VishnuRevelationDivine Plan29 Shlokas

Adhyaya 59: Cosmic Geography and Yuga-Order: Bhadrashva, Ketumala, and the Northern Kuru Region

कूर्मनिवेशो नाम एकोनषष्टितमोऽध्यायः (Kūrmaniveśa-nāma Ekonaṣaṣṭitamo ’dhyāyaḥ)

Markandeya and Vishnu

អធ្យាយនេះពណ៌នាភូមិសាស្ត្រពិភពលោកតាមទស្សនៈបុរាណ៖ ទ្វីប និងវರ್ಷៈដូចជា ភទ្រាស្វ (Bhadrāśva) កេតុមាលា (Ketumāla) និងតំបន់គូរុខាងជើង (Uttara-Kuru)។ វាបង្ហាញលំដាប់យុគៈ និងច្បាប់កាលៈទេសៈដែលគ្រប់គ្រងសត្វលោក ដោយលើកឡើងពីលក្ខណៈជីវិត ការគោរពធម៌ និងផលវិបាកតាមយុគៈ។

Divine Beings

Mārkaṇḍeya (speaker)Hari / ViṣṇuJanārdanaAśvaśiras (deity mentioned with Janārdana in Bhadrāśva context)

Celestial Realms

Devaloka (as the prior station of beings reborn in Uttara Kuru)Nakṣatra-ordering (astral framework referenced for regional division)

Key Content Points

Bhārata-varṣa recap: Mārkaṇḍeya restates the four yugas (Kṛta, Tretā, Dvāpara, Kali) as the temporal frame for the human world in Bhārata.Bhadrāśva-varṣa (east of Devakūṭa): enumeration of major kulācala mountains (e.g., Śvetaparṇa, Nīla, Śaivāla, Kaurañja, Parṇaśālāgra) and numerous rivers; inhabitants are described as radiant, long-lived, and ethically even-minded.Ketumāla-varṣa (western region): listing of its kulaparvatas (e.g., Viśāla, Kambala, Kṛṣṇa, Jayanta, Hariparvata, Viśoka, Vardhamāna), major rivers, and Viṣṇu’s presence in a distinct varāha-associated form; brief astral (nakṣatra) ordering is noted.Uttara Kuru-varṣa introduction: portrayal of a paradisiacal economy (clothing and ornaments arising from trees/fruits), gem-like earth, fragrant winds, paired births, and sacred rivers including Bhadrāsomā; mention of Viṣṇu’s matsya-associated form and ninefold divisions (navadhā) of nakṣatras and directions.

Focus Keywords

Markandeya Purana Adhyaya 59Kūrmaniveśa Markandeya PuranaBhadrashva Varsha descriptionKetumala Varsha geographyUttara Kuru Varsha PuranaJambudvipa varsha divisionPuranic cosmography and yugasVishnu forms in Purana (Varaha and Matsya)

Shlokas in Adhyaya 59

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे कूर्मनिवेशो नामाष्टपञ्चाशोऽध्यायः । ऊनषष्टितमोऽध्यायः- ५९ । मार्कण्डेय उवाच । एवंतु भारतं वर्षं यथावत् कथितं मुने । कृतं त्रेता द्वापरञ्च तथाथिष्यम् चतुष्टयम् ॥

ដូច្នេះ ក្នុង «ស្រី មារកណ្ឌេយ បុរាណ» ជំពូកទី៥៨ ដែលហៅថា «កូរម-និវេស» បានបញ្ចប់។ (ឥឡូវចាប់ផ្តើម) ជំពូកទី៥៩។ មារកណ្ឌេយ បាននិយាយថា៖ «ដូច្នេះ ឱ មុនី, ភារតវರ್ಷ ត្រូវបានពណ៌នាដោយត្រឹមត្រូវ; ហើយយុគទាំងបួន—ក្រឹត ត្រេតា ទ្វាបរ និងកលិ—គួរយល់ដឹងដូច្នេះ»។

Verse 2

अत्रैवैतद्युगानान्तु चातुर्वर्ण्योऽत्र वै द्विज । चत्वारि त्रीणि द्वे चैव तथैकञ्च शरच्छतम् ॥

