Adhyaya 61
AvantiUjjainDharma78 Shlokas

Adhyaya 61: The Second Manvantara Begins: The Brahmin’s Swift Journey and Varuthini’s Temptation on Himavat

स्वारोचिषमन्वन्तरारम्भः—हिमवद्गमनं वरूथिन्युपाख्यानम्

Avanti Narrative

ជំពូកនេះបើកការចាប់ផ្តើមស្វារោចិષមន្វន្តរាទី២។ ព្រះឥសីព្រាហ្មណ៍ធ្វើដំណើរយ៉ាងលឿនទៅភ្នំហិមវត ដោយសេចក្តីប៉ងប្រាថ្នាធម៌។ នៅទីនោះ វរុថិនីព្យាយាមល្បួង និងរំខានការតបស្យា ប៉ុន្តែឥសីរក្សាសីលធម៌ និងសេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់ ដើម្បីបង្ហាញអំណាចនៃវ្រត និងការគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍។

Divine Beings

Agni (Gārhapatya as ritual source)Varuṇa (implied by Varuṇāyāḥ taṭa—riverbank associated with Varuṇa)Varūthinī (apsaras; Mauleyā)

Celestial Realms

Surālaya / Svarga-like Himavat domain (apsaras-gandharva-kinnara ambience)Deva-krīḍā-vihāra spaces on Himavat (divine recreation grounds)

Key Content Points

Manvantara transition cue: Krauṣṭuki requests details beyond the Svāyambhuva Manvantara; Mārkaṇḍeya announces the Svārociṣa Manvantara as the next sequence.Upākhyāna setup: A virtuous Brahmin of Aruṇāspada hosts a learned guest adept in mantra- and herb-based siddhis, exemplifying dharmic hospitality and transmission of power.Siddhi and its loss: The foot-unguent grants extraordinary speed (thousand yojanas in half a day), but dissolves on Himavat, producing vulnerability and narrative tension.Himavat as liminal sacred space: The Brahmin witnesses siddha-gandharva-kinnara realms, apsarases, and sensory abundance, highlighting the allure of celestialized landscapes.Ethical conflict: Varūthinī (apsaras) offers pleasure, immortality-from-aging, and svarga-like residence; the Brahmin prioritizes nitya-naimittika rites and rejects parastrī.Ritual theology and satya: The Brahmin’s prayer to the Gārhapatya fire asserts Agni as the womb/source of rites and cosmic order; truth (satya) is invoked as the operative force for return.

Focus Keywords

Markandeya Purana Adhyaya 61Svārociṣa Manvantara beginningManvantara chronology Markandeya PuranaVaruthini apsara storyHimavat episode Markandeya PuranaGārhapatya Agni satya prayernitya naimittika karma in PuranaPuranic ethics temptation and dharma

Shlokas in Adhyaya 61

Verse 1

कrauष्टुकिरुवाच कथितं भवता सम्यग् यत् पृष्टोऽसि महामुने । भूसमुद्रादिसंस्थानं प्रमाणानि तथा ग्रहाः ॥

ក្រុស្ដុកី បាននិយាយថា៖ ឱ មហាមុនី អ្នកបានពណ៌នាបានត្រឹមត្រូវតាមដែលបានសួរ គឺអំពីការរៀបចំផែនដី មហាសមុទ្រ និងអ្វីៗដទៃទៀត ទំហំរបស់វា ហើយទាំងភពផងដែរ។

Verse 2

तेषाञ्चैव प्रमाणञ्च नक्षत्राणाञ्च संस्थितिः । भूरादयस्तथा लोकाः पातालान्यखिलान्यपि ॥

ហើយក៏បានពណ៌នាអំពីទំហំរបស់វា និងទីតាំងនៃក្រុមផ្កាយ; ដូចគ្នានេះផងដែរ អំពីលោកទាំងឡាយចាប់ពី «ភូះ» និងអំពីតំបន់ក្រោមដីទាំងអស់ផង។

Verse 3

स्वायम्भुवं तथा ख्यातं मुने मन्वन्तरं मम । तदन्तराण्यहं श्रोतुमिच्छे मन्वन्तराणि वै । मन्वन्तराधिपान् देवानृषींस्तत्तनयान्नृपान् ॥

ឱ ព្រះឥសី! មន្វន្តរៈ ស្វាយម្ភូវៈ ត្រូវបានពន្យល់ដល់ខ្ញុំរួចហើយ។ ខ្ញុំប្រាថ្នាស្តាប់តាមលំដាប់អំពីមន្វន្តរៈផ្សេងៗទៀត ព្រមទាំងទេវតាអធិបតី ឥសីទាំងឡាយ ព្រះរាជបុត្រ (របស់មនុ) និងព្រះមហាក្សត្រ។

Verse 4

मार्कण्डेय उवाच मन्वन्तरं मयाख्यातं तव स्वायम्भुवं च यत् । स्वारोचिषाख्यमन्यत्तु शृणु तस्मादनन्तरम् ॥

មារកណ្ឌេយៈ បានមានព្រះវាចា៖ មន្វន្តរៈ ស្វាយម្ភូវៈ ដែលខ្ញុំបានពន្យល់ដល់អ្នក នោះបានប្រាប់រួចហើយ។ ឥឡូវ ចូរស្តាប់បន្ទាប់ពីនោះ អំពីមន្វន្តរៈមួយទៀត ដែលហៅថា ស្វារោចិសៈ។

Verse 5

कश्चिद् द्विजातिप्रवरः पुरेऽभूदरुणास्पदे । वरुणायास्तटे विप्रो रूपेणात्यश्विनावपि ॥

នៅក្នុងទីក្រុងមួយឈ្មោះ អរុណាស្បទ មានព្រះព្រាហ្មណ៍ទ្វិជៈដ៏ប្រសើរម្នាក់រស់នៅ។ នៅលើច្រាំងទន្លេ វរុណា ព្រះព្រាហ្មណ៍នោះមានរូបសម្បត្តិស្រស់ស្អាតលើសលប់ ដូចអស្វិនទាំងពីរនៅក្នុងសោភា។

