
Sukta 2.3
Gṛtsamada (Bhārgava)
Agni
Triṣṭubh
ఈ సూక్తం ప్రజ్వలింపబడి భూమిపై స్థాపితమైన హోతృగా అగ్నిని సింహాసనారూఢుడిగా చేస్తుంది—అతడు సమస్త లోకాలను ఎదుర్కొని దేవతలను యజ్ఞానికి నడిపిస్తాడు. అతని శుద్ధికరమైన, ప్రకాశమయమైన బుద్ధి మరియు హవి—ప్రత్యేకంగా ఘృతం—వాహకుడిగా ఉన్న పాత్రను స్తుతిస్తుంది; తద్వారా కర్మ సక్రమంగా రూపుదిద్దుకొని యజమానునికి ఫలప్రదమవుతుంది.
Mantra 1
समिद्धो अग्निर्निहितः पृथिव्यां प्रत्यङ्विश्वानि भुवनान्यस्थात् । होता पावकः प्रदिवः सुमेधा देवो देवान्यजत्वग्निरर्हन् ॥
సమిద్ధుడైన అగ్ని భూమిలో స్థాపితుడై, సమస్త భువనాల వైపు ఎదురుగా నిలుస్తాడు. పావక హోతా—ప్రదివః (అగ్ర-స్వర్గ) కు చెందినవాడు, సుమేధా (దీప్త మేధస్సు) గలవాడు—ఆ దేవుడు, అర్హన్ అగ్ని, దేవులను యజించుగాక.
Mantra 2
नराशंसः प्रति धामान्यञ्जन्तिस्रो दिवः प्रति मह्ना स्वर्चिः । घृतप्रुषा मनसा हव्यमुन्दन्मूर्धन्यज्ञस्य समनक्तु देवान् ॥
నరాశంసుడు ధామాలను ప్రజ్వలింపజేస్తూ, తన స్వర్చిః (స్వతేజస్సు) తో మహిమలో మూడు దివ్యాల వైపు ప్రకాశించుగాక. ఘృత-ప్రుషా (ఘృతదీప్తి చిందించే) మనస్సుతో హవ్యాన్ని పోసి, యజ్ఞ మూర్ధనిపై దేవులను అభిషేకించుగాక.
Mantra 3
ईळितो अग्ने मनसा नो अर्हन्देवान्यक्षि मानुषात्पूर्वो अद्य । स आ वह मरुतां शर्धो अच्युतमिन्द्रं नरो बर्हिषदं यजध्वम् ॥
హే అగ్నీ! మనస్సుతో ఆరాధింపబడినవాడా, అర్హన్ (యోగ్యుడు)గా—ఈ రోజున కూడా, పూర్వకాలంలాగానే, మానవ-లోకంనుండి దేవులను యజనం చేయి. ఇక్కడికి మరుతుల అచ్యుత (అచల) శర్ధ్ (దళం)ను, అలాగే బర్హిష్ (కుశ)పై ఆసీనుడైన ఇంద్రుని తీసుకొనిరా. హే నరులారా! మీరు యజ్ఞాన్ని నిర్వహించండి.
Mantra 4
देव बर्हिर्वर्धमानं सुवीरं स्तीर्णं राये सुभरं वेद्यस्याम् । घृतेनाक्तं वसवः सीदतेदं विश्वे देवा आदित्या यज्ञियासः ॥
హే దేవులారా! ఈ బర్హి (కుశ) వర్ధిల్లుతోంది; సువీరం (వీరబలసంపన్నం), రాయే (సమృద్ధి) కొరకు పరచబడింది; ఈ వేద్య (వేదిక-ఆసనం)పై సు-భరం (శుభధారక, సుస్థిరం)గా ఉంది. ఘృతంతో అభ్యక్తమై—హే వసువులారా! ఇక్కడ కూర్చోండి; హే విశ్వే దేవాః, హే ఆదిత్యులారా—యజ్ఞియులు—ఆసీనులవండి.
Mantra 5
वि श्रयन्तामुर्विया हूयमाना द्वारो देवीः सुप्रायणा नमोभिः । व्यचस्वतीर्वि प्रथन्तामजुर्या वर्णं पुनाना यशसं सुवीरम् ॥
నమోభిః ఆహూతమైన—సుప్రాయణా (శుభమార్గనాయక) దేవీ ద్వారాలు తమ ఉర్వియా (విశాలత)లో విస్తరించి తెరచుకొనుగాక. అవి వ్యచస్వతీః (విస్తారమైన ఆకాశవంతమైనవి)గా విస్తరించుగాక, అజుర్యా (అజర, అవినాశి)గా నిలిచుగాక—తమ దీప్త వర్ణాన్ని పునీతం చేసుకుంటూ—యశస్సు మరియు సువీర (వీరబలం) ప్రసాదించుగాక.
