Sukta 10
Sukta 2.10
Gṛtsamada (Bhārgava)
Triṣṭubh
అగ్నిని ఉద్దేశించిన ఈ చిన్న త్రిష్టుభ్ స్తోత్రం, యజ్ఞంలో ఆయనను మొదటివాడిగా, తండ్రి-సదృశమైన సన్నిధిగా స్తుతిస్తుంది—ఇళా యొక్క పవిత్ర ఆసనంలో ప్రజ్వలింపబడి, సమృద్ధి మరియు వివేకంతో ప్రకాశించేవాడిగా. అగ్ని యొక్క సర్వవ్యాపి, విశ్వవ్యాప్త పరిధిని—లోకాలను తన అధీనంలోకి తీసుకోవడాన్ని—ఇది హైలైట్ చేస్తుంది; అలాగే ఆయనను “రుద్ది ప్రకాశింపజేయబడే” శుద్ధికర్తగా, నెయ్యితో అభిషేకింపబడేవాడిగా కూడా చిత్రిస్తుంది. చివరికి కవి, హవిస్సులో యథావిధిగా పంచబడిన భాగాన్ని కోరుతూ, అగ్నిని మనువు-రీతిలోని దూతగా ఆహ్వానిస్తాడు—వాక్కు-కర్రచెంచాతో పిలువబడినవాడిగా—మాధుర్యము మరియు సమృద్ధి కోసం.
In this hymn
Addressed to
Mantras
Mantra 1
जोहूत्रो अग्निः प्रथमः पितेवेळस्पदे मनुषा यत्समिद्धः । श्रियं वसानो अमृतो विचेता मर्मृजेन्यः श्रवस्यः स वाजी ॥
బహు-ఆహ్వానితుడైన అగ్ని మొదటివాడు—తండ్రివలె—మనుష్యులు ఇళా-పదంలో ఆయనను సమిద్ధం చేసినప్పుడు. శ్రీ (దీప్తి/సమృద్ధి)ని ధరించి, అమృతుడు, విచేతా (వివేకి)—ఆయన మర్మృజేన్య (ఘర్షించి ప్రకాశింపజేయదగిన) పవిత్రకుడు; ఆయనే వాజీ (విజయబలం)ను, శ్రవస్య (యశోర్హ కీర్తి)ని ప్రసాదించేవాడు.
Mantra 2
श्रूया अग्निश्चित्रभानुर्हवं मे विश्वाभिर्गीर्भिरमृतो विचेताः । श्यावा रथं वहतो रोहिता वोतारुषाह चक्रे विभृत्रः ॥
చిత్రభాను (వివిధ దీప్తి) గల అగ్ని—అమృత విచేతా—నా హవం (పిలుపు)ను, నా సమస్త గీర్భి (ప్రేరిత స్తోత్రవాక్యాలు)తో వినుగాక. రెండు శ్యావాలు, రెండు రోహితాలు ఆయన రథాన్ని లాగుతాయి—ఆయన యుక్త శక్తులు—స్థిర ఆధారంతో దానిని మోసుకుంటూ; ఆయన విభృత (సుదృఢ ధారకుడు).
Mantra 3
उत्तानायामजनयन्त्सुषूतं भुवदग्निः पुरुपेशासु गर्भः । शिरिणायां चिदक्तुना महोभिरपरीवृतो वसति प्रचेताः ॥
ఉత్తాన (విస్తరించిన) స్థితిలో వారు సుషూత—సుజన్ముడిని—జనింపజేశారు; అగ్ని అనేక రూపాలలో గర్భమయ్యాడు. కఠినమైన నేలలోనూ, రాత్రి ద్వారా మరియు మహాశక్తుల ద్వారా, ఆ ప్రచేతా (సచేతనుడు) ఆవరించబడక నివసిస్తాడు.
Mantra 4
जिघर्म्यग्निं हविषा घृतेन प्रतिक्षियन्तं भुवनानि विश्वा । पृथुं तिरश्चा वयसा बृहन्तं व्यचिष्ठमन्नै रभसं दृशानम् ॥
నేను హవిస్ మరియు ఘృతం (నెయ్యి)తో అగ్నిని అభిషేకిస్తాను—అతడు సమస్త భువనాలను అధీనపరచుకొనేవాడు. అతడు విశాలుడు, అడ్డంగా వ్యాపించువాడు, వృద్ధిలో మహానుడు, అత్యంత వ్యాపకుడు—పోషణాలలో వేగవంతమైన శక్తిగా దర్శనమిస్తాడు.