Verse 6

मृदुस्वभावः सद्वृत्तो वेदवेदाङ्गपारगः । सदातिथिप्रियो रात्रावागतानां समाश्रयः ॥

គាត់មានសភាពទន់ភ្លន់ មានចរិតល្អ និងជំនាញល្អក្នុងវេទៈ និងវិទ្យាជំនួយរបស់វា។ គាត់ស្រឡាញ់ភ្ញៀវជានិច្ច ហើយផ្តល់ទីជម្រកដល់អ្នកមកដល់ ទោះបីមកនៅពេលយប់ក៏ដោយ។

Verse 7

तस्य बुद्धिरियं त्वासीदहं पश्ये वसुन्धराम् । अतिरम्यवनोद्यानां नानानगरशोभिताम् ॥

គំនិតនេះបានកើតឡើងក្នុងចិត្តគាត់៖ «សូមឲ្យខ្ញុំបានឃើញផែនដី—ដែលតុបតែងដោយព្រៃឈើ និងសួនច្បារដ៏រីករាយយ៉ាងខ្លាំង ហើយស្រស់ស្អាតដោយទីក្រុងជាច្រើន»។

Verse 8

अथागतोऽतिथिः कश्चित् कदाचित्तस्य वेश्मनि । नानौषधिप्रभावज्ञो मन्त्रविद्याविशारदः ॥

នៅកាលមួយ មានភ្ញៀវម្នាក់មកដល់ផ្ទះរបស់គាត់—ជាអ្នកដឹងអំណាចនៃឱសថស្មៅជាច្រើន និងជាអ្នកជំនាញក្នុងវិទ្យាមន្ត។

Verse 9

अभ्यर्थितस्तु तेनासौ श्रद्धापूतेन चेतसा । तस्याचख्यौ स देशांश्च रम्याणि नगराणि च ॥

ដោយសំណើររបស់គាត់ ដែលមានចិត្តបរិសុទ្ធដោយសទ្ធា បុរសនោះបានប្រាប់អំពីតំបន់នានា និងទីក្រុងដ៏រីករាយជាច្រើន។

Verse 10

वनानि नद्यः शैलांश्च पुण्याण्यायतनानि च । स ततो विस्मयाविष्टः प्राह तं द्विजसत्तमम् ॥

គាត់បានពណ៌នាព្រៃឈើ ទន្លេ ភ្នំ និងស្ថានបូជាសក្ការៈ។ បន្ទាប់មក អ្នកស្តាប់ដែលពោរពេញដោយអស្ចារ្យ បាននិយាយទៅកាន់ព្រាហ្មណ៍ដ៏ឧត្តមនោះ។

Verse 11

अनेकदेशदर्शित्वेनातिश्रमसमान्वितः । त्वं नातिवृद्धो वयसा नातिवृत्तश्च यौवनात् । कथम् अल्पेन कालेन पृथिवीमटसि द्विज ॥

អ្នកបានបង្ហាញដែនដីជាច្រើន ដូចជាដែលទទួលបន្ទុកនៃការខិតខំធំ; ទោះយ៉ាងណា អ្នកមិនចាស់ណាស់ទេ ហើយក៏មិនលើសវ័យយុវវ័យដែរ។ តើដោយរយៈពេលតិចប៉ុណ្ណេះ អ្នកដើរល្បាតលើផែនដីបានដូចម្តេច ឱ ព្រាហ្មណ៍?

Verse 12

ब्राह्मण उवाच मन्त्रौषधिप्रभावेण विप्राप्रतिहता गतिः । योजनानां सहस्रं हि दिनार्धेन व्रजाम्यहम् ॥

ព្រាហ្មណ៍បាននិយាយថា៖ ដោយអំណាចនៃមន្ត និងឱសថស្មៅ ការធ្វើដំណើររបស់ខ្ញុំមិនត្រូវរារាំងឡើយ។ ពិតប្រាកដណាស់ ខ្ញុំធ្វើដំណើរបានមួយពាន់យោជន៍ក្នុងពាក់កណ្តាលថ្ងៃ។

Verse 13

मार्कण्डेय उवाच ततः स विप्रस्तं भूयः प्रत्युवाचेदमादरात् । श्रद्धधानो वचस्तस्य ब्राह्मणस्य विपश्चितः ॥

មារកណ្ឌេយៈបានមានពាក្យថា៖ បន្ទាប់មក ព្រាហ្មណ៍នោះ (អ្នកស្តាប់) បានឆ្លើយតបម្តងទៀតដោយក្តីគោរព ដោយជឿទុកចិត្តលើពាក្យរបស់ព្រាហ្មណ៍ប្រាជ្ញានោះ។

Verse 14

मम प्रसादं भगवन् कुरु मन्त्रप्रभावजम् । द्रष्टुमेतां मम महीम् अतिवेच्छा प्रवर्तते ॥

ឱ ព្រះអង្គដ៏មានពរ សូមប្រទានព្រះគុណដែលកើតពីអំណាចមន្ត្រា; ក្តីប្រាថ្នាខ្លាំងបានកើតឡើងក្នុងខ្ញុំ ដើម្បីឃើញផែនដីនេះ។

Verse 15

प्रादात् स ब्राह्मणश्चास्मै पादलेपम् उदारधीः । अभिमन्त्रयामास दिशं तेनाख्यातां च यत्नतः ॥

ព្រាហ្មណ៍ចិត្តទូលាយនោះ បានប្រទានថ្នាំលាបជើងមួយឲ្យគាត់ ហើយបានប្រុងប្រយ័ត្នធ្វើពិធីបញ្ចូលអំណាចដោយមន្ត្រា ទៅលើទិសដែលគាត់បានចង្អុលបង្ហាញ។

Verse 16

तेनानुलिप्तपादोऽथ स द्विजो द्विजसत्तम । हिमवन्तमगाद् द्रष्टुं नानाप्रस्रवणान्वितम् ॥

បន្ទាប់មក ដោយជើងបានលាបថ្នាំនោះ ព្រាហ្មណ៍នោះបានទៅមើលហិមវត—ភ្នំហិមាល័យ—ដែលតុបតែងដោយទឹកធ្លាក់ជាច្រើន ឱ អ្នកកើតពីរដងដ៏ប្រសើរ។

