Vastu-Pratishtha & Isana-kalpa
Temple Architecture & Sacred Installation
Detailed prescriptions for temple construction (vastu-shastra), deity installation (pratishtha), and the Isana-kalpa rituals for sanctification.
Adhyayas in Vastu-Pratishtha & Isana-kalpa
Adhyaya 43
Chapter 43 — प्रासाददेवतास्थापनम् (Installation of Deities in a Temple)
Itinatakda ni Panginoong Agni kung paano nagiging ganap sa ritwal ang isang templo sa pamamagitan ng wastong sthāpana (paglalagak/pag-install ng diyos) at paghahanda ng mga imahen. Nagsisimula ang kabanata sa lohika ng pañcāyatana: si Vāsudeva (o Nārāyaṇa) ang nasa gitna, at ang mga tiyak na diyos ay inilalagay sa mga direksiyon—si Vāmana sa Āgneya, si Nṛhari/Nṛsiṃha sa Nairṛti, si Hayagrīva sa Vāyavya, si Varāha sa Īśāna—kasama ang mga alternatibong ayos tulad ng navadhāma at mas malalawak na hanay (lokapāla, graha, mga set ng Daśāvatāra, at modelong 13 dambana na may Viśvarūpa-Hari sa sentro). Pagkaraan ay tumutungo sa pratimā-lakṣaṇa: mga katanggap-tanggap na materyales ng imahen (luwad, kahoy, metal, hiyas, bato, mababangong sangkap, bulaklak) at ang pahayag na ang pagsamba sa tamang panahon ay nagbubunga ng ninanais. Sinusundan ito ng detalyadong tuntunin sa pagpili ng bato, kabilang ang mga kulay na inuugnay sa varṇa, at ang remedyo/pamalit sa pamamagitan ng Siṃha-vidyā kapag walang mainam na bato. Sa huli, inilalahad ang mga pagpapabanal bago mag-ukit: pagkuha ng pook-gubat, Vrajayāga, mga handog na bali, pagsamba sa mga kasangkapan, pagwiwisik gamit ang Astra-mantra, pag-iingat ni Nṛsiṃha, pūrṇāhuti, bhūta-bali, pagpapayapa o pagpapalikas sa mga nilalang sa lugar, pagsusuri sa pamamagitan ng mantra sa panaginip, at ang pagkilala ng artisan sa sarili bilang Viṣṇu/Viśvakarman bago dalhin at parangalan sa ritwal ang batong blangko sa pagawaan.
Adhyaya 44
Vāsudevādi-pratimā-lakṣaṇa-vidhiḥ (Iconographic and Iconometric Procedure for Vāsudeva and the Vyūha Forms)
Inililipat ng kabanatang ito ang paksa mula sa mga ritong pampayapa tungo sa isang teknikal ngunit debosyonal na agham: Pratimā-lakṣaṇa para kay Vāsudeva at sa mga kaugnay na anyong Vyūha. Nagsisimula ito sa tuntunin ng paglalagay—ang mga imahen ay itinatayo sa hilaga ng templo at nakaharap sa silangan o hilaga—na inuugnay ang ikonograpiya sa dharmang pang-espasyo ayon sa Vāstu. Pagkaraan ng pag-install at mga handog na bali, hinahati sa siyam ang batong pananda sa gitna, at itinatakda ang mga sukat sa yunit na aṅgula (svāṅgula, golaka/kālanetra) at mga kanon ng tāla. Sumusunod ang detalyadong proporsyon: korona, mukha, leeg, dibdib, tiyan, hita, binti, paa, at masinsing sukat para sa mata, kilay, ilong, tainga, labi, sirkumperensiya ng ulo, haba ng braso at bisig, palad at mga kasukasuan ng daliri, pati baywang at mga sukat ng binti. Isinasama rin ang mga pamantayan ng palamuti at nagtatapos sa mga sagisag: cakra at padma sa kanan, śaṅkha at gadā sa kaliwa, kasama ang mga tagapaglingkod (Śrī, Puṣṭi, Vidyādharas) at mga tuntunin sa halo at pedestal. Nabubuo ang isang ganap na blueprint ng iconometry upang mapanatili ang wastong pagsamba at makadiyos na presensiya ng dharma.