នៅទីនេះពិតប្រាកដ ឱ ព្រះទ្វិជៈ (អ្នកកើតពីរដង) មានវណ្ណៈបួនប្រការ (ចតុរវណ្ណ) ស្ថិតនៅ។ ហើយអាយុកាលនៅទីនេះ តាមលំដាប់យុគៈ គឺ ៤០០, ៣០០, ២០០ និង ១០០ ឆ្នាំ (តាមលំដាប់)។

Verse 3

जीवन्त्यत्र नरा ब्रह्मन् ! कृतत्रेतादिके क्रमात् । देवकूटस्य पूर्वस्य शैलेन्द्रस्य महात्मनः ॥

មនុស្សនៅទីនេះរស់នៅ ឱ ព្រះព្រាហ្មណ៍ តាមលំដាប់ដែលចាប់ផ្តើមពីក្រឹត និង ត្រេតា (យុគៈ)។ តំបន់នេះស្ថិតនៅខាងកើតនៃភ្នំធំជាម្ចាស់ភ្នំ ឈ្មោះ ទេវកូតា (Devakūṭa)។

Verse 4

पूर्वेण यत् स्थितं वर्षं भद्राश्वं तन्निबोध मे । श्वेतपर्णश्च नीलश्च शैवालश्चाचलोत्तमः ॥

ចូរយល់ពីខ្ញុំថា វర్షៈមួយឈ្មោះ ភទ្រាស្វ (Bhadrāśva) ស្ថិតនៅខាងកើត។ នៅទីនោះមានភ្នំដ៏ប្រសើរ ឈ្មោះ ស្វេតបរណ (Śvetaparṇa), នីល (Nīla) និង សៃវាល (Śaivāla)។

Verse 5

कौरञ्जः पर्णशालाग्रः पञ्चैते तु कुलाचलाः । तेषां प्रसूतिरन्ये ये बहवः क्षुद्रपर्वताः ॥

កៅរាញ្ជ (Kaurañja) និង បរណសាលាគ្រ (Parṇaśālāgra)—ទាំងនេះ (រួមជាមួយដែលបានរាយនាមមុន) ជាភ្នំគុលាចលៈ (kulācala) សំខាន់ប្រាំ។ ពីពួកវា កើតមានភ្នំតូចៗជាច្រើនទៀត។

Verse 6

तैर्विशिष्टा जनपदा नानारूपाः सहस्रशः । ततः कुमुदसंकाशाः शुद्धसानुसुमङ्गलाः ॥

ដោយសារភ្នំទាំងនោះ តំបន់ជាច្រើនពាន់ប្រភេទផ្សេងៗ ត្រូវបានកំណត់ឲ្យខុសគ្នា។ បន្ទាប់មកមានដែនដីស្រដៀងផ្កាឈូកស ពណ៌ស មានជម្រាលបរិសុទ្ធ និងសម្រស់មង្គល។

Verse 7

इत्येवमादयोऽन्येऽपि शतशोऽथ सहस्रशः । सीता शङ्खावती भद्रा चक्रावर्तादिकास्तथा ॥

ដូច្នេះ ក៏មានអ្នកដទៃទៀតផងដែរ—រាប់រយរាប់ពាន់—ដូចជា សីតា សង្ខាវតី ភទ្រា ហើយដូចគ្នានេះទៀត ចក្រាវតា និងអ្នកដទៃ។

Verse 8

नद्योऽथ बह्व्यो विस्तीर्णाः शीततोयौघवाहिकाः । अत्र वर्षे नराः शङ्खशुद्धहेमसमप्रभाः ॥

ហើយមានទន្លេធំទូលាយជាច្រើនហូរទៅ ដឹកនាំស្ទឹងទឹកត្រជាក់។ ក្នុងវರ್ಷៈនេះ ប្រជាជនភ្លឺរលោងដូចសំបកខ្យង ដូចមាសសុទ្ធ និងដូចនោះ។

Verse 9

दिव्यसङ्गमिनः पुण्या दशवर्षशतायुषः । मन्दोत्तमौ न तेषु स्तः सर्वे ते समदर्शनाः ॥

ពួកគេពាក់ព័ន្ធជាមួយទេវតា មានបុណ្យកុសល និងរស់បានមួយពាន់ឆ្នាំ។ ក្នុងចំណោមពួកគេ មិនមានអ្នក ‘ទាប’ ឬ ‘ល្អឥតខ្ចោះ’ ជាខ្លាំងទេ; ទាំងអស់ស្មើគ្នាក្នុងទស្សនៈ។