Verse 17

सहस्रं योजनानां हि दिनार्धेन व्रजामि यत् । आयास्यामिति सञ्चिन्त्य तदर्धेनापरेण हि ॥

ព្រោះខ្ញុំអាចធ្វើដំណើរបានមួយពាន់យោជនៈក្នុងពាក់កណ្តាលថ្ងៃ; ដោយគិតថា ‘ខ្ញុំនឹងត្រឡប់មកវិញ’ គាត់បានគ្រោងនឹងប្រើពាក់កណ្តាលពេលដែលនៅសល់សម្រាប់ការត្រឡប់។

Verse 18

सम्प्राप्तो हिमवत्पृष्ठं नातिश्रान्ततनुर्द्विज । विचचार ततस्तत्र तुहिनाचलभूतले ॥

ឱ ព្រាហ្មណ៍! ពេលបានទៅដល់តំបន់ខ្នងភ្នំហិមវត (ហិមាល័យ) ដោយរាងកាយមិនសូវនឿយហត់ គាត់បានដើរលំហែតាមដីលើភ្នំព្រិលនោះ។

Verse 19

पादाक्रान्तेन तस्याथ तुहिनेन विलीयता । प्रक्षालितः पादलेपः परमौषधिसम्भवः ॥

បន្ទាប់មក ដោយសារព្រិលរលាយក្រោមជើងពេលគាត់ដើរជាន់ ក្រែមលាបជើងដែលធ្វើពីឱសថសម្បូរពិសេសដ៏លើសលប់ ត្រូវបានលាងចេញ។

Verse 20

ततो जडगतिः सोऽथ इतश्चेतश्च पर्यटन् । ददर्शातिमनोज्ञानि सानूनि हिमभूभृतः ॥

បន្ទាប់មក ដោយដើរយ៉ាងមិនសូវរលូន និងដូចជាខ្សោយៗ គាត់បានដើរលំហែទៅមក ហើយបានឃើញជម្រាលភ្នំព្រិលដែលស្រស់ស្អាតលើសលប់។

Verse 21

सिद्धगन्धर्वजुष्टानि किन्नराभिरतानि च । क्रीडाविहाररम्याणि देवादीनामितस्ततः ॥

នៅទីនេះទីនោះ មានដីលំហែសម្រាប់លេងកម្សាន្តដ៏រីករាយ ដែលសិទ្ធៈ និងគន្ធរវៈមកញឹកញាប់ ហើយគិន្នរៈរីករាយសប្បាយ; ជាទីកាន់កាប់របស់ទេវតា និងសត្វសេឡេស្ទ្យផ្សេងៗ។

Verse 22

दिव्याप्सरोगणशतैराकीर्णान्यवलोकयन् । नातृप्यत द्विजश्रेष्ठः प्रोद्धूतपुलको मुने ॥

ពេលបានឃើញទីកន្លែងដែលពោរពេញដោយក្រុមអប្សរាទេវីរាប់រយក្រុម ព្រាហ្មណ៍ដ៏ប្រសើរនោះមិនអាចពេញចិត្តបានទេ; សក់របស់គាត់ឈរឡើងទាំងអស់ ឱ មុនី។

Verse 23

क्वचित् प्रस्त्रवणाद् भ्रष्टजलपातमनोरमम् । प्रनृत्यच्छिखिकेकाभिरन्यतश्च निनादितम् ॥

នៅកន្លែងមួយ វាស្រស់ស្អាតដោយទឹកជ្រោះធ្លាក់ចុះពីប្រភពទឹក; នៅកន្លែងមួយទៀត វាសូរស្ទើរតែពេញដោយសម្លេងហៅរបស់ក្ងោករាំ។

Verse 24

दात्यूहकोयष्टिकाद्यैः क्वचिच्चातिमनोहरैः । पुंस्कोकिलकलालापैः श्रुतिहारिभिरन्वितम् ॥

នៅកន្លែងណាមួយ វាត្រូវបានតុបតែងដោយបក្សីស្រស់ស្អាតយ៉ាងខ្លាំង ដូចជា ដាទ្យូហៈ និង កោយស្ឋិកៈ ហើយដោយសម្លេងផ្អែមរបស់កុកគូប្រុស ដែលលួចយកត្រចៀក។

Verse 25

प्रफुल्लतरुगन्धेन वासितानिलवीजितम् । मुदा युक्तः स ददृशे हिमवन्तं महागिरिम् ॥

ដោយខ្យល់អណ្ដែតដែលក្រអូបពីក្លិនផ្ការីកនៃដើមឈើនានា គាត់—ពេញដោយសេចក្តីរីករាយ—បានឃើញហិមវត់ ភ្នំដ៏មហិមា។

Verse 26

दृष्ट्वा चैतं द्विजसुतो हिमवन्तं महाचलम् । श्वो द्रक्ष्यामिति संचित्य मतिञ्चक्रे गृहं प्रति ॥

ពេលបានឃើញហិមវត់ ភ្នំដ៏មហិមា នោះ កូនប្រុសព្រាហ្មណ៍បានគិតថា៖ «ស្អែកខ្ញុំនឹងឃើញវា (បន្ថែមទៀត)» ហើយបានបង្វែរចិត្តសម្រេចទៅរកការត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ។

Verse 27

विभ्रष्टपादलेपोऽथ चिरेण जडितक्रमः । चिन्तयामास किमिदं मयाज्ञानादनुष्ठितम् ॥

បន្ទាប់មក ពេលថ្នាំលាបជើងរបស់គាត់បានបាត់ ហើយជំហានក៏យឺតទៅក្រោយពេលយូរ គាត់បានពិចារណាថា៖ «នេះជាអ្វីដែលខ្ញុំបានធ្វើដោយអវិជ្ជា?»

