Adhyaya 40

Verse 1

अर्जुन उवाच । महाकालस्त्वसौ कश्च कथं सिद्धिमुपागतः । अस्मिंस्तीर्थे मुनिश्रेष्ठ महदाश्चर्य मत्र मे

Arjuna thưa: “Mahākāla ấy là ai, và bằng cách nào Ngài đạt đến sự viên mãn (siddhi)? Ôi bậc hiền thánh tối thượng, tại thánh độ này lòng kinh ngạc của con thật lớn lao.”

Verse 2

सर्वमेतत्समाख्याहि श्रद्दधानाय पृच्छते

“Xin hãy thuật lại trọn vẹn mọi điều ấy cho con, vì con hỏi với lòng tín thành.”

Verse 3

नारद उवाच । नमस्कृत्य महाकालं वरदं स्थाणुमव्ययम् । शक्तितश्चरितं तस्य वक्ष्ये पांडुकुलोद्वह

Nārada thưa: “Sau khi đảnh lễ Mahākāla—Đấng ban ân, Chúa Tể kiên trụ, bất hoại—con sẽ kể lại các hạnh nghiệp của Ngài theo khả năng của con, hỡi bậc kiệt xuất của dòng Pāṇḍu.”

Verse 4

वाराणस्यां पुरि पुरा बभूव जपतां वरः । रुद्रजापी महाभागो मांटिर्नाम महायशाः

Thuở xưa, tại thành Vārāṇasī có một bậc hành giả trì tụng japa bậc nhất—phúc hậu và lừng danh—tên là Māṃṭi, chuyên tâm trì niệm Rudra.

Verse 5

तस्यापुत्रस्य पुत्रार्थे रुद्रान्संजपतः किल । गतं वर्षशतं तुष्टस्ततस्तं प्राह शंकरः

Vì không có con trai, người ta kể rằng ông đã chuyên cần trì tụng Rudra để cầu tự. Khi tròn một trăm năm, Śaṅkara hoan hỷ liền phán bảo ông.

Verse 6

मांटे तव सुतो धीमान्मत्प्रभावपराक्रमः । वंशस्य तव सर्वस्य समुद्धर्ता भविष्यति

Hỡi Māṃṭi, ngươi sẽ có một người con trai trí tuệ, dũng mãnh nhờ chính uy lực của Ta; người ấy sẽ trở thành bậc cứu độ và nâng đỡ toàn thể dòng tộc của ngươi.

Verse 7

इति श्रुत्वा रुद्रवचो मांटिर्हर्षं परं गतः । ततः काले कियन्मात्रे पत्नी मांटेर्महात्मनः

Nghe lời của Rudra, Māṃṭi tràn ngập niềm hoan hỷ tối thượng. Rồi theo thời gian trôi qua, người vợ của bậc đại tâm ấy, Māṃṭi…

Verse 8

दधार गर्भं चटिका तपोमूर्तिधरा यथा । तस्य गर्भस्य वर्षाणि चत्वारि किल संययुः

Caṭikā thụ thai, như thể mang trong mình chính hình thể của khổ hạnh. Người ta nói rằng thai ấy kéo dài trọn bốn năm.

Verse 9

न पुनर्मातुरुदरंत्यक्त्वा निर्गच्छते बहिः । ततो मांटिरुपामंत्र्य सामभिस्तमवोचत

Nhưng dù đã rời khỏi bụng mẹ, đứa trẻ vẫn chưa ra ngoài. Bấy giờ Māṃṭi tiến đến, trang nghiêm xướng tụng các khúc Sāman mà thưa với con.

Verse 10

वत्स सामान्यपुत्रोऽपि पित्रोः सुखकरः सदा । शुद्धायां मातरी भवोमत्तः किं पीडयस्यलम्

Hỡi con yêu, dẫu chỉ là một người con bình thường cũng luôn đem lại niềm vui cho cha mẹ. Khi mẹ đã thanh tịnh, cớ sao con còn hành hạ mẹ đến thế từ bên trong?

Verse 11

वत्स मानुष्यवासस्य स्पृहा तुभ्यं कथं न हि । यत्र धर्मार्थकामानां मोक्षस्यापि च संततिः

Hỡi con, sao con lại không khao khát được sống làm người—nơi có thể tiếp nối và thành tựu dharma, artha, kāma, và cả mokṣa nữa?

Verse 12

कदामनुष्या जायेम पूजा यत्र महाफला । पितॄणां देवतानां च नानाधर्माश्च यत्र हि

Bao giờ chúng ta được sinh làm người, nơi việc thờ phụng đem lại quả báo lớn—nơi có thể dâng cúng tổ tiên (pitṛ) và chư thiên, và thực hành muôn hình thức dharma?

Verse 13

इति भूतानि शोचंति नानायोनिगतान्यपि । तत्त्वं मानुष्यमतुलं स्पृहणीयं दिवौकसाम् । अनादृत्य कथं ब्रूहि स्थितश्चोदर एव च

Vì thế, các hữu tình—dù sinh trong muôn loài—đều than khóc: “Sự thật là thân người vô song, đến chư thiên cũng ước ao. Thế mà ngươi lại xem thường—hãy nói, sao còn ở mãi trong bụng mẹ?”

Verse 14

गर्भ उवाच । तात जानाम्यहं सर्वमेतत्परम दुर्लभम् । किं तु बिभेमि चातिमात्रं कालमार्गस्य नित्यशः

Bào thai thưa: “Thưa cha, con biết tất cả điều ấy—thật vô cùng hiếm có. Nhưng con luôn sợ hãi tột độ trước con đường của Thời gian (kāla).”

Verse 15

द्वौ मार्गौ किल वेदेषु प्रोक्तौ कालोऽर्चिरेव च । अर्चिषा मोक्षमायांति कालमार्गेण कर्मणि

Quả thật, trong Veda nói có hai con đường: con đường của Thời gian (kāla) và con đường của Ánh sáng (arci). Theo Ánh sáng thì đến giải thoát (mokṣa); theo Thời gian thì trở lại nghiệp hành (karma).

Verse 16

स्वर्गे वा नरके वापि कालमार्गगतो ह्ययम् । न शर्म लभते क्वापि व्याधविद्धमृगो यथा

Dù ở cõi trời hay địa ngục, kẻ đã bước vào con đường của Thời Gian chẳng tìm được an lạc nơi nào—như con nai bị mũi tên thợ săn xuyên trúng.

Verse 17

तस्यैव हेतोः प्रयतेत्कोविदो यन्न दुःखवित् । कालेन घोररुपेण गंभीरेण समाहितः

Chính vì thế, bậc trí—người không muốn trở thành kẻ am tường khổ đau—phải tinh tấn nỗ lực, luôn nhiếp tâm quán niệm Thời Gian trong hình tướng ghê gớm và sâu thẳm khôn dò.

Verse 18

तच्चेन्मम मनस्तात नानादोषैर्न मोह्यते । ततोऽहं दुर्लभं जन्म मानुष्यं शीघ्रमाप्नुयाम्

Nếu tâm con, ôi cha kính yêu, không bị mê hoặc bởi muôn điều lỗi lầm, thì xin cho con mau được thọ lấy thân người—một kiếp sinh hiếm có.

Verse 19

ततस्तस्य पिता पार्थ कांदिशीको महेश्वरम् । जगाम शरणं देवं त्राहित्राहि महेश्वर

Bấy giờ, hỡi hậu duệ của Pṛthā, cha của người ấy là Kāṃdiśīka liền đến nương tựa nơi Maheśvara, bậc Thần linh, kêu van: “Cứu độ! Cứu độ! Ôi Maheśvara!”

Verse 20

त्वां विना कोऽपरो देव पुत्रस्याभीष्टदोऽस्ति मे । त्वयैव दत्तस्त्वं चामुं जन्म प्रापय मे सुतम्

Ôi Thượng Đế, ngoài Ngài ra còn ai có thể ban cho con trai tôi điều nó ước nguyện? Chính Ngài đã ban nó cho tôi; vậy xin chính Ngài đưa con tôi được an ổn thọ sinh trong cõi đời này.

Verse 21

ततस्तस्यातिभक्त्यासौ प्राह तुष्टो महेश्वरः । विभूतीः स्वाधर्मज्ञानवैराग्यैश्वर्यमेव च

Bấy giờ, Maheśvara hoan hỷ trước lòng sùng kính mãnh liệt ấy, liền phán truyền ban cho các Vibhūti—những thần lực—cùng với tri kiến về chính pháp (dharma) của mình, tâm ly tham (vairāgya) và phú quý quyền uy chân thật.

Verse 22

विपरीतश्च शीघ्रं भो मांटिपुत्रः प्रबोध्यताम् । ततस्ता द्योतयंत्यश्च विभूत्यो गर्भमूचिंरे

“Xin cho con trai của Māṃṭi mau được đánh thức, bạch Đấng Tối Thượng, và xin cho nghịch cảnh được đảo chuyển!” Rồi các Vibhūti rực sáng ấy tỏa quang và cất lời hướng vào bào thai.

Verse 23

महामते मांडिपुत्र न धार्यं ते भयं हृदि । चत्वारस्त्वां हि धर्माद्या मनस्त्यक्ष्यामहे न ते

“Hỡi người con của Māṃḍi, bậc tâm trí cao quý, chớ ôm giữ sợ hãi trong lòng. Vì chúng ta bốn vị—khởi đầu là Dharma—sẽ không rời bỏ tâm chí của ngươi.”

Verse 24

ततोऽपरास्त्वधर्माद्याः प्रोचुर्नैव तथा वयम् । भविष्यामो मनस्तुभ्यमस्मत्तव भयं न हि

Bấy giờ những kẻ khác—khởi đầu là Adharma—nói: “Không phải vậy; chúng ta cũng sẽ bám vào tâm ngươi. Chính từ chúng ta, nỗi sợ hẳn sẽ sinh khởi cho ngươi.”

Verse 25

इत्युक्ते स विभूतीभिः शीघ्रमेव कुमारकः । निःससार बहिर्जातश्चकंपेतिरुरोद च

Khi các Vibhūti nói như vậy, đứa bé liền mau chóng chào đời—ra khỏi bụng mẹ—rồi run rẩy và bật khóc.

Verse 26

ततो विभूतयः प्राहुर्मांटे तव सुतस्त्वसौ । अद्यापि कालमार्गस्य भीतः कम्पति रोदिति

Bấy giờ các Vibhūti nói: “Ôi Māṃṭi, đây quả thật là con của bà. Ngay lúc này nó vẫn sợ con đường của Thời gian (Tử thần), nên run rẩy và khóc than.”

Verse 27

कालभीतिरिति ख्यातस्तस्मादेष भविष्यति । इति दत्त्वा वरं ताश्च महादेवांतिकं ययुः

Vì thế, về sau chàng sẽ nổi danh với tên “Kālabhīti” (Kẻ sợ Thời gian/Tử thần). Ban phúc như vậy xong, họ đi đến trước đấng Mahādeva.