Verse 10

तितिक्षादिभिरष्टाभैः प्रकृत्या ते गुणैर्युताः । तत्राप्यश्वशिरा देवश्चतुर्बाहुर्जनार्दनः ॥

តាមធម្មជាតិ ពួកគេប្រកបដោយគុណធម៌ប្រាំបី ដោយចាប់ផ្តើមពីការអត់ធ្មត់។ ហើយនៅទីនោះផងដែរ (ក្នុងតំបន់នោះ) មានទេវៈ អស្វសិរៈ—ជនារទនៈ មានដៃបួន។

Verse 11

शिरोहृदयमेड्ह्राङ्घ्रिहस्तैश्चाक्षित्रयान्वितः । तस्याप्यथैवं विषयाः विज्ञेया जगतः प्रभोः ॥

ប្រកបដោយក្បាល បេះដូង អង្គបន្តពូជ ជើង និងដៃ—ហើយមានភ្នែកបី—ដូច្នេះដែរ គួរយល់ដឹងអំពីដែនដីនៃព្រះអម្ចាស់នៃលោកនោះ តាមរបៀបនេះ។

Verse 12

केतुमालमतो वर्षं निबोध मम पश्चिमम् । विशालः कम्बलः कृष्णो जयन्तो हरिपर्वतः ॥

ចូររៀនពីខ្ញុំអំពីតំបន់ខាងលិចដែលហៅថា កេតុម៉ាឡ-វර්ෂ (Ketumāla-varṣa)។ នៅទីនោះមានភ្នំ វិសាល (Viśāla), កម្បល (Kambala), ក្រឹෂ್ಣ (Kṛṣṇa), ជយន្ត (Jayanta) និង ហរិ-បර්វត (Hari-parvata)។

Verse 13

विशोको वर्धमानश्च सप्तैते कुलपर्वताः । अन्ये सहस्रशः शैला येषु लोकगणः स्थितः ॥

វិសោក (Viśoka) និង វර්ធមាន (Vardhamāna)—ទាំងនេះជាមួយគ្នា សរុបប្រាំពីរ គឺជា «ភ្នំវង្ស» (kulaparvata)។ ហើយនៅទីនោះក៏មានភ្នំផ្សេងទៀតរាប់ពាន់ ដែលមានសត្វលោកជាច្រើនក្រុមរស់នៅលើវា។

Verse 14

मौलयस्ते महाकायाः शाकपोतकम्बकाः । अङ्गुलप्रमुखाश्चापि वसन्ति शतशो जनाः ॥

នៅទីនោះមានជនជាតិ ម៉ៅលយ (Maulaya) ដែលមានរាងកាយធំធេង—ហើយក៏មាន សាក (Śāka), បោតក (Potaka) និង កម្បហក (Kambhaka)។ មនុស្សដូចជា អង្គុល-ប្រមុខ (Aṅgula-pramukha) ក៏រស់នៅទីនោះជារយៗផងដែរ។

Verse 15

ये पिबन्ति महानद्यो वङ्क्षुं श्यामां सकम्बलाम् । अमोघां कामिनीं श्यामां तथैवान्याः सहस्रशः ॥

ពួកគេផឹកទឹកពីទន្លេធំៗ—វង្គ្សុ (Vaṅkṣu), ស្យាមា (Śyāmā), សកម្បលា (Sakambalā), អមោឃា (Amoghā), កាមិនី (Kāminī), ស្យាមា (Śyāmā)—ហើយក៏មានទន្លេផ្សេងទៀតរាប់ពាន់ដូចគ្នា។

Verse 16

अत्राप्यायुḥ समं पूर्वैरत्रापि भगवान् हरिः । वराहरूपी पादास्यहृत्पृष्ठपार्श्वतस्तथा ॥

នៅទីនេះផងដែរ អាយុកាលស្មើនឹងតំបន់ខាងកើត។ នៅទីនេះផងដែរ ព្រះហរិដ៏ព្រះគុណ (Bhagavān Hari) ស្ថិតនៅ ក្នុងរូប «ជ្រូកព្រៃ» (Varāha)—បង្ហាញជាព្រះបាទ មាត់ បេះដូង ខ្នង និងចំហៀង។