Verse 28

यदि प्रलेपो नष्टो मे विलीनो हिमवारिणा । शैलोऽतिदुर्गमश्चायं दूरञ्चाहमिहागतः ॥

«បើសញ្ញាសម្គាល់របស់ខ្ញុំ (លើផ្លូវ) បានបាត់—រលាយដោយទឹកពីព្រិល—ហើយភ្នំនេះលំបាកឆ្លងកាត់យ៉ាងខ្លាំង ហើយខ្ញុំបានមកទីនេះពីចម្ងាយ…»

Verse 29

प्रयास्यामि क्रियाहानिमग्निशुश्रूषणादिकम् । कथमत्र करिष्यामि सङ्कटं महदागतम् ॥

«ខ្ញុំជិតនឹងធ្វើឲ្យខ្វះខាតធម៌កាតព្វកិច្ចដែលបានកំណត់—ដូចជា ការថែរក្សាភ្លើងបូជា និងអ្វីៗដទៃ។ តើខ្ញុំគួរធ្វើដូចម្តេចនៅទីនេះ ពេលទុក្ខធំបានមកលើខ្ញុំ?»

Verse 30

इदं रम्यमिदं रम्यमित्यस्मिन् वरपर्वते । शक्तदृष्टिरहं तृप्तिं न यास्येऽब्दशतैरपि ॥

«‘នេះរីករាយណាស់ នេះរីករាយណាស់!’—លើភ្នំដ៏ប្រសើរនេះ ភ្នែកខ្ញុំត្រូវបានទាក់ទាញជាប់; ទោះជារយឆ្នាំក៏ខ្ញុំមិនឆ្អែតចិត្តឡើយ។»

Verse 31

किन्नराणां कलालापाः समन्ताच्छ्रोत्रहारिणः । प्रफुल्लतरुगन्धान्श्च घ्राणमत्यन्तमृच्छति ॥

«ពីគ្រប់ទិស បទចម្រៀងផ្អែមល្ហែមរបស់កិន្នរា លួចយកត្រចៀក; ហើយក្លិនក្រអូបពីដើមឈើកំពុងផ្កា ឈានដល់ច្រមុះយ៉ាងខ្លាំង។»

Verse 32

सुखस्पर्शस्तथा वायुः फलानि रसवन्ति च । हरन्ति प्रसभं चेतो मनोज्ञानि सरांसि च ॥

«ខ្យល់ប៉ះស្បែកស្រួលណាស់ ផ្លែឈើមានរសជាតិពេញលេញ ហើយបឹងដ៏ស្រស់ស្អាតទាក់ទាញចិត្តឲ្យរអិលចេញទៅដោយកម្លាំង។»

Verse 33

एवं गते तु पश्येयं यदि कञ्चित् तपोनिधिम् । स ममोपदिशेन्मार्गं गमनाय गृhaं प्रति ॥

«បើតាមស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ន ប្រសិនបើខ្ញុំអាចបានឃើញអ្នកសន្យាសីលដ៏មហិមា មួយដូចជាគោដ្ឋាននៃតបៈ នោះគាត់នឹងបង្រៀនខ្ញុំអំពីមាគ៌ាដើម្បីត្រឡប់ទៅលំនៅដើមវិញ»។

Verse 34

मार्कण्डेय उवाच स एवम् चिन्तयन् विप्रो बभ्राम च हिमाचले । भ्रष्टपादौषधिबलो वैक्लवं परमं गतः ॥

«មារកណ្ឌេយៈបាននិយាយ៖ ខណៈគិតដូច្នេះ ព្រាហ្មណ៍នោះបានដើរលំហែតាមភ្នំហិមាល័យ; ពេលអស់កម្លាំងដែលបានពីឱសថជើង (រុក្ខជាតិឱសថ) គាត់បានធ្លាក់ចូលសភាពអស់សង្ឃឹមយ៉ាងខ្លាំង»។

Verse 35

तं ददर्श भ्रमन्तञ्च मुनिश्रेष्ठं वरूथिनी । वराप्सरा महाभागा मौलेया रूपशालिनी ॥

«វរុធីនីបានឃើញគាត់កំពុងដើរលំហែ—ឥសីដ៏ឧត្តម។ នាងជាអប្សរាសមានកិត្តិយស សំណាងល្អបំផុត ជាមៅលេយា (វង្សមៅលេយា) និងពោរពេញដោយសម្រស់»។

Verse 36

तस्मिन् दृष्टे ततः साभूद् द्विजवर्ये वरूथिनी । मदनाकृष्टहृदया सानुरागा हि तत्क्षणात् ॥

«ពេលនាងឃើញគាត់ វរុធីនីចំពោះព្រាហ្មណ៍ដ៏ឧត្តមនោះ បានពោរពេញដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ភ្លាមៗ—បេះដូងនាងត្រូវកាមៈទាញយក»។

Verse 37

चिन्तयामास को न्वेष रमणीयतमाकृतिः । सफलं मे भवेञ्जन्म यदि मां नावमन्यते ॥

«នាងបានគិតថា៖ ‘តើអ្នកនេះជានរណា ដែលមានរូបរាងគួរឱ្យស្រឡាញ់យ៉ាងលើសលប់? កំណើតរបស់ខ្ញុំនឹងបានបំពេញ ប្រសិនបើគាត់មិនមើលងាយខ្ញុំ’»។

Verse 38

अहोऽस्य रूपमाधुर्यमहोऽस्य ललिता गतिः । अहो गम्भीरता दृष्टेः कुतोऽस्य सदृशो भुवि ॥

«អា! សោភ័ណភាពរបស់គាត់ផ្អែមល្ហែមប៉ុណ្ណា! អា! ជំហានដើររបស់គាត់ស្រស់ស្អាតប៉ុណ្ណា! អា! ភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃទស្សនៈរបស់គាត់ជ្រាលជ្រៅប៉ុណ្ណា! លើផែនដីនេះ មានអ្នកណាដូចគាត់ទៀត?»

Verse 39

दृष्टा देवास्तथा दैत्याḥ सिद्धगन्धर्वपन्नगाः । कथमेकोऽपि नास्त्यस्य तुल्यरूपो महात्मनः ॥

«ខ្ញុំបានឃើញទេវតា ហើយក៏បានឃើញដៃត្យ សិទ្ធៈ គន្ធರ್ವ និងនាគផងដែរ—ហេតុអ្វីបានជា មិនមានសូម្បីតែម្នាក់ណា ដែលមានរូបសម្បត្តិស្មើនឹងមហាត្មានេះ?»