Verse 28

सोऽपि बालः प्रववृधे शुक्लपक्ष इवोडुपः । संस्कृतः स च संस्कारैर्धीमान्पशुपतिव्रती

Đứa trẻ ấy cũng lớn lên như vầng trăng trong nửa tháng sáng. Chàng được làm các saṃskāra đúng pháp, trí tuệ sáng suốt, và giữ lời nguyện của Paśupati (Śiva).

Verse 29

पंचमंत्राञ्जपञ्छुद्धस्तीर्थयात्रापरोऽभवत् । रुद्रक्षेत्रेषु सस्नौ स जपन्मन्त्रांश्च भारत

Được thanh tịnh nhờ trì tụng năm thần chú, chàng trở nên hết lòng với việc hành hương. Hỡi Bhārata, chàng tắm gội tại các thánh địa của Rudra, miệng không ngừng niệm chú.

Verse 30

कालभीतिगुप्तक्षेत्रगुणाञ्छ्रुत्वाभ्युपाययौ । स्नात्वा ततो महीतोये जप्त्वा मन्त्रांश्च कोटिशः

Nghe những công đức của kṣetra thánh thiện ẩn mật ấy, Kālabhīti liền tìm đến. Rồi chàng tắm gội nơi đó trong dòng nước từ lòng đất (một hồ thiêng tự nhiên), và trì tụng thần chú vô số lần—đến hàng koṭi.

Verse 31

निवृत्तो नातिदूरेथ बिल्ववृक्षं ददर्श सः । दृष्ट्वा तं तस्य चाधस्तल्लक्षमेकं जजाप सः

Quay lại, không xa nơi ấy, ông thấy một cây bilva. Thấy cây ấy và dưới gốc cây, ông tụng japa đủ một lakṣa (một trăm nghìn lần).

Verse 32

जपतस्तस्य विप्रस्य इंद्रियाणि लयं ययुः । केवलं परमानंदस्वरूपोऽसावभूत्क्षणात्

Khi vị bà-la-môn ấy tiếp tục japa, các căn của ông tan vào sự tĩnh lặng. Chỉ trong khoảnh khắc, ông trở thành chính hình tướng của an lạc tối thượng.

Verse 33

तस्यानंदस्य नौपम्यं स्वर्गादीनां भवेत्क्वचित् । गंगोदकस्येव मानं केवलं सोऽप्यसावपि

Niềm an lạc ấy không có gì thật sự sánh được với cõi trời và những cảnh giới tương tự. “Mức đo” của nó chỉ tự nó mới biết—như nước sông Gaṅgā, chỉ chính nước Gaṅgā mới thấu được lượng đo chân thật của mình.

Verse 34

तत्र लीनो मुहुर्तेन पुनश्चाभूद्यथा पुरा । ततो विसिष्मिये पार्थ कालभीतिरुवाच ह

Hòa tan vào đó trong chốc lát, rồi ông lại trở như trước. Khi ấy, Kālabhīti kinh ngạc cất lời—hỡi Pārtha.

Verse 35

नायं मम महानन्दो वाराणस्यां न नमिषे । न प्रभासे न केदारे न चाप्यमरकण्टके

Niềm đại lạc này của ta không có ở Vārāṇasī, cũng không ở Naimiṣa; không ở Prabhāsa, không ở Kedāra, và ngay cả ở Amarakaṇṭaka cũng không.

Verse 36

श्रीपर्वते न चान्यत्र यादृशोद्यप्रवर्त्तते । निर्विकाराणि स्वच्छानि गंगांबांसीवखानि मे

Chẳng phải trên núi Śrīparvata, cũng chẳng ở nơi nào khác, hôm nay trong ta mới khởi lên trạng thái như thế này. Các căn năng nội tâm của ta trở nên bất biến và trong suốt—như những dòng kênh đầy nước sông Hằng (Gaṅgā).

Verse 37

भूतेषु परमा प्रीतिस्त्रिजगद्द्योतते स्फुटम् । धर्ममेकं परं मह्यं चेतश्चाप्यवगच्छति

Một tình thương tối thượng đối với mọi loài đã khởi lên; ba cõi hiện ra rạng ngời, rõ rệt trước ta. Và tâm ta thấu hiểu rằng chỉ có một Pháp tối thượng, thật sự là bậc cao nhất.

Verse 38

अहो स्थानप्रभावोऽयं स्फुटं चाप्यत्र प्रोच्यते । निर्दोषं यच्छुचि स्तान सर्वोपद्रववर्जितम्

Ôi—đây chính là uy lực hiển lộ của nơi chốn này, được tuyên bày rõ ràng tại đây. Đó là một thánh địa không tì vết, thanh tịnh, lìa mọi khổ não và mọi sự quấy nhiễu.

Verse 39

तत्र स्थितस्य धर्मार्थस्तद्वद्भूयात्सहस्रधा । तदस्माच्च प्रभावाद्धि जानामीतः स्वचेतसि

Người nào an trú nơi ấy thì dharma và artha đều tăng trưởng gấp ngàn lần đúng như vậy. Và chính nhờ uy lực ấy, ta biết điều này trực tiếp trong lòng mình.

Verse 40

विशिष्टं काशिमुख्येभ्यस्तीर्थेभ्यः स्थानकं त्विदम् । तस्मादत्रैव संस्थोहं तपस्तप्स्यामि पुष्कलम्

Thánh địa này thật đặc biệt, vượt trội ngay cả giữa những nơi hành hương tối thắng, bắt đầu từ Kāśī. Vì thế, ta sẽ ở lại chính nơi đây và thực hành khổ hạnh (tapas) dồi dào.

Verse 41

इदं चेदं तीर्थमिति सदा यस्तृषितश्चरेत् । न स सिद्धिमवाप्नोति क्लेशेनैव म्रियेत सः

Kẻ nào vì lòng tham khát mà cứ lang thang mãi, luôn miệng nói: “Đây là tirtha, kia là tirtha”, thì chẳng đạt được thành tựu tâm linh; người ấy chỉ chết trong khổ nhọc mà thôi.

Verse 42

इति संचिंत्य बिल्वस्य वृक्षस्याधो व्यवस्थितः । जजाप मन्त्रान्रुद्रस्य अंगुष्ठाग्रेण धिष्ठितः

Suy niệm như vậy, ông an trú dưới gốc cây bilva và bắt đầu tụng niệm các thần chú của Rudra, ngồi định tĩnh chuyên chú, lấy đầu ngón cái làm điểm tựa (trong một tư thế yoga cố định).

Verse 43

गृहीत्वा नियमं तोयबिंदुं वर्षशतेऽग्निवत् । ततो वर्षशते याते जपतस्तस्य भारत

Giữ một giới nguyện nghiêm khắc—chỉ dùng một giọt nước—ông ở như ngọn lửa suốt trăm năm. Và khi trăm năm ấy đã trôi qua, trong lúc ông vẫn tiếp tục japa, hỡi Bhārata, …

Verse 44

कश्चित्तो यभृतं कुम्भं गृहीत्वा नर आव्रजत् । सतं प्रणम्य प्राहेदं कालभीतिं प्रहर्षतः

Bấy giờ có một người đàn ông đến, mang theo một vò nước đầy. Ông ta cúi lạy vị ẩn tu thánh thiện ấy và vui mừng thưa những lời này với Kālabhīti.

Verse 45

अद्य ते नियमः पूर्णस्तोयमेतन्महामते । गृहाण सफलं मह्यं श्रमं कर्तुमिहार्हसि

Hôm nay giới nguyện của ngài đã viên mãn, bậc đại tâm; đây là nước. Xin ngài nhận lấy, để công sức của tôi nơi đây được kết quả.

Verse 46

कालभीतिरुवाच । को भवान्वर्णतो ब्रूहि किमाचारश्च तत्त्वतः । जन्माचारौ विदित्वा ते ग्रहीष्याम्यन्यथा न हि

Kālabhīti nói: “Ngươi là ai—hãy nói cho ta biết ngươi thuộc varṇa (giai tầng) nào. Và thật sự, hạnh kiểm của ngươi ra sao? Chỉ sau khi biết rõ xuất thân và hạnh hạnh của ngươi, ta mới nhận từ ngươi—bằng không thì không.”

Verse 47

नर उवाच । न जाने पितरौ स्वीयौ नष्टौ वा सर्वथा न हि । एवमेवापि पश्यामि सर्वदाऽहं स एव च

Người đàn ông nói: “Ta không biết cha mẹ của chính mình—cũng không biết họ có mất tích hoàn toàn hay không. Ta chỉ thấy thế này: ta luôn vẫn như vậy, và tình cảnh ấy cũng vậy.”

Verse 48

आचारैश्चापि धर्मैश्च न कार्यं मम किंचन । तस्माद्वक्ष्यामि नाप्येतन्न चाप्यस्मि समाचरे

“Còn về phong tục hành xử và các bổn phận dharma, ta chẳng can dự vào điều gì. Vì thế ta nói thẳng: ta không có những tư cách ấy, và cũng không thực hành hạnh kiểm đúng đắn.”

Verse 49

कालभीतिरुवाच । यद्येवं नोदकं तुभ्यं ग्रहीष्याम्यस्मि कर्हिचित् । श्रृणुष्वात्र वचो यन्मे गुरुराह श्रुतीरितम्

Kālabhīti nói: “Nếu vậy, ta sẽ không bao giờ nhận nước từ ngươi. Hãy nghe lời mà vị guru của ta đã dạy, như được tuyên thuyết trong Śruti.”

Verse 50

न ज्ञायते कुलं यस्य बीजशुद्धिं विना ततः । तस्य खादन्पिबन्वापि साधुः सीदति तत्क्षणात्

Nếu không thể xác định dòng tộc của một người—khi chưa kiểm chứng sự thanh tịnh của nguồn gốc (bīja-śuddhi)—thì ngay cả bậc hiền thiện, hễ ăn hay uống vật thuộc về người ấy, cũng lập tức rơi vào tai ương.

Verse 51

यश्च रुद्रं न जानाति रुद्रभक्तश्च यो नहि । अन्नोदकं तस्य भुञ्जन्पातकी स्यान्न संशयः

Ai không biết Rudra và không là người sùng kính Rudra—hễ dùng thức ăn và nước của người ấy thì chắc chắn mắc tội, không nghi ngờ gì.

Verse 52

अज्ञात्वा यः शिवं भुक्ते कथ्यते सोऽत्र ब्रह्महा । मार्ष्टि च ब्रह्महान्नादे तस्मात्तस्य न भक्षयेत्

Kẻ ăn mà không nhận biết Śiva (hiện diện trong đó) thì ở đây bị gọi là ‘kẻ sát hại Phạm thiên/Brahman’. Lại nữa, người ăn thức ăn của kẻ sát Brahman cũng bị ô nhiễm; vì vậy chớ ăn thứ ấy.

