រួសារ និងសាច់ញាតិ។ តាមរយៈការស្វែងរកការពិត និងធម៌ បញ្ហាសាច់ញាតិ និងកាតព្វកិច្ចត្រូវបានបំភ្លឺ ដើម្បីឲ្យសង្គមត្រឡប់ទៅសុខសាន្ត។

អធ្យាយនេះពិពណ៌នាព្រះនាងសញ្ញា មិនអាចទ្រាំពន្លឺក្តៅរបស់ព្រះសូរ្យបាន ទើបដកខ្លួនទៅធ្វើតបស្យា ហើយបង្កើត “ឆាយា” ជាស្រមោលជំនួស។ ពីព្រះសូរ្យកើតយម និងយមុនា ហើយរឿងបង្ហាញទាំងទុក្ខសោក កាតព្វកិច្ច និងការត្រឡប់មករកសមធម៌ក្នុងគ្រួសារ។

ជំពូកនេះសរសើរព្រះសូរ្យ (Surya) ដោយស្តូត្រព្រះគុណ និងព្រះតេជៈ។ ព្រះអាទិត្យចែកចាយពន្លឺ និងកំដៅទៅកាន់ទេវតា ពិភពលោក និងសត្វលោក ដើម្បីរក្សាធម្មរតនា។ បន្ទាប់មកពណ៌នាវង្សាវតាររបស់វៃវស្វត (Vaivasvata) និងសន្តានពីឆាយា (Chaya) ដោយរៀបរាប់កូនចៅ និងខ្សែពូជដែលបន្តអំណាច និងធម៌។

អធ្យាយនេះពិពណ៌នាពីវៃវស្វត មន្វន្តរៈ ដោយរៀបរាប់ថ្នាក់នៃទេវតា ក្រុមឥន្ទ្រ និងគណៈទេវៈផ្សេងៗ ព្រមទាំងសប្តឫសី (សប្តមហាឫសី) ដែលគាំទ្រធម្មៈក្នុងយុគនេះ។ បន្ទាប់មកបង្ហាញអំពីមនុ វៃវស្វត និងកូនប្រុស៩របស់ព្រះអង្គ ដែលក្លាយជាប្រភពនៃវង្សក្សត្រ និងការបន្តពូជមនុស្ស ដោយលើកសរសើរព្រះបន្ទូល និងសេចក្តីសក្ការៈចំពោះរបៀបចក្រវាឡ។

ក្នុងអធ្យាយនេះ ក្រៅស្តុកិ ដែលបានស្ដាប់អំពីមនុទាំងប្រាំពីរចាប់ពីស្វាយម្ភូវមក បានសួរអំពីមនុដែលនឹងមកដល់។ មារកណ្ឌេយ ពិពណ៌នាអំពីមនុទីប្រាំបី គឺសាវរណិ ជាបុត្ររបស់ព្រះអាទិត្យ និងឆាយា៖ ឥសីទាំងប្រាំពីរនៃសម័យរបស់ទ្រង់ ក្រុមទេវតាបីក្រុម ដែលក្រុមនីមួយៗមានម្ភៃអង្គ (សុតបា អមិតាភ និងមុខ្យ) ព្រះបលិ បុត្ររបស់វិរោចន ជាឥន្ទ្រនាពេលអនាគត និងបណ្ដាស្ដេចដែលកើតជាបុត្ររបស់សាវរណិ។

ស្តេចសុរថ និងព្រះសមាធិ ដែលរងទុក្ខពីការបាត់បង់អំណាច និងទ្រព្យសម្បត្តិ បានទៅស្វែងរកព្រះឥសីមេធាស។ ព្រះឥសីបង្រៀនអំពីអំណាចមហាមាយា ដែលចងចិត្តសត្វលោក និងបើកការពិពណ៌នាដើមកំណើតរឿងមធុ–កៃតភៈ។

ជំពូកនេះពិពណ៌នាអំពីការកើនឡើងនៃមហិષាសុរា ដែលបានឈ្នះទេវតា និងកាន់កាប់ស្ថានសួគ៌។ ទេវតាទាំងអស់រួមគ្នាបញ្ចេញតេជៈរបស់ខ្លួន ក្លាយជាពន្លឺដ៏អស្ចារ្យ ហើយពីតេជៈនោះ ព្រះមាតាទេវីបានបង្ហាញខ្លួន ដើម្បីសង្គ្រោះលោក និងចាប់ផ្តើមសង្គ្រាមប្រឆាំងអសុរា។

ទេវី ចណ្ឌិកា ដឹកនាំកងទ័ពទេវតា បំផ្លាញកងទ័ពមហិષាសុរ ដោយអាវុធ និងអំណាចទេវី។ ក្រោយការប្រយុទ្ធដ៏សាហាវ នាងប្រឈមមុខមហិષាសុរ ដែលបម្លែងរូបរាងជាច្រើន ហើយចុងក្រោយទេវីបានសម្លាប់គាត់ បញ្ចប់អំពើអធម៌ និងស្ដារធម៌ឡើងវិញ។

បន្ទាប់ពីព្រះទេវីសម្លាប់មហិષាសុរា ព្រះទេវតាទាំងឡាយបានសរសើរព្រះនាងដោយស្តូត្រ ដោយគោរព និងសេចក្តីអំណរ។ ព្រះទេវីទទួលស្តូត្រ ហើយប្រទានពរ ដោយសន្យាថានឹងការពារពិភពលោក និងជួយព្រះទេវតា នៅពេលអសុរាឡើងរំខានម្ដងទៀត។

ក្នុងអធ្យាយ ៨៥ ព្រះទេវតាទាំងឡាយរួមគ្នាសរសើរព្រះមាតាទេវីដោយស្តុតិដ៏សក្ការៈ ដើម្បីសុំការពារ និងជ័យជម្នះលើអសុរ។ ព្រះអុមាព្រះនាងបង្ហាញព្រះរូបថ្មី “កೌសិកី” ពន្លឺសុទ្ធចេញពីព្រះកាយ ដើម្បីបំផ្លាញអធម៌។ សុម្ភៈឮកេរ្តិ៍នាង ហើយផ្ញើទូតទៅសួរនាង និងអះអាងអំណាចរបស់ខ្លួន។

នៅអធ្យាយ ៨៦ ព្រះទេវីស្នាក់នៅលើភ្នំ ហើយសុម្ភៈបញ្ជាឱ្យទូត ធូម្រលោចនៈ ទៅនាំនាងមក។ គាត់មកដោយអំណាច និងពាក្យគំរាម ប៉ុន្តែព្រះទេវីបដិសេធដោយសេចក្តីស្ងប់។ ព្រះទេវីបញ្ចេញសូរស័ព្ទ “ហ៊ុំ” ឬដង្ហើមព្រះ ហើយធូម្រលោចនៈត្រូវបានដុតជាផេះភ្លាមៗ។ សុម្ភៈខឹងខ្លាំង ដូច្នេះបានផ្ញើ ចណ្ឌ និង មុណ្ឌ ជាមួយយោធាធំ ដើម្បីចាប់យកព្រះទេវី។

ក្នុងអធ្យាយៈ ៨៧ នៃមារកណ្ឌេយបុរាណ ព្រះទេវីកោសិកា បញ្ចេញព្រះកាលីដ៏ខ្មៅសន្ធឹងពីព្រះភ្នែក ដើម្បីបំផ្លាញអសុរ។ បន្ទាប់មក ចណ្ឌ និង មុណ្ឌ មកវាយប្រហារ តែត្រូវកាលីសម្លាប់ ហើយនាំក្បាលមកថ្វាយទេវី។ ដោយហេតុនេះ ទេវីប្រទាននាម “ចាមុន្ឌា” ដល់កាលី។

ក្នុងអធ្យាយ ៨៨ ព្រះទេវីបង្ហាញអំណាចដ៏អស្ចារ្យ ដោយបង្កើតម៉ាត្រីកា (Mātrikā) ចេញពីព្រះទេវតាស្រី ដើម្បីទប់ស្កាត់អសុរ។ រក្តបីជៈ (Raktabīja) មានពរៈថា រាល់ដំណក់ឈាមដែលធ្លាក់លើដី នឹងកើតអសុរថ្មីជាច្រើន។ ម៉ាត្រីកាទាំងឡាយផឹកឈាមរបស់គេ មិនឲ្យធ្លាក់ ដូច្នេះកងអសុរត្រូវបរាជ័យ ហើយរក្តបីជៈត្រូវបានសម្លាប់។

ក្នុងអធ្យាយ ៨៩ នៃមារកណ្ឌេយបុរាណ ព្រះទេវីបន្តសង្គ្រាមប្រឆាំងសុម្ភ និងនិសុម្ភ។ ក្រោយឃើញទ័ពអសុរាបរាជ័យ សុម្ភកើតកំហឹងខ្លាំង ហើយនិសុម្ភចូលប្រយុទ្ធដោយអំណាចអហങ്കារ។ ទេវីបង្ហាញព្រះតេជៈ បំបាក់កងទ័ព និងវាយប្រហារនិសុម្ភយ៉ាងតឹងរ៉ឹង រហូតនិសុម្ភដួលស្លាប់។ ការឈ្នះនេះបង្ហាញធម៌ឈ្នះអធម៌ និងបង្កើនសេចក្តីស្រឡាញ់ជំនឿលើមាតាទេវី។