Verse 40

यथाहमस्मिन्मय्येष सानुरागस्तथा यदि । भवेदत्र मया कार्यस्तत्कृतः पुण्यसञ्चयः ॥

«បើគាត់មានមេត្តាស្រឡាញ់ចំពោះខ្ញុំ ដូចដែលខ្ញុំមានចំពោះគាត់ នោះខ្ញុំនឹងមានកិច្ចការមួយត្រូវធ្វើនៅទីនេះ; ដោយហេតុនោះ បុណ្យកុសលនឹងត្រូវសន្សំសំចៃកើនឡើង»

Verse 41

यद्येष मयि सुस्निग्धां दृष्टिमद्य निपातयेत् । कृतपुण्या न मत्तोऽन्या त्रैलोक्ये वनिता ततः ॥

«បើថ្ងៃនេះ គាត់បោះទស្សនៈមេត្តាស្រឡាញ់យ៉ាងខ្លាំងមកលើខ្ញុំ នោះក្នុងលោកទាំងបី នឹងមិនមានស្ត្រីណាមានបុណ្យកុសលលើសខ្ញុំឡើយ»

Verse 42

मार्कण्डेय उवाच एवम् सञ्चिन्तयन्ती सा दिव्ययोषित् स्मरातुरा । आत्मानं दर्शयामास कमनीयतराकृतिम् ॥

មារកណ្ឌេយៈបាននិយាយថា៖ «ដូច្នេះគិតទៅ នារីទេវីនោះ—ដែលរងទុក្ខដោយកាមតណ្ហា—បានបង្ហាញខ្លួន ហើយសន្មត់យករូបរាងដែលទាក់ទាញជាងមុន»

Verse 43

तां तु दृष्ट्वा द्विजसुतश्चारुरूपां वरूथिनीम् । सोपचारं समागम्य वाक्यमेतदुवाच ह ॥

ប៉ុន្តែពេលបានឃើញនាង—វរុធីនី មានរូបសោភា—កូនប្រុសព្រាហ្មណ៍បានចូលទៅជិតដោយគោរពតាមពិធី ហើយនិយាយពាក្យទាំងនេះ។

Verse 44

का त्वं कमलगर्भाभे कस्य किं वानुतिष्ठसि । ब्राह्मणोऽहमिहायातो नगरादरुणास्पदात् ॥

«អ្នកជានរណា ឱ នាងដែលមានទ្រូងដូចផ្កាឈូក? អ្នកជារបស់អ្នកណា ហើយកំពុងធ្វើអ្វី? ខ្ញុំជាព្រាហ្មណ៍ មកទីនេះពីទីក្រុងឈ្មោះ អរុណាស្បទា»។

Verse 45

पादलेपोऽत्र मे ध्वस्तो विलीनो हिमवारिणा । यस्यानुभावादत्राहमागतो मदिरेक्षणे ॥

«នៅទីនេះ ថ្នាំលាបជើងរបស់ខ្ញុំបានខូច—រលាយដោយទឹកត្រជាក់។ ដោយអំណាចឥទ្ធិពលរបស់អ្នកណា ខ្ញុំបានមកដល់ទីនេះ ឱ នាងភ្នែកដូចស្រា?»

Verse 46

वरूथिन्युवाच मौलेयाहं महाभागा नाम्ना ख्याता वरूथिनी । विचरामि सदैवात्र रमणीये महाचले ॥

វរុធីនីបាននិយាយថា៖ «ឱ អ្នកមានភាគល្អ ខ្ញុំគឺ ម៉ៅលេយា; ខ្ញុំល្បីដោយនាម វរុធីនី។ ខ្ញុំតែងតែដើរលំហែទីនេះ លើភ្នំធំដ៏រីករាយនេះ»។

Verse 47

साहं त्वद्दर्शनाद्विप्र कामवक्तव्यताङ्गता । प्रशाधि यन्मया कार्यं त्वदधीनास्मि साम्प्रतम् ॥

«ហើយខ្ញុំ—ពេលបានឃើញអ្នក ឱ ព្រាហ្មណ៍—ត្រូវបានក្តីប្រាថ្នាជំរុញឲ្យនិយាយ។ សូមបញ្ជាអ្វីដែលខ្ញុំត្រូវធ្វើ; ឥឡូវនេះ ខ្ញុំស្ថិតក្រោមការណែនាំរបស់អ្នក»។

Verse 48

ब्राह्मण उवाच येनोपायेन गच्छेयं निजगेहं शुचिस्मिते । तन्ममाचक्ष्व कल्याणि हानिर्नोऽखिलकर्मणाम् ॥

ព្រះព្រាហ្មណ៍បានទូលថា៖ «ដោយវិធីណា ខ្ញុំអាចត្រឡប់ទៅផ្ទះរបស់ខ្ញុំបាន ឱ នាងញញឹមស្រស់? សូមប្រាប់ខ្ញុំ ឱ នារីមង្គល ដើម្បីឲ្យពិធីកិច្ច និងធម៌កាតព្វកិច្ចទាំងមូលរបស់ខ្ញុំ មិនខាតបង់ឡើយ»។

Verse 49

नित्यनैमित्तिकानान्तु महाहानिर्द्विजन्मनः । भवत्यतस्त्वं हे भद्रे ! मामुद्धर हिमालयात् ॥

«សម្រាប់បុរសទ្វិជៈ ការខាតបង់ធំមែនទែនកើតឡើង ពេលមិនអនុវត្តពិធីប្រចាំថ្ងៃ និងពិធីតាមកាលៈទេសៈ។ ដូច្នេះ ឱ នារីមានព្រះគុណ សូមសង្គ្រោះខ្ញុំពីភ្នំហិមាល័យ»។

Verse 50

प्रशस्यते न प्रवासो ब्राह्मणानां कदाचम । अपराद्धं न मे भीरु देशदर्शनकौतुकम् ॥

«ការធ្វើដំណើរល្បាត ឬរស់នៅឆ្ងាយពីទីកន្លែងសមរម្យ មិនដែលត្រូវបានសរសើរសម្រាប់ព្រាហ្មណ៍ឡើយ។ ឱ នាងខ្មាស់អៀន ខ្ញុំមិនបានប្រព្រឹត្តកំហុសទេ—នេះគ្រាន់តែជាការចង់ដឹងចង់ឃើញដែនដីផ្សេងៗប៉ុណ្ណោះ»។