Verse 53

गंगोदकुम्भः स्याद्यद्वत्तन्मध्ये मद्य बिंदुना । अशिवज्ञस्य यो भुंक्ते शिवज्ञोऽपि तथैव सः

Như một chum nước sông Hằng bị hư chỉ vì một giọt rượu lẫn vào, cũng vậy, ai ăn thức ăn của kẻ không biết Śiva thì trở nên như người ấy—dẫu chính mình là người biết Śiva.

Verse 54

हीनवर्णश्च यः स्याद्धि शिवभक्तोऽपि नैव सः । प्रतिगृह्यौ गुणौ तस्माद्विलोक्यौ द्वौ प्रतिग्रहे

Quả thật, kẻ có hạnh kiểm/địa vị thấp kém thì không phải là người sùng kính Śiva chân thật, dù có tự xưng là tín đồ. Vì vậy, khi nhận lễ vật hay sự khoản đãi, cần xét kỹ hai phẩm chất.

Verse 55

नर उवाच । एतेन तव वाक्येन हास्यं संजायते मम । अहो मुग्धोऽसि मिथ्या त्वमपस्मारी जडोऽपि च

Nara nói: “Nghe lời ngươi, ta bật cười. Ôi, ngươi mê muội; ngươi nói dối—ngươi còn mắc chứng kinh phong và lại đần độn nữa.”

Verse 56

सदा सर्वेषु भूतेषु शिवो वसति नित्यशः । साध्वसाधु ततो वाक्यं नैव निन्दा शिवस्य सा

Śiva hằng ngự trong mọi loài hữu tình, không gián đoạn. Vì thế, lời nói về điều thiện hay bất thiện, kỳ thực không phải là sự phỉ báng Śiva.

Verse 57

आत्मनश्च परस्यापि यः करोत्यंतरो हरम् । तस्य भिन्नदृशो मृत्युर्विदधे भयमुल्बणम्

Ai tạo sự phân chia về Hara—giữa mình và người khác—thì Tử thần, đối với kẻ có cái nhìn phân mảnh ấy, sẽ gieo nên nỗi kinh hoàng dữ dội.

Verse 58

अथवा का हि पानीये भवेदशुचिता वद । मृत्तिकोद्भवकुम्भोऽयं पावकेनापि पाचितः

Hoặc nữa, hãy nói cho ta: làm sao nước lại có thể bất tịnh? Chiếc bình này sinh từ đất sét và cũng đã được lửa nung chín.

Verse 59

पूर्णश्च पयसा कस्मिन्नेषामसुचिता कुतः

Và khi nó được đổ đầy sữa, thì trong những thứ ấy, bằng cách nào—làm sao có thể—lại có bất tịnh?

Verse 60

अथ चेन्मम संसर्गादशुचित्वं च मीयते । तदस्यां संस्थितः पृथ्व्यामहंत्वं च कुतो वद

Nếu người ta cho rằng do tiếp xúc với ta mà phát sinh bất tịnh, thì hãy nói cho ta: với kẻ đã an trụ ngay trong Địa Mẫu này, cái ‘ta’—ngã chấp—lấy đâu mà có?

Verse 61

कुतः पृथिव्यां चरसि खे त्वं नैव चरस्युत । एवं विचार्यमाणे ते भाषितं मुग्धवद्भवेत्

Vì sao ngươi đi trên mặt đất mà lại không đi trong hư không? Khi xét như thế, lời ngươi nói sẽ hiện ra như lời của kẻ mê muội.

Verse 62

कालभीतिरुवाच । सर्वभूतेषु चेदेवं शिव एवेति चोच्यते । नास्तिकां मृत्तिका कस्माद्भक्षयंति नभस्यके

Kālabhīti nói: Nếu người ta tuyên rằng trong mọi loài chỉ có Śiva mà thôi, vậy vì sao đất sét vào tháng Nabhasya (Bhādrapada) lại ‘nuốt’ (tức làm hại) kẻ vô tín?

Verse 63

शुद्ध्यर्थं तेन विश्वस्य स्थापिता संस्थितिर्यथा । फलेन पालिता सा च नान्यथा तां श्रृणुष्व च

Vì mục đích thanh tịnh, Ngài đã thiết lập sự vận hành có trật tự của vũ trụ; và nó được nâng đỡ bởi chính ‘quả’ (kết quả) của nó—không theo cách nào khác. Hãy lắng nghe điều ấy.

Verse 64

ससर्जेति पुरा धाता रूपात्मकमिदं जगत् । तच्च नामप्रपञ्चेन बद्धं दाम्ना च गौर्यथा

Thuở xưa, Đấng Tạo Hóa đã sinh ra thế gian này như một cõi của các hình tướng; và thế gian ấy bị trói buộc bởi sự phô bày của danh xưng—như con bò bị buộc bằng dây thừng.

Verse 65

स च नामप्रपञ्चस्तु चतुर्द्धा भिद्यते किल । ध्वनिर्वर्णाः पदं वाक्यमित्यास्पदचतुष्टयम्

Và sự phô bày của danh xưng ấy quả thật được chia làm bốn: âm thanh (dhvani), âm vị/chữ (varṇa), từ (pada), và câu (vākya)—đó là bốn nền tảng.

Verse 66

तत्र ध्वनिर्नादमयो वर्णाश्चाकारपूर्वकाः । पदं शा वमि ति प्रोक्तं वाक्यं चेति शिवं भजेत्

Tại đó, âm thanh (dhvani) mang bản tính của sự ngân vang (nāda); các chữ cái khởi đầu bằng nguyên âm “a”. Từ được dạy là “śā–va–mi”, và câu cũng vậy—nhờ hiểu biết về lời nói thiêng liêng này mà nên thờ phụng Śiva.

Verse 67

तच्चापि वाक्यं त्रिविधं भवेदिति श्रुतेर्मतम् । प्रभुसम्मतमेकं च सुहृत्संमतमेव च

Và câu (vākya) ấy nữa, theo ý của Śruti, được nói là có ba loại: một loại được bậc Chúa tể/chủ nhân chấp thuận, và một loại được người bạn hiền (su-hṛt) chấp thuận.

Verse 68

कांतासंमतमेवापि वाक्यं हि त्रिविधं विदुः । प्रभुः स्वामी यथा भृत्यमादिशत्येतदाचर

Và lời/câu được người yêu dấu (kāntā) chấp thuận cũng được kể vào—vì thế họ biết lời nói là ba loại. Như chủ nhân ra lệnh cho kẻ tôi tớ: “Hãy làm điều này”, đó chính là lời được bậc chủ tể chấp thuận.

Verse 69

तथा श्रुतिस्मृती चोभे प्राहतुः प्रभुसंमतम् । इतिहासपुराणादि सुहृत्संमतमुच्यते

Cũng vậy, cả Śruti và Smṛti đều tuyên dạy điều gọi là “được bậc chủ tể chấp thuận”. Còn các Itihāsa, Purāṇa và những loại tương tự được gọi là “được bạn hiền chấp thuận”.

Verse 70

सुहृद्वत्प्रतिबोध्यैनं प्रवर्तयति तत्त्वतः । काव्यालापादिकं यच्च कांतासंमतमुच्यते

Hãy dạy bảo người ấy như một thiện hữu (su-hṛt) và khiến người ấy bước vào con đường chân thật. Còn những gì thuộc lời thơ, lời đàm đạo và tương tự—khi được người yêu quý (kāntā), tức bậc cao nhã và tinh tường, chấp thuận—thì được gọi là lời đáng thọ nhận.

Verse 71

प्रभुवाक्यं स्मृतं यच्च सबाह्याभ्यंतरं शुचि । सुहृद्वाक्यं तथा शौचं पालयेत्स्वर्गकांक्षया

Hãy ghi nhớ lời của bậc chủ sư, và giữ sự thanh tịnh cả bên ngoài lẫn bên trong. Cũng vậy, hãy lắng nghe lời của người bạn chân thành và gìn giữ sự sạch sẽ, nếu mong cầu cõi trời (các cảnh giới cao).

Verse 72

तदेतत्पालनीयं स्याद्भूमिजानां श्रुतिर्वदेत् । त्वया नास्तिक्यवाक्येन चेदेतदभिधीयते

Điều ấy quả thật phải được gìn giữ và thực hành—đó là lời truyền dạy lưu truyền nơi những người sinh trên cõi đất. Nhưng nếu ngươi nói điều ấy bằng lời bất tín, thì không nên tiếp nhận theo cách ấy.

Verse 73

एतेन श्रुतिशास्त्राणि पुराणं च वृतैव किम् । अग्रे सप्तर्षिपूर्वा ये ब्राह्मणाः क्षत्रिया भवन्

Nếu đã như vậy, thì cần gì đến Veda, các luận thư, và cả các Purāṇa nữa? Thuở xưa, những Bà-la-môn đi theo các bậc Thất Ṛṣi làm tiền bối đã trở thành Sát-đế-lỵ theo chức phận (hành dụng).

Verse 74

मुग्धाः सर्वेऽभवन्दक्षा ये हि वेदं गता ह्यनु । तथा वेदांतवचनं सत्त्वस्था ह्यूर्ध्वगामिनः

Tất cả những ai theo Veda đều trở nên khéo năng và tinh luyện, dẫu trước kia mê lầm. Cũng vậy, lời dạy của Vedānta: những người an trú trong sattva chính là những kẻ hướng thượng (đi lên các cảnh giới cao).

Verse 75

तिष्ठंति राजसा मध्ये ह्यधो गच्छंति तामसाः । सत्त्वाहारैः सत्त्ववृत्त्या स्वर्गगामी भवेत्ततः

Kẻ bị rajas thúc đẩy thì ở bậc trung; kẻ bị tamas chi phối thì sa xuống. Nhưng nhờ thức ăn sāttvika và nếp sống sāttvika, người ấy trở thành kẻ lữ hành hướng về cõi trời (các cảnh giới cao).

Verse 76

न चैतदप्य सूयामो यद्भूतेषु शिवो न हि । अस्त्येव सर्वभूतेषु श्रृण्वत्राप्युपमानकम्

Chớ nên ganh tị hay oán hờn về điều ấy, vì không phải rằng Śiva vắng mặt trong các hữu tình. Ngài thật sự hiện hữu trong mọi loài—hãy lắng nghe ở đây một thí dụ.