Verse 17

त्रिनक्षत्रयुते देशे नक्षत्राणि शुभानि च । इत्येतत् केतुमालान्ते कथितं मुनिसत्तम ॥

នៅក្នុងដែនដីដែលប្រកបដោយក្រុមតារាបី ក៏តារាទាំងឡាយជាសុភមង្គល។ ដូច្នេះ ឱ ព្រះឥសីដ៏ប្រសើរ ការពិពណ៌នាអំពី កេតុម៉ាលា ត្រូវបានប្រាប់រួចហើយ។

Verse 18

अतः परं कुरून् वक्ष्ये निबोधेह ममोत्तरान् । तत्र वृक्षाः मधुफलाः नित्यपुष्पफलोपगाः ॥

បន្ទាប់មក ខ្ញុំនឹងពិពណ៌នាអំពី កុរុ—ឥឡូវនេះ ចូរយល់អំពីតំបន់ខាងជើងរបស់ខ្ញុំ។ នៅទីនោះ ដើមឈើផ្លែមានរសជាតិផ្អែមដូចទឹកឃ្មុំ ហើយតែងតែពោរពេញដោយផ្កា និងផ្លែ។

Verse 19

वस्त्राणि च प्रसूयन्ते फलेष्वाभरणानि च । सर्वकामप्रदास्ते हि सर्वकामफलप्रदाः ॥

សម្លៀកបំពាក់ក៏កើតមាននៅទីនោះ ហើយគ្រឿងអលង្ការផងដែរ (លេចឡើង) នៅក្នុងផ្លែឈើ។ ពិតប្រាកដណាស់ វាផ្តល់អ្វីៗទាំងអស់ដែលប្រាថ្នា និងផ្តល់ផលនៃបំណងគ្រប់យ៉ាង។

Verse 20

भूमिर्मणिमयी वायुः सुगन्धः सर्वदा सुखः । जायन्ते मानवास्तत्र देवलोकपरिच्युताः ॥

ដីធ្លីធ្វើពីរតនៈ; ខ្យល់មានក្លិនក្រអូប និងតែងតែរីករាយ។ មនុស្សកើតនៅទីនោះ—អ្នកដែលបានធ្លាក់ចុះពីលោកទេវតា។

Verse 21

मिथुनानि प्रसूयन्ते समकालस्थितानि वै । अन्योन्यमनुरक्तानि चक्रवाकोपमानि च ॥

គូៗកើតមាន (នៅទីនោះ) លេចឡើងក្នុងពេលតែមួយ; ពួកគេមានសេចក្តីស្មោះត្រង់ចំពោះគ្នាទៅវិញទៅមក ដូចបក្សី ចក្រវាក។

Verse 22

चतुर्दशसहस्राणि तेषां सार्धानि वै स्थितिः । चन्द्रकान्तश्च शैलेन्द्रः सूर्यकान्तस्तथापरः ॥

វិសាលភាពរបស់វាមានដល់ដប់បួនពាន់យោជនៈ ហើយកម្ពស់ក៏ដូចគ្នា ហើយបន្ថែមកន្លះម្តងទៀត។ នៅទីនោះមានព្រះបាទភ្នំ Candrakānta ហើយក៏មានមួយទៀតឈ្មោះ Sūryakānta ដូចគ្នា។

Verse 23

तस्मिन् कुलाचलौ वर्षे तन्मध्ये च महानदी । भद्रसोमा प्रयात्युर्व्यां पुण्यामलजलौघिनी ॥

នៅក្នុងវර්ෂៈនោះ ក្នុងចំណោមភ្នំដែលជាព្រំដែនទាំងនោះ ហើយនៅកណ្ដាលពិតៗរបស់វា មានទន្លេធំមួយហូរលើផែនដី—Bhadrasomā—នាំមកនូវស្ទឹងទឹកបរិសុទ្ធ និងវិសុទ្ធ។

Verse 24

सहस्रशस्तथैवान्या नद्यो वर्षेऽपि चोत्तरे । तथान्याः क्षीरवाहिन्यो घृतवाहिन्य एव च ॥

