Adhyaya 72
MahishasuraDemonsAssembly42 Shlokas

Adhyaya 72: The Reconciliation Rite, Sarasvati Sacrifice, and the Birth of Uttama Manu (Auttama Manvantara Prelude)

मैत्री-इष्टिः सारस्वती-इष्टिः उत्तम-जननम् (Maitrī-Iṣṭiḥ Sārasvatī-Iṣṭiḥ Uttama-Jananam)

Mahishasura's Rise

ជំពូកនេះពិពណ៌នាពិធី “ម៉ៃត្រី-អិឥស្ដិ” ដើម្បីសម្រួលសន្តិភាព និងលះបង់វិវាទ បន្ទាប់មកធ្វើ “សារស្វតី-អិឥស្ដិ” ដើម្បីគោរពព្រះនាង សារ៉ស្វតី និងសុំព្រះពរ។ ដោយអំណាចយជ្ញៈ និងព្រះគុណ នាំឲ្យកំណើត “ឧត្តម មនុ” ជាសញ្ញាបើកដំណើរមុននៃ អោត្តម-មន្វន្តរ។

Divine Beings

सरस्वती (Sarasvatī, invoked through Sārasvatī-iṣṭi)नागराजसुता / उरगात्मजा (Nāgarājasutā / Uragātmajā, nāga-princess as boon-giver)

Celestial Realms

पाताल / रसातल (Pātāla / Rasātala, underworld realm of nāgas)

Key Content Points

Royal ethical tension: the king upholds another’s dharma (restoring a brāhmaṇa’s wife) yet remains afflicted by conjugal discord despite his queen’s chastity.Ritual as social-psychological technology: the brāhmaṇa performs repeated maitri-generating iṣṭis (sevenfold) to establish prīti between estranged spouses.Underworld retrieval motif: a remembered niśācara is invoked and sent to Pātāla to bring back the queen, enabling reconciliation without impugning her character.Sārasvatī iṣṭi and mantraic repair: the queen’s request leads to a Sarasvatī rite and recitation of sārasvatāni sūktāni to remove a curse of muteness.Manvantara linkage: the nāga-princess’ boon and prophecy culminate in the birth and naming rationale of Uttama, identified as the future Manu of the Auttama cycle.

Focus Keywords

Markandeya Purana Adhyaya 72Auttama ManvantaraUttama Manu birth storyMaitri Ishti ritualSarasvati Ishti Markandeya PuranaPātāla Rasātala narrativePuranic dharma and marriage reconciliationNāga princess boon prophecy

Shlokas in Adhyaya 72

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे औत्तममन्वन्तरे एकसप्ततितमोऽध्यायः । द्विसप्ततितमोऽध्यायः- ७२ मार्कण्डेय उवाच ततः स्वनगरं प्राप्य तं ददर्श द्विजं नृपः । समेतं भार्यया चैव शीलवत्या मुदान्वितम् ॥

ដូច្នេះ ក្នុង «ស្រីមារកណ្ឌេយបុរាណ» ក្នុងអោត្តមមន្វន្តរៈ ជំពូកទី៧១ បានបញ្ចប់។ ជំពូកទី៧២ ចាប់ផ្តើម។ មារកណ្ឌេយៈបាននិយាយថា៖ បន្ទាប់មក ព្រះមហាក្សត្រ បានទៅដល់ទីក្រុងរបស់ខ្លួន ហើយបានឃើញព្រាហ្មណ៍នោះ មានភរិយារបស់គាត់នៅជាមួយ—មានសីលធម៌ និងពោរពេញដោយសេចក្តីរីករាយ។

Verse 2

ब्राह्मण उवाच राजवर्य ! कृतार्थोऽस्मि यतो धर्मो हि रक्षितः । धर्मज्ञेह भवता भार्यामानयता मम ॥

ព្រាហ្មណ៍បាននិយាយថា៖ ឱ ព្រះមហាក្សត្រដ៏ប្រសើរបំផុត ខ្ញុំបានពេញចិត្តហើយ ព្រោះធម្មៈត្រូវបានការពារពិតប្រាកដ—ដោយព្រះអង្គ អ្នកដឹងធម្មៈ ក្នុងការនាំភរិយារបស់ខ្ញុំត្រឡប់មកវិញ។