Verse 77

यथा सुवर्णजातानि भूषणानि बहूनि च । कानिचिच्छ्रद्धरूपाणि हीनरूपाणि कानिचित्

Như nhiều món trang sức được làm bằng vàng—có món hình tướng đẹp đẽ, có món hình tướng kém hơn—

Verse 78

स्वर्णं सर्वेषु चास्त्येव तथैव स सदाशिवः । हीनरूपं शोधितं सच्छुद्धिमेति न चैकताम्

Vàng thật có mặt trong mọi món trang sức; cũng vậy, Sadāśiva hiện hữu trong mọi hữu tình. Cái có hình tướng kém, khi được tinh luyện, đạt đến sự thanh tịnh chân thật—nhưng vẫn không trở thành một hình tướng đồng nhất (như các món khác).

Verse 79

तथेदं शोधितं देहं शुद्धं दिवि व्रजेत्स्फुटम् । तस्मात्सर्वात्मना हीनान्न ग्राह्यं बत धीमता

Cũng vậy, thân này khi được thanh lọc thì trở nên trong sạch và rõ ràng đi đến cõi trời. Vì thế, người có trí chớ bao giờ chấp nhận điều hoàn toàn hạ liệt.

Verse 80

चेदिदं शोधयेद्देहं नैव ग्राह्यं समंततः । सर्वतो यः प्रति ग्राही निहाराहारयोर्न च

Dẫu thân này có được thanh lọc, cũng không nên xem là đáng chấp nhận trong mọi phương diện; vì kẻ nhận lấy từ bất cứ ai một cách bừa bãi thì chẳng thanh tịnh, cả trong hạnh kiểm lẫn trong ăn uống.

Verse 81

शुचिः स्यादल्पदिवसात्पाषाणोऽसौ भवेत्स्फुटम् । तस्मात्सर्वात्मना नैव ग्रहीष्येहं जलं स्फुटम्

Dẫu sau vài ngày người ấy trở nên “thanh tịnh”, bản tính cứng như đá của hắn vẫn hiển nhiên còn đó. Vì vậy, với quyết tâm trọn vẹn, ta nhất định không nhận thứ nước này tại đây.

Verse 82

साधुवाप्यथवाऽसाधु प्रमाणं नः श्रुतिः परा । एवमुक्ते स च नरः प्रहसन्दक्षिणेन च

Dù xem là phải hay trái, đối với chúng ta, thẩm quyền tối thượng vẫn là Śruti—mặc khải thánh. Nghe nói vậy, người ấy bật cười, lại còn đưa tay phải ra làm điệu bộ.

Verse 83

अंगुष्ठेन लिखन्भूमिं चक्रे गर्तं महोत्तमम् । तत्र चिक्षेप तत्तोयं तेन गर्तः स्म पूरितः

Dùng ngón cái cào đất, hắn tạo nên một hố thật tuyệt hảo. Rồi hắn đổ nước ấy vào đó, khiến hố liền đầy nước.

Verse 84

अत्यरिच्यत तोयं च चक्रे पादेन संलिखन् । चक्रे सरः पूरितं चाप्यतिरिक्तजलेन तत्

Nước tràn ra; rồi hắn dùng chân cào đất mà tạo thành một hồ. Hồ ấy cũng được nước dư tràn kia làm cho đầy ắp.

Verse 85

तदद्भुतं महद्दृष्ट्वा नैव विप्रो विसिष्मिये । यतो बहुविधं चित्रं भवेद्भूताद्युपासिषु

Thấy kỳ tích lớn lao ấy, vị brāhmaṇa chẳng hề kinh ngạc; bởi nơi những kẻ thờ phụng các linh thể và tương tự, nhiều điều kỳ dị lạ lùng có thể xảy ra.

Verse 86

तच्चित्रेण न जह्याच्च श्रुतिमार्गं सनातनम्

Vì những điều kỳ dị như thế, chớ nên từ bỏ con đường vĩnh cửu do Śruti truyền dạy.

Verse 87

नर उवाच । अतिमूर्खोसि विप्रत्वं प्रज्ञावादांश्च भाषसे । किं न श्रुतस्त्वया श्लोकः पुराविद्भिरुदीरितः । कूपोन्यस्य घटोऽन्यस्य रज्जुरन्यस्य भारत

Người ấy nói: “Ngươi thật cực kỳ ngu muội, tuy miệng nói lời như bậc trí. Ngươi chưa từng nghe bài kệ do các hiền triết xưa truyền tụng sao: ‘Giếng thuộc về người này, vò thuộc về người khác, dây lại thuộc về người khác nữa, hỡi Bhārata’?”

Verse 88

पायंत्यन्ये पिबंत्यन्ये सर्वे ते समभागिनः । तज्जलं मम कस्मात्त्वं धर्मज्ञो न पिबस्यसि

Có kẻ khiến người khác uống, có kẻ tự mình uống—nhưng tất cả đều là những người đồng phần như nhau. Vậy cớ sao ngươi, kẻ tự nhận biết dharma, lại không uống nước này, vốn là của ta?

Verse 89

नारद उवाच । ततो विममृशे श्लोको बहुधा समभागिनाम् । अनिश्चयाद्विचार्यासौ घटाद्यैः समभागिता

Nārada nói: Bấy giờ ông suy ngẫm nhiều cách về bài kệ nói về “những người đồng phần”. Vì còn do dự, ông xét xem sự đồng phần có thể được tính qua các phương tiện như cái vò và những thứ khác hay không.

Verse 90

बहुपोतद्रव्यक्षेपः सर्वैः सा समभागिता । एवं कर्तुः फलैः सर्वैः समं स्याच्च पुनःपुनः

Nếu nhiều người góp vật liệu nhiều chuyến như chở bằng thuyền, thì công đức của việc ấy được chia đều cho tất cả. Vì thế, hết lần này đến lần khác, quả báo mà người chủ sự đạt được cũng được các người góp phần thọ nhận ngang bằng.

Verse 91

यः शुचिश्च शिवं ध्यायन्प्रासादकूपकर्तरि । जलप्रतिग्रहाभावात्पिबतोऽस्य समं फलम्

Bất cứ ai tâm thanh tịnh, quán niệm Śiva mà uống nước tại giếng do người xây đền và đào giếng tạo nên—vì không có việc “thọ nhận” nước như của bố thí—thì được công đức ngang bằng với người kiến tạo ấy.

Verse 92

इति निश्चित्य प्रोवाच कालभीतिर्नरं च तम् । सत्यमेत्किं तु कुंभपयसा गर्तपूरणे

Đã quyết định như vậy, Kālabhīti nói với người ấy: “Điều đó đúng; nhưng chỉ với một vò nước thì làm sao lấp đầy được cái hố?”

Verse 93

दृष्ट्वा प्रत्यक्षतो मादृक्कथं पिबति भो वद । साधु वाप्यथवाऽसाधु न पिबेयं कथंचन

“Hãy nói cho ta—kẻ như ta làm sao có thể uống khi thấy rõ ngay trước mắt? Dù là hợp hay không hợp, ta cũng chẳng uống bằng bất cứ cách nào.”

Verse 94

एवं विनिश्चयं दृष्ट्वास्य स्थिरं कुरुनंदन । पुरुषोऽसौ प्रहस्यैव क्षणादंतर्दधे ततः

Thấy quyết tâm của ông vững chắc như thế, hỡi niềm vui của dòng Kuru, người ấy chỉ cười khẽ rồi trong khoảnh khắc liền biến mất khỏi nơi đó.

Verse 95

कालभीतिश्च परमं विस्मयं समुपागतः । वृत्तांतः कोयमित्येव चिंतयामास भूयसा

Kālabhīti vô cùng kinh ngạc, suy nghĩ mãi: “Chuyện này là gì? Rốt cuộc việc này ra sao?”

Verse 96

ततश्चिंतयतस्तस्य बिल्वाधस्तात्सुशोभनम् । उच्छ्रितं सुमहालिंगं पृथिव्या द्योतयद्दिशः

Rồi khi người ấy đang trầm tư, dưới gốc cây bilva bỗng hiện ra một Đại Liṅga rực rỡ, cao vút, chiếu sáng khắp các phương trên mặt đất.

Verse 97

प्रादुर्भावे ततस्तस्य महालिंगस्य भारत । ननर्त खेप्सरोवृंदं गधर्वा ललितं जगुः

Hỡi Bhārata, khi Đại Liṅga ấy hiển lộ, đoàn apsarā múa giữa trời, còn các gandharva cất tiếng hát dịu ngọt.

Verse 98

पारिजातमयीं पुष्पवृष्टिमिंद्रो मुमोच ह । जयेति देवा मुनयस्तुष्टुवुर्विविधैः स्तवैः

Indra tuôn xuống một trận mưa hoa pārijāta; chư thiên và các bậc hiền triết hô “Chiến thắng!” và tán dương (Đấng Chúa) bằng muôn bài thánh tụng.

Verse 99

तस्मिन्महति कौरव्य वर्तमाने महोत्सवे । कालभीतिः प्रमुदितः प्रणम्य स्तोत्रमैरयत्

Hỡi Kauravya, khi đại lễ ấy đang diễn ra, Kālabhīti tràn đầy hoan hỷ, cúi lạy và bắt đầu cất lên bài thánh ca tán tụng.

Verse 100

पापस्य कालं भवपंककालं कलाकलं कालमार्गस्य कालम् । देवं महाकालमहं प्रपद्ये श्रीकालकंठं भवकालरूपम्

Con xin nương tựa Mahākāla—Đấng là cái chết của tội lỗi, Đấng diệt bùn lầy của hữu luân, chính là Thời Gian chi phối con đường của Thời Gian—Śrī Kālakaṇṭha, tự thân là Thời Gian kết thúc vòng sinh tử.

Verse 101

ईशानवक्त्रं प्रणमामि त्वाहं स्तौति श्रुतिः सर्वविद्येश्वरस्त्वम् । भूतेश्वरस्त्वं प्रपितामहस्त्वं तस्मै नमस्तेस्तु महेश्वराय

Con cúi lạy Thánh diện Īśāna của Ngài. Chính các Veda ca ngợi Ngài—Ngài là Chúa tể mọi tri thức, Chúa tể muôn loài, là Đấng Tổ phụ nguyên sơ. Vì thế, con xin đảnh lễ Ngài, ôi Maheśvara.

Verse 102

यं स्तौति वेदस्तमहं प्रपद्ये तत्पुरुषसंज्ञं शरणं द्वितीयम् । त्वां विद्महे तच् नस्त्वं प्रदेहि श्रीरुद्र देवेश नमोनमस्ते

Con nương tựa nơi Đấng mà Veda ca tụng—chốn quy y thứ hai, mang danh Tatpuruṣa. Chúng con biết Ngài; xin ban cho chúng con chính ân phúc ấy. Ôi Śrī Rudra, Chúa tể chư thiên, con xin đảnh lễ, đảnh lễ mãi mãi.