Verse 51

सतो गृहे द्विजाग्र्यस्य निष्पत्तिः सर्वकर्मणाम् । नित्यनैमित्तिकानाञ्च हानिरेवं प्रवासिनः ॥

«នៅក្នុងផ្ទះរបស់បុរសទ្វិជៈល្អ និងជាអ្នកដ៏ប្រសើរ កាតព្វកិច្ចទាំងអស់សម្រេចបានត្រឹមត្រូវ; តែសម្រាប់អ្នករស់នៅឆ្ងាយ ដូច្នេះពិធីប្រចាំថ្ងៃ និងពិធីតាមកាលៈទេសៈក៏ខាតបង់»។

Verse 52

सा त्वं किं बहुनोक्तेन तथा कुरु यशस्विनि । यथा नास्तं गते सूर्ये पश्यामि निजमालयम् ॥

«ដូច្នេះ—ពាក្យច្រើនមានប្រយោជន៍អ្វី? សូមធ្វើដូចនេះ ឱ នារីដ៏រុងរឿង ដើម្បីឲ្យមុនព្រះអាទិត្យលិច ខ្ញុំអាចឃើញលំនៅរបស់ខ្ញុំ»។

Verse 53

वरूथिन्युवाच मैवं ब्रूहि महाभाग ! मा भूtsa दिवसॊ मम । मां परित्यज्य यत्र त्वं निजगेहमुपैष्यसि ॥

វរុធីនីបាននិយាយថា៖ «កុំមានពាក្យដូច្នោះឡើយ ឱ អ្នកមានភាគល្អ។ សូមកុំឲ្យថ្ងៃនោះមកដល់សម្រាប់ខ្ញុំ—ថ្ងៃដែលអ្នកបោះបង់ខ្ញុំ ហើយទៅកាន់គេហដ្ឋានរបស់អ្នក»។

Verse 54

अहो रम्यतरः स्वर्गो न यतो द्विजनन्दन । अतो वयं परित्यज्य तिष्ठामोऽत्र सुरालयम् ॥

«អា! មិនមានស្វರ್ಗណាមួយរីករាយលើសពីនេះទេ ឱ អ្នកជាទីរីករាយរបស់អ្នកទ្វិជ។ ដូច្នេះយើងនឹងបោះបង់គំនិតនោះ ហើយស្នាក់នៅទីនេះ ក្នុងលំនៅដ្ឋានទេវភាពនេះ»។

Verse 55

स त्वं सह मया कान्त ! कान्तेऽत्र तुहिनाचले । रममाणो न मर्त्यानां बान्धवानां स्मरिष्यसि ॥

«ហើយអ្នកជាទីស្រឡាញ់—ស្នាក់នៅទីនេះជាមួយខ្ញុំ លើភ្នំព្រិលនេះ—ដោយរីករាយលេងសប្បាយ អ្នកនឹងមិននឹកចាំសាច់ញាតិមនុស្សលោករបស់អ្នកទេ»។

Verse 56

स्रजो वस्त्राण्यलङ्कारान् भोगभोज्यानुलेपनम् । दास्याम्यत्र तथाहन्ते स्मरेण वशगा हृता ॥

«កម្រងផ្កា សម្លៀកបំពាក់ គ្រឿងអលង្ការ ភោគសុខ អាហារ និងប្រេងលាប—ខ្ញុំនឹងផ្តល់ឲ្យអ្នកទាំងអស់នេះនៅទីនេះ។ អាលាស! ខ្ញុំត្រូវកាមទេវៈចាប់ចិត្ត ហើយនាំឲ្យស្ថិតក្រោមអំណាច»។

Verse 57

वीणावेणुस्वनं गीतं किन्नराणां मनोरमम् । अङ्गाह्लादकरो वायुरुष्णान्नमुदकं शुचि ॥

«សំឡេងវីណា និងខ្លុយត៍ បទចម្រៀងពិរោះរបស់កិន្នរា; ខ្យល់អម្រិតដែលធ្វើឲ្យអវយវៈរីករាយ; អាហារក្តៅ និងទឹកសុទ្ធ (មាននៅទីនេះ)»។

Verse 58

मनॊभिलषिता शय्या सुगन्धमनुलेपनम् । इहासतो महाभाग गृहे किं ते निजे 'धिकम् ॥

«នៅទីនេះមានគ្រែដូចចិត្តអ្នកប្រាថ្នា និងប្រេងក្រអូបសម្រាប់លាបរាងកាយ។ ឱ អ្នកមានគុណធម៌ ខណៈអ្នកស្នាក់នៅទីនេះ តើនៅក្នុងផ្ទះរបស់អ្នកឯងមានអ្វីធំជាងនេះទៀត?»

Verse 59

इहासतो नैव जरा कदाचित्ते भविष्यति । त्रिदशानामियं भूमिर्यौवनोपचयप्रदा ॥

«សម្រាប់អ្នកដែលស្នាក់នៅទីនេះ ភាពចាស់មិនកើតឡើងនៅពេលណាមួយឡើយ។ នេះជាដែនដីរបស់ទេវតា ជាទីកន្លែងដែលផ្តល់ការកើនឡើងនៃយុវវ័យ»

Verse 60

इत्युक्त्वा सानुरागा सा सहसा कमलेक्षणा । आलिलिङ्ग प्रसीदेति वदन्ती कलमुन्मनाः ॥

«នាង—ពោរពេញដោយការចងចិត្ត ភ្នែកដូចផ្កាឈូក—និយាយដូច្នេះហើយ ក៏ភ្លាមៗឱបគាត់ ទាំងនិយាយស្រាលៗថា ‘សូមព្រះអង្គពេញចិត្ត’ ដោយចិត្តរបស់នាងរំខានដោយក្តីប្រាថ្នា»

Verse 61

ब्राह्मण उवाच मा मां स्प्राक्षीर्व्रजान्यत्र दुष्टे यः सदृशस्तव । मयान्यथा याचिता त्वमन्यथैवाप्युपैषि माम् ॥

