Adhyaya 85: The Gods’ Hymn to the Goddess and the Emergence of Kaushiki; Shumbha Sends His Envoy
देवीस्तुति-कौशिकीप्रादुर्भाव-शुम्भदूतप्रेषण (Devī-stuti–Kauśikī-prādurbhāva–Śumbha-dūta-preṣaṇa)
Suratha's Devotion
ក្នុងអធ្យាយ ៨៥ ព្រះទេវតាទាំងឡាយរួមគ្នាសរសើរព្រះមាតាទេវីដោយស្តុតិដ៏សក្ការៈ ដើម្បីសុំការពារ និងជ័យជម្នះលើអសុរ។ ព្រះអុមាព្រះនាងបង្ហាញព្រះរូបថ្មី “កೌសិកី” ពន្លឺសុទ្ធចេញពីព្រះកាយ ដើម្បីបំផ្លាញអធម៌។ សុម្ភៈឮកេរ្តិ៍នាង ហើយផ្ញើទូតទៅសួរនាង និងអះអាងអំណាចរបស់ខ្លួន។
Divine Beings
Celestial Realms
Key Content Points
Focus Keywords
Shlokas in Adhyaya 85
Verse 1
ऋषिरुवाच पुरा शुम्भनिशुम्भाभ्यामसुराभ्यां शचीपतेः । त्रैलोक्यं यज्ञभागाश्च हृता मदबलाश्रयात् ॥
ឥសីបាននិយាយថា៖ «កាលពីមុន ដោយអសុរ សុម្ភ និង និសុម្ភ—ពឹងផ្អែកលើកម្លាំងនៃអហങ്കារ—ឥន្ទ្រ (ម្ចាស់នាងសចី) ត្រូវបានដកហូតលោកទាំងបី និងភាគចំណែកនៃយជ្ញ (ការបូជា)»។
Verse 2
तावेव सूर्यतां तद्वदधिकारं तथैन्दवम् । कौबेरमथ याम्यं च चक्राते वरुणस्य च ॥
«ពួកគេទាំងពីរនោះបានកាន់កាប់តួនាទីរបស់ព្រះអាទិត្យ ហើយក៏អំណាចរបស់ព្រះចន្ទផងដែរ; ហើយបានយកអធិបតីភាព (ទិសបាល) របស់គុបេរ របស់យម និងរបស់វរុណ ផងដែរ»។
Verse 3
तावेव पवनार्धि च चक्रतुर्वह्निकर्म च । अन्येषाञ्चाधिकारान् स स्वयमेवाधितिष्ठति ॥ ततो देवा विनिर्धूता भ्रष्टराज्याः पराजिताः ॥
ពួកអសុរាទាំងពីរនោះ ក៏បានប្រតិបត្តិភារកិច្ចរបស់វាយុ និងឥន្ទ្រា ហើយបានអនុវត្តពិធីរបស់អគ្គិផងដែរ; ហើយគាត់ឯងក៏បានយកតួនាទីរបស់ទេវតាផ្សេងៗទៀតទាំងអស់។ ដូច្នេះ ទេវតាទាំងឡាយត្រូវបានបណ្តេញចេញ បាត់បង់រាជ្យ និងត្រូវបានផ្តួលចាញ់។
Verse 4
हृताधिकारास्त्रिदशास्ताभ्यां सर्वे निराकृताः । महासुराभ्यां तां देवीं संस्मरन्त्यपराजिताम् ॥
ទេវតាទាំងសាមសិប ដែលត្រូវបានដកហូតតួនាទី និងត្រូវបានបណ្តេញចេញទាំងអស់ដោយអសុរាធំទាំងពីរនោះ បាននឹកចាំព្រះនាងទេវីអពរាជិតា (Aparājitā) ដែលមិនអាចឈ្នះបាន។
Verse 5
तयास्माकं वरो दत्तो यथाऽपत्त्सु स्मृताखिलाः । भवतां नाशयिष्यामि तत्क्षणात् परमापदः ॥
ព្រះនាងបានប្រទានពរដល់ពួកយើងថា៖ «នៅពេលណាដែលអ្នកទាំងអស់គ្នា នៅក្នុងគ្រាលំបាក នឹកចាំខ្ញុំ ខ្ញុំនឹងបំផ្លាញមហាវិបត្តិដ៏ធំបំផុតរបស់អ្នកទាំងអស់គ្នា នៅក្នុងខណៈនោះឯង»។
Verse 6
इति कृत्वा मतिं देवा हिमवन्तं नगेश्वरम् । जग्मुस्तत्र ततो देवीं विष्णुमायां प्रतुṣ्टुवुः ॥
ដោយបានសម្រេចចិត្តដូច្នេះ ទេវតាទាំងឡាយបានទៅកាន់ហិមវត់ ព្រះអម្ចាស់នៃភ្នំទាំងអស់; ហើយនៅទីនោះ ពួកគេបានសរសើរព្រះនាងទេវី—ម៉ាយារបស់វិṣṇុ។
Verse 7
देवा ऊचुः नमो देव्यै महादेव्यै शिवायै सततं नमः । नमः प्रकृत्यै भद्रायै नियताः प्रणताः स्म ताम् ॥
ទេវតាទាំងឡាយបាននិយាយថា៖ «សូមនមស្ការដល់ព្រះនាងទេវី ដល់មហាទេវី; សូមនមស្ការជានិច្ចដល់សិវា។ សូមនមស្ការដល់ប្រក្រឹតិ ដល់ព្រះនាងដ៏មង្គល (ភទ្រា)។ ដោយមានសមាធិ និងក្បាលទាប យើងខ្ញុំសូមក្រាបថ្វាយបង្គំដល់ព្រះនាង»។
Verse 8
रौद्रायै नमो नित्यायै गौर्यै धात्र्यै नमो नमः । नमो जगत्प्रतिष्ठायै देव्यै कृत्यै नमो नमः ॥
សូមនមស្ការដល់ព្រះនាងរោទ្រា (Raudrā) ដល់ព្រះនាងអនន្ត (អស់កាល) ដល់ព្រះនាងគោរី (Gaurī) ដល់ព្រះនាងធាត្រី (Dhātrī) — សូមនមស្ការម្តងហើយម្តងទៀត។ សូមនមស្ការដល់ព្រះទេវីជាមូលដ្ឋាននៃលោកលោកីយ៍ ដល់ព្រះទេវីក្រឹត្យា (Kṛtyā) — សូមនមស្ការម្តងហើយម្តងទៀត។