Verse 103

अघोरवक्त्रं त्रितयं प्रपद्ये अथर्वजुष्टं तव रूपकाणि । अघोरघोराणि च घोरघोराण्यहं सदानौमि भूतानि तुभ्यम्

Con nương tựa nơi Thánh diện Aghora của Ngài—thánh diện thứ ba. Các hình tướng của Ngài được truyền thống Atharva trân quý. Dù hiền hòa hay uy nghiêm đáng sợ, con vẫn luôn cúi lạy mọi loài thuộc về Ngài và vận hành dưới quyền Ngài.

Verse 104

चतुर्थवक्त्रं च सदा प्रपद्ये सद्योभिजाताय नमोनमस्ते । भवेभवेनादिभवो भवस्व भवोद्भवो मां शिव तत्रतत्र

Con luôn nương tựa nơi Thánh diện thứ tư của Ngài, Sadyojāta—xin đảnh lễ, đảnh lễ mãi. Trong mọi kiếp sinh, xin Ngài là cội nguồn nguyên sơ của con; ôi Śiva, Đấng sinh vượt ngoài mọi biến thành, xin che chở và dẫn dắt con khắp nơi, nơi này nơi kia.

Verse 105

नमोस्तु ते वामदेवाय ज्येष्ठरुद्राय कालाय कलाविकारिणे । बलंकरायापि बलप्रमाथिने भूतानि हंत्रे च मनोन्मनाय

Xin đảnh lễ Ngài như Vāmadeva, như Jyeṣṭha-Rudra; xin đảnh lễ Ngài như Thời Gian, Đấng biến đổi mọi nhịp đo của thời gian; xin đảnh lễ Đấng ban sức mạnh và khuất phục mọi sức mạnh; Đấng diệt trừ các loài thù nghịch; và Manonmanā—Đấng vượt ngoài tâm trí.

Verse 106

त्रियंबकं त्वां च यजामहे वयं सुपुण्यगंधैः शिवपुष्टिवर्धनम् । उर्वारुकं पक्वमिवोग्रबंधनाद्रक्षस्व मां त्र्यंबक मृत्युमार्गात्

Chúng con thờ phụng Ngài, ô Tryambaka—Đấng Ba Mắt—bằng hương thơm công đức chí thánh, Ngài làm tăng trưởng phúc lành cát tường. Như trái dưa chuột chín được giải khỏi sợi trói nghiệt ngã, xin Ngài, ô Tryambaka, cứu độ và che chở con khỏi con đường tử vong.

Verse 107

षडक्षरं मंत्रवरं तवेश जपंति ये मुनयो वीतरागाः । तेषां प्रसन्नोऽसि जपामहेतं त्वोंकारपूर्वं च नमः शिवाय

Ôi Chúa Tể Īśa, các bậc hiền triết đã lìa tham dục vẫn trì tụng thần chú tối thượng sáu âm của Ngài. Với họ, Ngài ban ân hoan hỷ. Chúng con cũng trì tụng thần chú ấy, mở đầu bằng Oṃ: “Namaḥ Śivāya”.

Verse 108

एवं स्तुतो महादेवो लिंगान्निःसृत्य भारत । त्रिजगद्द्योतयन्मभासा प्रत्यक्षः प्राह च द्विजम्

Được tán dương như thế, hỡi Bhārata, Mahādeva liền từ Liṅga hiện ra. Với hào quang rực lớn soi sáng ba cõi, Ngài hiển lộ trước mắt và cất lời với vị nhị sinh.

Verse 109

यत्त्वयात्र महातीर्थे भृशमाराधितो द्विज । तेनाति तुष्टस्ते वत्स नेशः कालः कथंचन

Vì tại nơi đây, ở đại thánh địa này, ngươi đã thờ phụng Ta với lòng tinh tấn sâu dày, hỡi bậc nhị sinh. Bởi vậy Ta vô cùng hoan hỷ với ngươi, con yêu dấu; từ nay, Thời Gian (Kāla) sẽ chẳng thể thống trị ngươi bằng bất cứ cách nào.

Verse 110

अहं च नररूपी यो दृष्ट्वा ते धर्मसंस्थितिम् । धन्यस्तद्धर्ममार्गोऽयं पाल्यते यद्भवद्विधैः

“Ngay cả Ta—dẫu mang hình người—khi thấy ngươi vững lập trong Dharma, Ta tuyên bố: thật phúc thay con đường chính pháp này, vì được những bậc cao quý như ngươi gìn giữ và nâng đỡ.”

Verse 111

सर्वतीर्थोदकैर्गरतः पूरितो मे सरस्तथा । जलमेतन्महापुण्यं त्वदर्थं मे समाहृतम्

Hồ nước của con cũng đã được đổ đầy bằng nước mang về từ mọi thánh địa (tīrtha). Nước này công đức tối thượng; con đã gom góp vì Ngài.

Verse 112

सप्तमंत्ररहस्यं च यत्कृतं स्तवनं मम । अनेन पठ्यमानेन सप्तमंत्रफलं भवेत्

Bí mật của bảy chân ngôn đã được kết tinh trong bài tán tụng này của con. Khi được tụng đọc, nó đem lại đúng quả báo của pháp tu bảy chân ngôn.

Verse 113

अभीष्टं च वरं मत्तो वृणीष्व मनसेप्सितम् । त्वयातितोषितो ह्यस्मिनादेयं विद्यते तव

Hãy chọn từ Ta bất cứ ân huệ nào con mong muốn—điều gì lòng con khao khát. Vì con đã làm Ta vô cùng hoan hỷ; ở đây không có gì phải giữ lại đối với con.

Verse 114

कालभीतिरुवाच । धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यत्त्वं तुष्टोऽसि शंकर । त्वत्तोषात्सफला धर्माः श्रमायैवान्यतामताः

Kālabhīti thưa rằng: “Con thật phước lành, thật được Ngài gia hộ, vì Ngài hoan hỷ, ô Śaṅkara. Khi Ngài hài lòng, mọi hạnh nghiệp theo dharma đều kết quả; bằng không, chúng chỉ bị xem là nhọc công mà thôi.”

Verse 115

यदि तुष्टोऽसि सांनिद्यं लिंगेऽत्र क्रियतां सदा । अक्षयं तत्कृतं चास्तु यल्लिंगे क्रियतेऽत्र च

Nếu Ngài hoan hỷ, xin cho sự hiện diện thường trụ của Ngài được an lập mãi mãi nơi liṅga này. Và xin cho mọi việc làm tại đây vì liṅga này trở thành công đức bất hoại, không bao giờ cạn.

Verse 116

जपतो यत्फलं देवपंचमंत्रायुतेन च । तत्फलं जायतां नणामस्य लिंगस्य दर्शने

Bất cứ phúc quả nào phát sinh từ việc trì tụng thần chú thiêng năm âm, lặp lại mười ngàn lần—nguyện chính phúc quả ấy cũng sinh khởi chỉ nhờ được darśana (chiêm bái) và cúi lạy cung kính trước liṅga này.

Verse 117

कालमार्गादहं यस्मान्मोचितोऽहं महेश्वर । महाकालमिति ख्यातं लिंगं तस्माद्भवत्विदम्

Vì con đã được giải thoát khỏi con đường của Thời gian (tử vong), ôi Maheśvara, nên xin cho liṅga này được lưu danh với thánh hiệu “Mahākāla”.

Verse 118

अस्मिंश्च कूपे यो मर्त्यः स्नात्वा तर्पयते पितॄन् । सर्वतीर्थफलं चास्तु पितॄणामक्षया गतिः

Và phàm ai trong cõi người tắm gội nơi giếng này rồi dâng tarpaṇa cho các Pitṛ—nguyện người ấy được phúc quả của mọi tīrtha, và nguyện các Pitṛ đạt đến cảnh giới an lạc bất hoại.

Verse 119

इति तस्यवचः श्रुत्वा प्रीतस्तं शंकरोऽब्रवीत् । स्वायंभुवं यत्र लिंगं तत्र नित्यं वसाम्यहम्

Nghe lời ấy, Śaṅkara hoan hỷ và bảo: “Nơi nào có liṅga svāyaṃbhuva (tự hiển lộ), nơi ấy Ta ngự mãi đời đời.”

Verse 120

स्वयंभुबाणरत्नोत्थदातुपाषाणलोहजम् । लिंगं क्रमेण फलदमंत्यात्पूर्वं दशोत्तरम्

Liṅga—dù là svāyaṃbhuva (tự hiện), hay được tạo từ mũi tên, sinh từ bảo châu, làm bằng khoáng chất, đá hoặc kim loại—đều ban quả theo thứ tự; và những loại được kể trước được nói là cho quả gấp mười lần những loại kể sau.

Verse 121

आकाशे तारकालिंगं पाताले हाटकेश्वरम् । स्वायंभुवं धारपृष्ठे तदेतत्त्रितयं समम्

Trên cõi trời có Tārakā-liṅga; dưới cõi âm (Pātāla) có Hāṭakeśvara; và trên mặt đất Dhārā có Liṅga tự hiển lộ. Ba thánh tướng ấy đồng đẳng về sự linh thiêng và uy lực.

Verse 122

विशेषात्प्रार्थितं यच्च तच्च भविष्यति । अत्र पुष्पं फलं पूजा नैवेद्यं स्तवनक्रिया

Điều gì được khẩn cầu tha thiết tại đây, điều ấy ắt sẽ thành tựu. Tại đây, dâng hoa, dâng quả, hành lễ pūjā, cúng phẩm (naivedya) và tụng ca tán thán đều đặc biệt linh nghiệm.

Verse 123

दानं वान्यश्च यत्किंचिदक्षयं तद्भविष्यति । माघासितचतुर्दश्यां शिवयोगे च पुत्रक

Bố thí hay bất cứ thiện hạnh nào cũng trở thành công đức vô tận. Đặc biệt vào ngày mười bốn của nửa tháng tối trong tháng Māgha, khi điềm lành Śiva-yoga hiện khởi, hỡi con yêu dấu.

Verse 124

लिंगाच्च पूर्वतः कूपेस्नात्वा यस्तर्पयेत्पितॄन् । सर्वतीर्थफलावाप्तिः पितॄणां चाक्षया गतिः

Sau khi tắm trong giếng ở phía đông của Liṅga, ai dâng lễ tarpaṇa (rưới nước cúng) cho tổ tiên thì đạt được quả phúc của mọi thánh địa (tīrtha); và các Pitṛs được tiến đến cảnh giới bất hoại.

Verse 125

तस्यां रात्रौ महाकालं यामेयामे प्रपूजयेत् । यः क्षिपेत्सर्वलिंगेषु स जागरफलं लभेत्

Trong đêm ấy, nên thờ phụng Mahākāla ở mỗi canh đêm. Ai dâng cúng tại tất cả các Liṅga thì nhận trọn quả phúc của việc thức canh (jāgaraṇa).

