Sukta 5
Sukta 2.5
Gṛtsamada (Bhārgava)
Gāyatrī (probable for RV 2.5.1)
ఈ సూక్తం అగ్నిని ప్రత్యేకంగా హోతృ—యజ్ఞపు పురోహితుడు—అనే యాజక కార్యంలో స్తుతిస్తుంది; ఆయన చుట్టూ సమన్వయమైన యాగశక్తులను ఆహ్వానించి, యజ్ఞం సక్రమంగా ముందుకు సాగి ఫలప్రదంగా కావాలని కోరుతుంది. అగ్నిని చైతన్యవంతుడైన, తండ్రిసమాన మార్గదర్శిగా, పితృపరంపరకు దారి చూపువాడిగా పిలుస్తుంది; ఆయన ఆహుతులను సమీకరించి, కర్మకాండను సరిచేసి, యమ (సరియైన నియమం/క్రమం) మరియు యజ్ఞనైపుణ్యం ద్వారా ‘ఉన్నత సంపద’ను ప్రసాదిస్తాడని వర్ణిస్తుంది.
In this hymn
Addressed to
Mantras
Mantra 1
होताजनिष्ट चेतनः पिता पितृभ्य ऊतये । प्रयक्षञ्जेन्यं वसु शकेम वाजिनो यमम् ॥
హోతృ జన్మించాడు—చేతనతో, ప్రకాశంతో—పితృుల సహాయార్థం తండ్రివలె. యజ్ఞంలో ముందుకు నడిపి అర్పిస్తూ, వాజినుల యమం—బలాన్ని లక్ష్యానికి చేర్చే యథార్థ నియమం, క్రమం—ఆ శ్రేష్ఠ వసు (ఉత్తమ ధనం) మేము పొందగలుగుదుము.
Mantra 2
आ यस्मिन्त्सप्त रश्मयस्तता यज्ञस्य नेतरि । मनुष्वद्दैव्यमष्टमं पोता विश्वं तदिन्वति ॥
యందులో ఏడు రశ్ములు విస్తరించియున్నాయో—అతడే యజ్ఞ నాయకుడు—మనుష్యునిలో వలెనే మనలోనూ పనిచేసే ఆ ఎనిమిదవ, దైవ శక్తిని ప్రేరేపిస్తాడు: పోతా, సమస్త హవిస్సును దాని సత్యం వైపు నడిపించే శోధకుడు.
Mantra 3
दधन्वे वा यदीमनु वोचद्ब्रह्माणि वेरु तत् । परि विश्वानि काव्या नेमिश्चक्रमिवाभवत् ॥
అతడు—ధారకుడు, పోషకుడు—ప్రేరిత వాక్యాలను వాటి యథార్థ క్రమంలో ఉచ్చరించినప్పుడు, సమస్త కావ్య-గూఢార్థాలు అతని చుట్టూ పరిభ్రమిస్తాయి; అతడు చక్ర నాభివలె అవుతాడు, సమస్త గమనాన్ని నిలిపి ధరిస్తాడు.
Mantra 4
साकं हि शुचिना शुचिः प्रशास्ता क्रतुनाजनि । विद्वाँ अस्य व्रता ध्रुवा वया इवानु रोहते ॥
ఎందుకంటే శుచితో శుచిగా కలిసి, క్రతు (సంకల్ప-శక్తి) బలంతో ఆ ప్రశంసితుడు, విద్యావంతుడైన మార్గదర్శి జన్మిస్తాడు. అతని ధ్రువ వ్రతాలను (స్థిర నియమాలను) తెలిసి, వాటిని అనుసరిస్తూ, తన మార్గాలపై ఎగిరే పక్షిలా, క్రమబద్ధమైన దశలుగా పైకి ఆరోహణం చేస్తాడు.
Mantra 5
ता अस्य वर्णमायुवो नेष्टुः सचन्त धेनवः । कुवित्तिसृभ्य आ वरं स्वसारो या इदं ययुः ॥
అతని వర్ణం (దీప్తి-రూపం)కు జీవసంపన్నమైన ధేనువులు అంటిపడతాయి—నేష్టృ యొక్క సోదరీమణులు. ఈ కర్మప్రవృత్తిలో ప్రవేశించిన ఆ సోదరీమణులు, త్రివిధం నుండి ఎన్నుకున్న వరం (శ్రేష్ఠత) వరకు వచ్చెదరో?
Mantra 6
यदी मातुरुप स्वसा घृतं भरन्त्यस्थित । तासामध्वर्युरागतौ यवो वृष्टीव मोदते ॥
సోదరి తల్లియొద్దకు ఘృతం తీసుకొని వచ్చినప్పుడు, ఆమె తన స్థానంలో స్థిరపడుతుంది. వారి రాకతో అధ్వర్యు వర్షంలో యవం (బార్లీ) లాగా ఆనందిస్తాడు—పోషక ప్రవాహం అవతరించడంతో హవిస్-శక్తి హర్షిస్తుంది.