Verse 9
द्योत्स्नायै चेन्दुरूपिण्यै सुखायै सततं नमः । कल्याण्यै प्रणतां वृद्ध्यै सिद्ध्यै कुर्मो नमो नमः ॥
សូមនមស្ការជានិច្ចដល់ព្រះនាងដែលជាពន្លឺព្រះចន្ទ ដែលមានរូបរាងជាព្រះចន្ទ ដែលជាសុខសាន្ត។ សូមនមស្ការដល់កល្យាណី (Kalyāṇī) ដល់ការកើនឡើងនៃអ្នកកោតបង្គំ ដល់សិទ្ធិ (Siddhi) — យើងសូមនមស្ការម្តងហើយម្តងទៀត។
Verse 10
नैरृत्यै भूभृतां लक्ष्म्यै शर्वाण्यै ते नमो नमः । दुर्गायै दुर्गपारायै सारायै सर्वकारिण्यै । ख्यात्यै तथैव कृष्णायै धूम्रायै सततं नमः ॥
សូមនមស្ការម្តងហើយម្តងទៀតដល់អ្នកជានៃរឋ្តី (Nairṛtī) ដល់លក្ខ្មីនៃភ្នំ ដល់សរវាណី (Śarvāṇī)។ សូមនមស្ការដល់ទុរគា (Durgā) ដល់អ្នកនាំឲ្យឆ្លងផុតពីវិបត្តិ ដល់សារធាតុដ៏សុទ្ធ ដល់អ្នកប្រតិបត្តិគ្រប់យ៉ាង។ សូមនមស្ការជានិច្ចដល់ ខ្យាតិ (Khyāti) ហើយដូចគ្នាដល់ ក្រឹෂ್ಣា (Kṛṣṇā) និង ធូម្រា (Dhūmrā)។
Verse 11
अतिसौम्यातिरौद्रायै नतास्तस्यै नमो नमः । (म)नो जगत्प्रतिष्ठायै देव्यै कृत्यै नमो नमः ॥
សូមនមស្ការម្តងហើយម្តងទៀតដល់ព្រះនាងដែលទន់ភ្លន់យ៉ាងខ្លាំង ហើយក៏កាចសាហាវយ៉ាងខ្លាំង; យើងកោតបង្គំដល់ព្រះនាង ហើយថ្វាយការគោរព។ សូមនមស្ការម្តងហើយម្តងទៀតដល់ព្រះទេវីជាមូលដ្ឋាននៃលោកលោកីយ៍ ដល់ក្រឹត្យា (Kṛtyā)។
Verse 12
या देवी सर्वभूतेषु विष्णुमायेति शब्दिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥
ព្រះទេវីនោះ ដែលនៅក្នុងសត្វទាំងអស់ ត្រូវបានហៅថា វិស្ណុ-មាយា (Viṣṇu-māyā) — សូមនមស្ការដល់ព្រះនាង សូមនមស្ការដល់ព្រះនាង សូមនមស្ការដល់ព្រះនាង — សូមនមស្ការម្តងហើយម្តងទៀត។
Verse 13
या देवी सर्वभूतेषु चेतनेत्यभिधीयते । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥
សូមនមស្ការម្តងហើយម្តងទៀតដល់ព្រះនាងទេវីនោះ ដែលនៅក្នុងសត្វលោកទាំងអស់ ត្រូវបានគេពោលថាជាចិត្តដឹង (វិញ្ញាណ)។
Verse 14
या देवी सर्वभूतेषु बुद्धिरूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥
សូមនមស្ការម្តងហើយម្តងទៀតដល់ព្រះនាងទេវីនោះ ដែលស្ថិតនៅក្នុងសត្វលោកទាំងអស់ ក្នុងរូបនៃបញ្ញា (ពុទ្ធិ)។
Verse 15
या देवी सर्वभूतेषु निद्रारूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥
សូមនមស្ការម្តងហើយម្តងទៀតដល់ព្រះនាងទេវីនោះ ដែលស្ថិតនៅក្នុងសត្វលោកទាំងអស់ ក្នុងរូបនៃការដេកលក់ (និទ្រា)។
Verse 16
या देवी सर्वभूतेषु क्षुधारूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥
សូមនមស្ការម្តងហើយម្តងទៀតដល់ព្រះនាងទេវីនោះ ដែលស្ថិតនៅក្នុងសត្វលោកទាំងអស់ ក្នុងរូបនៃភាពឃ្លាន។
Verse 17
या देवी सर्वभूतेषु छायारूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥
សូមនមស្ការម្តងហើយម្តងទៀតដល់ព្រះនាងទេវីនោះ ដែលស្ថិតនៅក្នុងសត្វលោកទាំងអស់ ក្នុងរូបនៃស្រមោល។
Verse 18
या देवी सर्वभूतेषु शक्तिरूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥
សូមនមស្ការ ម្តងហើយម្តងទៀត ដល់ព្រះនាងទេវី ដែលស្ថិតនៅក្នុងសត្វទាំងអស់ ក្នុងរូបនៃអំណាច។
Verse 19
या देवी सर्वभूतेषु तृष्णारूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥
សូមនមស្ការ ម្តងហើយម្តងទៀត ដល់ព្រះនាងទេវី ដែលស្ថិតនៅក្នុងសត្វទាំងអស់ ក្នុងរូបនៃសេចក្តីស្រេក។