Adhyaya 45
Chapter 45 — Piṇḍikā-Lakṣaṇa (Characteristics and Measurements of the Pedestal/Plinth)
Sinimulan ni Bhagavān Agni ang isang teknikal ngunit puspos ng bisa-ritwal na paglalahad tungkol sa piṇḍikā-lakṣaṇa, na itinuturing ang pedestal/plinth bilang saligang bahagi para sa wastong paglalagay ng imahen at katumpakan ng ikonograpiya. Itinatakda ng kabanata ang pangunahing mga proporsyon: ang haba ng piṇḍikā ay dapat tumugma sa haba ng imahen, ang taas nito ay kalahati ng imahen, at ang paggawa ay ayon sa 64 puṭa (mga patong/kurso) bilang pamantayang gramatika ng arkitektura. Pagkaraan ay lumilipat sa mga tagubilin sa pamamaraan—pag-iiwan ng tiyak na mga bakanteng banda/linya, pagbuo at paglilinis ng koṣṭhaka (kompartimento/selda), at pagtiyak ng simetriya sa magkabilang panig—na sumasalamin sa prinsipyo ng vāstu na ang kalinisan, kapantayan, at sukatang paghahati ay nagdudulot ng auspiciousness at tibay. Pinalalawak pa ang lohika ng sukat sa mga detalye ng imahen gamit ang tradisyonal na yunit (yava, gola, aṃśa, kalā, tāla, aṅgula), itinatakda ang proporsyon ng mga anyo ng mukha at lapad ng katawan, at iniuugnay ang mapalad na bunga kay Lakṣmī. Nagtatapos ang kabanata sa mga elementong pangkomposisyon—personipikasyon ng kayamanan, mga babaeng tagapaglingkod na may cāmara, si Garuḍa, at mga sagisag gaya ng cakra—na nagpapakitang ang pedestal, imahen, at mga kasama ay iisang banal na kabuuan na handa para sa konsekrasyon sa pagsasanay ng Isāna-kalpa.
Adhyaya 46
Chapter 46 — शालग्रामादिमूर्तिलक्षणकथनं (Exposition of the Characteristics of Śālagrāma and Other Sacred Forms)
Sa pagpapatuloy ng daloy ng Vāstu–Pratiṣṭhā at Īśāna-kalpa, inilalahad ni Panginoong Agni ang Pratimā-Lakṣaṇa sa pamamagitan ng masusing “pagbasa” sa mga palatandaan ng Śālagrāma (banal na batong anyo) at kaugnay na mga tanda ng mūrti. Itinatanghal ng kabanata na ang mga anyong ito ay bhukti-mukti-pradā—nagkakaloob ng kagalingang makamundo at sabay na nagtuturo sa sumasamba tungo sa kalayaan—kaya’t ang pag-uuri ng ikonograpiya ay iniuugnay sa layuning pangkaligtasan. Isang hanay ng mga banal na pagkakakilanlan (Vāsudeva, Saṅkarṣaṇa, Pradyumna, Aniruddha, Nārāyaṇa, Viṣṇu, Narasiṃha, Varāha, Kūrma, Hayagrīva, Vaikuṇṭha, Matsya, Śrīdhara, Vāmana, Trivikrama, Ananta, Sudarśana, Lakṣmī-Nārāyaṇa, Acyuta, Janārdana, Puruṣottama) ang itinatapat sa nakikitang marka: bilang ng cakra, kulay, mga guhit (rekhā), tuldok (bindu), butas (chidra/śuṣira), ikot-ikot na guhit (āvarta), at hugis-sagisag gaya ng anyong gadā. Liturhikal at pangklasipikasyon ang daloy: ang wastong pagkilala sa anyo ay sumusuporta sa tamang pagsamba at paghawak sa paglalagak/pagpapabanal, upang umayon ang banal na bagay sa layuning dharmiko.