Verse 126

जितेंद्रियश्च यो नित्यं मां लिंगेत्र प्रपूजयेत् । भुक्तिमुक्ती न दूरस्थे तस्य नित्यं द्विजोत्तम

Hỡi bậc tối thượng trong hàng lưỡng sinh, người hành giả tự chế, ngày ngày thờ phụng Ta tại Liṅga-kṣetra này, thì hưởng lạc thế gian và giải thoát (mokṣa) chẳng bao giờ xa—luôn ở kề bên người ấy.

Verse 127

माघे चतुर्दश्यष्टम्यां सोमवारे च पर्वणि । स्नात्वा सरसि योऽभ्यर्च्य लिंगमेतच्छिवं व्रजेत्

Vào tháng Māgha—ngày mười bốn hoặc ngày mồng tám âm lịch, lại thêm ngày thứ Hai nhằm kỳ lễ—ai tắm trong hồ rồi lễ bái Liṅga này thì sẽ đến với Śiva (đạt cảnh giới của Śiva).

Verse 128

दानं तपो रुद्रजापः सर्वमक्षयमेव च । त्वं च नन्दी द्वितीयो मे प्रतीहारो भविष्यसि

Bố thí, khổ hạnh và trì tụng danh Rudra—tất cả đều trở nên thật sự vô tận. Còn ngươi, Nandī, sẽ trở thành vị hộ môn thứ hai của Ta.

Verse 129

कालमार्गजयाद्वत्स महाकाला भिधश्चिरम् । करंधमोऽत्र राजर्षिरचिरादागमिष्यति

Hỡi con yêu, vì đã chiến thắng con đường của Thời gian, người ấy từ lâu được tôn xưng là “Mahākāla”. Và tại đây, bậc vương tiên Karaṃdhama sẽ chẳng bao lâu nữa mà đến.

Verse 130

तस्य प्रोच्य भवान्धर्मांस्ततो मल्लोकमाव्रज । इत्युक्त्वा भगवान्रुद्रो लिंगमध्ये न्यलीयत

Sau khi chỉ dạy cho ông những bổn phận thiêng liêng, Đấng Rudra cát tường phán: “Rồi hãy đến thế giới của Ta.” Nói xong, Chúa Rudra hòa nhập trở lại vào chính trung tâm của Liṅga.

Verse 131

महाकालोऽपि मुदितस्तत्र तेपे महत्तपः

Ngay cả Mahākāla cũng hoan hỷ, và tại nơi ấy Ngài đã thực hành khổ hạnh vô cùng nghiêm mật.

Verse 132

इति महाकालप्रादुर्भावः । नारद उवाच । अथ केनापि कालेन पार्थ राजा करंधमः । विशेषमिच्छुर्धर्मेषु श्रुत्वा तीर्थमहागुणान्

Như vậy là sự hiển lộ của Mahākāla. Nārada nói: Vào một thời điểm, vua Pārtha Karaṁdhama, mong cầu sự xuất sắc trong dharma, đã nghe về những công đức lớn lao của các thánh địa tīrtha.

Verse 133

महाकालचरित्रं च तत्रैव समुपाययौ । महीसागर तोयेऽसौ स्नात्वा लिंगान्यथार्चयत्

Ngài đến chính nơi ấy, nơi nổi danh bởi những sự tích của Mahākāla. Tắm trong dòng nước của đại dương bao bọc địa cầu, rồi Ngài tuần tự lễ bái các Liṅga đúng nghi thức.

Verse 134

महाकालमनुप्राप्य परमां प्रीतिमागतः । स पश्यन्सुमहालिंगं नातृप्यत जनेस्वरः

Được diện kiến Mahākāla, bậc chúa tể nhân gian tràn đầy hoan hỷ tối thượng. Ngắm nhìn Liṅga vĩ đại ấy, lòng Ngài vẫn chưa hề thỏa mãn.

Verse 135

यथा दरिद्रः कृपणो निधिकुम्भमवाप्य च । सफलं जीवितं मेने महाकालं निरीक्ष्य सः

Như kẻ nghèo hèn và keo kiệt, khi được một chum báu vật thì cho đời mình đã kết quả viên mãn; cũng vậy, khi chiêm ngưỡng Mahākāla, Ngài xem đời mình đã được thành tựu.

Verse 136

पंचमंत्रायुतजपफलं यस्येह दर्शनात् । ततः सपर्ययाक्ष्यर्च्य महत्यासौ प्रणम्य च

Chỉ cần được darśana nơi đây cũng ban quả báo như tụng niệm Ngũ Chân Ngôn đủ mười ngàn lần; rồi ông dâng cúng đúng pháp, thực hiện lễ arcana cung kính, và cúi lạy với lòng sùng kính lớn lao.

Verse 137

श्रुत्वा च लिंगप्रवरं महाकालमुपासदत् । ततो रुद्रवचः स्मृत्वा महाकालः स्मयन्निव

Nghe rằng Mahākāla là bậc tối thượng trong các Liṅga, ông liền đến gần để phụng thờ. Rồi khi nhớ lại lời của Rudra, Mahākāla dường như—như thể—mỉm cười.

Verse 138

प्रत्युद्गम्य नृपं पूजामर्घं च प्रत्यपादयत् । ततः कुशलप्रश्रादि कृत्वा शांतमुखं नृपः

Ông bước ra nghênh đón nhà vua, dâng lễ cúng và nước arghya. Rồi sau khi thăm hỏi an lành cùng các lời nhã nhặn khác, gương mặt nhà vua trở nên an tĩnh, điềm đạm.

Verse 139

महाकालमुपामंत्र्य कथांते वाक्यमब्रवीत् । भगवन्संशयो मह्यं सदाऽयं परिवर्तते

Khi câu chuyện đã khép lại, ông thưa với Mahākāla: “Bạch Thế Tôn, mối nghi này trong con cứ xoay vần mãi, luôn trở lại không dứt.”

Verse 140

यदिदं तर्पणंनाम पितॄणां क्रियते नृभिः । जलमध्ये जलं याति कथं तृप्यंति पूर्वजाः

Khi người đời làm lễ tarpaṇa cho các Pitṛ, nước dâng cúng lại hòa vào nước—vậy thì tổ tiên được thỏa mãn thật sự bằng cách nào?

Verse 141

एवं पिंडादिपूजा च सर्वमत्रैव दृश्यते । कथमेवं स्म मन्यामः पित्राद्यैरुपभुज्यते

Cũng vậy, việc cúng tế bằng piṇḍa và các nghi thức khác đều thấy vẫn ở ngay nơi đây—vậy phải hiểu thế nào rằng thật sự được các Pitṛ (Tổ linh) và những bậc khác thọ hưởng?

Verse 142

न चैतदस्ति यत्तेषां नोपतिष्ठति किंचन । स्वप्ने यथाक्रम्य नरं दृश्यंते याचकाश्च ते

Cũng không phải là chẳng có gì đến được với họ; vì họ còn hiện thấy trong mộng—đến gần một người theo thứ tự—như những kẻ cầu xin tìm nhận phần đã dâng.

Verse 143

देवानां चापि दृश्यंते प्रत्यक्षाः प्रत्ययाः सदा । तत्कथं प्रतिगृह्णन्ति मनो मेऽत्र प्रमुह्यति

Ngay cả đối với chư thiên, những dấu hiệu và chứng nghiệm hiển nhiên vẫn luôn được thấy; vậy họ “thọ nhận” lễ vật ấy bằng cách nào? Tâm trí ta nơi đây bối rối.

Verse 144

महाकाल उवाच । योनिरेवंविदा तेषां पितॄणां च दिवौकसाम् । दूरोक्तं दूरपूजा च दूरस्तुतिरथापि यत्

Mahākāla nói: Đúng như vậy là phương thức tồn tại của các Pitṛ (Tổ linh) và những bậc cư ngụ cõi trời; ngay cả lời nói từ xa, sự lễ bái từ xa và lời tán dương từ xa cũng đều đến được với họ.

Verse 145

भव्यं भूतं भविष्यच्च सर्वं जानंति यांति च । पंचतन्मात्ररूपं च मनोबुद्धिरहंजडाः

Họ biết tất cả—điều đã qua, điều đang là và điều sẽ đến—và cũng tự do du hành. Hình thể của họ thuộc về năm yếu tố vi tế, cùng với tâm (manas), trí (buddhi) và nguyên lý ngã chấp (ahaṃkāra).

Verse 146

नवतत्तवमयं देहं दशमः पुरुषो मतः । तस्माद्गंधेन तृप्यंति रसतत्त्वेन ते तथा

Thân này được xem là cấu thành bởi chín nguyên lý (tattva), còn Puruṣa được kể là nguyên lý thứ mười. Vì thế, họ được thỏa mãn nhờ hương (mùi), và cũng vậy nhờ nguyên lý của vị—tinh chất vi tế của vị giác.

Verse 147

शब्दतत्त्वेन तुष्यंति स्पर्शतत्त्वं च गृह्णते । शुचि दृष्ट्वा त तुष्यंति नात्र राजन्भवेन्मृषा

Họ hoan hỷ nhờ nguyên lý của âm thanh, và cũng tiếp nhận nguyên lý của xúc chạm. Thấy sự thanh tịnh, họ được thỏa mãn—tâu Đại vương, điều này không hề hư dối.

Verse 148

यता तृणं पशूनां च नराणामन्नमुच्यते । एवं दैवतयोनीनामन्नसारस्य भोजनम्

Như cỏ được gọi là thức ăn của loài vật, và cơm gạo được gọi là thức ăn của loài người, cũng vậy đối với những hữu tình thuộc dòng sinh thiên giới, chính tinh chất của thức ăn là dưỡng nuôi họ.

Verse 149

शक्तयः सर्वभावानामचिंत्या ज्ञानगोचराः । तस्मात्तत्त्वं प्रगृह्णन्ति शेषमत्रैवदृश्यते

Các năng lực (Śakti) trong mọi hữu tình là điều chẳng thể nghĩ bàn, tuy vẫn có thể được nhận biết bằng tuệ giác. Vì thế họ nắm lấy nguyên lý cốt yếu, còn phần dư lại được thấy là chỉ lưu ở nơi này.

Verse 150

करंधम उवाच । पितृभ्यो दीयते श्राद्धं स्वकर्मवशगाश्च ते । स्वर्गस्था नरकस्था वा कथं तैरुपभुज्यते

Karaṃdhama thưa: “Lễ Śrāddha được dâng cúng cho các Pitṛs, nhưng họ bị ràng buộc bởi nghiệp của chính mình. Dù họ ở cõi trời hay ở địa ngục—làm sao họ có thể thọ hưởng vật phẩm do chúng ta dâng cúng?”

Verse 151

अथ स्वर्गेऽथ नरेक स्थिताः कर्माभियंत्रिताः । शक्नुवंति वरानेतान्दातुं ते चेश्वराः कथम्

Vậy nếu họ ở trên cõi trời hay trong địa ngục, bị nghiệp lực ràng buộc—thì làm sao họ, dù được gọi là “bậc chủ tể”, lại có thể ban những ân phúc ấy?