Verse 20
या देवी सर्वभूतेषु क्षान्तिरूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥
សូមនមស្ការ ម្តងហើយម្តងទៀត ដល់ព្រះនាងទេវី ដែលស្ថិតនៅក្នុងសត្វទាំងអស់ ក្នុងរូបនៃការអត់ធ្មត់។
Verse 21
या देवी सर्वभूतेषु जातिरूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥
សូមនមស្ការ ម្តងហើយម្តងទៀត ដល់ព្រះនាងទេវី ដែលស្ថិតនៅក្នុងសត្វទាំងអស់ ក្នុងរូបនៃកំណើត (ជាតិ/សភាពកំណើត)។
Verse 22
या देवी सर्वभूतेषु लज्जारूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥
សូមនមស្ការ ម្តងហើយម្តងទៀត ដល់ព្រះនាងទេវី ដែលស្ថិតនៅក្នុងសត្វទាំងអស់ ក្នុងរូបនៃភាពខ្មាស់អៀន និងការអត់សង្កត់។
Verse 23
या देवी सर्वभूतेषु शान्तिरूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥
ចំពោះព្រះមាតាទេវី ដែលស្ថិតនៅក្នុងសត្វលោកទាំងអស់ ក្នុងរូបនៃសន្តិភាព—សូមនមស្ការដល់ព្រះនាង សូមនមស្ការដល់ព្រះនាង សូមនមស្ការដល់ព្រះនាង; ម្តងហើយម្តងទៀត សូមនមស្ការ។
Verse 24
या देवी सर्वभूतेषु श्रद्धारूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥
ចំពោះព្រះមាតាទេវី ដែលស្ថិតនៅក្នុងសត្វលោកទាំងអស់ ក្នុងរូបនៃសទ្ធា/ជំនឿ—សូមនមស្ការដល់ព្រះនាង សូមនមស្ការដល់ព្រះនាង សូមនមស្ការដល់ព្រះនាង; ម្តងហើយម្តងទៀត សូមនមស្ការ។
Verse 25
या देवी सर्वभूतेषु कान्तिरूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥
ចំពោះព្រះមាតាទេវី ដែលស្ថិតនៅក្នុងសត្វលោកទាំងអស់ ក្នុងរូបនៃពន្លឺរុងរឿង/សោភ័ណភាព—សូមនមស្ការដល់ព្រះនាង សូមនមស្ការដល់ព្រះនាង សូមនមស្ការដល់ព្រះនាង; ម្តងហើយម្តងទៀត សូមនមស្ការ។
Verse 26
या देवी सर्वभूतेषु लक्ष्मीरूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥
ចំពោះព្រះមាតាទេវី ដែលស្ថិតនៅក្នុងសត្វលោកទាំងអស់ ក្នុងរូបនៃព្រះលក្ខ្មី (សំណាង និងសម្បត្តិមង្គល)—សូមនមស្ការដល់ព្រះនាង សូមនមស្ការដល់ព្រះនាង សូមនមស្ការដល់ព្រះនាង; ម្តងហើយម្តងទៀត សូមនមស្ការ។
Verse 27
या देवी सर्वभूतेषु धृतिरूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥
ចំពោះព្រះមាតាទេវី ដែលស្ថិតនៅក្នុងសត្វលោកទាំងអស់ ក្នុងរូបនៃភាពអត់ធ្មត់មាំមួន/កម្លាំងចិត្ត—សូមនមស្ការដល់ព្រះនាង សូមនមស្ការដល់ព្រះនាង សូមនមស្ការដល់ព្រះនាង; ម្តងហើយម្តងទៀត សូមនមស្ការ។
Verse 28
या देवी सर्वभूतेषु वृत्तिरूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥
ដល់ព្រះនាងទេវី អ្នកស្ថិតនៅក្នុងសត្វលោកទាំងអស់ ក្នុងរូបនៃវ្រឹត្តិ (អាកប្បកិរិយា/សកម្មភាព) សូមនមស្ការដល់ព្រះនាង សូមនមស្ការដល់ព្រះនាង សូមនមស្ការដល់ព្រះនាង; ម្តងហើយម្តងទៀត សូមនមស្ការ។
Verse 29
या देवी सर्वभूतेषु स्मृतिरूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥
ដល់ព្រះនាងទេវី អ្នកស្ថិតនៅក្នុងសត្វលោកទាំងអស់ ក្នុងរូបនៃស្មৃতি (ការចងចាំ) សូមនមស្ការដល់ព្រះនាង សូមនមស្ការដល់ព្រះនាង សូមនមស្ការដល់ព្រះនាង; ម្តងហើយម្តងទៀត សូមនមស្ការ។
Verse 30
या देवी सर्वभूतेषु दयारूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥
ដល់ព្រះនាងទេវី អ្នកស្ថិតនៅក្នុងសត្វលោកទាំងអស់ ក្នុងរូបនៃករុណា (មេត្តាករុណា) សូមនមស្ការដល់ព្រះនាង សូមនមស្ការដល់ព្រះនាង សូមនមស្ការដល់ព្រះនាង; ម្តងហើយម្តងទៀត សូមនមស្ការ។