Adhyaya 47
Chapter 47 — शालग्रामादिपूजाकथनं (Teaching the Worship of Śālagrāma and Related Sacred Forms)
Ipinakikilala ni Bhagavān Agni ang isang sistematikong agham ng ritwal para sa pagsamba sa Śālagrāma at sa mga anyo ni Hari na may tatak na cakra, na inuuri ang pagsamba bilang kāmya (may hangarin), akāmya (tungkulin/walang hangarin), at halo (ubhayātmikā). Iniuugnay ng kabanata ang mga uri ng anyo (nagsisimula sa Mīna) sa inaasintang bunga, binabanggit ang palatandaan (cakra na may banayad na bindu), at ikinakabit ang layuning mapagpalaya sa Varāha, Narasiṃha, at Vāmana. Pagkaraan ng pag-uuri, tumutungo ito sa pamamaraan: heometriya ng maṇḍala (cakrābja sa loob ng parisukat; kasunod ang 16-sinag at 8-talulot), paglalagak ng praṇava sa puso, ṣaḍaṅga-nyāsa sa mga kamay at katawan, at ang pagkakasunod ng mga mudrā. Ang pagsamba ayon sa direksiyon ay itinatakda bilang pananggalang na palibot—Guru, Gaṇa, Dhātṛ, Vidhātṛ/Kartṛ/Hartṛ, Viśvaksena, at Kṣetrapāla—saka itinatatag ang mga sandigang Veda, mga patong ng kosmos (ādhāra-anantaka, bhū, pīṭha, padma), at mga maṇḍala ng araw-buwan-apoy. Binibigyang-diin ng teksto na kung hindi muna pararangalan si Viśvaksena/Cakra/Kṣetrapāla, ang pagsamba sa Śālagrāma ay nagiging “walang bunga”, kaya’t ang kawastuhang Āgama na may wastong loob ang saligan ng siddhi at bisa ng dharma.
Adhyaya 48
Chapter 48 — Account of the Hymn to the Twenty-Four Forms (Caturviṁśati-mūrti-stotra-kathana)
Sa kapaligiran ng Vāstu-Pratiṣṭhā at Īśāna-kalpa, isinasalaysay ni Panginoong Agni (bilang Bhagavān sa balangkas ng transmisyon) ang dalawampu’t apat na anyong Vaiṣṇava mula kina Keśava at Nārāyaṇa, at itinatakda ang bawat isa ayon sa tiyak na pagkakasunod ng mga banal na sagisag—padma (lotus), śaṅkha (kabibe), cakra (diskus), at gadā (pamalo), na kung minsan ay binabanggit din ang Śārṅga at Kaumodakī. Nagsisilbi ang kabanata bilang praktikal na susi sa ikonograpiya (pratimā-lakṣaṇa) at bilang yunit ng pagbigkas sa ritwal: bawat pangalan ay kaugnay ng makikilalang hanay ng sagisag para sa pagsamba, pradakṣiṇā (pag-ikot), at panawagang pangprotekta. Pagkaraan, itinatag nito ang teolohiya sa doktrinang vyūha (Vāsudeva → Saṅkarṣaṇa → Pradyumna → Aniruddha), iniaayon ang pagbigkas ng mantra sa kosmolohikong paglalanghap at paglalabas. Sa wakas, kinikilala ang himno bilang stotra na kaugnay ng Dvādaśākṣara, na naglalaman ng 24 na anyo, at sinasabing ang pagbigkas o kahit pakikinig ay nagdudulot ng paglilinis at ganap na kaganapan—ipinapakita na ang katumpakan sa anyo ng diyos ay isang sādhanā na nagbibigay ng bhukti (pag-iingat, pag-enjoy, sustento) at mukti (mapagpalayang kadalisayan).
