Adhyaya 77: Sanjna’s Withdrawal from Surya: The Birth of Yama and Yamuna, and the Emergence of Chhaya

Verse 1

षट्सप्ततितमः सप्तसप्ततितमोऽध्यायः- ७७ मārkaṇḍeya uvāca मार्तण्ड रस्यवेर्भार्या तनया विश्वकर्मणः । संज्ञा नाम महाभाग तस्यां भानुरजीजनत् ॥

មារកណ្ឌេយៈបាននិយាយថា៖ ឱ មហាបុរសដ៏ថ្លៃថ្នូរ សំជ្ញា (Saṃjñā) នាម—កូនស្រីរបស់ វិស្វកರ್ಮន (Viśvakarman)—បានក្លាយជាភរិយារបស់ មារតណ្ឌ (Mārtaṇḍa ព្រះអាទិត្យ)។ ក្នុងនាងនេះ ភានុ (Bhānu ព្រះអាទិត្យ) បានបង្កើតកូនចៅ។

Verse 2

मनुं प्रख्यातयशसमनेकज्ञानपारगम् । विवस्वतः सुतो यस्मात्तस्माद्वैवस्वतस्तु सः ॥

មនុអង្គនោះ មានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីល្បាញ ហើយបានឆ្លងកាត់ទៅកាន់ឆ្នេរឆ្ងាយនៃចំណេះដឹងជាច្រើនប្រភេទ។ ព្រោះគាត់ជាកូនប្រុសរបស់ វិវស្វាន (Vivasvān) ដូច្នេះគាត់ត្រូវបានហៅថា វៃវស្វត (Vaivasvata)។

Verse 3

संज्ञा च रविणा दृष्टा निमीलयति लोचने । यतस्ततः सरोषोऽर्कः संज्ञां निष्ठुरमब्रवीत् ॥

ហើយ សំជ្ញា (Saṃjñā) ត្រូវបាន រាវិ (Ravi ព្រះអាទិត្យ) មើលមក នាងបានបិទភ្នែក; ដូច្នេះ ពីហេតុនោះ អរក (Arka ព្រះអាទិត្យ) បានខឹង ហើយនិយាយពាក្យរឹងរ៉ៃទៅកាន់ សំជ្ញា។

Verse 4

मयि दृष्टे सदा यस्मात् कुरुषे नेत्रसंयमम् । तस्माज्जनिष्यसे मूढे प्रजासंयमनं यमम् ॥

ព្រោះរាល់ពេលដែលអ្នកមើលមកខ្ញុំ អ្នកតែងតែទប់សង្កត់ និងបន្ថយភ្នែករបស់អ្នក; ដូច្នេះ ឱ មនុស្សល្ងង់ អ្នកនឹងបង្កើតកូនជា យមៈ—អ្នកដែលទប់សង្កត់ និងគ្រប់គ្រងសត្វលោកទាំងអស់។

Verse 5

मार्कण्डेय उवाच । ततः सा चपलां दृष्टिं देवी चक्रे भयाकुला । विलोलितदृशं दृष्ट्वा पुनराह च तां रविः ॥

មារកណ្ឌេយៈបាននិយាយថា៖ បន្ទាប់មក ព្រះនាង (សំជ្ញា) រងការភ័យខ្លាចរហូតរំញ័រ ធ្វើឲ្យសាយភ្នែករបស់នាងមិនថេរ។ ពេលឃើញភ្នែកនាងរំញ័រ រាវី (ព្រះអាទិត្យ) ក៏បាននិយាយទៅនាងម្ដងទៀត។

Verse 6

यस्माद्विलोलिता दृष्टिर्मयि दृष्टे त्वयाधुना । तस्माद्विलोलां तनयां नदीं त्वं प्रसविष्यसि ॥

ព្រោះឥឡូវនេះ សាយភ្នែករបស់អ្នកបានរំញ័រ នៅពេលមើលមកខ្ញុំ ដូច្នេះ អ្នកនឹងបង្កើតកូនស្រីម្នាក់ដែលរំញ័រ—ជាទន្លេមួយ។