Verse 3

राजोवाच कृतार्थस्त्वं द्विजश्रेष्ठ ! निजधर्मानुपालनात् । वयं सङ्कटिनो विप्र ! येषां पत्नी न वेष्मनि ॥

ព្រះរាជាបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ឱ ព្រាហ្មណ៍ដ៏ប្រសើរនៃអ្នកកើតពីរដង អ្នកបានពេញលេញដោយការប្រតិបត្តិធម៌តាមកាតព្វកិច្ចរបស់ខ្លួន។ តែពួកយើងវិញ កំពុងទុក្ខលំបាក ឱ ព្រាហ្មណ៍—ពួកដែលភរិយាមិនស្ថិតនៅក្នុងគេហដ្ឋាន។

Verse 4

ब्राह्मण उवाच नरेन्द्र ! सा हि विपिने भक्षिताऽऽ श्वनापदैर्यदि । अलन्तया किमन्यस्या न पाणिर्गृह्यते त्वया । क्रोधस्य वशमागम्य धर्मो न रक्षितस्त्वया ॥

ព្រាហ្មណ៍បាននិយាយថា៖ ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃមនុស្សទាំងឡាយ បើនាងត្រូវសត្វព្រៃក្នុងព្រៃស៊ីទៅ នោះក៏គ្រប់គ្រាន់ហើយ—ហេតុអ្វីបានជាព្រះអង្គមិនយកដៃនារីផ្សេងទៀត? តែដោយធ្លាក់ក្រោមអំណាចកំហឹង ព្រះអង្គមិនបានការពារធម៌ទេ។

Verse 5

राजोवाच न भक्षिताऽऽ मे दयिता श्वापदैः सा हि जीवति । अविदूषितचारित्रा कथमेतत्करोम्यहम् ॥

ព្រះរាជាបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ស្រីជាទីស្រឡាញ់របស់ខ្ញុំ មិនត្រូវសត្វស៊ីទេ; នាងនៅរស់។ អាកប្បកិរិយារបស់នាងគ្មានមន្ទិល—ខ្ញុំអាចធ្វើដូចម្តេចបាន (យកភរិយាផ្សេង) ?

Verse 6

ब्राह्मण उवाच यदि जीवति ते भार्या न चैव व्यभिचारिणी । तदपत्नी कताजन्म किं पापं क्रियते त्वया ॥

ព្រាហ្មណ៍បាននិយាយថា៖ បើភរិយារបស់ព្រះអង្គនៅរស់ ហើយមិនស្មោះក្បត់ទេ នោះព្រះអង្គបានប្រព្រឹត្តបាបអ្វី ដែលបណ្តាលឲ្យព្រះអង្គដូចជាគ្មានភរិយា?

Verse 7

राजोवाच आनीताऽपि हि सा विप्र ! प्रतिकूला सदैव मे । दुःखाय न सुखायालं तस्या मैत्री न वै मयि । तथा त्वं कुरु यत्नं मे यथा सा वशगामिनी ॥

ព្រះរាជាបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ទោះបីនាងត្រូវបាននាំត្រឡប់មកវិញក៏ដោយ ឱ ព្រាហ្មណ៍ នាងតែងតែមានចិត្តប្រឆាំងខ្ញុំ។ នាងគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ទុក្ខ មិនមែនសម្រាប់សុខទេ; នាងគ្មានសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះខ្ញុំ។ ដូច្នេះ សូមខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីខ្ញុំ ដើម្បីឲ្យនាងក្លាយជាអ្នកគោរពតាមបំណងរបស់ខ្ញុំ។

Verse 8

ब्राह्मण उवाच तव संप्रीतये तस्याः वरेष्टिरुपकारिणी । क्रियते मित्रकामैर्या मित्रविन्दां करोमि ताम् ॥

ព្រះព្រាហ្មណ៍បាននិយាយថា៖ «ដើម្បីឲ្យព្រះអង្គពេញចិត្តទាំងស្រុង មានពិធី ‘វរ-អិឋិ’ (vara-iṣṭi) ដ៏មានអានិសង្សខ្ពស់ សម្រាប់នាង។ ពិធីនេះធ្វើដោយអ្នកប្រាថ្នាមិត្តភាព; ដោយវា ខ្ញុំនឹងធ្វើឲ្យនាងក្លាយជា ‘មិត្រវិន្ទា’—អ្នករកឃើញ ឬជារូបនៃសេចក្តីស្និទ្ធស្នាលដោយមិត្តភាព»។