ដូចគ្នានេះ នៅក្នុងវර්ෂៈខាងជើងនោះ មានទន្លេផ្សេងៗទៀតរាប់ពាន់; ហើយមានខ្លះហូរទឹកដោះគោ ហើយពិតប្រាកដមានខ្លះហូរឃី (ghee)។

Verse 25

दध्नो ह्रदास्तथा तत्र तथान्ये चानुपर्वताः । अमृतास्वादकल्पानि फलानि विविधानि च ॥

នៅទីនោះក៏មានបឹងទឹកដោះជូរ (curds) និងអ្វីៗផ្សេងៗតាមជួរភ្នំ; ហើយមានផ្លែឈើជាច្រើនប្រភេទ ដែលរសជាតិប្រៀបបាននឹងអម្រឹត (nectar)។

Verse 26

वनेषु तेषु वर्षेषु शतशोऽथ सहस्रशः । तत्रापि भगवान् विष्णुः प्राक्शिरा मत्स्यरूपवान् ॥

នៅក្នុងព្រៃនៃតំបន់ទាំងនោះ រាប់រយរាប់ពាន់កន្លែង នៅទីនោះផងដែរ ព្រះអម្ចាស់ដ៏ព្រះពរ Viṣṇu ស្ថិតមាន—Prākśiras—មានរូបរាងជាត្រី។

Verse 27

विभक्तो नवधा विप्र ! नक्षत्राणां त्रयं त्रयम् । दिशस्तथापि नवधा विभक्ता मुनिसत्तम ॥

ឱ ព្រាហ្មណ៍ ប្រព័ន្ធនេះត្រូវបានបែងចែកជា៩ផ្នែក—នក្ខត្រាទាំងឡាយជាក្រុម៣ៗ; ដូចគ្នានេះ ទិសទាំងឡាយក៏ត្រូវបានបែងចែកជា៩ផ្នែកដែរ ឱ មហាមុនីដ៏ប្រសើរ។

Verse 28

चन्द्रद्वीपः समुद्रे च भद्रद्वीपस्तथापरः । तत्रापि पुण्यो विख्यातः समुद्रान्तर्महामुने ॥

នៅក្នុងមហាសមុទ្រ មានកោះចន្ទ្រទ្វីប ហើយមានមួយទៀតឈ្មោះ ភទ្រទ្វីប។ នៅទីនោះផងដែរ មានទីសក្ការៈមួយដែលល្បីល្បាញនៅក្នុងសមុទ្រ ឱ មហាមុនី។

Verse 29

इत्येतत् कथितं ब्रह्मन् ! कुरुवर्षं मयोत्तरम् । शृणु किंपुरुषादीनि वर्षाणि गदतो मम ॥

ដូច្នេះ ឱ ព្រាហ្មណ៍ ខ្ញុំបានពណ៌នាឲ្យអ្នកអំពី អុត្តរ-កុរុវರ್ಷ។ ឥឡូវ ចូរស្តាប់ ខណៈដែលខ្ញុំនិយាយអំពីវರ್ಷទាំងឡាយ ដែលចាប់ផ្តើមពី គិṃបុរុષ។

Frequently Asked Questions

What is the primary philosophical or ethical inquiry of this Adhyaya?

The chapter frames geography as a moral-anthropological map: regions are distinguished not only by mountains and rivers but by the innate virtues, longevity, and social harmony of their inhabitants, implying that cosmic order (dharma-like regularity) is legible through spatial arrangement.

How does this chapter advance the narrative of the Manvantaras (Ages of Manu)?

While not narrating a specific Manu’s reign, Adhyāya 59 supplies Manvantara-adjacent cosmography: it stabilizes the world-stage (varṣas, kulaparvatas, rivers, astral divisions) upon which Manvantara histories and dharmic conditions unfold, and it reiterates yuga-sequencing as the temporal logic for Bhārata.

If applicable, how does this chapter contribute to the Devi Mahatmyam (Shakti tradition)?

This chapter is not part of the Devī Māhātmya corpus (Adhyāyas 81–93). Its theological emphasis is instead Vaiṣṇava-cosmographic: it associates specific regions with Hari/Viṣṇu’s manifestations (including varāha- and matsya-associated forms), integrating divine presence into the cosmological map.