Verse 31
या देवी सर्वभूतेषु नीतिरूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥
ដល់ព្រះនាងទេវី អ្នកស្ថិតនៅក្នុងសត្វលោកទាំងអស់ ក្នុងរូបនៃនីតិ (សីលធម៌/គោលនយោបាយត្រឹមត្រូវ) សូមនមស្ការដល់ព្រះនាង សូមនមស្ការដល់ព្រះនាង សូមនមស្ការដល់ព្រះនាង; ម្តងហើយម្តងទៀត សូមនមស្ការ។
Verse 32
या देवी सर्वभूतेषु तुष्टिरूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तasyai namastasyai namo namaḥ ॥
ដល់ព្រះនាងទេវី អ្នកស្ថិតនៅក្នុងសត្វលោកទាំងអស់ ក្នុងរូបនៃសន្តោស (ការពេញចិត្ត/សុខសាន្តក្នុងចិត្ត) សូមនមស្ការដល់ព្រះនាង សូមនមស្ការដល់ព្រះនាង សូមនមស្ការដល់ព្រះនាង; ម្តងហើយម្តងទៀត សូមនមស្ការ។
Verse 33
या देवी सर्वभूतेषु पुष्टिरूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥
សូមនមស្ការម្តងហើយម្តងទៀតដល់ព្រះនាងទេវីនោះ ដែលស្ថិតនៅក្នុងសត្វលោកទាំងអស់ ក្នុងរូបនៃអាហារបំប៉ន និងការរីកចម្រើន។
Verse 34
या देवी सर्वभूतेषु मातृरूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥
សូមនមស្ការម្តងហើយម្តងទៀតដល់ព្រះនាងទេវីនោះ ដែលស្ថិតនៅក្នុងសត្វលោកទាំងអស់ ក្នុងរូបនៃភាពជាមាតា។
Verse 35
या देवी सर्वभूतेषु भ्रान्तिरूपेण संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै namastasyai namo namaḥ ॥
សូមនមស្ការម្តងហើយម្តងទៀតដល់ព្រះនាងទេវីនោះ ដែលស្ថិតនៅក្នុងសត្វលោកទាំងអស់ ក្នុងរូបនៃមោហៈ និងកំហុសឆ្គង។
Verse 36
इन्द्रियाणामधिष्ठात्री भूतानां चाखिलेषु या । भूतेषु सततं तस्यै व्याप्तिदेव्यै नमो नमः ॥
សូមគោរពបូជាដល់ព្រះនាងទេវីដ៏ពេញពាសទាំងអស់នោះ ដែលជាអធិបតីនៃឥន្ទ្រិយៈ ហើយស្ថិតនៅក្នុងសត្វលោកទាំងអស់គ្រប់ទីកន្លែងជានិច្ច។
Verse 37
चितिरूपेण या कृत्स्नमेतद् व्याप्य स्थिता जगत् । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥
សូមនមស្ការម្តងហើយម្តងទៀតដល់ព្រះនាងទេវីនោះ ដែលក្នុងរូបនៃចិត្តដឹង (វិញ្ញាណ) បានពេញពាស និងស្ថិតនៅក្នុងសកលលោកទាំងមូលនេះ។
Verse 38
स्तुता सुरैः पूर्वमभीष्टसंश्रयात् तथासुरेन्द्रेण दिनेṣu सेविता । करोतु सा नः शुभहेतुरीश्वरी शुभानि भद्राण्यभिहन्तु चापदः ॥
នាងទេវីអធិរាជ ដែលមុននេះទេវតាបានសរសើរថាជាជម្រកបំពេញបំណង និងសូម្បីតែព្រះអម្ចាស់អសុរាក៏បម្រើនាងនៅពេលមានអាសន្ន—សូមនាងក្លាយជាមូលហេតុនៃសុភមង្គលសម្រាប់យើង; សូមប្រទានពរ និងបំផ្លាញគ្រោះមហន្តរាយ។
Verse 39
या साम्प्रतं चोद्धतदैत्यतापितैरस्माभिरीशा च सुरैर्नमस्यते । या च स्मृता तत्क्षणमेव हन्ति नः सर्वापदो भक्तिविनम्रकूर्तिभिः ॥
នាងដែលឥឡូវនេះត្រូវបានយើង និងទេវតាគោរពបូជា ខណៈពេលយើងត្រូវទារុណដោយដៃត្យាអួតអាង—ពេលនឹករលឹក នាងបំផ្លាញភ្លាមៗនូវអកុសលទាំងអស់របស់យើង សម្រាប់អ្នកដែលកាយរូបបានកោងចុះដោយភក្តី។
Verse 40
ऋषिरुवाच एवṃ स्तवादियुक्तानां देवानां तत्र पार्वती । स्त्रातुमभ्याययौ तोये जाह्नव्याः नृपनन्दन ॥
ឥសីបាននិយាយថា៖ ដូច្នេះ ខណៈទេវតាកំពុងចូលរួមក្នុងបទសរសើរ និងស្តុតិ នាងបារវតីបានមកទីនោះ ដើម្បីងូតទឹកក្នុងទន្លេជាហ្នវី (គង្គា) ឱ អ្នកជាទីរីករាយនៃព្រះមហាក្សត្រ។
Verse 41
साऽब्रवीत्तान् सुरान् सुभ्रूर्भवद्भिः स्तूयतेऽत्र का । शरीरकोशतश्चास्याः समुद्भूता ब्रवीच्छिवा ॥