Verse 9

अप्रीतयोः प्रीतिकरो सा हि संजननी परम् । भार्यापत्योर्मनुष्येन्द्र ! तान्तवेष्टिं करोम्यहम् ॥

«ចំពោះអ្នកដែលមិនមានសេចក្តីស្និទ្ធស្នាល នាង—អំណាចនៃពិធីនោះ—បង្កើតសេចក្តីស្និទ្ធស្នាល; ពិតប្រាកដ វាជាអ្នកបង្កើតឯកភាពដ៏អធិបតីរវាងភរិយា និងស្វាមី ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃមនុស្ស។ ខ្ញុំនឹងអនុវត្ត ‘តាន្តវ-អិឋិ’ (tāntava-iṣṭi)»។

Verse 10

यत्र तिष्ठति सा सुभ्रूस्तव भार्या महीपते । तस्मादानयतां सा ते परां प्रीतिमुपैष्यति ॥

«កន្លែងណាដែលភរិយារបស់ព្រះអង្គ ដែលមានចិញ្ចើមស្រស់ស្អាត កំពុងស្នាក់នៅ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ សូមឲ្យនាំនាងមកពីទីនោះ; នាងនឹងទទួលបានសេចក្តីស្និទ្ធស្នាលដ៏ខ្ពស់បំផុតចំពោះព្រះអង្គ»។

Verse 11

मार्कण्डेय उवाच इत्युक्तः स तु सम्भारानशेषानवनिपतिः । आनिनाय चकारेष्टिं स च तां द्विजसत्तमः ॥

មារកណ្ឌេយៈបាននិយាយថា៖ ដូច្នេះហើយ ព្រះមហាក្សត្របាននាំយកសម្ភារៈទាំងអស់ដែលចាំបាច់មក។ ហើយព្រាហ្មណ៍ដ៏ប្រសើរនោះ បានអនុវត្តអិឋិ (iṣṭi) គឺពិធីយញ្ញ។

Verse 12

सप्तकृत्वः स तु तदा चकारेष्टिं पुनः पुनः । तस्य राज्ञो द्विजश्रेष्ठो भार्यासम्पादनाय वै ॥

បន្ទាប់មក ព្រាហ្មណ៍ដ៏ប្រសើរនោះ បានអនុវត្តអិឋិ (iṣṭi) ចំនួនប្រាំពីរដង ម្តងហើយម្តងទៀត សម្រាប់ព្រះមហាក្សត្រនោះ—ពិតប្រាកដ ដើម្បីធានាការទទួលបាន (ឬស្តារឡើងវិញ) ភរិយារបស់ព្រះអង្គ។

Verse 13

यदारोपितमैत्रीन्ताममন্যत महामुनिः । स्वभर्तरि तदा विप्रस्तमुवाच नराधिपम् ॥

ពេលមហាមុនីបានពិចារណាថា សេចក្តីស្និទ្ធស្នាល/មេត្រីភាពត្រូវបានដាក់បញ្ចូលក្នុងនាងចំពោះស្វាមីរបស់នាងហើយ នោះព្រះព្រាហ្មណ៍បានមានវាចាទៅកាន់ព្រះរាជា។

Verse 14

आनीयतां नरश्रेष्ठ ! या तवेष्टात्मनोऽन्तिकम् । भुङ्क्ष्व भोगांस्तया सार्धं यज यज्ञान्स्तथादृतः ॥

«សូមនាំនាងមកកាន់ព្រះបាទ—ឱ មនុស្សប្រសើរបំផុត—អ្នកដែលបានប្រតិបត្តិពិធី iṣṭi។ ចូររីករាយនូវសុខសមរម្យរបស់អ្នកជាមួយនាង ហើយចូរធ្វើយជ្ញាផងដែរ ដោយគោរពតាមធម៌»។

Verse 15

मार्कण्डेय उवाच इत्युक्तस्तेन विप्रेण भूपालो विस्मितस्तदा । सस्मार तं महावीर्यं सत्यसन्धं निशाचरम् ॥