ព្រះព្រាហ្មណៈបាននិយាយថា៖ «កុំប៉ះខ្ញុំឡើយ។ ចូរទៅកន្លែងផ្សេង ឱ អ្នកអាក្រក់ ព្រោះអ្នកដូចអ្នកនេះជាមនុស្សទាបថោក។ ទោះខ្ញុំសួរអ្នកតាមរបៀបមួយ ក៏អ្នកមកជិតខ្ញុំតាមរបៀបផ្សេងទៀត»

Verse 62

सायं प्रातरहुतं हव्यं लोकान् यच्छति शाश्वतान् । त्रैलोक्यमेतदखिलं मूढे इव्ये प्रतिष्ठितम् ॥

«ការបូជាអគ្គិ (ហោម) ដែលថ្វាយព្រឹក និងល្ងាច ផ្តល់លោកធម៌អស់កល្បជានិច្ច (ស្ថានសួគ៌)។ ពិតប្រាកដណាស់ លោកទាំងបីទាំងមូលនេះត្រូវបានបង្កើតឲ្យឈរលើវានោះ—តែអ្នកនៅទីនេះដូចជាមានមោហៈ»

Verse 63

वरूथिन्युवाच किं ते नाहं प्रिया विप्र ! रमणीयो न किं गिरिः । गन्धर्वान् किन्नरादींश्च त्यक्त्वाभीष्टो हि कस्तव ॥

វរុថិនីបាននិយាយថា៖ «តើមានអ្វីកើតឡើងចំពោះអ្នក—តើខ្ញុំមិនជាទីស្រឡាញ់របស់អ្នកទេឬ ព្រះព្រាហ្មណ៍? តើភ្នំនេះមិនរីករាយទេឬ? បោះបង់គន្ធរវៈ កិន្នរៈ និងអ្នកដទៃទៀតហើយ តើអ្នកប្រាថ្នាអ្នកណាទៀត?»

Verse 64

निजमालयमप्यस्माद्भवान् यास्यत्यसंशयम् । स्वल्पकालं मया सार्धं भुङ्क्ष्व भोगान् सुदुर्लभान् ॥

«ពីទីនេះផងដែរ អ្នកនឹងចាកទៅកាន់លំនៅដ្ឋានរបស់អ្នកជាក់ជាមិនខាន (នៅទីបំផុត)។ ដូច្នេះ សូមរីករាយជាមួយខ្ញុំមួយរយៈខ្លី ក្នុងសុខសាន្តដែលពិបាករកបានយ៉ាងខ្លាំង»។

Verse 66

ब्राह्मण उवाच अष्टावात्मगुणा ये हि तेषामादौ दया द्विज । तां करोṣi कथं न त्वं मयि सद्धर्मपालक ॥

ព្រះព្រាហ្មណ៍បាននិយាយថា៖ «ក្នុងគុណធម៌ប្រាំបីនៃអាត្មា ករុណាជាគុណធម៌ដ៏លើសលប់បំផុត ឱ ព្រះទ្វិជៈ។ ហេតុអ្វីបានជាអ្នកមិនបង្ហាញករុណានោះចំពោះខ្ញុំ—អ្នកដែលអះអាងថារក្សាទុកធម្មៈពិត?»

Verse 67

त्वद्विमुक्ता न जीवामि तथा प्रीतिमती त्वयि । नैतद्वदाम्यहं मिथ्या प्रसीद कुलनन्दन ॥

«បើខ្ញុំបែកចេញពីអ្នក ខ្ញុំនឹងមិនរស់ទេ; សេចក្តីស្រឡាញ់របស់ខ្ញុំចំពោះអ្នកមានដូច្នេះ។ ខ្ញុំមិននិយាយកុហកទេ—សូមមេត្តា ឱ កិត្តិយសនៃវង្សត្រកូលរបស់អ្នក»។

Verse 68

ब्राह्मण उवाच यदि प्रीतिमती सत्यं नोपचाराद्ब्रवीषि माम् । तदुपायं समाचक्ष्व येन यामि स्वमालयम् ॥

ព្រះព្រាហ្មណ៍បាននិយាយថា៖ «បើសេចក្តីស្រឡាញ់របស់អ្នកពិតជាស្មោះត្រង់ ហើយអ្នកមិននិយាយជាយុទ្ធល្បិចប៉ុណ្ណោះទេ នោះសូមប្រាប់ខ្ញុំពីមធ្យោបាយដែលខ្ញុំអាចទៅកាន់លំនៅដ្ឋានរបស់ខ្ញុំបាន»។

Verse 69

वरूथिन्युवाच निजमालयमप्यस्माद्भवान् यास्यत्यसंशयम् । स्वल्पकालं मया सार्धं भुङ्क्ष्व भोगान् सुदुर्लभान् ॥

វរុថិនីបាននិយាយថា៖ «ទោះបីនៅទីនេះក៏ដោយ អ្នកនឹងទៅដល់លំនៅដើមរបស់ខ្លួនជាក់ជាមិនខាន។ ដូច្នេះ សូមរីករាយជាមួយខ្ញុំមួយរយៈខ្លី ក្នុងសុខសម្បត្តិដែលរកបានយ៉ាងកម្រណាស់»។

Verse 70

ब्राह्मण उवाच न भोगार्थाय विप्राणां शस्यते हि वरूथिनि । इह क्लेशाय विप्राणां चेष्टा प्रेत्याफलप्रदा ॥

ព្រាហ្មណៈបាននិយាយថា៖ «សម្រាប់ព្រាហ្មណៈ ការខិតខំដើម្បីសុខកាមមិនត្រូវបានសរសើរទេ ឱ វរុថិនី។ ការខិតខំរបស់ពួកគេគឺសម្រាប់ទុក្ខលំបាកនៅទីនេះ ហើយផ្លែផលនោះទទួលបានក្រោយស្លាប់»។

Verse 71

वरूथिन्युवाच सन्त्राणं म्रियमाणायाः मम कृत्वा परत्र ते । पुण्यस्यैव फलं भावि भोगाश्चान्यत्र जन्मनि ॥