នៅអធ្យាយនេះ អម្ភិកា/ទេវី ដុರ್ಗា ប្រយុទ្ធជាមួយ សុម្ភៈ បន្ទាប់ពី និសុម្ភៈ ត្រូវបានសម្លាប់។ នាងបង្ហាញថា ទេវីទាំងឡាយ—កាលី ចាមុន្ឌា និងសក្តិផ្សេងៗ—គ្រាន់តែជាផ្នែកនៃអំណាចរបស់នាង ហើយបញ្ចូលត្រឡប់ទៅក្នុងអម្ភិកាវិញ។ សុម្ភៈ ត្រូវបានបំផ្លាញ ដោយព្រះមាតា ដើម្បីស្ដារធម៌ និងសន្តិភាព។

ក្នុងអធ្យាយនេះ ព្រះទេវតាទាំងឡាយសរសើរ និងថ្វាយបទស្តូត្រដល់ ព្រះនាង កាត្យាយនី ដោយសេចក្តីគោរពជ្រាលជ្រៅ។ ព្រះនាងទទួលស្តូត្រ ហើយប្រកាសព្យាករណ៍អំពីការបង្ហាញអវតារនានានៅអនាគត ដើម្បីការពារធម៌ បំបាត់អសុរ និងអភ័យទានដល់អ្នកស្មោះបូជា។

ជំពូកនេះពិពណ៌នាព្រះទេវីប្រទានពាក្យសន្យាការពារ និងពរជ័យដល់អ្នកដែលស្តាប់ អាន ឬសូត្រ «ទេវីមាហាត្ម្យម» ដោយសទ្ធា។ នាងបំបាត់ភ័យ វិបត្តិ ជំងឺ និងអំពើអាក្រក់ ហើយប្រទានជ័យជម្នះ សុខសាន្ត ទ្រព្យសម្បត្តិ និងសេចក្តីរុងរឿង។ ក៏បញ្ជាក់ផ្លែផលនៃការសូត្រនៅពេលពិសេស និងការគោរពបូជាដោយចិត្តបរិសុទ្ធ។

នៅចុងបញ្ចប់នៃ ទេវីមាហាត្ម្យម ព្រះទេវីបង្ហាញព្រះវាចា ដល់សុរាថ និងពាណិជ្ជករ។ នាងប្រទានពរ ឲ្យសុរាថទទួលបានរាជ្យវិញ និងកំណើតអនាគតជាមនុ (សាវර්ណិ) ខណៈពាណិជ្ជករទទួលបានប្រាជ្ញា វិរាគ្យ និងការលះបង់ ដើម្បីឈានទៅមុខក្នុងធម៌។ ព្រះទេវីសន្យាថា នាងនឹងការពារ និងឆ្លើយតបចំពោះអ្នកដែលសរសើរ និងរំលឹកនាងដោយសទ្ធា។

នៅក្នុងអធ្យាយនេះ សាស្ត្រាចារ្យម៉ាកន្ទេយ៉ាបានបញ្ចប់ទេវីមហាត្ម្យមដោយសង្ខេបជ័យជំនះរបស់ទេពធីតាលើមហិសាសុរា, សុម្ភ, និសុម្ភ, និងរក្តពីជ, បន្ទាប់មកបានផ្លាស់ប្តូរទៅជាបញ្ជីព្យាបាលនៃមន្វន្តរទាំងបួននាពេលអនាគត។ ជំពូកនេះបានរាយការណ៍ជាប្រព័ន្ធអំពីមនុ, ឥន្ទ្រ, សត្វសួគ៌, សប្តរសី, និងវង្សត្រកូលរាជវង្សសម្រាប់យុគសម័យកូសមិចទីប្រាំបួនទៅដល់ទីដប់បី, បង្ហាញពីចក្ខុវិស័យបុរាណអំពីពេលវេលាចក្រវាឡនិងការឡើងតំណែងតាមលំដាប់នៃសកលលោក។

នៅក្នុងអធ្យាយនេះ ឫសីរុចិ ដែលកំពុងតែប្រតិបត្តិធម៌តបស្សនាក្រៃលែងក្នុងនាមជាអ្នកទ្រឹង្គចាកចេញ ត្រូវបានបុព្វបុរសរបស់គាត់មកសួរឲ្យរៀបការ និងបំពេញការងារក្នុងគ្រួសារ។ ការសន្ទនានេះស្វែងរកការជជែកដេញដោលទស្សនវិជ្ជារវាងការលះបង់ និងធម៌ក្នុងលោក ដោយបុព្វបុរសគាំទ្រនូវយញ្ញប្រាំប្រចាំថ្ងៃ និងកម្មដោយគ្មានការប្រកាន់ខ្ជាប់ជាផ្លូវទៅកាន់ការរួចរំដោះ ខណៈដែលឫសីរុចិរក្សាទស្សនៈថា ការប្រកាន់ខ្ជាប់នាំឲ្យមានទុក្ខ និងការចងព្រះចន្ទ័តែប៉ុណ្ណោះ។

នៅក្នុងអធ្យាយនេះ ព្រាហ្មណ៍ឫសីរុចិ ដែលមានសេចក្តីទុក្ខព្រោះតែបញ្ជារបស់បូជាបិតាឲ្យរៀបការ បានធ្វើទុក្ករកិរិយាអស់រយៈពេលមួយរយឆ្នាំ ដើម្បីបូជាព្រះព្រហ្ម ដែលទ្រង់ប្រទានឋានៈប្រាជាបតិ និងទ្រង់បង្រៀនឲ្យធ្វើសេណាការើបូជាបិតាតាមរយៈពិធីស្រទ្ធ។ បន្ទាប់មក ឫសីរុចិបានសូត្រស្តុត្រគាថាយ៉ាងទូលំទូលាយនៅលើច្រាំងទន្លេ សរសើរថ្នាក់បូជាបិតាចំនួន៣១ ដែលត្រូវបានគោរពបូជាដោយទេវតា ឫសី និងគ្រប់វណ្ណៈក្នុងសង្គម ក្នុងលោកធាតុទាំងបីគឺសួគ៌ បរិស្ថាន និងបាតាល។ ជំពូកនេះបញ្ចប់ដោយការអញ្ជើញសុំការការពារពីបូជាបិតា និងការប្រទានសម្បត្តិ កូនចៅ និងគុណធម៌ខាងវិញ្ញាណ។

នៅក្នុងអធ្យាយនេះ តាបសរុចីបានតែងនូវគាថាសូត្រសរសើរពីរបាយដល់បិតារ (វិញ្ញាណបុព្វបុរស), ទេវតាសាស្ត្រចក្រវាល, និងគោលការណ៍យោគនៃការបង្កើតលោក, ដែលធ្វើឲ្យបុព្វបុរសពេញចិត្តហើយប្រគល់ពរដល់គាត់។ បិតារបានប្រគល់ប្រពន្ធសួគ៌ដល់រុចី និងទាយជើងព្រឹទ្ធឃាតថា បុត្ររបស់គាត់នឹងក្លាយជារោច្យមនុ ជាម្ចាស់ប្រាជ្ញានៃមនុវន្តរនាពេលអនាគត។ ជំពូកនេះបញ្ចប់ដោយបិតារប្រកាសថា ការសូត្រគាថានេះក្នុងពិធីស្រទ្ធីធ្វើឲ្យពិធីដែលអនុវត្តមិនគ្រប់គ្រាន់ក្លាយជាពិសិដ្ឋ និងធ្វើឲ្យបុព្វបុរសពេញចិត្តអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំអាស្រ័យលើរដូវដែលសូត្រ។

នៅក្នុងអធ្យាយនេះ អប្សរាប្រម្លោចាបានរៀបចំអាពាហ៍ពិពាហ៍រវាងតាបសរុចិ និងមាលិនី ដែលជាបុត្រីរបស់បុស្ករ ហើយពីទីនោះទើបកើតមនុស្សរោច្យ។ ជំពូកនេះបញ្ចប់ការរៀបរាប់អំពីរោច្យមន្វន្តរ និងប្រកាសអំពីគុណធម៌ផ្លូវចិត្តនៃការស្តាប់រឿងរ៉ាវនេះ រួមទាំងសម្បត្តិសុខភាព និងពរជ័យពីបុព្វបុរស។