មារកណ្ឌេយៈបានមានព្រះវាចា៖ ដោយបានទទួលការណែនាំពីព្រាហ្មណ៍នោះ ព្រះរាជាដែលភ្ញាក់ផ្អើល បាននឹកចាំអំពីសត្វរាត្រីចរ (niśācara) អំណាចធំ ដែលឈរជាប់ក្នុងសច្ចៈ។

Verse 16

स्मृतस्तेन तदा सद्यः समुपेत्य नराधिपम् । किं करोमीति सोऽप्याह प्रणिपत्य महामुने ॥

ពេលត្រូវបាននឹកចាំដោយព្រះរាជា គាត់បានមកដល់ភ្លាមៗ។ ក្រាបបង្គំចុះ គាត់ក៏បាននិយាយដោយគោរពថា «ឱ មហាមុនី តើខ្ញុំគួរធ្វើអ្វី?»

Verse 17

ततस्तेन नरेन्द्रेण विस्तरेण निवेदिते । गत्वा पातालमादाय राजपत्नीमुपाययौ ॥

បន្ទាប់មក ពេលព្រះរាជាបានពន្យល់អ្វីៗទាំងអស់ដោយលម្អិត គាត់បានចុះទៅបាតាល (Pātāla) ហើយយកព្រះមហេសីរបស់ព្រះរាជា មកវិញជូនព្រះអង្គ។

Verse 18

आनीता चातिहार्देन सा ददर्श तदा पतिम् । उवाच च प्रसीदेति भूयोभूयो मुदान्विता ॥

នាងត្រូវបាននាំមកដោយសេចក្តីស្រឡាញ់យ៉ាងខ្លាំង ហើយបន្ទាប់មកបានឃើញស្វាមីរបស់នាង។ ដោយពោរពេញដោយអំណរ នាងបាននិយាយម្តងហើយម្តងទៀតថា៖ «សូមមេត្តា សូមព្រះអង្គពេញព្រះហឫទ័យ»។

Verse 19

ततः स राजा रभसा परिष्वज्याह मानिनीम् । प्रिये ! प्रसन्न एवाहं भूयोऽप्येवं ब्रवीषि किम् ॥

បន្ទាប់មក ព្រះរាជាបានឱបស្ត្រីមានមោទនភាពនោះដោយក្តីអន្ទះសារ ហើយមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ស្រីស្នេហា ខ្ញុំបានពេញព្រះហឫទ័យរួចហើយ—ហេតុអ្វីបានជាអ្នកនិយាយបែបនេះម្តងទៀត?»

Verse 20

पत्नीउवाच यदि प्रसादप्रवणं नरेन्द्र ! मयि ते मनः । तदेतदभियाचे त्वां तत् कुरुष्व ममार्हणम् ॥

ភរិយាបាននិយាយថា៖ «បើសិនជា ព្រះរាជា ព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះអង្គមានទំនោរចង់អនុគ្រោះដល់ខ្ញុំ នោះខ្ញុំសូមអង្វររឿងនេះ—សូមធ្វើកិច្ចគោរព/បម្រើនេះសម្រាប់ខ្ញុំ»។

Verse 21

राजोवाच निःशङ्कं ब्रूहि मत्तो यद्भवात्या किञ्चिदीप्सितम् । तदलब्ध्यं न ते भीरु ! तवायत्तोऽस्मि नान्यथा ॥

ព្រះរាជាមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ចូរនិយាយដោយមិនស្ទាក់ស្ទើរ អ្វីក៏ដោយដែលអ្នកប្រាថ្នាពីខ្ញុំ។ សម្រាប់អ្នក អ្នកខ្លាចអៀនអើយ វាមិនមែនជារឿងមិនអាចទទួលបានទេ; ខ្ញុំស្ថិតក្រោមបញ្ជារបស់អ្នក—មិនមានអ្វីផ្សេងទៀតឡើយ»។

Verse 22

पत्नीउवाच मदर्थं तेन नागेन सुता शप्ता सखी मम । मूका भविष्यसीत्याह सा च मूकत्वमागताः ॥