វរុថិនីបាននិយាយថា៖ «បើអ្នកសង្គ្រោះខ្ញុំ ខណៈខ្ញុំកំពុងស្លាប់ នោះសម្រាប់អ្នកនៅលោកក្រោយ នឹងមានផលនៃបុណ្យ—ហើយក៏មានការរីករាយក្នុងកំណើតមួយផ្សេងទៀតផងដែរ»។

Verse 72

एवं च द्वयमप्यत्र तवोपचयकारणम् । प्रत्याख्यानादहं मृत्युः त्वञ्च पापमवाप्स्यसि ॥

«ដូច្នេះ លទ្ធផលទាំងពីរនៅទីនេះ សុទ្ធតែជាមូលហេតុនៃ ‘ការទទួលបាន’ របស់អ្នក៖ បើអ្នកបដិសេធខ្ញុំ ខ្ញុំនឹងស្លាប់—ហើយអ្នកនឹងទទួលបាប»។

Verse 73

ब्राह्मण उवाच परस्त्रियां नाभिलषेदित्युगुर्गुरवो मम । तेन त्वां नाभिवाञ्छामि कामं विलप शुष्य वा ॥

ព្រាហ្មណៈបាននិយាយថា៖ «គ្រូរបស់ខ្ញុំបានប្រកាសថា ‘មិនគួរប្រាថ្នាប្រពន្ធរបស់បុរសដទៃ’។ ដូច្នេះ ខ្ញុំមិនប្រាថ្នាអ្នកទេ។ អ្នកអាចយំតាមចិត្ត ឬស្ងួតស្លេកទៅក៏បាន»។

Verse 74

मार्कण्डेय उवाच इत्युक्त्वा स महाभागः स्पृष्ट्वापः प्रयतः शुचिः । प्राहेदं प्रणिपत्याग्निं गार्हपत्यं उपांशुना ॥

មារកណ្ឌេយៈបាននិយាយថា៖ បន្ទាប់ពីនិយាយដូច្នោះ បុរសមានសំណាងនោះ—បានប៉ះទឹក ដើម្បីសម្រួលចិត្ត និងសម្អាតខ្លួន—បានកោតគោរពចំពោះភ្លើងគ្រួសារ (គារហបត្យ) ហើយនិយាយស្រាលៗដូចតទៅ។

Verse 75

भगवन्! गार्हपत्याग्ने योनिस्त्वं सर्वकर्मणाम् । त्वत्त आहवनीयोऽग्निर्दक्षिणाग्निश्च नान्यतः ॥

«ឱ ភ្លើងគារហបត្យដ៏ព្រះគុណ! អ្នកជាគ្រាប់ពោះ/ប្រភពនៃពិធីទាំងអស់។ ពីអ្នកកើតមានភ្លើងអាហវនីយ និងភ្លើងទក្ខិណ—មិនមែនពីទីណាផ្សេងឡើយ»។

Verse 76

युष्मदाप्यायनाद् देवा वृष्टिशस्यादिहेतवः । भवन्ति शस्यादखिलं जगद्भवति नान्यतः ॥

«ដោយការចិញ្ចឹមរបស់អ្នក ព្រះទេវតាទាំងឡាយក្លាយជាមូលហេតុនៃភ្លៀង ដំណាំ និងអ្វីៗដូច្នោះ។ ពីដំណាំ ពិភពលោកទាំងមូលរស់នៅ—មិនមែនដោយវិធីផ្សេងទេ»។

Verse 77

एवं त्वत्तो भवत्येतद्येन सत्येन वै जगत् । तथाहमद्य स्वं गेहं पश्येयं सति भास्करे ॥

«ដូច្នេះ ពីអ្នកកើតមានអ្វីដែលធ្វើឲ្យពិភពលោកមានស្ថិតិដោយពិត។ ដោយសេចក្តីពិតនោះឯង សូមឲ្យខ្ញុំថ្ងៃនេះបានឃើញផ្ទះរបស់ខ្ញុំ ខណៈព្រះអាទិត្យនៅតែភ្លឺ»។

Verse 78

यथा वै वैदिकं कर्म स्वकाले नोज्झितं मया । तेन सत्येन पश्येयं गृहस्थोऽद्य दिवाकरम् ॥

«ព្រោះខ្ញុំមិនបានមើលរំលងកាតព្វកិច្ចវេទិកនៅពេលសមរម្យទេ ដោយសេចក្តីពិតនោះ សូមឲ្យខ្ញុំ—ទោះជាគ្រួសារីក៏ដោយ—បានឃើញព្រះអាទិត្យថ្ងៃនេះ»។

Verse 79

यथा च न परद्रव्ये परदारे च मे मतिः । कदाचित् साभिलाषाभूत्तथैतत् सिद्धिमेतु मे ॥

ដូចដែលចិត្តរបស់ខ្ញុំ មិនដែលលំអៀងដោយក្តីប្រាថ្នា ទៅលើទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកដទៃ ឬភរិយារបស់អ្នកដទៃ នៅពេលណាមួយឡើយ ដូច្នេះ សូមឲ្យសច្ចវាចា/សេចក្តីបំណងនេះ សម្រេចផលសម្រាប់ខ្ញុំ។

Frequently Asked Questions

The chapter tests dharmic steadfastness under extraordinary temptation: whether a householder-Brahmin should abandon nitya-naimittika Vedic duties and moral restraint for svarga-like pleasures. The narrative resolves in favor of ritual continuity, avoidance of parastrī, and satya (truth) as a performative, protective principle.

It functions as a hinge: after Krauṣṭuki requests the remaining Manvantaras and their rulers, Markandeya announces the Svārociṣa Manvantara as the next to be heard. The embedded upākhyāna then supplies an ethical-ritual exemplum consistent with Manvantara discourse—how dharma is preserved across cosmic administrations.

The chapter foregrounds the gṛhastha-Brahmin institutional dharma—especially the Gārhapatya fire as the generative center of śrauta/vaidika ritual and the maintenance of nitya-naimittika obligations. This emphasis frames household rite as cosmically consequential and portrays deviation (through prolonged pravāsa or sensual distraction) as a threat to both personal merit and social-ritual order.