
Sukta 2.31
Gṛtsamada (Bhārgava)
Mitra-Varuṇa (with collective invocation of Ādityas, Rudras, Vasus)
Triṣṭubh
ఈ సూక్తం మిత్ర–వరుణులను ఋతం మరియు సమ్యక్ సంబంధాన్ని స్థిరపరచే శక్తులుగా ఆహ్వానించి, ఆదిత్యులు, రుద్రులు, వసువులతో కలిసి యజమాని ప్రయాణంలోని “రథం”ను మోసి నిలుపమని ప్రార్థిస్తుంది. తరువాత ఇది విస్తృత విశ్వదేవ (అన్ని దేవతల) సమాహారంగా విస్తరించి—త్వష్టృ, ఇళా, భగ, ద్యావా-రోదసీ, పూషన్, పురంధి, అశ్వినులు—అందరినీ పిలిచి, సహాయకమైన ప్రతి బ్రహ్మాండ కార్యం యాగంలో తన ఆసనం అధిష్ఠించునట్లు చేస్తుంది. చివరికి కవి తన వాక్యాలను కొత్తగా తయారైన స్తుతి-వాహనంలా “ఆకృతీకరించి”, శ్రవస్ (ఖ్యాతి/ప్రేరిత శ్రవణం), వాజ (వీరత్వ-బలం), ధీతి (ప్రకాశిత ఆలోచన)లను కోరుకుంటాడు.
Mantra 1
अस्माकं मित्रावरुणावतं रथमादित्यै रुद्रैर्वसुभिः सचाभुवा । प्र यद्वयो न पप्तन्वस्मनस्परि श्रवस्यवो हृषीवन्तो वनर्षदः ॥
ఓ మిత్ర-వరుణా! మా కొరకు ఈ యాత్రారథాన్ని నిలుపుము—ఆదిత్యులు, రుద్రులు, వసువులతో కలిసి—ఒకే సమన్వయంతో కదిలేవారితో. మా శ్రవస్యు (యశోకాంక్షి) శక్తులు తమ గూడు-గృహం చుట్టూ పక్షులవలె దూకి ముందుకు పయనించినప్పుడు, అవి ప్రాణశక్తుల హర్షంతో హృష్టులై, విశాలంలో తమ ఆసనాన్ని అధిష్ఠించుగాక.
Mantra 2
अध स्मा न उदवता सजोषसो रथं देवासो अभि विक्षु वाजयुम् । यदाशवः पद्याभिस्तित्रतो रजः पृथिव्याः सानौ जङ्घनन्त पाणिभिः ॥
అప్పుడు నిజంగా, ఏకమనస్సుగల దేవులారా, మా కొరకు కులాల (విక్షు) మధ్య బలసంపద (వాజ)ను గెలిపించే ఆ రథాన్ని ఎత్తి/ముందుకు నడిపించండి. వేగవంతమైన శక్తులు తమ అడుగులతో భూమి శిఖర/కట్టపై లేచే ధూళి (రజః)ని దాటినప్పుడు, వారు తమ చేతులతో ముందుకు దూసి కొట్టి—యాత్రా-విజయానికి మార్గాన్ని సిద్ధం చేస్తారు.
Mantra 3
उत स्य न इन्द्रो विश्वचर्षणिर्दिवः शर्धेन मारुतेन सुक्रतुः । अनु नु स्थात्यवृकाभिरूतिभी रथं महे सनये वाजसातये ॥
ఇంద్రుడూ—సర్వమనుష్యుల కోసం కార్యం చేసే వాడు (విశ్వచర్షణి)—దివ్యమైన మరుత్ గణంతో, ప్రకాశమయ సంకల్పం (సుక్రతు)తో కూడి, ఇప్పుడు మమ్మల్ని అనుసరిస్తూ నిలుస్తాడు; ద్రోహం చేయని (అవృక) రక్షణలతో (ఊతిభిః). మహా లాభార్థం, వాజ-ప్రాప్తి కోసం, అతడు రథాన్ని స్థాపించి దృఢం చేస్తాడు.