Verse 7

मार्कण्डेय उवाच । ततस्तस्यान्तु संजज्ञे भर्तृशापेन तेन वै । यमश्च यमुना चेयं प्रख्याता सुमहानदी ॥

មារកណ្ឌេយៈបាននិយាយថា៖ បន្ទាប់មក ដោយសារបណ្តាសារបស់ស្វាមីនាងនោះឯង នាងបានបង្កើតកូនជា យមៈ និងយមុនា នេះ ដែលល្បីថាជាទន្លេដ៏អស្ចារ្យយ៉ាងខ្លាំង។

Verse 8

सापि संज्ञा रवेस्तेजः सेहे दुःखेन भामिनी । असहन्ती च सा तेजश्चिन्तयामास वै तदा ॥

សំជ្ញា នោះផងដែរ ជាស្ត្រីភ្លឺរលោង បានអត់ធ្មត់ពន្លឺរបស់រាវីបានតែដោយការឈឺចាប់; ហើយព្រោះមិនអាចទ្រាំទ្រតេជៈនោះបាន នាងក៏ចាប់ផ្តើមពិចារណាដោយក្តីកង្វល់។

Verse 9

किं करोमि क्व गच्छामि क्व गतायाश्च निर्वृतिः । भवेन्मम कथं भर्ता कोपमर्कश्च नैष्यति ॥

«ខ្ញុំត្រូវធ្វើអ្វី? ខ្ញុំនឹងទៅទីណា? ហើយពេលទៅហើយ តើទីណាអាចមានសន្តិភាពសម្រាប់ខ្ញុំ? តើប្តីខ្ញុំ ព្រះអាទិត្យ នឹងបញ្ឈប់កំហឹងចំពោះខ្ញុំដោយរបៀបណា?»

Verse 10

इति संचिन्त्य बहुधा प्रजापतिसुता तदा । बहु मेने महाभागा पितृसंश्रयमेव सा ॥

ដោយគិតពិចារណាជាច្រើនរបៀបដូច្នេះ កូនស្រីរបស់ព្រះប្រាជាបតិ នារីមានសិរីល្អនោះ បានយល់ថា ការស្វែងរកជម្រកនៅក្បែរឪពុករបស់នាង គឺជាវិធីល្អបំផុត។

Verse 11

ततः पितृगृहे गन्तुं कृतबुद्धिर्यशस्विनी । छायामयीमात्मतनुं निर्ममे दयितां रवेः ॥

បន្ទាប់មក នាងបានសម្រេចចិត្តទៅផ្ទះឪពុករបស់នាង នារីល្បីល្បាញ—ជាទីស្រឡាញ់របស់រាវី—បានបង្កើតពីខ្លួននាងឯង រូបមួយដែលធ្វើពីស្រមោល (ឆាយា)។

Verse 12

ताञ्चोवाच त्वया वेष्मन्यत्र भानोः यथा मया । तथा सम्यगपत्येषु वर्तितव्यं यथा रवौ ॥

ហើយនាងបាននិយាយទៅកាន់នាងថា៖ «នៅក្នុងផ្ទះរបស់ភានុ (ព្រះអាទិត្យ) អ្នកត្រូវប្រព្រឹត្តដូចខ្ញុំបានប្រព្រឹត្ត—ប្រព្រឹត្តឲ្យត្រឹមត្រូវចំពោះកូនៗ ហើយក្នុងអាកប្បកិរិយាចំពោះរាវីផងដែរ»។

Verse 13

पृष्टयापि न वाच्यन्ते तथैतद्गमनं मम । सैवास्मि नाम संज्ञेति वाच्यमेतत्सदा वचः ॥

«ទោះបីមានអ្នកសួរឡើយ អ្នកកុំប្រាប់អំពីការចាកចេញរបស់ខ្ញុំ។ អ្នកត្រូវនិយាយជានិច្ចថា៖ “ខ្ញុំនេះហើយ—ឈ្មោះសំជ្ញា (Saṃjñā)។”»

Verse 14

छायासंज्ञोवाच आकेशग्रहणाद् देवि ! आशापाच्च वचस्तव । करिष्ये कथयिष्यामि वृत्तन्तु शापकर्षणात् ॥