នាងមានចិញ្ចើមស្រស់ស្អាត បាននិយាយទៅកាន់ទេវតាទាំងនោះថា «អ្នកទាំងអស់គ្នាកំពុងសរសើរអ្នកណានៅទីនេះ?» បន្ទាប់មក ពីសំបកកាយរបស់នាង បានកើតឡើងរូបមួយទៀត ដែលបាននិយាយ—នាងគឺ «សិវា»។
Verse 42
स्तोत्रं ममैैतत् क्रियते शुम्भदैत्यनिराकृतैः । देवैः समेतैः समरे निशुम्भेन पराजितैः ॥
«បទស្តុតិនេះជារបស់ខ្ញុំ ដែលទេវតាប្រមូលផ្តុំគ្នាកំពុងធ្វើ—ទេវតាដែលបានរួចផុតពីដៃត្យា សុម្ភៈ—ទេវតាដែលក្នុងសង្គ្រាមបានចាញ់ដោយ និសុម្ភៈ»។
Verse 43
शरीरकोशाद्यत्तस्याः पार्वत्या निःसृताम्बिका । कौशिकीति समस्तेषु ततो लोकेषु गीयते ॥
ពីស្រោមកាយ (kośa) របស់ ពារវតី អំបិកា បានលេចចេញ; ដូច្នេះ នៅក្នុងលោកទាំងអស់ នាងត្រូវបានសរសើរដោយនាម កៅសិកី។
Verse 44
तस्यां विनिर्गतायां तु कृष्णाभूत् सापि पार्वती । कालीकेति समाख्याता हिमाचलकृताश्रया ॥
ពេលនាង (អំបិកា/កៅសិកី) បានលេចចេញហើយ ពារវតី ខ្លួនឯងក្លាយជាមានពណ៌ងងឹត; បន្ទាប់មក នាងត្រូវបានហៅថា កាលិកា ដោយមានភ្នំហិមាល័យជាទីស្នាក់នៅ។
Verse 45
ततोऽम्बिकां परं रूपं बिभ्राणां सुमनोहरम् । ददर्श चण्डो मुण्डश्च भृत्यौ शुम्भनिशुम्भयोः ॥
បន្ទាប់មក ចណ្ឌ និង មុណ្ឌ អ្នកបម្រើរបស់ សុម្ភ និង និសុម្ភ បានឃើញ អំបិកា កាន់ទម្រង់ដ៏អធិក—ស្រស់ស្អាតយ៉ាងខ្លាំង។
Verse 46
ताभ्यां शुम्भाय चाख्याता अतीव सुमनोहरा । काप्यास्ते स्त्री महाराज भासयन्ती हिमाचलम् ॥
ពួកគេបានរាយការណ៍ទៅ សុម្ភ ថា៖ «មានស្ត្រីម្នាក់ ព្រះមហាក្សត្រ ដ៏ស្រស់ស្អាតយ៉ាងខ្លាំង ស្នាក់នៅទីនោះ បំភ្លឺភ្នំហិមាល័យ»។
Verse 47
नैव तादृक् क्वचिद्रूपं दृष्टं केनचिदुत्तमम् । ज्ञायतां काप्यसौ देवी गृह्यतां चासुरेश्वर ॥
មិនដែលមាននរណាម្នាក់ឃើញសម្រស់ដ៏លើសលប់បែបនេះនៅទីណាមួយឡើយ។ សូមស៊ើបអង្កេតថា ទេវីនោះជានរណា—ហើយសូមនាំនាងមក ព្រះអម្ចាស់នៃអសុរ។
Verse 48
स्त्रीरत्नमतिचार्वङ्गी द्योतयन्ती दिशस्त्विषा । सा तु तिष्ठति दैत्येन्द्र तां भवान् द्रष्टुमर्हति ॥
នាងជាគ្រឿងអលង្ការនារី មានអវយវៈស្រស់ស្អាតលើសលប់ បញ្ចេញពន្លឺរលោងបំភ្លឺទិសទាំងអស់។ នាងឈរនៅទីនោះ ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃដៃត្យៈ អ្នកគួរទៅមើលនាង។
Verse 49
यानि रत्नानि मणयो गजाश्वादीनि वै प्रभो । त्रैलोक्ये तु समस्तानि साम्प्रतं भान्ति ते गृहे ॥
ទ្រព្យសម្បត្តិទាំងឡាយ—គ្រឿងមណី ដំរី សេះ និងអ្វីៗដូច្នោះ—ដែលមាននៅក្នុងលោកទាំងបី ឱ ព្រះអម្ចាស់ ឥឡូវនេះទាំងអស់កំពុងរលោងនៅក្នុងគេហដ្ឋានរបស់អ្នក។
Verse 50
ऐरावतः समानीतो गजरत्नं पुरन्दरात् । पारिजाततरुश्चायं तथैवोच्चैः श्रवा हयः ॥
អៃរាវត ដំរី-រតនៈ ត្រូវបាននាំមកពីបុរន្ទរ (ឥន្ទ្រ) ហើយដើមបារិជាតនេះ ក៏ដូចជាសេះ ឧច្ចៃះស្រវា ផងដែរ។
Verse 51
विमानं हंससंयुक्तमेतत्तिष्ठति तेऽङ्गणे । रत्नभूतमिहानीतं यदासीद्वेधसोऽद्भुतम् ॥
រថអាកាសនេះ ដែលចងជាមួយហង្សា ឈរនៅក្នុងទីធ្លារបស់អ្នក; ហើយនៅទីនេះក៏បាននាំមកនូវវត្ថុដ៏អស្ចារ្យដូចមណី ដែលមុននេះធ្លាប់ជាកម្មសិទ្ធិរបស់ វេធស (ព្រហ្មា) ជាអ чуд្ចារ្យ។
Verse 52
निधिरेष महापद्मः समानीतो धनेश्वरात् । किञ्जल्किनीं ददौ चाब्धिर्मालामम्लानपङ्कजाम् ॥
ទ្រព្យនេះ គឺមហាបទ្ម ត្រូវបាននាំមកពីធនេឝ្វរ (កុបេរ) ហើយសមុទ្រផងដែរ បានប្រទានកម្រងផ្កាមានសរសៃ ធ្វើពីផ្កាឈូកមិនស្រក។
Verse 53