Mantra 4
उत स्य देवो भुवनस्य सक्षणिस्त्वष्टा ग्नाभिः सजोषा जूजुवद्रथम् । इळा भगो बृहद्दिवोत रोदसी पूषा पुरंधिरश्विनावधा पती ॥
మరియు ఆ దేవుడు—భువనానికి ఆధారం (సక్షణి) అయిన త్వష్టా—జ్ఞానశక్తులతో (గ్నాభిః), ఏకసమ్మతిగా/ఏకమనస్సుతో (సజోషా) కలిసి, రథాన్ని కదిలించి ప్రేరేపిస్తాడు. ఇళా, భగ, విశాలమైన ద్యౌ మరియు రెండు రోదసీ, పూషన్, పురంధి, అలాగే ఆ ఇద్దరు ప్రభువులు—అశ్వినౌ—ఈ సమస్త శక్తులు మా సుసంఘటిత గమనంలో తమ తమ స్థానాన్ని పొందుగాక.
Mantra 5
उत त्ये देवी सुभगे मिथूदृशोषासानक्ता जगतामपीजुवा । स्तुषे यद्वां पृथिवि नव्यसा वचः स्थातुश्च वयस्त्रिवया उपस्तिरे ॥
మరియు ఆ రెండు దేవతలు—సుభగలు, ఏకదృష్టి గల జంట—ఉషా మరియు రాత్రి, చలించే సమస్త జగత్తును ముందుకు నడిపించువారు; హే పృథివీ, నేను నూతన వచనంతో మీ స్తుతి చేయునప్పుడు, స్థావర సత్త్వమూ, త్రివిధ జీవనపు రెక్కల శక్తులూ, నీ వృద్ధికై ఉపస్తిరం (శయ్యవంటి ఆధారం)గా విస్తరించుచున్నవి.
Mantra 6
उत वः शंसमुशिजामिव श्मस्यहिर्बुध्न्योऽज एकपादुत । त्रित ऋभुक्षाः सविता चनो दधेऽपां नपादाशुहेमा धिया शमि ॥
మరియు ఉషిజ్ (అగ్ని ప్రజ్వలింపజేసే) పురోహితులు పలుకునట్లు నేను మీ శంసను పలుకుచున్నాను—అహి బుధ్న్య, అజ (అజన్మ) ఏకపాదుడును; అలాగే త్రిత, ఋభుక్షన్, సవితృ మా కొరకు దానిని స్థాపించుచున్నారు; మరియు అపాం నపాత్, ఆశు-హేమ (వేగ-సువర్ణిమ), ధియా (చింతన/చేతన)లో శమి—శాంతి మరియు సమ్యక్ స్థితి—నివ్వుచున్నాడు.
Mantra 7
एता वो वश्म्युद्यता यजत्रा अतक्षन्नायवो नव्यसे सम् । श्रवस्यवो वाजं चकानाः सप्तिर्न रथ्यो अह धीतिमश्याः ॥
ఈ వచనాలను నేను మీ కొరకు మలిచి, ఎత్తి, ప్రకటించుచున్నాను, హే యజ్య శక్తులారా; ఋషులు వీటిని నూతనంగా సమరసతగా నిర్మించారు. శ్రవస్ (యశస్సు-ప్రేరిత గుర్తింపు) కోరుతూ, వాజ (బల-సమృద్ధి) ఆశిస్తూ, మనము ఆ ధీతి (ప్రేరిత ఆలోచన)ను పొందుదాం—రథయోగ్యమైన, సుయోజిత అశ్వంలా—యాత్రామార్గంలో వేగంగా.
The primary deities are Mitra and Varuṇa. The hymn also calls in allied groups—Ādityas, Rudras, and Vasus—and names other supportive powers like Tvaṣṭṛ, Pūṣan, Bhaga, Dyāvā-Rodasī, and the Aśvins.
The chariot is a ritual and life-journey symbol: the sacrifice must move forward in a straight, protected, well-yoked way. Asking the gods to uphold or set the chariot in motion means asking for orderly progress, safety, and successful completion.
It asks for śravas (renown/inspired hearing), vāja (vigor and winning strength), and dhīti (clear, illumined thought). The closing verse presents the hymn itself as carefully crafted so these attainments can be reached.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.