នៅក្នុងអធ្យាយនេះ រសីភូតិបានប្រគល់ភ្លើងពិសិដ្ឋរបស់ទ្រង់ឲ្យសិស្សរបស់គាត់ឈ្មោះសន្តិ នៅពេលចូលរួមពិធីបុជាយញ្ញ ប៉ុន្តែនៅពេលដឹងថាភ្លើងបានរលត់ សន្តិដែលមានការភ័យខ្លាចយ៉ាងខ្លាំងបានតែងនូវគាថាទៅកាន់ព្រះអគ្នីដើម្បីសុំការការពារពីកំហឹងដ៏ល្បីល្បាញរបស់គ្រូ។ គាថានេះបានសរសើរព្រះអគ្នីជាគោលការណ៍ចក្រវាឡដែលគ្រប់គ្រងគ្រប់ទីកន្លែង ដែលបានបង្ហាញខ្លួនជាមាត់របស់ទេវតា ជាអ្នកប្រែប្រួលនូវវត្ថុបូជា ជាប្រភពនៃរុក្ខជាតិឱសថ និងជាកម្លាំងសំខាន់ដែលមាននៅក្នុងសត្វទាំងឡាយនិងធាតុទាំងពួង។ តាមរយៈគាថាបួងសួងនេះ សន្តិបានអំពាវនាវដល់ជន្លេទាំង៧របស់ព្រះអគ្នីគឺ កាលី ករាលី មនោជវា សុលោហិតា សុធូម្រវណ៌ា ស្ពុលិង្គិនី និងវិស្វស្រិជ ដើម្បីការពារគាត់ពីបាបនិងការភ័យខ្លាចក្នុងលោក។

នៅក្នុងអធ្យាយនេះ សិស្សដ៏មានសទ្ធាឈ្មោះសន្តិ បានបូជាអគ្គីជាមួយនឹងគាថាសរសើរ ហើយបានសុំពរដោយសេចក្តីស្មោះត្រង់ដើម្បីផលប្រយោជន៍របស់គ្រូ ការស្តារវេទីពិសិដ្ឋ និងកំណើតបុត្រដ៏ល្បីល្បាញមួយរូប។ អគ្គី ដែលត្រូវបានធ្វើឲ្យពេញចិត្តដោយគុរុភក្តិនេះ បានប្រទានពរទាំងអស់ ហើយទាយជំនឿថាបុត្ររបស់គ្រូឈ្មោះភវត្យនឹងក្លាយជាមនុនៃមនុវន្តរទីដប់បួន ដែលមានទីព្រះរបស់ទ្រង់ រសីទាំងឡាយ ឥន្ទ្រឈ្មោះសុចិ និងស្តេចទាំងឡាយត្រូវបានពិពណ៌នានៅពេលនោះ។ ជំពូកនេះបញ្ចប់ដោយការរាប់រកគុណធម៌ដែលទទួលបានដោយការស្តាប់មនុវន្តរទាំងដប់បួនតាមលំដាប់ត្រឹមត្រូវ បញ្ជាក់ថាការស្តាប់បែបនេះធ្វើឲ្យទេវតា និងរសីទាំងឡាយពេញព្រះទ័យ កម្ចាត់បាប និងនាំទៅកាន់គោលដៅខាងវិញ្ញាណដ៏ល្អ។

នៅក្នុងអធ្យាយនេះ ឫសីក្រៅស្តុកីបានសុំឲ្យម៉ាកណ្ឌេយ៍សម្តែងពង្សាវលីព្រះរាជាទាំងស្រុងចាប់ផ្តើមពីព្រហ្មា ហើយឫសីបានបកស្រាយពីកំណើតរបស់រាជវង្សសូរ្យគ្រឹះតាមរយៈទក្សៈ អទិតិ និងកស្យបៈ ដែលនាំទៅដល់ព្រះវិវស្វានជាព្រះអាទិត្យ។ ជំពូកនេះបញ្ចប់ដោយការពន្យល់ទស្សនវិជ្ជាជ្រៅជ្រះដែលចាត់ទុកព្រះអាទិត្យស្មើនឹងព្រហ្មញ្ញបរមៈ ពណ៌នាអំពីស៊ុតកូស្មីក ឬព្រហ្មណ្ឌា ព្យញ្ជនៈព្រះឱម និងការបែកចេញនៃយថាសភាពកូស្មីកទាំងប្រាំពីរ។

នៅក្នុងអធ្យាយនេះ ឫសីម៉ាកាន់ទេយបានពន្យល់ពីប្រភពកោសមិច្ឆៈនៃវេទទាំងបួន ដោយពណ៌នាថាវេទនីមួយៗកើតចេញពីមុខជាក់លាក់របស់ព្រហ្ម និងមានលក្ខណៈដោយគុណជាក់លាក់ គឺរជស្ស សត្វ ឬតមស្ស។ ការសន្ទនាបានបង្ហាញថា វេទទាំងឡាយបានរលាយចូលទៅក្នុងសំឡេងដើមគឺ 'ឱម' បានសម្រេចឯកភាពជាមួយពន្លឺឧត្តមដែលហៅថាអាទិត្យ និងត្រូវគ្នានឹងមុខងារកោសមិច្ឆៈនៃការបង្កើត ការរក្សា និងការរលាយតាមរយៈព្រហ្ម វិស្ណុ និងរុទ្រ។ នៅទីបំផុត ជំពូកនេះបានកំណត់អត្តសញ្ញាណព្រះបុរុសឧត្តមថាជាអាត្មនៃវេទទាំងឡាយ ដែលអាចសម្រេចបានតាមរយៈវេទាន្ត។

នៅក្នុងអធ្យាយនេះ ព្រហ្មាប្រឈមនឹងអគ្គីឆេះកើតក្នុងចក្រវាឡដែលគំរាមកំទេចអត្ថិភាពទាំងប៉ុន្មាន ហើយទ្រង់បានឆ្លើយតបដោយការនិពន្ធទេវភាពធម៌មួយចំពោះព្រះសូរ្យ ដោយចាត់ទុកព្រះអាទិត្យជាព្រហ្មញ្ញបរមនិងជាសារៈសំខាន់នៃព្រះវេទ។ នៅពេលដែលទ្រង់ត្រូវបានបូជាប្រកិត ទេពជាអម្ចាស់នៃព្រះអាទិត្យបានដកថយនូវអំណាចខ្លាំងក្លារបស់ទ្រង់ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យព្រហ្មាចាប់ផ្តើមបង្កើតទេពទាំងឡាយ អសុរ មនុស្សសត្វ និងទឹកដីទាំងប៉ុន្មាននៃអត្ថិភាព។ រឿងរ៉ាវនេះបញ្ជាក់ពីលក្ខណៈចក្រីយនៃកល្ប បង្កើតជាលំដាប់ដដែលនៃការសរសើរទេវតាដែលនាំឱ្យមានការបង្កើតចក្រវាឡ។

នៅក្នុងអធ្យាយនេះ ម៉ាកាន់ដេយ៉ាពណ៌នាអំពីការបង្កើតលោករបស់ព្រហ្មញ្ញ ជាមួយនឹងការបែងចែកវណ្ណៈ អាស្រមៈ និងលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ បន្ទាប់មកជាវង្សត្រកូលលម្អិតរបស់កស្យបតាមរយៈភរិយាទាំងដប់បីរបស់ទ្រង់ បង្កើតបានជាប្រភពនៃទេវៈ ទិត្យៈ នាគៈ គន្ធព្វៈ និងសត្វដទៃទៀត។ នៅពេលទិត្យៈយកឈ្នះលើទេវតា និងកាន់កាប់លោកទាំងបី អទិតីបានអនុវត្តតបស្សនាក្រៃលែង និងតែងនូវគាថាទៅកាន់ព្រះសូរ្យ ដែលទ្រង់បានប្រាកដខ្លួនចំពោះព្រះនាង។ ជំពូកនេះបញ្ចប់ដោយគាថាទស្សនៈជ្រៅ កំណត់អត្តសញ្ញាណព្រះសូរ្យថាជាសារៈសំខាន់រួមនៃព្រហ្មញ្ញ វិស្ណុ និងសិវៈ ជាអំណាចតែមួយគ្រប់គ្រងការបង្កើត ការរក្សា និងការរលាយ។

នៅក្នុងអធ្យាយនេះ តាបសម៉ាកាន្ទេយ៍បាននិទានអំពីកំណើតដ៏សក្តិសិទ្ធិរបស់មាតាន្ទ (ព្រះវិវស្វន្ត ព្រះអាទិត្យ) ដែលបានកើតនៅពេលដែលការតាបតាសិលារបស់ព្រះនាងអទិតី បានធ្វើឲ្យព្រះសូរ្យត្រូវចាប់បដិសន្ធិតាមរយៈគភ៌របស់នាង ដោយឆ្លងតាមកាំរស្មីសុសុម្នា។ ក្រោយពីការទាស់ទែងជាមួយស្វាមីរបស់នាងគឺព្រះកស្យប ព្រះនាងអទិតីបានបញ្ចេញគភ៌ដ៏ពន្លឺនោះ ហើយសំឡេងសួគ៌បានប្រកាសថាជាមាតាន្ទ ជាអ្នកដែលនឹងកម្ទេចពួកអសុរ និងស្តារឲ្យពួកទេវតាមកមានអំណាចក្នុងការធ្វើយញ្ញជវន្តវិញ។