छत्रं ते वारुणं गेहे काञ्चनास्त्रावि तिष्ठति । तथायं स्यन्तनवरो यः पुरासीत् प्रजापतेः ॥
នៅក្នុងគេហដ្ឋានរបស់អ្នក មានឆ័ត្ររបស់ព្រះវរុណៈ និងអាវុធធ្នូមាសផងដែរ; ហើយនៅទីនេះមានរថដ៏ប្រសើរ ដែលកាលមុនជាកម្មសិទ្ធិរបស់ព្រះប្រជាបតិ។
Verse 54
मृत्योः उत्क्रान्तिदा नाम शक्तिरीश त्वया हृता । पाशः सलिलराजस्य भ्रातुस्तव परिग्रहे ॥
អ្នកបានយកលំពែងដែលមាននាមថា «ឧត្ក្រាន្តិដា» របស់ព្រះមૃત្យុ (មរណៈ); ហើយខ្សែចង (បាស) របស់អធិពតីនៃទឹកក៏ស្ថិតក្នុងកាន់កាប់របស់អ្នក—ដូចគ្នានឹងរបស់បងប្អូនរបស់អ្នកផងដែរ។
Verse 55
निशुम्भस्य अब्धिजाताश्च समस्ता रत्नजातयः । वह्निरपि ददौ तुभ्यमग्निशौचे च वाससी ॥
គ្រប់ប្រភេទនៃគ្រឿងអលង្ការកើតពីសមុទ្រ ដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់និសុម្ភៈ សុទ្ធតែជារបស់អ្នក; ហើយសូម្បីតែព្រះអគ្គិ (ភ្លើង) ក៏បានប្រគល់សម្លៀកបំពាក់ពីរដុំ នាម «អគ្និសោច» ដល់អ្នកផងដែរ។
Verse 56
एवं दैत्येन्द्र रत्नानि समस्तान्याहृतानि ते । स्त्रीरत्नमेषा कल्याणी त्वया कस्मान्न गृह्यते ॥
ដូច្នេះ ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃទៃត្យៈ ទ្រព្យរតនាទាំងអស់ត្រូវបាននាំមកជូនអ្នក។ នាងដ៏មង្គលនេះគឺជា «រតនាស្ត្រី»—ហេតុអ្វីបានជាអ្នកមិនយកនាងទៅ?
Verse 57
ऋषिरुवाच । निशम्येति वचः शुम्भः स तदा चण्डमुण्डयोः । प्रेषयामास सुग्रीवं दूतं देव्याः महासुरः ॥
ឥសីបាននិយាយថា៖ ពេលស្ដាប់ពាក្យទាំងនេះ សុម្ភៈបានផ្ញើ សុគ្រីវៈ ជាទូតទៅកាន់ព្រះនាងទេវី—អសុរាធំ—នៅមុខ ចណ្ឌ និង មុណ្ឌ។
Verse 58
शुम्भ उवाच । इति चेति च वक्तव्या सा गत्वा वचनान्मम । यथा चाभ्येति संप्रीत्या तथा कार्यं त्वया लघु ॥
សុម្ភៈបាននិយាយថា៖ «អ្នកត្រូវទៅ ហើយប្រាប់នាងនូវពាក្យរបស់ខ្ញុំទាំងនេះ—ដូច្នេះ ចូរធ្វើឲ្យរហ័ស ដើម្បីឲ្យនាងមកទីនេះដោយចិត្តល្អ»។
Verse 59
स तत्र गत्वा यत्रास्ते शैलोद्देशेऽतिशोभने । तां च देवीं ततः प्राह श्लक्ष्णं मधुरया गिरा ॥
ទៅដល់ទីកន្លែងដែលនាងស្នាក់នៅ—លើកំពូលភ្នំដ៏រុងរឿងយ៉ាងអស្ចារ្យ—គាត់បាននិយាយទៅកាន់ព្រះនាងទេវី ដោយពាក្យសម្រស់ រលូន និងផ្អែមល្ហែម។
Verse 60
दूत उवाच । देवि दैत्येश्वरः शुम्भस्त्रैलोक्ये परमेश्वरः । दूतोऽहं प्रेषितस्तेन त्वत्सकाशमिहागतः ॥
ទូតបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះនាងទេវី! សុម្ភៈ—ម្ចាស់នៃពួកដៃត្យ—ជាព្រះអធិបតីខ្ពស់បំផុតក្នុងលោកទាំងបី។ ខ្ញុំត្រូវបានផ្ញើដោយគាត់ ដូច្នេះបានមកចូលគោរពមុខព្រះនាងនៅទីនេះ»។
Verse 61
अव्याहताज्ञः सर्वासु यः सदा देवयोनिṣu । निर्जिताखिलदैत्यारिः स यदाह शृणुष्व तत् ॥
គាត់ដែលព្រះបញ្ជារបស់គាត់មិនដែលត្រូវរារាំងក្នុងចំណោមពួកទេវតាទាំងអស់ ហើយដែលបានឈ្នះសត្រូវទាំងអស់របស់ពួកដៃត្យ—ចូរស្តាប់អ្វីដែលគាត់និយាយ។
Verse 62
मम त्रैलोक्यमखिलं मम देवा वशानुगाः । यज्ञभागानहं सर्वानुपाश्नामि पृथक् पृथक् ॥
«លោកទាំងបីទាំងមូលជារបស់ខ្ញុំ; ពួកទេវតាស្ថិតក្រោមអំណាចគ្រប់គ្រងរបស់ខ្ញុំ។ ខ្ញុំផ្ទាល់ទទួលទានភាគទាននៃយញ្ញទាំងអស់ មួយៗគ្រប់យ៉ាង»។
Verse 63
त्रैलोक्ये वररत्नानि मम वश्यान्यशेषतः । तथैव गजरत्नं च हृत्वा देवेन्द्रवाहनम् ॥
ក្នុងលោកទាំងបី គ្រឿងអលង្ការដ៏ល្អឥតខ្ចោះទាំងអស់ ស្ថិតក្រោមអំណាចរបស់ខ្ញុំទាំងស្រុង; ដូចគ្នានេះ ខ្ញុំក៏បានយក «រតនៈក្នុងចំណោមដំរី» ផងដែរ គឺដំរីជិះរបស់ឥន្ទ្រ។