Adhyaya 49
Chapter 49 — मत्स्यादिलक्षणवर्णनम् (Description of the Characteristics of Matsya and the Other Incarnations)
Sinimulan ni Panginoong Agni (bilang Bhagavān) ang isang teknikal ngunit puspos ng debosyon na paglalahad ng pratima-lakṣaṇa: ang mga kanonikong palatandaan para sa mga banal na imahen ng Daśāvatāra at kaugnay na mga anyong Vaiṣṇava, na angkop sa pag-aanyaya at paglalagak (pratiṣṭhā) sa mga konteksto ng Vāstu at Īśāna-kalpa. Sunod-sunod na inilalarawan ang bawat anyo—Matsya at Kūrma ayon sa uri ng katawan; Varāha na may ikonograpiyang pag-angat sa daigdig, mga kasamang pigura (Kṣmā/Dharā, Ananta, at Śrī), at mga bungang espirituwal at makamundo (paghahari at pagtawid sa saṃsāra). Itinatakda si Narasiṃha sa dramatikong tindig ng salaysay at sa pamantayang anyong apat ang bisig na may mga sagisag. Si Vāmana at ang maraming pagsasaayos nina Rāma/Balarāma ay ipinaliwanag sa pamamagitan ng mga iskema ng paglalagay ng sandata. Inilalarawan sina Buddha at Kalki sa kilos, kasuotan, at tungkuling pangwakas-panahon. Pagkaraan, pinalalawak ang talakayan mula sa mga avatāra tungo sa siyam na pangkat na Vāsudevādi at mga kaugnay na anyo (Brahmā, Viṣṇu na nakasakay kay Garuḍa, Viśvarūpa, Harí na may ulong kabayo gaya ni Hayagrīva, Dattātreya, at Viśvaksena), pati mga baryanteng manuskrito—na nagpapakita ng malasakit ng Purāṇa sa katumpakan ng transmisyon at sa gamit sa ritwal.
Adhyaya 50
Chapter 50 — देवीप्रतिमालक्षणकथनं (Devi-Pratimā-Lakṣaṇa: Characteristics of the Goddess Image)
Inililipat ni Panginoong Agni ang talakayan mula sa pangkalahatang pratimā-lakṣaṇa tungo sa mas teknikal na paglalarawan ng ikonograpiya ni Devī sa saklaw ng Vāstu–Pratiṣṭhā at Īśāna-kalpa. Itinatakda ng kabanata ang mga sandata at bilang ng mga bisig ni Caṇḍī/Durgā (20, 18, 16, 10, at 8 bisig), at inilalagay ang pagsamba sa kanya sa navapadma (siyam-na-lotus) na maṇḍala na may ayos ng mga puwesto ayon sa tattva. Pinalalawak din nito ang mga anyong kaugnay ni Devī: mga mababangis na anyong pinangalanan gaya ng Rudracaṇḍā at iba pa, mga uri ng kulay at paraan ng paglakad, mga layunin ng paglalagak/instalasyon (anak at kasaganaan), at mga kasamang diyos tulad nina Lakṣmī, Sarasvatī, Gaṅgā (Jāhnavī), Yamunā, at mga kapangyarihang kahawig ng Mātṛkā. Kasama rin ang mga tuntunin ng proporsyon at sukat para kay Vināyaka (lalo na ang haba ng nguso ayon sa aṅgula at mga sukatan ng kalā/nāḍī), at mga tala sa anyo ni Skanda at kaugnay na anyo. Nagtatapos ito sa mga mababangis na tagapagtanggol at mga gaṇa—mga baryante ni Cāmuṇḍā, Bhairavī, Ambāṣṭaka, at Ghantakarṇa—na nag-uugnay sa wastong anyo sa bisa ng ritwal, proteksiyon, siddhi, at tamang bunga ng konsekrasyon.