ក្នុងអធ្យាយនេះ សញ្ញា មិនអាចទ្រាំទ្រនឹងពន្លឺដ៏ខ្លាំងរបស់សូរ្យបានទេ ក៏ទុកឆាយាជាអ្នកជំនួសកាយរបស់នាង ហើយចាកចេញទៅធ្វើតបធម៌ នាំឱ្យមានជម្លោះក្នុងគ្រួសារនៅពេលយមរកឃើញការបន្លំ។ វិស្វករមបន្ថយពន្លឺរបស់សូរ្យ ដាក់លើសកទ្វីប បណ្តាលឱ្យមានការរញ្ជួយនៅក្នុងចក្រវាល បន្ទាប់មកមានការប្រជុំធំរបស់ទេវតា ឫសី និងនាយកតន្ត្រីដែលសរសើរព្រះអាទិត្យ។ ជំពូកនេះបញ្ចប់ដោយសេចក្តីសន្យាថា អ្នកណាស្តាប់រឿងព្រឹត្តិការណ៍បរិសុទ្ធនេះ នឹងទៅកាន់លំនៅរបស់សូរ្យនៅពេលចុងបញ្ចប់នៃជីវិត។

នៅក្នុងអធ្យាយនេះ ព្រះវិស្វករ្ម ដែលជាស្ថាបតិករទេវៈ បានតែងនូវគាថាបួងស្រង់ចំពោះព្រះសូរ្យ ដែលជាទេវតានៃព្រះអាទិត្យ ដោយសរសើរថាជាមូលហេតុដែលមិនទាន់កើតឡើងនៃត្រីភព ជាអាត្មាខាងក្នុង និងជាអ្នកបំភ្លឺនៃអត្ថិភាពទាំងអស់។ គាថានេះបញ្ចូលទេវវិទ្យារបស់ព្រះអាទិត្យជាមួយនឹងទស្សនវិជ្ជាវេទាន្ត ដោយពណ៌នាព្រះសូរ្យថាជាព្រះអាទិត្យខាងរូបកាយ និងជាគោលការណ៍ខាងអត្ថសរសើរដ៏ខ្ពស់បំផុតនៃស្មារតី និងចំណេះដឹង។ ជំពូកនេះបញ្ចប់ដោយបួងស្រង់ផ្ទាល់ខ្លួនសុំការការពារ ដោយស្គាល់នូវអំណាចបរិសុទ្ធរបស់ព្រះសូរ្យ និងការមេត្តាករុណាចំពោះអ្នកកាន់គោរព។

នៅក្នុងអធ្យាយនេះ តាបសម៉ាកណ្ឌេយ៍បាននិទានអំពីរបៀបដែលព្រះវិស្វករម៉ាបានយកពន្លឺដ៏ខ្លាំងក្លារបស់ព្រះសូរ្យមកបង្កើតអាវុធទិព្វរបស់ទេវតាទាំងឡាយ រួមទាំងចក្ររបស់ព្រះវិស្ណុ និងត្រីសូលរបស់ព្រះសិវៈ។ ជំពូកនេះបានពិពណ៌នាអំពីការរួមរការបស់ព្រះសូរ្យជាមួយព្រះនាងសញ្ជនាក្នុងរូបជាសត្វសេស ដែលនាំឱ្យមានកំណើតរបស់ព្រះអស្វិន ព្រះរេវន្ត និងព្រះវៃវស្វតមនុ ខណៈដែលទាយជីវិតអនាគតនៃមនុសាវរ្នី និងប្រកាសអំពីគុណធម៌ខាងវិញ្ញាណនៃការស្តាប់រឿងរ៉ាវព្រឹត្តិការណ៍ដ៏ពិសិដ្ឋនេះ។

ក្នុងអធ្យាយនេះ ព្រះបាទរាជ្យវរ្ធនៈ ក្រោយពីបានគ្រប់គ្រងដោយធម៌អស់រយៈពេលប្រាំពីរពាន់ឆ្នាំ ទ្រង់បានឃើញសក់ស្កូតមួយសសៃ ហើយទ្រង់បានសម្រេចចិត្តចូលទៅកាន់វនប្រស្ឋ (ជីវិតសម្រាក្នុងព្រៃ) ស្របតាមអាស្រមធម៌។ ប្រជារាស្ត្រដែលមានសទ្ធាជ្រះស្រឡាញ់ មិនអាចទទួលយកការចាកចេញរបស់ព្រះអង្គបានទេ ក៏បានធ្វើទុក្ខិលធ្វើតបៈយ៉ាងតឹងរ៉ឹង និងបូជាតាមវេទចំពោះព្រះសូរ្យនៅក្នុងព្រៃគុរុវិសាលដ៏ពិសិដ្ឋ ដោយមានគណធវសុទាមជាអ្នកណែនាំ។ ព្រះសូរ្យទេវៈ ដែលទ្រង់ពេញព្រះទ័យក្រោយពីបីខែនៃការបូជាដោយសទ្ធាផ្ចាញ់ ទ្រង់បានប្រទានទិដ្ឋិទិព្វដល់ភក្តីក្រុម។ អធ្យាយនេះបញ្ចប់ដោយគាថាសូត្រដ៏យូរអង្វែងសរសើរព្រះសូរ្យជាទេវៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ដែលសាយ័គ្រប់ទីទៅ ដែលជាអវតារនៃទេវទាំងឡាយ និងធាតុចក្រវាឡទាំងអស់។

នៅក្នុងអធ្យាយនេះ ព្រះរាជាដែលទទួលបានអាយុរយៈពាន់ឆ្នាំពីព្រះសូរ្យ បានជួបប្រទះនូវទុក្ខវេទនាជ្រៅជ្រះ ព្រោះគិតថានឹងមានអាយុវែងជាងភរិយាទីពេញចិត្ត កូន និងពលរដ្ឋរបស់ព្រះអង្គ ហើយទ្រង់បានសម្គាល់ឃើញថានេះជាសំណាងអាក្រក់ជាជាងពរ។ ព្រះអង្គបានអនុវត្តនូវទុក្ករកិរិយាដ៏តឹងរ៉ឹងដើម្បីបានចិត្តព្រះសូរ្យ ហើយព្រះសូរ្យក៏បានប្រទានអាយុវែងដល់នគរទាំងមូល ដោយបង្ហាញពីអំណាចនៃភក្ដីភាពដែលគ្មានស្រគាល។ ជំពូកនេះបញ្ចប់ដោយផលស្រុតិលម្អិត ដែលប្រកាសពីគុណធម៌ខាងវិញ្ញាណសម្រាប់អ្នកដែលសូត្រ ឬស្តាប់សូរ្យមហាតម្យនេះ។

នៅក្នុងអធ្យាយនេះ ម៉ាកកន្ទេយ៉ាសាង្គារទៅកាន់ក្រៅស្តុគីអំពីវង្សត្រកូលរបស់វៃវស្វតមនុ ដែលជាមនុទីប្រាំពីរ ចាប់ផ្តើមដោយការពន្យល់ទេវវិទ្យាអំពីសូរ្យជាអាត្មាសរីរិយធាតុ។ ជំពូកនេះពណ៌នាអំពីកំណើតពិសេសរបស់អ៊ីឡាតាមពិធីបុណ្យយញ្ញ ការផ្លាស់ប្តូររបស់នាងទៅជាសុទ្យុម្នដោយព្រះហស្ថរបស់មិត្រ-វរុណ និងការផ្លាស់ប្តូរយេនឌ័រដែលនាំឱ្យកើតបុរុរវៈ ដោយបានបង្កើតគ្រឹះស្ថាននៃរាជវង្សចន្ទ្រ។

នៅក្នុងអធ្យាយនេះ ព្រះបរិសទ្រ បុត្ររបស់ព្រះមនុ បានសម្លាប់គោជាគោរបស់ព្រាហ្មណ៍ដោយចៃដន្យក្នុងពេលបរបាញ់ ដោយយល់ច្រឡំថាជាសត្វស្រៈ។ ព្រាហ្មណ៍បុត្រឈ្មោះពាភ្រវ្យៈ បានដាក់បណ្តាសាព្រះបរិសទ្រឲ្យទៅជាសូទ្រ ហើយទោះបីព្រះរាជាចង់ដាក់បណ្តាសាតបវិញក៏ដោយ រសីមោលិនីបានជ្រៀតចូលដោយប្រាជ្ញាអំពីធម្មជាតិបំផ្លាញនៃកំហឹង និងគុណធម៌នៃការអនុគ្រោះចំពោះអ្នកដែលប្រព្រឹត្តដោយអវិជ្ជា។ ជំពូកនេះបញ្ចប់ដោយព្រះបរិសទ្រទទួលស្គាល់ឋានៈធ្លាក់ចុះរបស់ខ្លួនជាលទ្ធផលនៃបណ្តាសាដែលមិនអាចប្តូរបាន។