Verse 64
क्षीरोदमथनोद्भूतमश्वरत्नं ममामरैः । उच्चैःश्रवससंज्ञं तत्प्रणिपत्य समर्पितम् ॥
សេះរតនៈដែលកើតពីការកូរមហាសមុទ្រទឹកដោះ—មាននាមថា ឧច្ចៃឝ្រាវស—ត្រូវបានទេវតាទាំងឡាយ ប្រគេនដល់ខ្ញុំដោយការគោរពបូជា។
Verse 65
यानि चान्यानि देवेषु गन्धर्वेषूरगेषु च । रत्नभूतानि भूतानि तानि मय्येव शोभने ॥
ហើយសត្វមានជីវិតផ្សេងៗណាដែលមានក្នុងចំណោមទេវតា គន្ធព្វ និងនាគ ដែលមាន «សភាពជារតនៈ»—ទាំងអស់នោះ ឱ ស្រីស្រស់ស្អាត អាស្រ័យលើខ្ញុំតែមួយគត់។
Verse 66
स्त्रीरत्नभूतां त्वां देवि लोके मन्यामहे वयम् । सा त्वमस्मानुपागच्छ यतो रत्नभुजो वयम् ॥
ឱ ព្រះនាងទេវី យើងគិតថា ព្រះនាងនៅក្នុងលោកនេះ ជា «ស្ត្រីរតនៈ»។ ដូច្នេះ សូមមកកាន់យើង ព្រោះយើងជាអ្នករីករាយ និងជាម្ចាស់នៃរតនៈ។
Verse 67
मां वा ममानुजं वापि निशुम्भमुरुविक्रमम् । भज त्वं चञ्चलापाङ्गि रत्नभूतासि वै यतः ॥
សូមជ្រើសរើសខ្ញុំ ឬប្អូនប្រុសខ្ញុំ និសុម្ភៈ អ្នកមានកម្លាំងអស្ចារ្យ។ សូមបម្រើ/រួមស្នេហ៍ជាមួយម្នាក់ណាមួយ ឱ អ្នកមានភ្នែកក្រឡេករហ័ស ព្រោះពិតប្រាកដថា អ្នកជារូបរតនៈ។
Verse 68
परमैश्वर्यमतुलं प्राप्स्यसे मत्परिग्रहात् । एतद्बुद्ध्या समालोच्य मत्परिग्रहतां व्रज ॥
អ្នកនឹងទទួលបានអធិបតេយ្យភាពដ៏អតិបរមា មិនមានអ្វីប្រៀបបាន ដោយក្លាយជារបស់យើង។ ចូរពិចារណាដោយបញ្ញា ហើយចូលទៅក្នុងសភាពដែលយើងទទួលយក និងគ្រប់គ្រង។
Verse 69
ऋषिरुवाच इत्युक्ता सा तदा देवी गम्भीरान्तःस्मिता जगौ । दुर्गा भगवती भद्रा ययेदं धार्यते जगत् ॥
ឥសីបាននិយាយថា៖ ពេលត្រូវបាននិយាយដូច្នោះ ព្រះនាងទេវីបានមានព្រះវាចាដោយញញឹមជ្រាលជ្រៅនៅក្នុងចិត្ត—ទុರ್ಗា ព្រះមាតាអភ័យ ព្រះនាងមង្គល ដែលទ្រទ្រង់លោកនេះ។
Verse 70
देव्युवाच सत्यं उक्तत्वया नात्र मिथ्या किञ्चित्त्वयोदितम् । त्रैलोक्याधिपतिः शुम्भो निशुम्भश्चापि तादृशः ॥
ព្រះនាងទេវីបានមានព្រះវាចា៖ អ្វីដែលអ្នកបាននិយាយគឺពិត; មិនមានអ្វីក្លែងក្លាយនៅក្នុងនោះទេ។ សុಂಭៈជាព្រះអម្ចាស់នៃលោកទាំងបី ហើយ និសុಂಭៈក៏មានសភាពដូចគ្នា។
Verse 71
किं त्वत्र यत्प्रतिज्ञातं मिथ्या तत्क्रियते कथम् । श्रूयतामल्पबुद्धित्वात् प्रतिज्ञा या कृता पुरा ॥
ប៉ុន្តែ តើពាក្យសច្ចាប្រណិធានដែលបានប្តេជ្ញានៅទីនេះ អាចធ្វើឲ្យក្លែងក្លាយដោយការប្រព្រឹត្តបានដូចម្តេច? ចូរស្តាប់—ដោយសារការយល់ដឹងតិចតួចរបស់អ្នក—អំពីពាក្យសន្យាដែលបានធ្វើមុននេះ។
Verse 72
यो मां जयति संग्रामे यो मे दर्पं व्यपोहति । यो मे प्रतिबलो लोके स मे भर्ता भविष्यति ॥
អ្នកណាដែលឈ្នះយើងក្នុងសង្គ្រាម ដែលបំបាត់មោទនភាពរបស់យើង ដែលមានកម្លាំងស្មើនឹងយើងក្នុងលោក—អ្នកនោះហើយនឹងក្លាយជាស្វាមីរបស់យើង។
Verse 73
तदागच्छतु शुम्भोऽत्र निशुम्भो वा महासुरः । मां जित्वा किं चिरेणात्र पाणिं गृह्णातु मे लघु ॥
«ឲ្យ Śumbha មកទីនេះឥឡូវនេះ—ឬ Niśumbha អសុរាធំ។ បន្ទាប់ពីឈ្នះខ្ញុំហើយ ហេតុអ្វីពន្យារ? ឲ្យគាត់ឆាប់មកទទួលដៃខ្ញុំ (ជាពិធីអាពាហ៍ពិពាហ៍)»។
Verse 74
दूत उवाच अवलिप्तासि मैवं त्वं देवि ब्रूहि ममाग्रतः । त्रैलोक्ये कः पुमांस्तिष्ठेदग्रे शुम्भनिशुम्भयोः ॥
អ្នកនាំសារបាននិយាយថា៖ «អ្នកក្រអឺតក្រទម—កុំនិយាយដូច្នេះទេ ឱ ព្រះនាង (Devi) នៅមុខខ្ញុំ។ ក្នុងលោកទាំងបី មានបុរសណាអាចឈរទល់មុខ Śumbha និង Niśumbha បាន?»