ឆាយា-សំជ្ញា បានទូលថា៖ «ឱ ព្រះនាងទេវី ព្រោះព្រះនាងបានចាប់សក់ខ្ញុំ ហើយដោយសេចក្តីសង្ឃឹមដែលព្រះវាចារបស់ព្រះនាងបានបណ្តាល ខ្ញុំនឹងធ្វើតាម—ខ្ញុំនឹងប្រាប់រឿងរ៉ាវទាំងមូល ដែលកើតឡើងដោយអំណាចនៃបណ្តាសា»។

Verse 15

इत्युक्ता सा तदा देवी जगाम भवनं पितुः । ददर्श तत्र त्वष्टारं तपसा धूतकल्मषम् ॥

ព្រះនាង (សំជ្ញា) ត្រូវបានទូលបែបនោះហើយ ក៏បានទៅកាន់ផ្ទះឪពុក។ នៅទីនោះ នាងបានឃើញ ទ្វាស្ត្រ (Tvaṣṭṛ) ដែលសេចក្តីមិនបរិសុទ្ធរបស់គាត់ត្រូវបានលាងចេញដោយតបស្យា (ការតបស)។

Verse 16

बहुमानाच्च तेनापि पूजिता विश्वकर्मणा । तस्थौ पितृगृहे सा तु कञ्चित्कालमनिन्दिता ॥

គាត់ក៏បានទទួលនាងដោយកិត្តិយសយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់ដែរ; នាងត្រូវបាន វិស្វកರ್ಮន (Viśvakarman) គោរពបូជា ហើយនាង—គ្មានកំហុស—បានស្នាក់នៅមួយរយៈនៅផ្ទះឪពុក។

Verse 17

ततस्तां प्राह चार्वङ्गी पिता नातिचिरोषिताम् । स्तुत्वा च तनयां प्रेमबहुमानपुरः सरम् ॥

បន្ទាប់មក ឪពុករបស់នាងបាននិយាយទៅកាន់នាងដែលមានអវយវៈស្រស់ស្អាត ហើយមិនបានស្នាក់យូរ; គាត់បានសរសើរកូនស្រីរបស់គាត់ ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ និងកិត្តិយសដាក់នៅមុខ (ហើយបានអំពាវនាវទៅនាង)។

Verse 18

त्वान्तु मे पश्यतो वत्से दिनानि सुबहून्यपि । मुहूर्तार्धसमानि स्युः किन्तु धर्मो विलुप्यते ॥

«ប៉ុន្តែ កូនស្រីអើយ ទោះបីជាខ្ញុំបានឃើញកូនជាច្រើនថ្ងៃ ក៏ហាក់ដូចជាកន្លះភ្លែតប៉ុណ្ណោះ; ទោះយ៉ាងណា ធម្ម (dharma) នឹងថយចុះ ប្រសិនបើកូនស្នាក់នៅទីនេះដោយមិនសមរម្យ»។

Verse 19

बान्धवेषु चिरं वासो नारीणां न यशस्करः । मनोरथो बान्धवानां नार्या भर्तृगृहे स्थितिः ॥

«ការស្នាក់នៅយូរជាមួយញាតិរបស់ខ្លួន មិនបង្កើនកេរ្តិ៍ឈ្មោះសម្រាប់ស្ត្រីទេ; បំណងរបស់ញាតិគឺឲ្យស្ត្រីស្នាក់នៅក្នុងផ្ទះប្តីរបស់នាង»។

Verse 20

सा त्वं त्रैलोक्यनाथेन भर्त्रा सूर्येण सङ्गता । पितृगेहे चिरं कालं वस्तुं नार्हसि पुत्रिके ॥

«អ្នកត្រូវបានភ្ជាប់ជាប្រពន្ធជាមួយព្រះសូរ្យៈ ជាព្រះអម្ចាស់នៃលោកទាំងបី; ដូច្នេះ កូនស្រីអើយ អ្នកមិនគួរស្នាក់យូរនៅផ្ទះឪពុកទេ»។

Verse 21

सा त्वं भर्तृगृहं गच्छ तुष्टो 'हं पूजिता सि मे । पुनरागमनं कार्यं दर्शनाय शुभे मम ॥