Adhyaya 51
अध्याय ५१: सूर्यादिप्रतिमालक्षणम् (Characteristics of the Images of Sūrya and Others)
Kasunod ng naunang kabanata tungkol sa mga larawan ni Devī, inilipat ni Panginoong Agni ang turo sa anyo ni Sūrya at sa mga kaugnay na pagsasaayos ng mga diyos na mahalaga sa paglalagay sa templo at sa disenyo ng āvaraṇa. Itinatakda muna ang kanonikong anyo ni Sūrya bilang nasa karwahe: pitong kabayo, iisang gulong, mga sagisag ng lotus at mga kasangkapang pantulong; kasama ang mga tagapaglingkod sa may pasukan/gilid (hal. si Piṅgala na may tungkod, mga tagapaypay) at isang kabiyak na tinawag na “niṣprabhā” (walang ningning), bilang tiyak na kaugaliang ritwal at estetika. May alternatibo ring anyo: si Sūrya na nakasakay sa kabayo, may mudrā ng pagbibigay-biyaya at may hawak na mga lotus. Pagkatapos, pinalalawak ang tagubilin mula sa pangunahing diyos tungo sa kosmikong palibot: ang mga Dikpāla at mga diyos ng pagitan ng mga direksiyon ay inilalagay nang maayos (lalo na sa lotus na may takdang ayos ng mga talulot), at bawat isa’y may natatanging sandata/katangian. Binibilang din ang mga pangalan at aspekto ng araw, mga puwesto ng zodiako/buwan, at sari-saring uri ng kulay, na inuugnay ang lohika ng mantra/nyāsa sa anyong biswal. Sumusunod ang ikonograpiya ng Navagraha (mula Buwan hanggang Ketu), kasama ang mga talaan ng nāga at mga nilalang na tagapangalaga sa hangganan gaya ng kinnaras, vidyādharas, piśācas, vetālas, kṣetrapālas, at pretas, na nagpapakita kung paanong nalulubos ang sagradong espasyo sa ganap na hirarkiya ng mga mapagpala, tagapag-ayos, at panangga sa kasamaan.
Adhyaya 52
Chapter 52: देवीप्रतिमालक्षणं (Devī-pratimā-lakṣaṇa) — Characteristics of Goddess Images
Ipinagpapatuloy ang hanay ng Pratimā-lakṣaṇa, binubuksan ni Panginoong Agni ang kabanatang ito sa pag-anunsiyo ng isang masistemang paglalahad ng mga pangkat ng Yoginī—isang “walo-at-walo” (aṣṭāṣṭaka) na serye mula sa pangkat na Aindrī hanggang sa pangkat na Śāntā (mapayapa/pampapawi). Pagkaraan, inililista ng teksto ang maraming bansag at pangalan ng kapangyarihan ng mga Yoginī/Devī, na pinananatili ang tradisyong may mga baryanteng manuskrito hinggil sa mga sandata at detalyeng ikonograpiko. Matapos ang mga talaan ng pangalan, lumilipat ang kabanata sa mga tuntunin: ang mga kasamang diyosa ay dapat ilarawan na may apat o walong bisig, tangan ang ninanais na mga sandata at nagbibigay ng siddhi. Itinatakda nang masinsinan ang anyo ni Bhairava—marahas na tindig, buhaghag na jaṭā na may sagisag ng buwan, at kumpletong set ng sandata gaya ng espada, aṅkuśa, palakol (paraśu), busog, trident, khaṭvāṅga, at lubid-panghuli (pāśa), kasama ang kilos na varada (pagkakaloob ng biyaya). Itinatampok din ang dimensiyong ritwal sa mga tagubilin sa aviloma (baligtad) na pagsunod-sunod hanggang kay Agni, paghahati ng mantra, at paglalapat ng ṣaḍaṅga. Sa huli, nagbibigay ito ng tiyak na mga huwaran ng larawan para kina Vīrabhadra, Gaurī/Lalitā, at sa matingkad na anyo ni Caṇḍikā na nakasakay sa leon at tinataga ang kalabaw gamit ang trident—pinag-iisa ang teolohiya, agham ng imahen, at ritwal ng paglalagak sa isang Agamikong balangkas.
