Opening the text

Sukta 2.16
Gṛtsamada Bhārgava (RV 2.16)
Indra
Triṣṭubh (probable; verify with Anukramaṇī)
ఋగ్వేదం 2.16 ఏడు త్రిష్టుభ్ ఛందస్సు పద్యాలతో కూడిన సూక్తం. ఇందులో గృత్సమదుడు, ప్రజ్వలిత అగ్నికి ఆహుతిలా జాగ్రత్తగా “మోసుకొచ్చిన” స్తుతిని సమర్పించి, ప్రాచీనుడైనా ఎల్లప్పుడూ యౌవనుడైన ఇంద్రుని సోమ-పీడనాల వద్దకు రావాలని ఆహ్వానిస్తాడు. ఈ సూక్తం ఇంద్రుని ధైర్యవంతమైన వృషభుడిగా మహిమాపరచి, ప్రజల సంకల్పం (క్రతు) ఆయన స్వీకరిస్తాడని చెబుతుంది; కాంతిమయ బలంతో సోమాన్ని పానంచేయమని ప్రేరేపిస్తుంది, తద్వారా ఆయన ఉపాసకులపై ధనం మరియు రక్షణను వర్షింపజేయునట్లు.
Mantra 1
प्र वः सतां ज्येष्ठतमाय सुष्टुतिमग्नाविव समिधाने हविर्भरे । इन्द्रमजुर्यं जरयन्तमुक्षितं सनाद्युवानमवसे हवामहे ॥
సత్యవంతులలో జ్యేష్ఠతముడైన ఇంద్రునికి మేము ఈ సు-స్తుతిని ముందుకు సమర్పిస్తున్నాము—సమిధలతో ప్రజ్వలింపబడిన అగ్నికి హవిస్సు మోసి అర్పించునట్లుగా. అజరుడు, నిత్య-నూతనుడు, ఉక్షితుడు (బలంతో పరిపూర్ణుడు), సనాతనుడైయుండి కూడా యువకుడు—అటువంటి ఇంద్రుని సహాయం మరియు రక్షణ కోసం మేము ఆహ్వానిస్తున్నాము.
Mantra 2
यस्मादिन्द्राद्बृहतः किं चनेमृते विश्वान्यस्मिन्त्सम्भृताधि वीर्या । जठरे सोमं तन्वी सहो महो हस्ते वज्रं भरति शीर्षणि क्रतुम् ॥
విశాలుడైన ఇంద్రుని నుండి ఎవ్వరూ—చిన్నమాత్రమైనా—వేరుపడలేరు; సమస్త వీర్యశక్తులు ఆయనలోనే సమాహృతమై స్థాపితమై ఉన్నాయి. ఆయన జఠరంలో సోమం; దేహంలో సహో, మహో (బలం, మహిమ); చేతిలో వజ్రాన్ని ధరిస్తాడు; శిరస్సులో క్రతు (కార్యసాధక జ్ఞాన-ఇచ్ఛ) నిలిచి ఉంటుంది.
Mantra 3
न क्षोणीभ्यां परिभ्वे त इन्द्रियं न समुद्रैः पर्वतैरिन्द्र ते रथः । न ते वज्रमन्वश्नोति कश्चन यदाशुभिः पतसि योजना पुरु ॥
హే ఇంద్రా! నీ ఇంద్రియం (పరాక్రమం)ను రెండు లోకాలు కూడా ఆవరించలేవు; సముద్రాలు, పర్వతాలు కూడా నీ రథాన్ని ఆపలేవు. నీవు నీ శీఘ్ర అశ్వాలతో అనేక యోజనాల దూరం దూసుకుపోతే, నీ వజ్రాన్ని ఎవ్వరూ అనుసరించి అందుకోలేరు.
Mantra 4
विश्वे ह्यस्मै यजताय धृष्णवे क्रतुं भरन्ति वृषभाय सश्चते । वृषा यजस्व हविषा विदुष्टरः पिबेन्द्र सोमं वृषभेण भानुना ॥
నిజంగా అందరూ యజనీయుడైన, ధైర్యశాలియైన ఆ వృషభునికి ‘క్రతు’ (సంకల్ప-శక్తి)ని తెచ్చి అతనితో కలుస్తారు. హే వృషభా, హవిష్తో యజ్ఞం చేయి, హే అత్యంత విద్వాంసుడా; హే ఇంద్రా, నీ వృషభసమ కాంతి (భాను)తో సోమాన్ని పానంచేయి.
Mantra 5
वृष्णः कोशः पवते मध्व ऊर्मिर्वृषभान्नाय वृषभाय पातवे । वृषणाध्वर्यू वृषभासो अद्रयो वृषणं सोमं वृषभाय सुष्वति ॥
వృష్ణుని కోశం (పాత్రం) ప్రవహిస్తుంది; మధువు యొక్క ఊర్మి వృషభునికి ఆహారంగా, వృషభుని పానార్థంగా ప్రవహిస్తుంది. వృషణ అధ్వర్యులు, వృషభసమ అద్రులు (పిండే రాళ్లు) వృషభునికై వృషణ సోమాన్ని పిండుతారు.
Mantra 6
वृषा ते वज्र उत ते वृषा रथो वृषणा हरी वृषभाण्यायुधा । वृष्णो मदस्य वृषभ त्वमीशिष इन्द्र सोमस्य वृषभस्य तृप्णुहि ॥
వృషభమే నీ వజ్రం, వృషభమే నీ రథం; వృషభమే నీ రెండు హరి (అశ్వాలు); వృషభసమమైనవి నీ ఆయుధాలు. హే వృషభా, వృష్ణుని మదం (ఉల్లాసం/ఉన్మత్తత)పై నీవే అధిపతి; హే ఇంద్రా, వృషభసోమంతో తృప్తి పొందు.
Mantra 7
प्र ते नावं न समने वचस्युवं ब्रह्मणा यामि सवनेषु दाधृषिः । कुविन्नो अस्य वचसो निबोधिषदिन्द्रमुत्सं न वसुनः सिचामहे ॥
దాటేందుకు నావలా, ఉచ్చారణను కోరే వాక్యంతో, బ్రహ్మ (మంత్రం)తో, హే ధృఢుడా, సోమయాగ సవనాలలో నేను నీ వద్దకు వస్తున్నాను. మా ఈ వచనాన్ని ఆయన నిజంగా గమనించి గ్రహించునా? సంపదల ఊటలా ఇంద్రుని మేము పొంగిపొర్లేలా పోయుదాం—ఊటలాగా ప్రవహింపజేద్దాం.
It invites Indra to come to the Soma-pressings, drink Soma, and then grant protection and riches to the worshippers who praise him.
It highlights Indra’s timeless power: he is ever-present from of old, yet always fresh and renewing in strength when invoked and offered Soma.
The “boat” suggests the mantra helps the worshipper cross difficulties by reaching Indra, and the “fountain” portrays Indra as an overflowing source of wealth and blessings when he responds to the hymn.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.