«ដូច្នេះ ចូរទៅកាន់ផ្ទះប្តីរបស់អ្នក។ ខ្ញុំពេញចិត្ត—អ្នកបានគោរពខ្ញុំ។ ទោះយ៉ាងណា ឱ អ្នកមានសុភមង្គល សូមមកម្តងទៀត ដើម្បីឲ្យខ្ញុំបានឃើញអ្នក»។

Verse 22

मार्कण्डेय उवाच इत्युक्ता सा तदा पित्रा तथेत्युक्त्वा च सा मुने । संपूजयित्वा पितरं जगामाथोत्तरान् कुरून् ॥

មារកណ្ឌេយៈបាននិយាយថា៖ «ពេលឪពុកនាងនិយាយដូច្នេះ នាងបានឆ្លើយថា ‘ដូច្នោះហើយ’ ឱ ព្រះឥសី។ បន្ទាប់ពីបានគោរពឪពុកនាងតាមគួរ នាងបានទៅកាន់កុរុខាងជើង (ឧត្តរ-កុរុ)»។

Verse 23

सूर्यतापमनिच्छन्ती तेजसस्तस्य बिभ्यती । तपश्चचारा तत्रापि वडवारूपधारिणी ॥

ដោយមិនចង់ទទួលកម្តៅឆេះរបស់ព្រះអាទិត្យ ហើយខ្លាចពន្លឺរលោងរបស់ទ្រង់ នាងបានអនុវត្តតបស្យានៅទីនោះផងដែរ—ដោយសន្មត់រាងជាមេក្របី (សេះមេ)។

Verse 24

संज्ञेयमिति मन्वानो द्वितीयायामहस्पतिः । जनयामास तनयौ कन्याञ्चैकां मनोरमाम् ॥

ដោយគិតថា (នាង) ជា សំជ្ញា អហស្បតិ (ព្រះអាទិត្យ) បានបង្កើតកូនប្រុសពីរនាក់ និងកូនស្រីមួយរូបដ៏ស្រស់ស្អាត ពីភរិយាទីពីរ (គឺ ឆាយា)។

Verse 25

छायासंज्ञा त्वपत्येषु यथा स्वेष्वतिवत्सला । तथा न संज्ञाकन्यायां पुत्रयोश्चान्ववर्तत ॥

ឆាយា—(ទោះត្រូវហៅថា) សំជ្ញា—មានសេចក្តីស្រឡាញ់យ៉ាងខ្លាំងចំពោះកូនរបស់នាងឯង; ប៉ុន្តែនាងមិនបង្ហាញសេចក្តីស្រឡាញ់ដូចគ្នាចំពោះកូនស្រី និងកូនប្រុសចាស់ៗរបស់សំជ្ញាទេ។

Verse 26

लालनाद्युपभोगेषु विशेषमनुवासरम् । मनुस्तत्क्षान्तवानस्य यमस्तस्या न चक्षमे ॥

រាល់ថ្ងៃ នាងបានធ្វើការបែងចែក (ចំពោះកូនៗ) ដោយការលួងលោម និងការកម្សាន្តផ្សេងៗ។ ម៉នុ បានអត់ធ្មត់វា; ប៉ុន្តែ យម មិនអាចទ្រាំទ្រប្រព្រឹត្តិការណ៍របស់នាងបានទេ។

Verse 27

ताडनाय च वै कोपात् पादस्तेन समुद्यतः । तस्याः पुनः क्षान्तिमता न तु देहे निपातितः ॥

ដោយកំហឹង គេបានលើកជើងឡើងដើម្បីវាយនាង; ប៉ុន្តែដោយការគ្រប់គ្រងខ្លួនឯង គេមិនបានទម្លាក់ជើងចុះលើរាងកាយនាងទេ។

Verse 28

ततः शशाप तं कोपाच्छायासंज्ञा यमं द्विज । किञ्चित् प्रस्फुरमाणौष्ठी विचलत्पाणिपल्लवा ॥

បន្ទាប់មក ឱ ព្រះទ្វិជជាតិ ឆាយា (ដែលសម្ដែងខ្លួនជាសំជ្ញា) បានដាក់បណ្តាសា យម ដោយកំហឹង—បបូរមាត់របស់នាងក្រឡាប់ និងដៃរបស់នាងញ័រ។