Mantra 6
साध्वपांसि सनता न उक्षिते उषासानक्ता वय्येव रण्विते । तन्तुं ततं संवयन्ती समीची यज्ञस्य पेशः सुदुघे पयस्वती ॥
ఉషస్సు మరియు రాత్రి—మన వృద్ధి కోసం ప్రాచీన కర్మలను యథావిధిగా సాధించుచు, రెండు పక్షులవలె రమ్యంగా—తనిన తంతువును సమరసంగా కలిపి నేస్తాయి. అవే యజ్ఞపు రూపరేఖను నిర్మిస్తాయి—రెండు సుదోహినులు, పోషక రసంతో పరిపూర్ణులు.
Mantra 7
दैव्या होतारा प्रथमा विदुष्टर ऋजु यक्षतः समृचा वपुष्टरा । देवान्यजन्तावृतुथा समञ्जतो नाभा पृथिव्या अधि सानुषु त्रिषु ॥
ఆ ఇద్దరు దైవ హోతారులు—అగ్రగణ్యులు, మరింత విద్వాంసులు—ఋచాతో కలిసి ఋజువుగా యజిస్తారు; రూపంలో మరింత పరిపూర్ణులు. ఋతువుల ప్రకారం దేవులను యజిస్తూ, వారు పృథివి నాభిలో—ఆమె మూడు ఉన్నత శిఖరాలపై—సమన్వయంగా ఏకమవుతారు.
Mantra 8
सरस्वती साधयन्ती धियं न इळा देवी भारती विश्वतूर्तिः । तिस्रो देवीः स्वधया बर्हिरेदमच्छिद्रं पान्तु शरणं निषद्य ॥
సరస్వతి—మన ధియ్ (ప్రేరిత బుద్ధి)ను సాధించునది; దేవి ఇళా; మరియు విశ్వతూర్తిః (సర్వపూర్ణ గతి) కల దేవి భారతి—ఈ మూడు దేవతలు స్వధయా (తమ పోషణశక్తి)తో ఈ బర్హి (యజ్ఞతృణం)పై ఆసీనులై, మనకు ఈ అచ్ఛిద్ర శరణాన్ని కాపాడుగాక.
Mantra 9
पिशङ्गरूपः सुभरो वयोधाः श्रुष्टी वीरो जायते देवकामः । प्रजां त्वष्टा वि ष्यतु नाभिमस्मे अथा देवानामप्येतु पाथः ॥
పిశంగ (తామ్ర-కాంతి) రూపుడు, సుభరుడు, జీవశక్తుల ధారకుడు—ఆ వీరుడు జన్మిస్తాడు; శ్రవణంలో విధేయుడు, దేవకామంతో యుక్తుడు. త్వష్టా మా లో ప్రజను విస్తరింపజేయుగాక; మా కొరకు నాభి-కేంద్రం (అంతః-నిర్మాణాసనం) విశాలమగుగాక; అప్పుడు దేవుల వైపు పోయే పథం మా సమీపానికి వచ్చి తెరచుగాక.
Mantra 10
वनस्पतिरवसृजन्नुप स्थादग्निर्हविः सूदयाति प्र धीभिः । त्रिधा समक्तं नयतु प्रजानन्देवेभ्यो दैव्यः शमितोप हव्यम् ॥
వనస్పతి (సమిధ/అర్పణ-కఱ్ఱ) విడిచిపెట్టి సమీపంలో నిలుచుగాక; అగ్ని మా జాగృత ధీలతో హవిని సిద్ధం చేయుగాక. త్రివిధంగా సమ్యక్ మిశ్రమమైన ఈ హవిని, విధి-జ్ఞుడైన దైవ శమితృ దేవుల వద్దకు నడిపించుగాక—దేవుల కొరకు ఈ హవ్యం సమీపించుగాక.
Mantra 11
घृतं मिमिक्षे घृतमस्य योनिर्घृते श्रितो घृतम्वस्य धाम । अनुष्वधमा वह मादयस्व स्वाहाकृतं वृषभ वक्षि हव्यम् ॥
ఘృతం కలిసింది; ఘృతమే అతని యోని; ఘృతంలోనే అతడు స్థితుడు; ఘృతమే అతని ధామం. నీ స్వధర్మానుసారం, యథోచిత ఆనందంతో (హవిని) మోసుకొని రా; అందులో మదించు. హే వృషభ-బలవంతుడా, స్వాహా-కృత హవ్యాన్ని వహించు.
It presents Agni as the central priest of the sacrifice—kindled on earth, purifying the rite, calling the gods, and carrying offerings so the yajña succeeds.
Ghee is the classic fuel and offering for Agni; calling it his “womb” and “home” highlights that Agni is sustained by clarified intention and properly offered nourishment.
It portrays the sacrifice as a carefully woven cosmic order: time (day and night) and right action together “shape” the yajña, making it harmonious and effective.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.