នៅក្នុងអធ្យាយទី១១៣នេះ ព្រះរាជបុត្រក្សត្រិយ៍ឈ្មោះនភាគ បានស្រឡាញ់ក្រម្យស្រីពានិចម្នាក់ ហើយដោយបដិសេធគន្លឹះរបស់រសីព្រាហ្មណ៍ដែលបង្រៀនពីពិធីរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍តាមបែបបទបញ្ញត្តិ ទ្រង់បាននាំយកនាងតាមរយៈអាពាហ៍ពិពាហ៍រក្សស្ស ដែលនាំឱ្យកើតសង្គ្រាមជាមួយព្រះរាជបិតារបស់ទ្រង់។ រសីសង្ស្រាសម្នាក់បានជ្រៀតចូលពីលើមេឃ ហើយប្រកាសថា នភាគបានបាត់បង់ស្ថានភាពក្សត្រិយ៍របស់ទ្រង់ដោយសារការល្មើព្រះធម៌វណ្ណៈនេះ ហើយដូច្នេះទ្រង់គ្មានសិទ្ធិចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមរាជវង្សឡើយ។

នៅក្នុងអធ្យាយទាំងនេះ ភលន្ទនដែលកើតពីបិតាដែលបានទទួលយកធម៌វៃស្យបន្ទាប់ពីដកខ្លួនចេញពីសង្គ្រាម បានទទួលអាវុធទិព្វពីរសីរាជនីប និងបានយកឈ្មោះលើក្មួយៗពីខាងបិតាដើម្បីដណ្តើមយកនគរដូនតេឡើងវិញ។ បិតារបស់គាត់ឈ្មោះនភាគបានបដិសេធរាជបល្ល័ង្ក ដោយលើកឡើងពីការល្មើសបញ្ជារបស់បិតារបស់គាត់ ដែលក្នុងនោះមាតារបស់ភលន្ទនឈ្មោះសុប្រភាបានបកស្រាយពីបណ្តាសាដែលបានប្រែប្រួលស្វាមីរបស់នាងពីព្រះរាជាសុទេវទៅជាវៃស្យ ដោយសារគាត់បរាជ័យក្នុងការការពារស្ត្រីម្នាក់ពីការរំលោភ។ ជំពូកនេះបានបង្កើតគោលការណ៍ថាអត្តសញ្ញាណក្សត្រិយ៍ត្រូវបានកំណត់ដោយកាតព្វកិច្ចក្នុងការការពារអ្នកដែលងាយរងគ្រោះ មិនមែនគ្រាន់តែដោយកំណើតទេ។

នៅក្នុងអធ្យាយនេះ ក្រិបវតី បាននិទានពីពូជពង្សរបស់នាង និងស្ថានការណ៍នៃការកើតរបស់នាង ដោយចាប់ផ្តើមជាមួយការដុតបំផ្លាញរបស់ឫសីប្រមតិ ចំពោះនលដែលមានមោទនាកិត្តិយស និងពររបស់ទ្រង់ចំពោះសុទេវដែលមានចិត្តធ្មេញ ដែលផ្តល់នូវការផ្លាស់ប្តូរពីវៃស្យទៅក្សត្រិយ៍ក្នុងកំឡុងពេលណាមួយ។ បន្ទាប់មកនាងបានរៀបរាប់ពីការកើតអស្ចារ្យរបស់នាងពីឫសីរាជាសុរតដែលមានចិត្តមេត្តាករុណា និងការត្រូវបណ្តេញចោលដោយប្អូនប្រុសរបស់អគស្ត្យ ដែលមានក្នុងនោះនូវសេចក្តីសន្យានៃការស្តារឡើងវិញទៅកាន់វណ្ណៈក្សត្រិយ៍តាមរយៈព្រះគុណដ៏ទិព្វ។

នៅក្នុងអធ្យាយនេះ ឫសីមារកណ្ឌេយសំដែងរឿងវីរភាពរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់វត្សប្រីដល់ក្រៅស្តូគី គឺការកម្ចាត់ទេពអសុរកុជម្ភ និងការឈ្នះដៃព្រះនាងមុទាវតី។ រឿងនេះបង្ហាញពីចំណុចខ្សោយសម្ងាត់របស់អាវុធខ្លាំងរបស់កុជម្ភឈ្មោះសុនន្ទា គឺបាត់បង់អានុភាពនៅពេលត្រូវស្រ្តីប៉ះ និងបង្ហាញថាការភក្តីភាពរបស់មុទាវតី និងសេចក្តីក្លាហានរបស់វត្សប្រីរួមគ្នាបាននាំមកនូវជ័យជម្នះ។ ជំពូកនេះបញ្ចប់ដោយការគ្រប់គ្រងដោយធម៌របស់វត្សប្រីជាស្តេច ដែលមានលក្ខណៈដោយការបូជាដ៏សមគួរ ការការពារប្រជារាស្ត្រ និងការគ្រប់គ្រងតាមធម៌។

នៅក្នុងអធ្យាយនេះ ឫសីម៉ាកណ្ឌេយ៍បានរៀបរាប់ពីវង្សត្រកូលរបស់ព្រះរាជា ប្រម្សូ និងបុត្រទាំងដប់ពីរអង្គរបស់ទ្រង់ ដោយផ្តោតលើរាជ្យសម្បត្តិដ៏សុចរិតរបស់ខានិត្រ ដែលមានការអនុគ្រោះសកល និងការគ្រប់គ្រងតាមធម៌ ជាគំរូនៃរាជាធិបតេយ្យដ៏ល្អឥតខ្ចោះ។ មន្ត្រីម្នាក់ឈ្មោះវិស្វវេទី ដែលមានចិត្តព្យាបាទ បានរៀបចំគម្រោងដណ្តើមអំណាចដោយប្រើមន្តអាគមអាបិចារ ប៉ុន្តែពិធីខ្មៅនោះបានបរាជ័យ នៅពេលដែលវិញ្ញាណក្រិត្យយាដ៏បំផ្លាញបានបែរមកវាយប្រហារអ្នករៀបចំគម្រោងនោះ។ បុណ្យកុសលដែលខានិត្របានសន្សំមកការពារទ្រង់ពីភយន្តរាយ ដែលបង្ហាញពីគោលការណ៍បុរាណថា សុចរិតភាពនឹងជ័យជំនះលើអំពើអាក្រក់នៅទីបំផុត។

នៅក្នុងអធ្យាយនេះ ព្រះរាជាខានីត្របានជ្រាបពីឫសីវសិស្ឋថា ពួកអនុជរបស់ទ្រង់និងពួកបព្វជិតគ្រួសារបានអនិច្ចកម្មដោយសារកលល្បិចរបស់រដ្ឋមន្ត្រីទុច្ចរិតឈ្មោះសៅរី ហើយដោយជំនាញទុក្ខវេទនាខ្លាំងពេក ទ្រង់បានស្តីបន្ទោសខ្លួនឯងចំពោះការបំផ្លាញពួកទ្វិជ។ ទ្រង់បានដាក់រាជ្យទៅឱ្យបុត្រាឈ្មោះក្សុប ហើយខានីត្របានចូលទៅគង់នៅក្នុងព្រៃជាមួយមហេសីទាំងបីអង្គ ហើយបានអនុវត្តតបស្សនាកម្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរអស់រយៈពេលបីរយហាសិបឆ្នាំ។ នៅទីបំផុត ទ្រង់បានទទួលបានឋានសួគ៌ដ៏ប្រសើរ ខណៈដែលមហេសីដែលមានសទ្ធារបស់ទ្រង់បានទទួលសាលោក្យ គឺគង់នៅក្នុងលោកដូចគ្នានឹងស្វាមីរបស់ពួកនាង។

នៅក្នុងអធ្យាយនេះ រសីម៉ាកាន់ដេយ៉ាបាននិទានពីវង្សត្រកូលរបស់ព្រះរាជាធម៌ក្សុប ដោយលម្អិតពីការប្រាថ្នាយញ្ញ ការបរិច្ចាគទ្រព្យសម្បត្តិដល់ព្រាហ្មណ៍ និងការគ្រប់គ្រងដ៏ល្អប្រសើរ។ រឿងរ៉ាវនេះបានតាមដានការស្នងរាជ្យតាមរយៈប្រមថាដល់វិវិម្ស ដែលរជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គបាននាំមកនូវភាពសម្បូរណ៍ផលដល់ផែនដី និងបញ្ចប់ដោយការឡើងទៅកាន់ឋានសួគ៌របស់ព្រះឥន្ទ្របន្ទាប់ពីសុគតនៅក្នុងសមរភូមិ។