Verse 29

पितुः पत्नीममर्यादं यन्मां तर्जयसे पदाः । भुवि तस्मादयं पादस्तवाद्यैव पतिष्यति ॥

«ព្រោះ​អ្នក​បាន​គំរាម​ខ្ញុំ—ភរិយា​របស់​បិតា​របស់​អ្នក—ដោយ​គ្មាន​សមរម្យ ដោយ​ជើង​របស់​អ្នក ដូច្នេះ​ជើង​នោះ​ឯង​នឹង​ធ្លាក់​ចុះ​លើ​ផែនដី​នៅ​ថ្ងៃ​នេះ»។

Verse 30

मार्कण्डेय उवाच इत्याकर्ण्य यमः शापं मात्रा दत्तं भयातुरः । अभ्येत्य पितरं प्राह प्रणिपातपुरःसरम् ॥

មារកណ្ឌេយៈបាននិយាយ៖ ពេល​បាន​ឮ​បណ្តាសា​ដែល​មាតា​បាន​ប្រទាន យមៈ​ដែល​ត្រូវ​ភ័យ​ក្រឡុក បាន​ចូល​ទៅ​ជិត​បិតា ហើយ​និយាយ ដោយ​ចាប់ផ្តើម​ដោយ​ការ​ក្រាប​បង្គំ។

Verse 31

यम उवाच तातैतन्महदाश्चर्यं न दृष्टमिति केनचित् । माता वात्सल्यमुत्सृज्य शापं पुत्रे प्रयच्छति ॥

យមៈបាននិយាយ៖ «ឱ​បិតា នេះ​ជា​អស្ចារ្យ​ដ៏​ធំ—មិន​ដែល​អ្នក​ណា​បាន​ឃើញ—ថា​មាតា​បោះបង់​សេចក្តី​ស្រឡាញ់ ហើយ​ប្រទាន​បណ្តាសា​ដល់​កូន​ប្រុស​របស់​នាង»។

Verse 32

यथा मनुर्ममाचष्टे नेयं मता तथा मम । विगुणेष्वपि पुत्रेषु न माता विगुणा भवेत् ॥

«ដូច​ដែល​មនុ​បាន​ប្រាប់​ខ្ញុំ នេះ​ក៏​មិន​មែន​ជា​ទស្សនៈ​របស់​ខ្ញុំ​ដែរ៖ ទោះ​បី​កូន​ប្រុស​មាន​កំហុស ក៏​មាតា​មិន​គួរ​ក្លាយ​ជា​អ្នក​មាន​កំហុស (ក្នុង​អាកប្បកិរិយា) ទេ»។

Verse 33

मार्कण्डेय उवाच यमस्यैतद्वचः श्रुत्वा भगवान्स्तिमिरापहः । छायासंज्ञां समाहूय पप्रच्छ क्व गतेति सा ॥

មារកណ្ឌេយៈបាននិយាយ៖ ពេល​បាន​ឮ​ពាក្យ​របស់​យមៈ ព្រះអាទិត្យ​ដ៏​ព្រះពរ—អ្នក​បំបាត់​អន្ធការ—បាន​ហៅ​ឆាយា (ដែល​ហៅ​ថា សំជ្ញា) មក ហើយ​សួរ​នាង​ថា «នាង (សំជ្ញា) បាន​ទៅ​ទីណា?»។

Verse 34

सा चाह तनया त्वष्टुरहं संज्ञा विभावसो । पत्नी तव त्वयापत्यान्येतानि जनितानि मे ॥

នាងបាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំគឺ សំជ្ញា កូនស្រីរបស់ ទ្វាស្ត្រ ឱ វិភាវសុ (ព្រះអាទិត្យ)។ ខ្ញុំជាភរិយារបស់អ្នក; ដោយអ្នក កូនទាំងនេះបានកើតចេញពីខ្ញុំ»។

Verse 35

इत्थं विवस्वतः सा तु बहुशः पृच्छतो यदा । नाचचक्षे ततो क्रुद्धो भास्वांस्तां शप्तुमुद्यतः ॥