Verse 152

आयुः प्रजां धनं विद्यां स्वर्गं मोक्षं सुकानि च । प्रयच्छन्तु तथा राज्यं प्रीता नॄणां पितामहाः

Nguyện các Pitṛ—tổ tiên của loài người—khi hoan hỷ, ban cho thọ mạng lâu dài, con cháu, tài sản, học vấn, cõi trời, giải thoát (mokṣa), các niềm vui, và cả quyền trị vì nữa.

Verse 153

महाकाल उवाच । सत्यमेततस्वकर्मस्थाः पितरो यन्नृपोत्तम । किं तु देवासुराणां च यक्षादीनाममूर्तकाः

Mahākāla nói: “Đúng vậy, hỡi bậc vua tối thượng: các Pitṛ ở trong những cảnh giới do chính nghiệp của mình định. Tuy nhiên cũng có những hữu tình vô hình, vi tế—thuộc hàng chư thiên, a-tu-la, yakṣa và các loài khác.”

Verse 154

मूर्ताश्चतुर्णां वर्णानां पितरः सप्तधा स्मृताः । ते हि सर्वे प्रयच्छंति दातुं सर्वं यतोप्सितम्

Đối với bốn varṇa, các Pitṛ được ghi nhớ là có thân hình và chia làm bảy loại. Quả thật, tất cả đều có thể ban cho mọi điều người ta mong cầu.

Verse 155

एकत्रिंशद्गणा येषां पितॄणां प्रबला नृप । कृतं च तदिदं श्राद्धं तर्पयेत्तान्परान्पितॄन्

Hỡi đại vương, các Pitṛ có ba mươi mốt đoàn chúng thật hùng mạnh. Lễ Śrāddha này, khi được cử hành, nên làm cho những bậc tổ tiên tối thượng ấy được no đủ, thỏa mãn.

Verse 156

ते तृप्तास्तर्पयन्त्यस्य पूर्वजान्यत्र संस्थितान् । एवं स्वानां चोपतिष्ठेच्छ्राद्धं यच्छंति ते वरान्

Khi họ đã được thỏa mãn, chính họ lại làm cho các bậc tổ tiên của người ấy—đang an trú trong những cõi riêng của mình—được no đủ. Vì vậy, người ta nên cử hành Śrāddha đúng pháp cho dòng tộc của mình; rồi các vị ấy sẽ ban phúc lành.

Verse 157

राजोवाच । भूतादिभ्यो यथा विप्र नाम्ना वोद्दिश्य दीयते । सुरादीनां कथं चैव संक्षेपेण न दीयते

Nhà vua thưa: “Bạch Bà-la-môn, cũng như khi cúng dường cho các loài hữu tình như bhūta v.v. người ta nêu rõ danh xưng mà dâng; cớ sao đối với chư thiên và các bậc khác lại không thể dâng như vậy, một cách tóm lược?”

Verse 158

इदं पितृभ्यो देवेभ्यो द्विजेभ्यः पावकाय च । एवं कस्माद्विस्तराः स्युर्मनः कायादिकष्टदाः

“Cái này dành cho Pitṛs, cái này cho chư thiên, cái này cho hàng dvija (nhị sinh), và cái này cho Thần Lửa”—nếu chỉ nói như thế là đủ, thì vì sao lại có những nghi thức rườm rà khiến tâm và thân nhọc mệt?

Verse 159

महाकाल उवाच । उचिता प्रतिपत्तिश्च कार्या सर्वेषु नित्यशः । प्रतिपत्तिं चोचितां ते विना गृह्णन्ति नैव च

Mahākāla đáp: “Trong mọi trường hợp, mọi lúc, phải tuân theo nghi thức thích đáng. Nếu không có sự hành trì đúng pháp, các vị ấy tuyệt nhiên không thọ nhận (lễ vật).”

Verse 160

यथा श्वा गृहद्वारस्थोबलिं गृह्णाति किं तथा । प्रधानपुरुषो राजन्गृह्णाति च शुना समः

Như con chó đứng trước cửa nhà chộp lấy phần bali (lễ vật) đặt ở đó, cũng vậy, tâu Đại vương, “kẻ đứng đầu” mà nhận của phi pháp thì chẳng hơn gì chó.

Verse 161

एवं ते भूतवद्देवा न हि गृह्णन्ति कर्हिचित् । शुचि कामं जुषंते न हविरश्रद्दधानतः

Vì thế, chư thiên không bao giờ thọ nhận lễ vật như vậy, như thể chỉ dành cho các loài quỷ thần. Dẫu lễ vật thanh tịnh, các Ngài cũng không thọ hưởng phần cúng (havis) nếu được dâng mà thiếu lòng tín thành.

Verse 162

विना मंत्रैश्च यद्दत्तं न तद्गृह्णन्ति तेऽमलाः । श्रुतिरप्यत्र प्राहेदं मंत्राणां विषये नृप

Những gì được bố thí mà không có thần chú, các bậc thanh tịnh vô cấu ấy không thọ nhận. Ngay cả Thánh điển Veda (Śruti) cũng tuyên dạy điều này tại đây, tâu Đại vương, về phạm vi của thần chú.

Verse 163

मंत्रा दैवता यद्यद्विद्वान्मन्त्रवत्करोति देवताभिरेव तत्करोति यद्ददानि देवतभिरेव तद्ददाति यत्प्रतिगृह्णाति देवताभिरेव तत्प्रतिगृह्णाति तस्मान्नामन्त्रवत्प्रतिगृह्णीयात् नामन्त्रवत्प्रतिपद्यते इति

“Thần chú chính là chư thiên. Điều gì bậc trí giả làm với thần chú, tức là làm nhờ chính chư thiên. Điều gì người ấy bố thí, là bố thí nhờ chư thiên; điều gì người ấy thọ nhận, là thọ nhận nhờ chư thiên. Vì vậy, chớ thọ nhận khi không có thần chú; chớ tiến hành nghi lễ khi không có thần chú”—đó là lời được tuyên dạy.

Verse 164

तस्मान्मंत्रैः सदा देयं पौराणैर्वैदिकैरपि । अन्यथा ते न गृह्णन्ति भूतानामुपतिष्ठति

Vì vậy, việc bố thí phải luôn được thực hiện cùng thần chú—dù là thần chú theo Purāṇa hay theo Veda. Nếu không, các Ngài không thọ nhận, và lễ vật ấy rốt cuộc rơi vào tay bọn quỷ thần.

Verse 165

राजोवाच । दर्भांस्तिलानक्षतांश्च तोयं चैतैः सुसंयुतम् । कस्मात्प्रदीयते दानं ज्ञातुमिच्छामि कारणम्

Đức Vua thưa: “Vì sao khi bố thí lại dâng kèm cỏ darbha, hạt mè, gạo nguyên hạt (akṣata) và nước, được phối hợp đầy đủ như vậy? Trẫm muốn biết nguyên do.”

Verse 166

महाकाल उवाच । पुरा किल प्रदत्तानि भूमेर्दानानि भूरिशः । प्रत्यगृह्णन्त दैत्याश्च प्रविश्याभ्यंतरं बलात्

Mahākāla phán: “Thuở xưa, hỡi bậc vương giả hùng mạnh, những phần đất đã được bố thí lại bị bọn Daitya xông vào phạm vi nghi lễ, dùng sức mạnh mà cưỡng đoạt lấy lại.”

Verse 167

ततो देवाश्च पितरः प्रत्यूचुः पद्मसंभवम्

Bấy giờ, chư Thiên và các Pitṛ liền đáp lời, thưa cùng Padma-saṃbhava (Phạm Thiên).

Verse 168

स्वामिन्नः पश्यतामेव सर्वं दैत्यैः प्रगृह्यते । विधेहि रक्षां तेषां त्वं न नष्टः स्मो यथा वयम्

“Bạch Chúa Tể! Ngay trước mắt chúng con, mọi sự đều bị bọn Daitya cướp đoạt. Xin Ngài lập phương hộ trì chống lại chúng, để chúng con khỏi bị diệt vong.”

Verse 169

ततो विमृश्यैव विधी रक्षो पायमचीकरत् । तिलैर्युक्तं पितॄणां च देवानामक्षतैः सह

Rồi sau khi suy xét kỹ, Vidhī (Phạm Thiên) bày ra phương cách hộ vệ: đối với các Pitṛ thì kết hợp với mè; còn đối với chư Thiên thì cùng với hạt gạo nguyên vẹn (akṣata).

Verse 170

तोयं दर्भांश्च सर्वत्र एवं गृह्णन्ति नासुराः । एतान्विना प्रदत्तं यत्फलं दैत्यैः प्रगृह्यते

Nước và cỏ darbha được thọ nhận khắp nơi theo cách ấy—chẳng bao giờ bởi loài asura. Còn phước quả nào được dâng cúng mà thiếu những thứ này, thì phước ấy bị bọn Daitya đoạt mất.

Verse 171

निःश्वस्य पितरो देवा यांति दातुः फलं न हि । तस्माद्युगेषु सर्वेषु दानमेव प्रदीयते

Thở dài, các Pitṛ và chư Thiên rời đi—vì quả báo mà người bố thí mong cầu không phát sinh. Bởi vậy, trong mọi yuga, chỉ có bố thí đúng pháp là điều nên thực hành.

Verse 172

करंधम उवाच । चतुर्युगव्यवस्थानं श्रोतुमिच्छमि तत्त्वतः । महतीयं विवित्सा मे सदैव परिवर्तते

Karaṃdhama thưa: “Con ước muốn được nghe, đúng như thật, toàn bộ sự sắp đặt của bốn yuga. Khát vọng hiểu biết lớn lao ấy cứ luôn dấy lên trong lòng con.”

Verse 173

महाकाल उवाच । आद्यं कृतयुगं विद्धिततस्त्रेतायुगं स्मृतम् । द्वापरं च कलिश्चेति चत्वारश्च समासतः

Mahākāla dạy: “Hãy biết yuga đầu tiên là Kṛta; sau đó được nhớ đến là Tretā; rồi Dvāpara và Kali—tóm lược là bốn yuga như thế.”

Verse 174

सत्त्वं कृतं रजस्त्रेता द्वापरं च रजस्तमः । कलिस्तमस्तु विज्ञेयं युगवृत्तं युगेषु च

Kṛta thuộc về sattva; Tretā thuộc về rajas; Dvāpara là sự pha trộn của rajas và tamas; còn Kali phải biết là tamas. Đó là tính chất của nếp hành trì trong các yuga.