Adhyaya 53
Chapter 53 — Liṅga-lakṣaṇa (Characteristics and Proportions of the Śiva-liṅga and Piṇḍikā)
Sa kabanatang ito, itinuturo ni Bhagavān sa Isinilang sa Loto (Brahmā) ang teknikal at ritwal na heometriya (māna, rekha, vibhāga) na kailangan sa paghubog ng Śiva-liṅga at ng pedestal nito (piṇḍikā/pīṭha) bilang bahagi ng Vāstu-Pratiṣṭhā at Īśāna-kalpa. Mula sa mga tuntuning proporsiyon—paghahati ng haba at lapad sa takdang bahagi at mga hakbang (krama)—umaabot ang aral sa mas pinong anyo: mula sa parisukat na plano at maraming facet na anggulo (8, 16, 32, 64) hanggang sa ganap na bilog. Inilalarawan ang hugis-payong na kurba ng ulo ng liṅga, ang ugnayan ng taas at diyametro, at ang paghahati ng mga sona na kaugnay nina Brahmā at Rudra sa kahabaan ng gitnang guhit (madhya-sūtra). Matapos ang “pangkalahatang” (sādhāraṇa) katangian, pinalalawak ang talakayan sa pamantayang paggawa ng base: taas ng pīṭha, gitnang hukay (khāta), sinturong mekhalā, mga palamuting bahagi (vikārāṅga), at ang praṇāla na labasan ng tubig na inilalagay sa hilaga. Binabanggit din ang mga baryanteng manuskrito, tanda ng buhay na paglipat ng kaalamang teknikal. Sa kabuuan, ipinapakita ng kabanata ang paraan ng Agneya Vidyā: ang eksaktong agham ng arkitektura bilang gawaing dharmiko upang maging matatag ang pagsamba at ang itinalagang banal na presensya.
Adhyaya 54
Liṅga-māna-ādi-kathana (Measurements and Related Particulars of the Liṅga)
Ipinagpapatuloy ni Panginoong Agni ang pagtuturo ukol sa Pratiṣṭhā, mula sa pangkalahatang liṅga-lakṣaṇa tungo sa teknikal na kanon ng dravya (materyales), māna (sukat), at vidhi (pamamaraan). Inuuna ng kabanata ang pagraranggo ng liṅga ayon sa sangkap: mula sa tela at luwad (mas mainam ang nilutong luwad), patungo sa kahoy at bato, hanggang sa mga metal at mahahalagang midyum (perlas, bakal, ginto; kasama rin ang pilak, tanso, brass, lata, at rasa-liṅga), at tuwirang iniuugnay ang ilang materyales sa bunga ng bhukti–mukti. Pagkaraan ay inilalahad ang lohika ng paglalagay at sukat na modular: ang liṅga sa tahanan ay 1–5 aṅgula, samantalang sa dambana ay gumagamit ng mga proporsiyon mula sa pintuan at garbha-gṛha, na bumubuo ng pormal na taksonomiya ng sukat (36×3 at pagsasanib nito sa 108). Itinatakda rin ang mga uring madadala (cala) na 1–5, 6–10, 11–15 aṅgula, kasama ang proporsiyonal na sistemang “sūtra” (tali/gabay na linya) at mga pagpapalawak batay sa hasta. Sa huling bahagi, pumapasok ito sa heometriyang ikonometriya at mga palatandaang mapalad (natitirang aṅgula bilang omen; mga uri dhvaja/siṃha/vṛṣa; kapalaran ayon sa svara), saka inililista ang mga anyong estruktural at teolohiyang paghahati ng Brahmā–Viṣṇu–Śiva, at nagtatapos sa mga uri ng mukha-liṅga at anyo ng ulo na may mga tuntuning proporsiyon para sa mga katangian ng mukha at mga umbok.
Adhyaya 55
Chapter 55 — Piṇḍikā-lakṣaṇa-kathana (Defining Features of the Pedestal/Base for Icons)
Ipinagpapatuloy sa daloy ng Vāstu–Pratiṣṭhā at Īśāna-kalpa, inilipat ni Panginoong Agni ang talakayan mula sa metapisikong balangkas (nahahayag/di-nahahayag sa naunang kabanata) tungo sa masusing tuntuning pang-inhinyeriya para sa paglalagak ng imahen. Itinatakda niya ang piṇḍikā (pedestal o base) sa pamamagitan ng mga batas ng proporsyon: ang haba ay iniaayon sa sukat ng imahen, samantalang ang lapad at mga sinturong mekhalā ay ayon sa bahagdan. Pagkaraan ay iniuutos ang mga gawi sa pundasyon—sukat ng hukay, bahagyang hilig pahilaga, at ang labasan ng praṇāla (daluyan ng tubig)—na nagpapakita kung paanong ang kadalisayan ng ritwal ay pinangangalagaan sa pamamagitan ng disenyo ng pamamahala ng tubig. Pinamamantayan din ng kabanata ang paghahati ng taas sa mga patong (iskemang 16 na bahagi) at inililista ang pagsegemento ng mga sangkap para sa ibaba, gitna, at bahagi ng leeg. Pinalalawak ang bisa nito sa mga “karaniwang” imahen, iniuugnay ang proporsyon ng pinto ng dambana sa sukat ng pinto ng templo, at inaatasan ang palamuting prabhā na may mga motibong gaja at vyālaka. Sa huli, ginagawang pangkalahatan ang mga pamantayang ikonometriya: ang mga lalaking diyos ay sumusunod sa sukat ni Śiṣṇu/Hari, at ang mga diyosa ay sa sukat ni Lakṣmī, upang matiyak ang śobha (pagkakaisang ganda) bilang isang pangangailangang dharmiko.