ភរិយាបាននិយាយថា៖ «សម្រាប់ខ្ញុំ មិត្តស្រីរបស់ខ្ញុំ—កញ្ញានោះ—ត្រូវបាននាគនោះដាក់បណ្តាសាថា ‘អ្នកនឹងក្លាយជាមនុស្សស្ងៀម’។ ហើយនាងក៏ធ្លាក់ចូលក្នុងភាពស្ងៀមមែន»។

Verse 23

तस्याः प्रतिक्रियां प्रीत्या मम शक्नोति चेद्भवान् । वाग्विघातप्रशान्त्यर्थं ततः किं न कृतं मम ॥

បើអ្នកអាច ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះខ្ញុំ ធ្វើពិធីព្យាបាលសម្រាប់នាងបាន នោះតើមានអ្វីដែលខ្ញុំមិនអាចធ្វើ ដើម្បីបន្ធូរឧបសគ្គនៃវាចា (ការនិយាយ) នោះទេ?

Verse 24

मार्कण्डेय उवाच ततः स राजा तं विप्रमाहास्मिन् कीदृशी क्रिया । तन्मूकतापनॊदाय स च तं प्राह पार्थिवम् ॥

មារកណ្ឌេយៈបាននិយាយថា៖ បន្ទាប់មក ព្រះរាជាបានសួរព្រាហ្មណ៍នោះថា «មានពិធីប្រភេទណា ដើម្បីដកចេញភាពស្ងៀមមិនអាចនិយាយនោះ?» ហើយព្រាហ្មណ៍បានឆ្លើយទៅកាន់អ្នកគ្រប់គ្រង។

Verse 25

ब्राह्मण उवाच भूप ! सारस्वतीमिष्टिं करोमि वचनात्तव । पत्नी तवेयमानृण्यं यातु तद्वाक्प्रवर्तनात् ॥

ព្រាហ្មណ៍បាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ តាមព្រះបន្ទូល ខ្ញុំនឹងធ្វើពិធី សារ៉ស្វតី-អិឥស្ដិ (Sarasvatī-iṣṭi)។ ដោយការធ្វើឲ្យវាចារបស់នាងចាប់ផ្តើមដំណើរ សូមឲ្យព្រះមហេសីរបស់ព្រះអង្គនេះ រួចផុតពីបំណុល/កាតព្វកិច្ចដែលត្រូវសង។»

Verse 26

मार्कण्डेय उवाच इष्टिं सारस्वतीं चक्रे तदर्थं स द्विजोत्तमः । सारस्वतानि सूक्तानि जजाप च समाहितः ॥

មារកណ្ឌេយៈបាននិយាយថា៖ ដើម្បីគោលបំណងនោះ ព្រាហ្មណ៍ដ៏ប្រសើរបំផុតបានធ្វើពិធី សារ៉ស្វតី-អិឥស្ដិ ហើយដោយចិត្តផ្តោត គាត់បានសូត្រស្តូត្រ សារ៉ស្វតី។

Verse 27

ततः प्रवृत्तवाक्यान्तां गर्गः प्राह रसातले । उपकारः सखिभर्त्रा कृतोऽयमतिदुष्करः ॥

បន្ទាប់មក ពេលវាចារបស់នាងចាប់ផ្តើមហូរ ហ្គរគៈបាននិយាយនៅ រាសាតលៈ (Rasātala) ថា៖ «ជំនួយដែលបានធ្វើដោយស្វាមីរបស់មិត្តរបស់ (ព្រះមហេសី) នេះ ពិតជាកម្រណាស់ និងលំបាកយ៉ាងខ្លាំង»។

Verse 28

इत्तं ज्ञानं समासाद्य नन्दा शीघ्रगतिः पुरम् । ततो राज्ञीं परिष्वज्य स्वसखीमुरगात्मजा ॥

ដូច្នេះ បន្ទាប់ពីទទួលបានចំណេះដឹងអំពីអ្វីដែលត្រូវធ្វើ នន្ទា—រហ័សក្នុងចលនា—បានទៅកាន់ទីក្រុង។ បន្ទាប់មក កូនស្រីនៃស្តេចនាគ បានឱបព្រះមហេសី ដែលជាមិត្តស្និទ្ធរបស់នាង។