Verse 75
अन्येषामपि दैत्यानां सर्वे देवा न वै युधि । तिष्ठन्ति सम्मुखे देवि किं पुनः स्त्री त्वमेकिका ॥
«សូម្បីតែប្រឆាំងនឹង daitya ផ្សេងៗ ក៏ព្រះទាំងអស់មិនអាចឈរទល់មុខពួកគេក្នុងសង្គ្រាមបានទេ ឱ ព្រះនាង—តើនឹងនិយាយអ្វីទៅទៀតអំពីអ្នក ដែលជាស្ត្រីម្នាក់ឯង!»
Verse 76
इन्द्राद्याः सकला देवास्तस्थुर्येषां न संयुगे । शुम्भादीनां कथं तेषां स्त्री प्रयास्यसि सम्मुखम् ॥
«ឥន្ទ្រ និងព្រះទាំងអស់ មិនអាចឈរមាំមួនប្រឆាំងពួកគេក្នុងសង្គ្រាមបានទេ; តើអ្នក ដែលជាស្ត្រី នឹងទៅប្រឈមមុខ Śumbha និងអ្នកដទៃទៀតបានដូចម្តេច?»
Verse 77
सा त्वं गच्छ मयैवोक्ता पार्श्वं शुम्भनिशुम्भयोः । केशाकर्षणनिर्धूतगौरवा मा गमिष्यसि ॥
«ដូច្នេះ ចូរទៅ—ខ្ញុំបានប្រាប់អ្នកហើយ—ទៅកាន់ក្បែរ Śumbha និង Niśumbha។ កុំឲ្យចុងក្រោយអ្នកត្រូវទៅទីនោះ ដោយកិត្តិយសរងការបាក់បែក ត្រូវគេចាប់សក់អូសទៅ»។
Verse 78
देव्युवाच एवमेतद् बली शुम्भो निशुम्भश्चातिवीर्यवान् । किं करोमि प्रतिज्ञा मे यदनालोचिता पुरा ॥
ព្រះនាងទេវីមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ដូច្នេះហើយ—សុម្ភៈមានកម្លាំងខ្លាំង ហើយនិសុម្ភៈក៏មានអំណាចយ៉ាងខ្លាំង។ តើខ្ញុំអាចធ្វើអ្វីបាន? ខ្ញុំបានធ្វើព្រហ្មចារីវត (ពាក្យសច្ចា) មុននេះ ដោយមិនបានពិចារណាឲ្យល្អ»។
Verse 79
स त्वं गच्छ मयोक्तं ते यदेतत्सर्वमादृतः । तदाचक्ष्वासुरेन्द्राय स च युक्तं करोतु तत् ॥
«ដូច្នេះ ចូរអ្នកទៅ ហើយស្តាប់យកចិត្តទុកដាក់នូវអ្វីទាំងអស់ដែលខ្ញុំបានប្រាប់។ ចូររាយការណ៍វាទៅកាន់អធិរាជនៃអសុរៈ ហើយឲ្យគាត់ធ្វើអ្វីដែលសមគួរនៅក្នុងកិច្ចការនោះ»។
Frequently Asked Questions
The chapter frames sovereignty and power as contingent upon shakti rather than mere possession: the devas’ stuti articulates a shaktic metaphysics in which the Goddess is the immanent capacity (buddhi, śakti, smṛti, etc.) sustaining all beings, implying that cosmic order is restored not by entitlement but by alignment with the supreme power that underwrites dharma.
Situated in the Sāvarṇika Manvantara setting of the Devīmāhātmya, it advances the Manvantara-level crisis motif—periodic disruption of divine administration (adhikāras, yajñabhāgas) and its restoration through Devī—by moving from dispossession to invocation and divine manifestation, initiating the corrective cycle that will re-stabilize the cosmic offices.
It contains a major stuti identifying Devī as Viṣṇumāyā and as the indwelling presence in all beings, and it narrates the pivotal theophany of Kauśikī’s emergence from Pārvatī (with the simultaneous identification of Pārvatī as Kālī), followed by the diplomatic challenge that formalizes the coming battle with Śumbha-Niśumbha.