Mantra 5
आ विश्वतः प्रत्यञ्चं जिघर्म्यरक्षसा मनसा तज्जुषेत । मर्यश्रीः स्पृहयद्वर्णो अग्निर्नाभिमृशे तन्वा जर्भुराणः ॥
నేను అన్ని దిక్కుల నుండీ ఆ ప్రత్యంచ (అంతర్ముఖ)ాన్ని నా దగ్గరకు లాగి ఘృత-లేపనం చేస్తాను; రక్షస్-రహిత మనస్సుతో—అది (తత్) అనుమతించుగాక, ఆస్వాద్యమగుగాక. యౌవన-శ్రీతో దీప్తమైన, కాంతి-వర్ణాన్ని కోరుకునే అగ్ని, తన దేహంతో నాభి-కేంద్రాన్ని తాకుతూ, జర్భురాణ (అవిరామంగా కృషిచేసేవాడు)గా శుద్ధి మరియు రూప-గఠనంలో నిమగ్నమవుతాడు.
Mantra 6
ज्ञेया भागं सहसानो वरेण त्वादूतासो मनुवद्वदेम । अनूनमग्निं जुह्वा वचस्या मधुपृचं धनसा जोहवीमि ॥
సహసా (బలంతో) వరేణ (ఎంచుకున్న శ్రేయస్సును) గెలిచేవాడిచే భాగం (పాలు) సరిగా తెలిసి నిర్ణయింపబడుగాక. (అగ్నీ) నిన్ను దూతగా చేసుకొని మేము మనువలె వాక్యము పలుకుదుము. వాక్య-రూప జుహూ (కరచెంచా)తో నేను అనూన (అక్షయ) అగ్నిని ఆహ్వానిస్తున్నాను—మధు-మిశ్రితుడైనవాడిని, ధనసంపదలలో పరిపూర్ణతనిచ్చేవాడిని.
Inside Sukta 10
How it unfolds
- Where it opens
Agni is hailed as the first, much-invoking, father-like fire kindled by humans at Iḷā’s place, radiant with śrī and discerning immortality.
- Development
The hymn expands Agni’s stature from ritual hearth to cosmic pervasion: he is purified and brightened, then described as occupying all worlds and growing vast and pervasive through nourishment.
- Climax
The anointing with havis and ghee presents Agni as the swift, all-reaching power—visible as force—who truly ‘takes possession’ of the worlds.
- Where it settles
The poet seeks the rightly known share and speaks ‘in the manner of Manu,’ invoking Agni as messenger, unfailing and honey-mingled, to grant plenitude and right order in the offering.
The deity: Agni
- Cosmic functionMediator between humans and gods who conveys offerings, establishes the sacrifice, and ‘occupies’ or pervades the worlds as the sustaining power of heat, light, and transformative energy.
- Inner significanceThe awakened will and luminous intelligence that purifies intention; the inner fire that digests experience, clarifies speech, and carries aspiration upward toward the divine order.
The seer
- Gṛtsamada (Bhārgava)Bhṛgu/Bhārgava lineage (Gṛtsamada family within Mandala 2) · Principal seer of much of Rigveda Maṇḍala 2, celebrated for Agni-centered hymns that link precise ritual action with expansive cosmic theology (Agni as father, messenger, and pervader).
Famous verses
joḥūtro agniḥ prathamaḥ piteva
pratikṣiyantam bhuvanāni viśvā
juhvā vacasyā
Attributes of the deity
- First in the sacrifice (prathama)
- Father-like protector
- Immortal (amṛta) and discerning (vicetā)
- Purifier to be brightened (marmṛjenya)
- All-pervading/most expansive (vyaciṣṭha)
- Swift, victorious force (vājī)
- Messenger (dūta) who carries offerings
- Honey-mingled sweetness (madhupṛc) and giver of plenitude
Also by this seer
- Majority of RV Maṇḍala 2 hymns (especially to Agni and Indra) are attributed to Gṛtsamada and his family.
- Formulates recurring Agni motifs: Iḷā’s seat, purification by kindling/rubbing, and Agni as dūta (messenger) who carries offerings to the gods.
The rite, step by step
- Prepare the altar/fire-place (vedi) and establish the seat associated with Iḷā (iḷā-pada) as the ritual focus.
- Kindle Agni by friction or rekindling; ‘rub bright’ and tend the flame as purifier.
- Invoke Agni with recited Triṣṭubh verses, acknowledging him as first and father-like priest.
- Anoint/offer ghee (ghṛta) and havis, visualizing Agni as pervading and taking possession of the worlds.
- Request proper apportionment of the offering-share (bhāga) and successful conveyance to the gods.
- Conclude with a final call to Agni as dūta, with ‘ladle of speech,’ for sweetness and abundance.
Offerings
- Clarified butter (ghṛta)
- Havis (general oblation such as grains/cakes)
- Verbal offering: mantra/speech (vāc) as an inner oblation
Frequently Asked Questions
It presents Agni as the first power of the sacrifice—father-like, purifying, and discerning—who also pervades the cosmos and carries offerings as the divine messenger.
Ghee (ghṛta) is a primary Vedic oblation that strengthens and brightens the fire; symbolically it ‘feeds’ Agni so he can convey the offering and illuminate the rite.
Manu represents the archetypal human sacrificer and lawgiver of right ritual; invoking Agni ‘manuvat’ means following the ancient, proper tradition of speech and offering.
Ask anything about Sukta 10 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