Verse 29

तञ्च संस्तूय भूपालं कल्याणोक्त्या पुनः पुनः । उवाच मधुरं नागी कृतासनपरिग्रहा ॥

ហើយនាងបានសរសើរព្រះអធិរាជ—អ្នកការពារផែនដី—ម្តងហើយម្តងទៀត ដោយពាក្យសព្ទមង្គល។ នារីនាគា—ក្រោយពីអង្គុយលើអាសនៈ—បាននិយាយដោយផ្អែមល្ហែម។

Verse 30

उपकारः कृतो वीर ! भवता यो ममाधुना । तेनास्म्याकृष्टहृदया यद्ब्रवीमि शृणुष्व तत् ॥

«ឱ វីរបុរស អំពើមេត្តាករុណាដែលអ្នកទើបបានធ្វើចំពោះខ្ញុំ នោះបានទាក់ទាញចិត្តខ្ញុំទៅរកអ្នក។ ដូច្នេះ សូមស្តាប់អ្វីដែលខ្ញុំនឹងនិយាយឥឡូវនេះ»។

Verse 31

तव पुत्रो महावीर्यो भविष्यति नराधिप । तस्माप्रतिहतं चक्रमस्यां भुवि भविष्यति ॥

«ឱ ម្ចាស់នៃមនុស្សទាំងឡាយ កូនប្រុសរបស់អ្នកនឹងមានវីរភាពដ៏អស្ចារ្យ; ដូច្នេះ នៅលើផែនដីនេះ កង់នៃអធិបតេយ្យរបស់គាត់ នឹងមិនត្រូវរារាំងឡើយ»។

Verse 32

सर्वार्थशास्त्रतत्त्वज्ञो धर्मानुष्ठानतत्परः । मन्वन्तरेश्वरॊ धीमान् ! भविष्यति स वै मनुः ॥

«គាត់នឹងដឹងគោលការណ៍ពិតនៃសាស្ត្រទាំងអស់ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងគោលបំណងនៃជីវិតមនុស្ស; គាត់នឹងឧស្សាហ៍អនុវត្តធម៌។ ដោយប្រាជ្ញា គាត់នឹងក្លាយជាព្រះអធិបតីនៃមន្វន្តរៈមួយ—ពិតប្រាកដ គាត់នឹងក្លាយជា មនុ (Manu)»។

Verse 33

मार्कण्डेय उवाच इति दत्वा वरं तस्मै नागराजसुता ततः । सखीṃ तां संपरिष्वज्य पातालमगमन्मुने ॥

មារកណ្ឌេយៈបានមានពាក្យថា៖ «ក្រោយពីប្រទានពរ​ដល់គាត់ដូច្នេះ កូនស្រីនៃព្រះរាជានាគ បានអោបមិត្តនោះ ហើយចុះទៅកាន់បាតាលា ឱ ព្រះឥសី»។

Verse 34

तत्र तस्य तया सार्धं रमतः पृथिवीपतेः । जगाम कालः सुमहान् प्रजाः पालयतस्तथा ॥

នៅទីនោះ ពេលព្រះមហាក្សត្រនោះ—ម្ចាស់ផែនដី—រស់សុខសាន្តរួមជាមួយនាង កាលយូរណាស់បានកន្លងផុតទៅ ខណៈដែលទ្រង់នៅតែការពារប្រជារាស្ត្ររបស់ទ្រង់។

Verse 35

ततः स तस्यान्तनयो जज्ञे राज्ञो महात्मनः । पौर्णमास्यां यथा कान्तश्चन्द्रः संपूर्णमण्डलः ॥

បន្ទាប់មក កូនប្រុសមួយបានកើតចំពោះព្រះមហាក្សត្រមហាត្មានោះ ដូចព្រះចន្ទពេញវង់ដ៏ស្រស់ស្អាតនៅរាត្រីពេញបូណ៌មី មានវង់ពេញលេញ។

Verse 36

तस्मिन् जाते मुदं प्रापुः प्रजाः सर्वा महात्मनि । देवदुन्दुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिः पपात च ॥

ពេលព្រះរាជបុត្រនោះកើតមក ប្រជារាស្ត្រទាំងអស់បានរីករាយចំពោះអ្នកមានគុណធម៌នោះ; ស្គរទេវតាបន្លឺឡើង ហើយផ្កាបានធ្លាក់ចុះជាភ្លៀង។