នៅក្នុងអធ្យាយនេះ ព្រះរាជាខានិនេត្រដែលគ្មានបុត្រ ហើយមានកិត្តិយសក្នុងការប្រារព្ធពិធីបុណ្យរាប់ពាន់គត់ បានជួបនឹងក្ដានពីរក្នុងព្រៃខណៈពេលដែលទ្រង់កំពុងបរបាញ់សត្វដើម្បីយកសាច់មកធ្វើពិធីឧទ្ទិសដល់បុព្វការីជន។ តាមរយៈការសន្ទនាដ៏ស៊ីជម្រៅរបស់ពួកគេ ក្ដាទាំងពីរបានបង្ហាញពីប្រលោមិកធម៌ថា ទាំងការគ្មានបុត្រនិងការមានបុត្រសុទ្ធតែនាំឲ្យកើតទុក្ខ ដោយខាងដើមនាំឲ្យគ្មានគោលបំណង ខាងក្រោយនាំឲ្យកើតការព្រួយបារម្ភមិនចប់សិនដោយសារការជាប់ជំពាក់ (មមត្វ)។ ជំពូកនេះបញ្ចប់ដោយព្រះរាជាជ្រើសរើសការធ្វើតបធម៌ជាជាងការប្រើប្រាស់ហិង្សាដើម្បីទទួលបុត្រ ដោយបង្ហាញពីភាពប៉ិនប្រសប់ផ្នែកសីលធម៌ក្នុងការធ្វើដំណើរការតាមភារកិច្ចធម៌ដែលប្រកួតប្រជែងគ្នា។

នៅក្នុងអធ្យាយនេះ តាបសមារកន្ទេយ្យ narrates រឿងរបស់ស្តេចដែលគ្មានកូន ដែលតាមរយៈការតេជោធ្យាគ្រឹះនិងភាពស្មោះត្រង់នៅឯទន្លេគោមតី បានបំពេញព្រះឥន្ទ្រនិងទទួលបានវរទានជាកូនប្រុសសុចរិតឈ្មោះពាលស្វៈ។ នៅពេលពាលស្វៈក្រោយមកប្រឈមនឹងការបះបោរនិងការឡោមព័ទ្ធពីសំណាក់ញាតិវង្សដែលមានមហិច្ឆតា ការអង្វរក្រៃលែងរបស់ទ្រង់បានបង្កើតកងទ័ពអតិពាលាយ៉ាងអស្ចារ្យពីដៃរបស់ទ្រង់ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យទ្រង់យកឈ្មោះលើសត្រូវនិងក្លាយជាស្តេចករន្ធមដ៏សុចរិតដែលមានកិត្តិនាម។

ក្នុងអធ្យាយនេះ មហារសីមរកណ្ឌេយស្រង់រឿងកំណើតរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់អវិក្សិត ដែលការតម្រឹមគ្រាអាស្រ័យគ្នាល្អនៅពេលកំណើត ដែលបានទទួលពរពីព្រហស្បតិ សុក្រ សោម និងពុធ តែមិនប៉ះពាល់ដោយគ្រាម្រឹទ្ធទេ បានសម្ដែងឲ្យឃើញនូវព្រះវាសនាដ៏ពិសេសរបស់ទ្រង់ក្នុងការក្លាយជាស្តេចដ៏មានចំណេះដឹង និងអង់អាច។ ជំពូកនេះប្រៀបធៀបការប្រព្រឹត្តិតាមធម៌របស់អវិក្សិត ជាមួយនឹងការចាប់ព្រះនាងវៃសាលិនីដោយអធម៌របស់ស្តេចពាល ដែលបានបង្កឲ្យស្តេចក្សត្រិយ៍ទាំងឡាយដែលបានប្រជុំគ្នាក្រោកឡើងការពារធម៌ និងសិរីស្វ័យម្ពរ។

ក្នុងអធ្យាយនេះ ម៉ាកាន្ទេយៈ បាននិទានអំពីសមរភូមិដ៏សាហានមួយនៅវិទិសា ដែលក្សត្របុត្រដ៏សុចរិតមួយអង្គបានច្បាំងតែមួយឯងទល់នឹងស្តេច និងក្សត្របុត្ររាប់រយក្នុងពិធីស្វយម្វរ បង្ហាញនូវសមត្ថភាពយុទ្ធសាស្ត្រអស្ចារ្យ មុននឹងត្រូវចាប់ខ្លួនដោយអយុត្តិធម៌ដោយអ្នកដែលបោះបង់ធម៌។ នាងក្រមុំដែលមានសេចក្តីថ្លើមបានបដិសេធមិនព្រមទទួលអ្នកសុំការណាម្នាក់ពីក្នុងចំណោមអ្នកឈ្នះនោះទេ ហើយជោតាចារ្យបានណែនាំដល់ស្តេចវិសាលថាត្រូវរង់ចាំពេលមង្គលដើម្បីរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ ដោយទទួលស្គាល់នូវឧបសគ្គធំដែលកើតឡើង។

នៅក្នុងអធ្យាយនេះ ព្រះរាជាករន្ធមទ្រង់ធ្វើសង្គ្រាមរយៈពេលបីថ្ងៃដើម្បីសង្គ្រោះបុត្រារបស់ព្រះអង្គព្រះនាមអវិក្ខិត ដែលត្រូវបានចាប់ដោយព្រះរាជាជាច្រើនបន្ទាប់ពីទ្រង់ការពារនាងកុមារីពីការចាប់យកដោយប្រើកម្លាំងនៅក្នុងពិធីស្វ័យម្វរ។ ទោះបីជាទទួលជ័យជម្នះ និងត្រូវបានអញ្ជើញឲ្យរៀបអភិសេកក៏ដោយ ព្រះអវិក្ខិតទ្រង់បដិសេធដោយសារទ្រង់យល់ថាបានបាត់បង់កិត្តិយស ធ្វើឲ្យនាងកុមារីដែលមានសទ្ធាខ្លាំងក្លាត្រូវធ្វើទុក្ករកិច្ចដ៏ធ្ងន់ធ្ងរក្នុងព្រៃ។ បន្ទាប់មក ទេវទូតមួយអង្គទ្រង់ព្យាករណ៍ថា នាងនឹងក្លាយជាមាតានៃចក្រវរ្តីនដែលនឹងស្ថាបនាធម៌ទូទាំងទ្វីបទាំងប្រាំពីរ និងនឹងសម្លាប់អសុរទារិក។

ក្នុងអធ្យាយនេះ ព្រះនាងវីរាធ្វើពិធីសច្ចាកម្ម និងទាមទារសន្យាពីបុត្រារបស់ទ្រង់គឺព្រះអវិក្សិត ឲ្យបំពេញបំណងរបស់អ្នកសុំអ្វីៗ ដែលនាំឲ្យកើតវិបត្តិសីលធម៌នៅពេលដែលព្រះរាជាករណ្ឌាមទាមឲ្យព្រះអវិក្សិតលាស់ចាកព្រហ្មចរិយធម៌ និងបង្កើតបុត្រាដើម្បីបន្តវង្សត្រកូលរាជវង្ស។ ដោយជាប់ក្នុងសច្ចាប្រាថ្នារបស់ទ្រង់ ព្រះអវិក្សិតយល់ព្រមតាមសំណើរបស់ព្រះបិតាដោយចិត្តមិនសូវស្រួល ទោះបីជាទ្រង់បានប្ដេជ្ញារក្សព្រហ្មចរិយធម៌ក៏ដោយ ដែលបង្ហាញពីការសិក្សារបស់បុរាណអំពីភាពស្មុគស្មាញនៃធម៌នៅពេលដែលកាតព្វកិច្ចបរិសុទ្ធជាន់ខ្ពស់មានការប៉ះទង្គិចគ្នា។

នៅក្នុងអធ្យាយនេះ បុត្ររបស់ករន្ធមៈបានសង្គ្រោះកញ្ញាម្នាក់ដែលត្រូវទាណវៈឈ្មោះទ្រីធកេសៈចាប់យកទៅ ដោយសម្លាប់អសុរនោះនៅក្នុងសមរភូមិ ហើយទទួលពរពីទេវតាទាំងឡាយដើម្បីឲ្យមានបុត្រពូកែក្លាហានដែលនឹងក្លាយជាចក្រវរ្តីន។ កញ្ញាដែលត្រូវសង្គ្រោះនោះបានរៀបរាប់ពីដំណើរអស្ចារ្យរបស់នាងទៅកាន់រសាតលៈ ដែលនាគទាំងឡាយសុំការការពារពីនាងសម្រាប់កូនចៅរបស់ពួកគេ ដោយបង្ហាញពីសារៈសំខាន់កូស្មីកនៃកូនរបស់នាងនៅពេលអនាគត។