Verse 175

ध्यानं परं कृकयुगे त्रेतायां यज्ञ उच्यते । वृत्तं च द्वापरे सत्यं दानमेव कलौ युगे

Trong Kṛta Yuga, thiền định tối thượng được tuyên dạy là con đường cao nhất. Trong Tretā, tế lễ (yajña) được truyền dạy. Trong Dvāpara, nếp sống chân thật là dấu ấn. Còn trong Kali Yuga, chỉ có bố thí là hạnh tu đứng đầu.

Verse 176

कृते तु मानसी सृष्टिर्वृत्तिः साक्षाद्रसोल्लसा । तेजोमय्यः प्रजास्तृप्ताः सदानंदाश्च भोगिनः

Trong Kṛta Yuga, sự tạo thành như thể sinh từ tâm, và kế sinh nhai tỏa sáng trực tiếp, đậm đầy tinh vị. Muôn loài vốn rực sáng, mãn nguyện, thường hằng an lạc, và thọ hưởng không hề thiếu thốn.

Verse 177

अधमोत्तमो न तासां ता निर्विशेषाः प्रजाः शुभाः । तुल्यमायुः सुखं रूपं तासां तस्मिन्कृते युगे

Giữa họ không có “thấp” hay “cao”; những chúng sinh cát tường ấy không hề phân biệt. Thọ mạng, an lạc và dung mạo của họ đều đồng đều trong Kṛta Yuga ấy.

Verse 178

न चाप्रीतिर्न च द्वंद्वो न द्वेषो नापि च क्लमः । पर्वतोदधिवासिन्यो ह्यनुक्रोशप्रियास्तु ताः

Không có bất mãn, không có đối kháng, không có oán ghét, cũng không có mỏi mệt. Dẫu cư ngụ nơi núi non và bên bờ đại dương, họ quả là những người yêu chuộng lòng từ bi.

Verse 179

वर्णाश्रमव्यवस्था च तदासीन्न हि संकरः । एकमन्यं न ध्यायंति परमं ते सदा शिवम्

Khi ấy, trật tự varṇa và āśrama vẫn hiện hữu, không hề lẫn lộn bổn phận. Họ không thiền niệm điều gì khác—những người ấy luôn quán tưởng duy nhất Đấng Tối Thượng Śiva.

Verse 180

चतुर्थे च ततः पादे नष्ट साऽभूद्रसोल्लसा । प्रादुरासंस्ततस्तासां वृक्षाश्वगृहसंज्ञिताः

Rồi đến phần tư thứ tư của thời gian, niềm hoan hỷ đậm vị thuở trước liền tiêu mất. Bấy giờ, đối với họ, xuất hiện những thứ được gọi là “cây cối”, “ngựa”, và “nhà cửa”.

Verse 181

वस्त्राणि च प्रसूयंते फलान्याभरणानि च । तेष्वेव जायते तासां गंधवर्णरसान्वितम्

Y phục liền hiện ra, trái quả cũng vậy, cùng các món trang sức. Và ngay trong những vật ấy, vì họ mà phát sinh điều đầy đủ hương thơm, sắc màu và vị ngọt.

Verse 182

सुमाक्षिकं महावीर्यं पुटके पुटके मधु । तेन ता वर्तयंति स्म कृतस्यांते प्रजास्तदा

Hết bình này đến bình khác đều có mật ong—tinh hảo, do ong tạo, và đầy đại lực. Nhờ đó, muôn loài đã tự nuôi sống mình vào lúc cuối thời Kṛta.

Verse 183

हृष्टपुष्टास्तथा वृद्धाः प्रजा वै विगतज्वराः । ततः कालेन केनापि तासां वृद्धे रसेंद्रिये

Dân chúng hân hoan, sung túc, sống lâu—quả thật không còn sốt bệnh. Rồi theo thời gian, cảm quan về vị nơi họ dần tăng trưởng.

Verse 184

युगभावात्तथा ध्याने स्वल्पीभूते शिवस्य च । वृक्षांस्तान्पर्यगृह्णंत मधु वा माक्षिकं बलात्

Do bản tính của thời đại, và khi sự hiện diện thiền định của Śiva trở nên suy giảm, họ đã dùng sức chiếm lấy những cây ấy, đoạt lấy mật ngọt do ong tạo.

Verse 185

तासां तेनोपचारेण लोभदोषकृतेन वै । प्रनष्टा मधुना सार्धं कल्पवृक्षाः क्वचित्क्वचित्

Vì lối cư xử ấy—phát sinh từ lỗi lầm của lòng tham—nơi này nơi khác, những cây Kalpavṛkṣa ban như ý đã biến mất, cùng với mật ong của chúng.

Verse 186

तस्यां चाप्यल्पशिष्टायां द्वंद्वान्यभ्युत्थितानि वै । शीतातपैर्मनोदुःखैस्ततस्ता दुःखिता भृशम्

Khi sự sung túc ấy chỉ còn lại chút ít, các cặp đối đãi liền khởi lên. Bị quấy nhiễu bởi lạnh và nóng, cùng những sầu khổ trong tâm, họ trở nên vô cùng khốn đốn.

Verse 187

चक्रुरावरणार्थं हि केतनानि ततस्ततः । ततः प्रदुर्बभौ तासां सिद्धिस्त्रेतायुगे पुनः

Để tự che chở, họ dựng nhà cửa khắp nơi. Rồi trong thời Tretā Yuga, phương kế mưu sinh và sự thành tựu mới của họ lại hiển lộ.

Verse 188

वृष्ट्या बभूवुरौषध्यो ग्राम्यारण्याश्चतुर्दश । अकृष्टपच्यानूप्तास्तोयभूमिसमागमात्

Nhờ mưa rơi, các loài thảo dược sinh khởi—mười bốn loại, cả ở gần làng lẫn nơi rừng sâu—tự chín mà không cần cày bừa, không cần gieo trồng, do sự hòa hợp của nước và đất.

Verse 189

ऋतु पुष्पफलैश्चैव वृक्षगुल्माश्च जज्ञिरे । तैश्च वृत्तिरभूत्तासां धान्यैः पुष्पैः फलैस्तथा

Hoa trái theo mùa hiện ra, cây cối và bụi rậm cũng sinh thành. Nhờ những thứ ấy, đời sống của họ được nuôi dưỡng—bởi ngũ cốc, và cũng bởi hoa cùng trái.

Verse 190

ततः पुनरभूत्तासां रागो लोभश्च सर्वतः । कालवीर्येण वा गृह्य नदीक्षेत्राणि पर्वतान्

Rồi lại nữa, khắp nơi trong họ dấy lên dục vọng và lòng tham. Được sức mạnh của Thời gian thúc đẩy, họ chiếm lấy sông ngòi, các miền đất linh thiêng và núi non.

Verse 191

वृक्षगुल्मौषधीश्चैव प्रसह्याशु यथाबलम् । विपर्ययेण चौषध्यः प्रनष्टाश्च चतुर्दश

Cây lớn, bụi rậm và các dược thảo đều bị khuất phục mau chóng, tùy theo sức lực của từng loài; rồi do một sự đảo nghịch trái lẽ, mười bốn loại thảo dược bị diệt mất.

Verse 192

नत्वा धरां प्रविष्टास्ता ओषध्यः पीडिताः प्रजाः । दुदोह गां पृथुर्वैन्यः सर्वभूतहिताय वै

Những dược thảo ấy, bị bức bách, cúi lạy Địa Mẫu rồi nhập vào lòng đất; dân chúng chịu khổ não. Bấy giờ Pṛthu Vainya đã “vắt sữa” Đất, quả thật vì lợi ích của muôn loài.

Verse 193

तदाप्रभृति चौषध्यः फालकृष्टाः प्रजास्ततः । वार्त्तया वर्तयंति स्म पाल्यमानाश्च क्षत्रियैः

Từ đó về sau, thảo dược và hoa màu được sinh ra nhờ việc cày cấy; rồi dân chúng sống bằng nông nghiệp và thương mại, được các Kṣatriya che chở bảo hộ.

Verse 194

वर्णाश्रमप्रतिष्ठा च यज्ञस्त्रेतासु चोच्यते । सदाशिवध्यानमयं त्यक्त्वा मोक्षमचेतनाः

Trong thời Tretā, người ta nói đến việc thiết lập varṇa và āśrama cùng việc cử hành tế lễ; rời bỏ sự nhập định trong thiền quán Sadāśiva, kẻ thiếu minh tri lại tìm giải thoát bằng những phương tiện khác.

Verse 195

पुष्पितां वाचमाश्रित्य रागात्स्वर्गमसाधयन् । द्वापरे च प्रवर्तंते मतिभेदास्ततो नृणाम्

Nương vào lời lẽ hoa mỹ và vì lòng chấp trước mà đuổi theo cõi trời thay vì thành tựu chân thật, đến thời Dvāpara thì các dị kiến giữa loài người liền phát sinh.

Verse 196

मनसा कर्मणा वाचा कृच्छ्राद्वार्ता प्रसिध्यति । लोभोऽधृतिः शिवं त्यक्त्वा धर्माणां संकरस्तथा

Bằng ý, bằng việc làm và bằng lời nói, kế sinh nhai chỉ thành tựu trong gian khó. Lòng tham và sự thiếu kiên định—rời bỏ Śiva—cũng khiến các pháp (dharma) bị lẫn lộn, rối ren.

Verse 197

वर्णाश्रमपरिध्वंसाः प्रवर्तंते च द्वापरे । तदा व्यासैश्चतुर्द्धा च व्यस्यते द्वापरात्ततः

Trong thời đại Dvāpara, sự suy hoại của trật tự varṇa và āśrama bắt đầu khởi lên. Khi ấy, các bậc Vyāsa sắp đặt một Veda thành bốn phần—và từ Dvāpara trở đi là như vậy.

Verse 198

एको वेदश्चतुष्पादैः क्रियते द्विजहेतवे । इतिहासपुराणानि भिद्यंते लोकगौरवात्

Một Veda được làm thành bốn phần vì lợi ích của hàng dvija (nhị sinh). Và các Itihāsa cùng Purāṇa cũng được phân định, để làm vinh hiển và dẫn dắt thế gian.

Verse 199

ब्राह्मं पाद्मं वैष्णवं च शैवं भागवतं तथा । तथान्यन्नारदीय च मार्कंडेयं च सप्तमम

Chúng được gọi là: Brāhma, Pādma, Vaiṣṇava, Śaiva, và cả Bhāgavata; lại thêm Nāradīya, và Mārkaṇḍeya là bộ thứ bảy.

Verse 200

आग्नेयमष्टमं प्रोक्तं भविष्यं नवमं स्मृतम् । दशमं ब्रह्मवैवर्तं लैंगमेकादशं तथा

Āgneya được tuyên là bộ thứ tám; Bhaviṣya được ghi nhớ là bộ thứ chín. Brahmavaivarta là bộ thứ mười, và Liṅga cũng là bộ thứ mười một.