Verse 37

तस्य दृष्ट्वा वपुः कान्तं भविष्यं शीलमेव च । औत्तमश्चेति मुनयो नाम चक्रुः समागताः ॥

ដោយឃើញរូបសម្បត្តិស្រស់ស្អាតរបស់គាត់ និងសីលធម៌នាពេលអនាគតផង ព្រះឥសីទាំងឡាយដែលប្រមូលផ្តុំគ្នា បានដាក់ឈ្មោះគាត់ថា «អោត្តម»។

Verse 38

जातोऽयमुत्तमे वंशे तत्र काले तथोत्तमे । उत्तमावयवस्तेन औत्तमोऽयं भविष्यति ॥

គាត់បានកើតក្នុងវង្សត្រកូលដ៏ប្រសើរ និងនៅពេលវេលាដ៏ប្រសើរនោះដែរ។ ព្រោះអវយវៈ និងសភាពរាងកាយរបស់គាត់ល្អឥតខ្ចោះ ដូច្នេះគាត់នឹងត្រូវបានគេស្គាល់ថា «អោត្តម» (Auttama)។

Verse 39

मार्कण्डेय उवाच । उत्तमस्य सुतः सोऽथ नाम्ना ख्यातस्तथौत्तमः । मनुरासीत्तत्प्रभावो भागुरे श्रूयतां मम ॥

មារកណ្ឌេយៈបាននិយាយថា៖ គាត់ជាកូនប្រុសរបស់ឧត្តម ដូច្នេះបានល្បីល្បាញដោយនាម «អោត្តម» (Auttama)។ គាត់បានក្លាយជា ម៉នុ (Manu) ហើយអំពីឥទ្ធិពលនៃមន្វន្តរៈរបស់គាត់—ឱ ភាគុរិ—សូមស្តាប់ពីខ្ញុំ។

Verse 40

उत्तमाख्यानमखिलं जन्म चैवोत्तमस्य च । नित्यं शृणोति विद्वेषं स कदाचिन्न गच्छति ॥

អ្នកណាដែលស្តាប់ជានិច្ចនូវរឿងរ៉ាវពេញលេញអំពីឧត្តម និងកំណើតរបស់អោត្តមផងដែរ—ការស្អប់ខ្ពើមមិនមកដល់គាត់នៅពេលណាមួយឡើយ។

Verse 41

इष्टैर्दारैस्तथा पुत्रैर्बन्धुभिर्वा कदाचन । वियोगो नास्य भविता शृण्वतः पठतोऽपि वा ॥

ពីភរិយាជាទីស្រឡាញ់ កូនៗ ឬសាច់ញាតិទាំងឡាយ ការបែកបាក់មិនដែលកើតមានចំពោះគាត់ឡើយ—ទោះជាអ្នកស្តាប់រឿងនេះ ឬអ្នកសូត្រវាក៏ដោយ។

Verse 42

तस्य मन्वन्तरं ब्रह्मन् ! वदतो मे निशामय । श्रूयतां तत्र यश्चेन्द्रो ये च देवास्तथर्षयः ॥

ឱ ព្រាហ្មណ៍ សូមស្តាប់ ខណៈដែលខ្ញុំនិយាយអំពីមន្វន្តរៈរបស់គាត់។ សូមឲ្យបានឮថា នៅទីនោះឥន្ទ្រៈជានរណា ហើយទេវតា និងឥសីណាខ្លះ (មានវត្តមាន)។

Frequently Asked Questions

The chapter examines how dharma is preserved when personal emotion (krodha, aversion, estrangement) threatens social order—arguing that righteous ends (protecting marital fidelity and harmony) require both ethical restraint and properly authorized ritual means, not mere coercion.

It functions as a generative prelude to the Auttama Manvantara by narrating the conditions and blessings that culminate in the birth of Uttama, who is explicitly identified as the future Manu; thus household reconciliation and ritual efficacy become the narrative bridge to cosmic chronology.

The nāga-princess’ boon declares that the king’s son will be a mighty, dharma-oriented sovereign and ultimately Uttama Manu; the naming rationale (‘Auttama/ Uttama’) and the promise of uninterrupted prosperity for reciters reinforce the purāṇic strategy of legitimizing manvantara succession through exemplary kingship and ritual merit.