នៅក្នុងអធ្យាយនេះ ព្រះរាជកុមារអាពាហ៍ពាហ៍ជាមួយភាមិនី ដែលជាស្រីក្រម្ភ៉ាត្រូវបានតាបសីអគស្ត្យសប្បាស ឲ្យកើតជាមនុស្ស ក្នុងពិធីដែលធ្វើឡើងដោយទុម្ពុរុ និងត្រូវបានអបអរដោយសត្វសួគ៌។ គូស្វាមី-ភរិយារស់នៅក្នុងគន្ធវ្យលោក ដែលជាកន្លែងដែលភាមិនីប្រសូតបុត្រាឈ្មោះមរុត្ត ដែលពិធីជាតកកម្រមរបស់ទ្រង់មានព្រះ ឫសី និងព្រះនាគរាជចូលរួម។ សំលេងសួគ៌បានព្យាករណ៍ថា មរុត្ននឹងក្លាយជាចក្រវរ្តិនដ៏ល្បីល្បាញ គ្រប់គ្រងទ្វីបទាំងប្រាំពីរដោយព្រះហស្សក្រឡាហានកំពូល។

នៅក្នុងអធ្យាយនេះ ព្រះរាជបុត្របានត្រឡប់មកព្រះរាជាណាចក្ររបស់ព្រះបិតាដោយរីករាយជាមួយព្រះមហេសីនិងបុត្រ ដែលនាំឱ្យមានការរួបរួមអបអរនិងការអប់រំរបស់ព្រះរាជបុត្រីក្នុងវេទនិងសិល្បៈសង្គ្រាមក្រោមការណែនាំរបស់ភាគ្គវៈ។ នៅពេលដែលព្រះរាបសាវិសាលចង់ចូលនិវត្តន៍ទៅក្នុងព្រៃនិងប្រគល់រាជបល្ល័ង្គឱ្យបុត្ររបស់ទ្រង់អវិក្ខិត អវិក្ខិតបានបដិសេធ ដោយលើកហេតុផលថាអ្នកដែលត្រូវបានរំដោះដោយការខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់អ្នកផ្សេងគ្មានតម្លៃខ្លួនឯងក្នុងការគ្រប់គ្រង។ ជំពូកនេះបញ្ចប់ដោយការតែងតាំងមរុត្តជាស្តេចនិងព្រះរាបករន្ធមនិងព្រះមហេសីវីរាទទួលបានសាលោក្យជាមួយព្រះឥន្ទ្រតាមរយៈការតបអាស្រ័យធ្ងន់ធ្ងរ។

នៅក្នុងអធ្យាយនេះ តាបសទិកមារកន្យេយ៍បាននិទានដល់ក្រុស្តុកីនូវរឿងអស្ចារ្យរបស់ព្រះរាជាមរុត្ត ជាស្តេចចក្រពត្តិដែលបានបង្កើតបន្ទប់យញ្ញដ៏រុងរឿងដែលធ្វើឲ្យពួកទេវតាផ្ងើចិត្តផង។ តាបសម្នាក់ ដែលបានបើកឲ្យដឹងថាជាយាយារបស់ព្រះរាជាមរុត្ត បានត្រួតត្មាន់ព្រះរាជាដោយសារការប្រមាថរបស់ព្រះអង្គចំពោះការវាយប្រហាររបស់ពស់លើបុត្រារបស់តាបសទាំងឡាយ និងបានផ្តល់នូវធម្មទេសនាជ្រៅជ្រះអំពីកាតព្វកិច្ចរាជក្នុងការលះបង់នូវសេចក្តីសុខកាយចិត្ត បញ្ជូនចារក្រៅ ទោសបទិនទោសបាប និងទទួលយកនូវសេចក្តីលំបាកដើម្បីការពារផែនដី។

នៅក្នុងអធ្យាយនេះ ព្រះរាជា មរុត្ត ដែលមានកំហឹងយ៉ាងខ្លាំងដោយសារការស្លាប់របស់អ្នកតបសិកទាំងប្រាំពីរអង្គដែលត្រូវពស់ខាំ បានប្រើអាវុធសំវរ្តកៈដើម្បីបំផ្លាញពូជពស់ទាំងអស់។ ពស់ទាំងឡាយដែលមានការភ័យខ្លាចបានសុំជ្រកកោននឹងស្ត្រីសីលធម៌ម្នាក់ដែលពីមុនបានផ្តល់នូវការគ្មានភាពភ័យខ្លាចដល់ពួកគេ នាងបានអន្តរាគមន៍ជាមួយស្វាមីរបស់នាងគឺព្រះរាជា អវិក្សិ ដើម្បីហាមឃាត់កំហឹងរបស់បុត្រា។ ជំពូកនេះបង្កើតនូវកាតព្វកិច្ចក្សត្រិយ៍ដែលមិនអាចបំបាក់បានក្នុងការការពារអ្នកដែលសុំជ្រកកោន បង្ហាញថាធម៌គឺលើសពីការសងសឹកផ្ទាល់ខ្លួន។

នៅក្នុងអធ្យាយនេះ ព្រះរាជា មរុត្ត និងព្រះបិតាទ្រង់ អវិក្ខិត ប្រឈមមុខគ្នាក្នុងការឈរឈ្មោះតាមធម៌អំពីពួកនាគដែលបានបំពុលព្រាហ្មណ៍នៅសប្តាស្រម។ ព្រះមរុត្តទាមទារយុត្តិធម៌ក្នុងនាមជាព្រះរាជា ចំណែកព្រះអវិក្ខិតការពារពួកសត្វពស់ដែលសុំការការពារពីទ្រង់។ ពួកឫសីចូលធ្វើការប្រឹក្សាធិការ ធ្វើឲ្យពួកនាគស្តារជីវិតព្រាហ្មណ៍ដែលស្លាប់ដោយប្រើថ្នាំទិព្វ ដោយហេតុនេះដោះស្រាយជម្លោះខណៈពេលដែលគោរពគោលការណ៍របស់ភាគីទាំងពីរ។ ជំពូកនេះបញ្ចប់ដោយការផ្សះផ្សារវាងព្រះមរុត្តនឹងព្រះមាតាបិតាទ្រង់ និងការរាយនាមបុត្រទាំងដប់ប្រាំបីអង្គរបស់ទ្រង់ ព្រមទាំងសម្ព័ន្ធភាពរាជវង្សយ៉ាងទូលំទូលាយ បង្កើតបាននូវអធិបតេយ្យភាពដែលគ្មានអ្នកណាប្រកួតប្រជែងរបស់ទ្រង់ទូទាំងទ្វីបទាំងប្រាំពីរ។

នៅក្នុងអធ្យាយនេះ ឫសីម៉ាកណ្ឌេយៈ បានរៀបរាប់ពីវង្សត្រកូលរបស់ព្រះរាជាម៉ារុតតៈ ដល់អ្នកសួរឈ្មោះក្រៅស្តុកី ដោយផ្តោតលើបុត្រច្បងរបស់ម៉ារុតតៈ គឺនរិស្យន្តៈ ដែលបានស្នងរាជ្យបន្តពីបិតាទៅ ក្រោយពីព្រះរាជានោះទ្រង់គ្រងរាជ្យអស់រយៈពេលច្រើនឆ្នាំ និងយាងទៅកាន់ព្រៃដើម្បីធ្វើតបស្សកិរិយា។ នរិស្យន្តៈ ដោយទ្រង់ពិចារណាអំពីការប្រព្រឹត្តធម៌របស់បូរបាអ្នក ទ្រង់បានធ្វើយញ្ញជប្បសេនាដ៏អស្ចារ្យមួយ ដែលមានការឧបត្ថម្ភដ៏ធំធេងមិនធ្លាប់មាន ធ្វើឲ្យព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយមានទ្រព្យសម្បត្តិសំបូរសប្បាយ និងប្រែក្លាយប្រជារាស្ត្រទូទាំងផែនដីឲ្យក្លាយជាអ្នកចូលរួមក្នុងវប្បធម៌ពិធីបូជាវេទ ដោយមានកំណត់ហេតុស្ថិតិចាស់ទុកនូវការបូជាយញ្ញជប្បជាច្រើនលាននាក់ទូទាំងតំបន់ទាំងបួន ក្នុងរជ្ជកាលដ៏សុចរិតរបស់ទ្រង់។

នៅក្នុងអធ្យាយនេះ ព្រះអង្គម្ចាស់ទាម ដែលជាបុត្រារបស់នរិស្យន្ត មានចិត្តស្ងប់ស្ងាត់ ហើយទទួលបានការបណ្តុះបណ្តាលក្នុងការបាញ់ធ្នូ អាវុធសក្តិ និងយោគៈ បានការពារនាងសុមនា ដែលជាប្រពន្ធដែលព្រះអង្គបានជ្រើសរើស ពីក្សត្របុត្របីអង្គដែលព្យាយាមចាប់នាងដោយប្រើកម្លាំង។ សភាបានពិភាក្សាអំពីការអនុវត្តរបៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍គន្ធវ៌ (ដែលផ្អែកលើការយល់ព្រម) ឬរក្សស (ដែលប្រើកម្លាំង) ហើយនៅទីបំផុតបានបញ្ជាក់អំពីធម៌។ ព្រះអង្គទាមបានយកជ័យលើក្សត្របុត្រទាំងនោះក្នុងសង្គ្រាម ហើយព្រះរាជាចរុវរ្ម័នបានធ្វើពិធីអាពាហ៍ពិពាហ៍តាមបែបវេទឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។