ដូច្នេះ ពេល វិវស្វត សួរនាងម្តងហើយម្តងទៀត នាងមិនបានបង្ហាញសេចក្តីពិតទេ។ បន្ទាប់មក ព្រះអាទិត្យដ៏ភ្លឺរលោង កើតកំហឹង ហើយត្រៀមនឹងដាក់បណ្តាសានាង។

Verse 36

ततः सा कथयामास यथावृत्तं विवस्वतः । विदितार्थश्च भगवान् जगाम त्वष्टुरालयम् ॥

បន្ទាប់មក នាងបានប្រាប់ វិវស្វត អំពីអ្វីៗទាំងអស់ តាមដែលបានកើតឡើង។ ហើយ ព្រះអម្ចាស់ដ៏គួរគោរព (ព្រះអាទិត្យ) ពេលយល់រឿងហើយ បានទៅកាន់លំនៅរបស់ ទ្វាស្ត្រ។

Verse 37

ततः स पूजयामास तदा त्रैलोक्यपूजितम् । भास्वन्तं परया भक्त्या निजगेहमुपागतम् ॥

បន្ទាប់មក គាត់ (ទ្វាស្ត្រ) បានបូជាព្រះអាទិត្យដ៏ភ្លឺរលោង ដែលត្រូវបានបូជាដោយលោកទាំងបី ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ស្មោះខ្ពស់បំផុត ព្រោះព្រះអាទិត្យបានមកដល់ផ្ទះរបស់គាត់។

Verse 38

संज्ञां पृष्टस्तदा तस्मै कथयामास विश्वकृत् । आगतैवेह मे वेष्म भवतः प्रेषितेति वै ॥

ពេលត្រូវសួរអំពី សំជ្ញា វិស្វក្រឹត (អ្នកបង្កើតសកល វិស្វកម្ម) បានប្រាប់គាត់ថា៖ «នាងពិតជាបានមកដល់ផ្ទះខ្ញុំ ដោយត្រូវបានអ្នកផ្ញើមក»។

Verse 39

दिवाकरः समाधिस्थो वडवारूपधारिणीम् । तपश्चरन्तीं ददृशे उत्तरेषु कुरुष्वथ ॥

ព្រះទិវាករ (ព្រះអាទិត្យ) ដែលជ្រាបចូលក្នុងសមាធិ បានឃើញនាងកំពុងធ្វើតបស្យា នៅដែនកុរុខាងជើង ដោយកាន់រូបរាងជាមេក្របីសេះ។

Verse 40

सौम्यमूर्तिः शुभाकारो मम भर्ता भवेदिति । अभिसन्धिं च तपसो बुबुधे 'स्या दिवाकरः ॥

«សូមឲ្យស្វាមីរបស់ខ្ញុំមានរូបរាងទន់ភ្លន់ និងមានសោភ័ណភាពមង្គល»—នេះជាចេតនានៃតបស្យារបស់នាង; ទិវាករបានយល់ដឹង។

Verse 41

शातनं तेजसो मे 'द्य क्रियतामिति भास्करः । तञ्चाह विश्वकर्माणं संज्ञायाः पितरं द्विज ॥

ភាស្ករ (ព្រះអាទិត្យ) បានមានព្រះបន្ទូលថា «ថ្ងៃនេះ សូមឲ្យកាត់បន្ថយពន្លឺរបស់ខ្ញុំ»។ ហើយព្រះអង្គបានមានព្រះបន្ទូលដូច្នេះទៅកាន់ វិශ්វកರ್ಮន៍ បិតារបស់ សំជ្ញា—ឱ ព្រាហ្មណ៍។

Verse 42

संवत्सरभ्रमेस् तस्य विश्वकर्मा करावेस्ततः । तेजसः शातनञ्चक्रे स्तूयमानश्च दैवतैः ॥

បន្ទាប់មក នៅចុងបញ្ចប់នៃវដ្តមួយឆ្នាំ វិශ්វកર્મន៍បានអនុវត្តការកាត់បន្ថយពន្លឺ (របស់សូរ្យ) ខណៈពេលដែលទេវតាទាំងឡាយសរសើរគាត់។