Mantra 7
स्वः स्वाय धायसे कृणुतामृत्विगृत्विजम् । स्तोमं यज्ञं चादरं वनेमा ररिमा वयम् ॥
స్వః (స్వర్గ-శక్తి) తన ఆధారార్థమే, ఋత్విక్‌లోని యథార్థ ఋత్విజును నిర్మించుగాక. అప్పుడు మేము స్తోమం (స్తుతి), యజ్ఞం, మరియు తగిన ఆదర-ఆనందాన్ని పొందుదుము; ఋత యొక్క సత్య వినిమయంలో మేము దాతలమగుదుము.
Mantra 8
यथा विद्वाँ अरं करद्विश्वेभ्यो यजतेभ्यः । अयमग्ने त्वे अपि यं यज्ञं चकृमा वयम् ॥
యజమానుల కొరకు విద్వాన్ అన్నిటినీ యథోచితంగా చేయునట్లు—హే అగ్నీ, మేము నిర్మించిన ఈ యజ్ఞం నీలోనూ స్థితమై ఉంది; దీనిని నీ అంతరంలో స్వీకరించి, ఋతానుసారంగా సిద్ధింపజేయుము.
Inside Sukta 5
How it unfolds
- Where it opens
Agni is ‘born’ as the conscious Hotṛ—fatherly and ancestral-supporting—so the sacrifice may move forward rightly.
- Development
The hymn expands Agni’s priestly network and powers (radiance, ordering, and the supportive ‘cows’/nourishing energies), emphasizing correct ritual coordination and fruitful approach to the gods.
- Climax
The prayer that the knower makes everything ‘fitting’ for worshippers, with the decisive claim that the sacrifice the humans have fashioned is already ‘in’ Agni.
- Where it settles
A closing request that Agni take the rite into himself, perfect it, and deliver its intended results—order, accomplishment, and worthy gain.
The deity: Agni
- Cosmic functionMediator between human and divine realms: he transforms oblations into a subtle, god-reaching form, maintains the sacrificial order (ṛta), and sustains continuity between ancestors, worshippers, and deities.
- Inner significanceThe awakened will and discerning intelligence that ‘kindles’ aspiration; the inner priest that organizes energies, purifies intention, and turns effort into effective offering.
The seer
- Gṛtsamada (Bhārgava)Bhṛgu/Bhārgava lineage (Gṛtsamada family of Mandala 2) · Principal seer of Rig Veda Mandala 2, renowned for hymns that establish Agni and Indra as central ritual powers and for a strongly priestly, yajña-oriented style.
Famous verses
hotā ajaniṣṭa cetanaḥ
ता अस्य वर्णमायुवो नेष्टुः सचन्त धेनवः । कुवित्तिसृभ्य आ वरं स्वसारो या इदं ययुः ॥ayam agne tve api yaṃ yajñaṃ cakṛmā vayam
Attributes of the deity
- Hotṛ (invoking priest)
- Knower of the rite (kratu-vit)
- Bearer/transporter of offerings (havyavāhana)
- Guardian of ṛta (cosmic order)
- Luminous, conscious, ever-young
- Fatherly protector linked with the Fathers (Pitṛs)
Also by this seer
- Primary attribution of most of Rig Veda Mandala 2 (2.1–2.43)
- Noted Agni hymns emphasizing Hotṛ and sacrificial correctness (e.g., RV 2.1, 2.3–2.6)
- Indra hymns in Mandala 2 highlighting victory, strength, and ritual support (e.g., RV 2.12–2.16)
The rite, step by step
- Kindling/awakening Agni and establishing the fire as the Hotṛ of the rite
- Formal invocation: asking Agni to lead the sacrifice forward and align it with ṛta
- Offering oblations into Agni while reciting the hymn to strengthen priestly functions (Hotṛ/Neshṭṛ imagery)
- Requesting ‘noble wealth’ and right ordering (yama) as the fruit of well-performed yajña
- Concluding prayer that Agni internalize the sacrifice and make it fully fitting for all worshippers
Offerings
- Ājya (clarified butter/ghee)
- Samidh (fuel sticks)
- Havis (general oblations, as appropriate)
- Soma-related offerings when part of a soma rite
Frequently Asked Questions
Agni is praised, especially as Hotṛ—the divine priestly fire who invokes the gods and carries offerings in the sacrifice.
That Agni lead the ritual correctly, make it fitting and effective, and grant worthy gains through right order and successful offering.
It links Agni with ancestral continuity: he protects and supports the lineage of worshippers, connecting present sacrifice with the ancestral tradition and its blessings.
Ask anything about Sukta 5 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