ក្នុងអធ្យាយនេះ ព្រះបាទនរិស្យន្ត ក្រោយពីបានតែងតាំងព្រះរាជបុត្រទាមឲ្យគ្រប់គ្រងរាជ្យ ទ្រង់បានចូលទៅកាន់ព្រៃរួមជាមួយព្រះមហេសីអ្នកតបត្រាន្ត្រាដែលមានឈ្មោះថាអន្ត្រសេនា ប៉ុន្តែទ្រង់ត្រូវបានគេធ្វើឃាតយ៉ាងសាហាវដោយអ្នកបរបាញ់ឈ្មោះវបុស្មត ដែលជាសត្រូវរបស់បុត្រទ្រង់ ដែលចង់សងសឹកដោយសារការចាញ់កន្លងមក។ អន្ត្រសេនាបានផ្ញើសារយ៉ាងលម្អិតទៅកាន់ទាម ដោយអំពាវនាវប្រវត្តិសាស្ត្រនៃការសងសឹកដ៏ស្របច្បាប់ និងទទួលច្រកច្រាងទ្រង់ឲ្យគោរពធម៌ក្សត្រិយ៍ មុននឹងអន់អាលព្រះសពស្វាមី និងឡើងដុតកាយក្នុងចង្កៀងភ្លើងជាការប្រតិបត្តិសតី។

នៅក្នុងអធ្យាយនេះ ទមៈបានទទួលដំណឹងដ៏សោកនាដអាសន្នអំពីការស្លាប់របស់បិតារបស់គាត់ពីសាសន៍សូទ្រមួយរូប ហើយបានឆ្លើយតបដោយសច្ចាថ្មីនៃការសងសឹកប្រឆាំងនឹងអ្នកសម្លាប់។ ដោយសារតែកំហឹងដ៏ស្រពន់ធម៌ ទមៈបានប្រកាសពីបំណងរបស់គាត់ក្នុងការសម្លាប់អ្នកទុច្ចរិតនិងពូជពង្សទាំងមូលរបស់គាត់ ដោយអំពាវនាវឱ្យមានការបូជាជាមួយឈាមនិងសាច់សម្រាប់វិញ្ញាណរបស់បិតា និងប្រឈមមុខនឹងការការពារដ៏ទេវតាដែលអាចការពារសត្រូវរបស់គាត់។ ជំពូកនេះបង្ហាញពីការសម្រេចចិត្តដ៏ខ្ជាប់ខ្ជួនផ្នែកសីលធម៌របស់ទមៈក្នុងការបំពេញកាតព្វកិច្ចរបស់គាត់ជាអ្នកការពារអ្នកមានគុណធម៌ ដោយឡើងជិះរថរបស់គាត់ជាមួយធ្នូនិងដាវដើម្បីស្តារកិត្តិយសគ្រួសាររបស់គាត់។

នៅក្នុងអធ្យាយនេះ ព្រះអង្គម្ចាស់ទមៈ បុត្រានៃព្រះបាទនរិស្យន្តដែលត្រូវបានសម្លាប់ បានបំពេញការសន្យាតប់ដើម្បីលើកទ័ពចូលធ្វើសង្គ្រាមនឹងតាបសីវបុស្មត ដែលជាអ្នកតាបសីក្នុងវណ្ណៈសូទ្រ អ្នកដែលបានសម្លាប់ព្រះបិតារបស់ទ្រង់។ ក្រោយពីការប្រយុទ្ធយ៉ាងស្វិតស្វាញដែលមានទេវតាជាអ្នកឃ្លាំមើល ព្រះអង្គទមៈបានសម្លាប់វបុស្មត និងពួកញាតិវង្សរបស់គាត់ រួចទ្រង់បានធ្វើកិច្ចបូជាដ៏ឧត្តមបំផុតនៃការប្រណិបត្តិចំពោះព្រះបិតា ដោយបូជាឈាម និងសាច់របស់ទ្រង់ផ្ទាល់សម្រាប់ពិធីបុណ្យបូជាដល់ព្រះវិញ្ញាណក្ខន្ធរបស់ព្រះបិតា។ ជំពូកនេះបញ្ចប់ដោយការសរសើរព្រះរាជានៃរាជវង្សសូរ្យវង្ស ដែលជាគំរូនៃធម៌ និងប្រាជ្ញាវេទាន្ត ហើយបានប្រកាសថា អ្នកណាដែលបានឮអំពីកិរិយារបស់ទ្រង់នឹងរួចផុតពីបាបទាំងអស់។

នៅក្នុងអធ្យាយនេះ បក្សីដែលមានប្រាជ្ញាបានបញ្ចប់ធម្មទេសនារបស់ពួកគេដោយរាប់ចំនួនមហាបុរាណទាំងដប់ប្រាំបី និងបញ្ជាក់ថាមារកណ្ឌេយបុរាណជាលើកទីប្រាំពីរ ព្រមទាំងពន្យល់ពីលក្ខណៈពិសេសទាំងប្រាំនៃអក្សរសាស្ត្របុរាណ។ ជំពូកនេះបានកំណត់អំពីការប្រព្រឹត្តត្រឹមត្រូវក្នុងការអានបុរាណ ព្រមទាំងព្រមានមិនឲ្យមានការបដិសេធ និងការបញ្ជូនមិនត្រឹមត្រូវ ហើយបានប្រកាសពីគុណធម៌ផ្លូវចិត្តនៃការស្តាប់គម្ពីរ រួមទាំងការរួចផុតពីបាប និងការទទួលបានលំនៅនិរន្តរ៍របស់ព្រះវិស្ណុ។ ជៃមីនីបានថ្វាយពរចុងក្រោយដល់បក្សីទាំងនោះមុននឹងចាកចេញទៅកាន់អាស្រមរបស់គាត់ ដោយនាំយកបុរាណនេះទៅកាន់ការបញ្ចប់ដោយផ្លូវការ។
Rather than posing a narrative question, this adhyāya establishes the ethical and soteriological premise: Purāṇic discourse is framed as a purifier of kalmaṣa (moral impurity) and a support for yogic clarity that overcomes bhava-bhaya (existential fear).
It does not yet enter Manvantara chronology; it prepares the reader for later analytical sections by sanctifying the text and grounding authority in the Nārāyaṇa–Vyāsa transmission line.
Direct Devi Māhātmya content is not present here; the only Shākta-adjacent element is the conventional invocation of Devī Sarasvatī as the presiding deity of speech and learning, authorizing the forthcoming discourse.
The chapter foregrounds hermeneutic and ethical doubts raised by Jaimini about the Mahābhārata’s narrative logic—especially divine incarnation, contested marital norms, expiation for grave sin, and seemingly undeserved deaths—while asserting the Bhārata’s status as an all-encompassing puruṣārtha-śāstra.
This Adhyāya does not yet enter a Manvantara catalogue; instead it establishes the Purāṇa’s pedagogical architecture (Mārkaṇḍeya → birds) that will later be used to transmit long-range cosmological and genealogical materials, including Manvantara-related discourse.
Adhyāya 1 is prior to the Devī Māhātmya (Adhyāyas 81–93) and contains no direct Śākta stuti or Devī-centered battle narrative; its relevance is structural, setting the multi-layered frame narrative through which later high-authority Śākta sections are delivered.
The chapter interrogates possessiveness and violence (mamatā and adharmic aggression) and then broadens into a reflection on death’s inevitability: fear and flight do not determine longevity, while effort (puruṣakāra) remains ethically mandated even under the sovereignty of time (kāla/daiva).
This Adhyaya is not a Manvantara-chronology unit; instead, it builds the text’s instructional frame by establishing a Suparṇa genealogy and the origin-context for extraordinary birds whose later speech and counsel function as a vehicle for analytic dharma exposition.
It does not belong to the Devi Mahatmyam sequence (Adhyayas 81–93). Its relevance is genealogical and didactic: it traces the Suparṇa line (Garuḍa → descendants → Kaṅka/Kandhara → Tārkṣī) and introduces a karma-focused ethical discourse through Śamīka’s rescue and instruction.
The chapter centers on a dharma-conflict between satya-vākya (keeping a pledged word) and the moral limits of fulfilling that pledge through हिंसा/self-destruction. The birds argue that a son is not obliged to “pay debts” by surrendering his body for another’s promise, while Indra frames the episode as a test that clarifies the hierarchy and intent of dharmic action.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Vedapath Gold
Reading stays free, with or without Gold. It is for when you would rather listen: Sanskrit recitation and a spoken translation in 10 languages across the library, on this site and in the app, plus weekly Mudras for your questions and every comic and video episode open.