Adhyaya 56
Chapter 56 — दिक्पालयागकथनम् (Account of the Worship of the Guardians of the Directions)
Ipinaliwanag ni Bhagavān ang pratiṣṭhā-pañcaka sa pag-uugnay ng imahen, pedestal-base, at pagtatalaga bilang isang metapisikong tatluhan: ang pratimā ay binibigyang-buhay ni Puruṣa, ang piṇḍikā ay tumutugma kay Prakṛti, at si Lakṣmī ang sagisag ng nagpapatatag na gawa ng pratiṣṭhā; ang kanilang pagsasanib ay tinatawag na yogaka. Nagsisimula ang ritwal para sa katuparan ng ninanais (iṣṭa-phala) at nagpapatuloy sa mga paunang paghahanda sa espasyo at arkitektura: pagguhit ng aksis na garbha-sūtra, pag-uuri at pagsukat ng maṇḍapa, pag-aayos ng mga tungkulin ng snāna at kalaśa, at paghahanda ng yāga-dravya. Ang altar (vedī) ay tinatantiya sa sukat (isang-katlo/isa-kalahati), pinalalamutian ng mga kalaśa, ghaṭikā, at mga kanopi; lahat ng sangkap ay nililinis sa pañcagavya. Ang guru ay nagkakabanal sa sarili sa pamamagitan ng pagninilay kay Viṣṇu at pagsamba sa sarili bilang luklukan ng ritwal, habang ang mga karapat-dapat na mūrtipā ay inilalagay sa bawat kuṇḍa. Ang mga tarangkahan (toraṇa) at poste ay itinatakda ang uri ng kahoy ayon sa direksiyon; kasama ang mantra-worship na “syonā pṛthvī”, mga usbong sa paanan ng haligi, sagisag na Sudarśana, mga tuntunin ng bandila, at malawak na paglalagay ng kalaśa. Sa huli, inaanyayahan ang mga dikpāla sa mga banga at sinasamba ayon sa ayos—Indra (silangan), Agni (timog-silangan), Yama (timog), Nairṛta, Varuṇa (kanluran), Vāyu (hilagang-kanluran), Soma/Kubera (hilaga), Īśāna (hilagang-silangan), Brahman para sa tuktok, at Ananta para sa ilalim—upang bantayan ang bawat tarangkahan at dako, at selyuhan ang pook-ritwal bilang isang binabantayang kosmikong mandala.
Adhyaya 57
Chapter 57 — कुम्भाधिवासविधिः (Kumbhādhivāsa-vidhi: Rite of Installing/Consecrating the Ritual Jar)
Inilalahad ni Panginoong Agni ang sunud-sunod na Āgamikong tuntunin sa paghahanda ng pook-ritwal at sa paglalagay ng kalaśa (banga) na gagamitin sa abhiṣeka sa Vāstu-Pratiṣṭhā. Nagsisimula ito sa bhūmi-parigraha (ritwal na pag-angkin sa lupa), pagkalat ng bigas at buto ng mustasa bilang pananggalang, at rākṣoghna na paglilinis sa pamamagitan ng Nārasiṃha-mantra at pagwiwisik ng pañcagavya. Ang pagsamba ay dumadaloy mula sa lupa patungo sa banga, saka kay Hari sa mga aṅga-rite, at sa mga pantulong na sisidlan sa pamamagitan ng Astra-mantra, na binibigyang-diin ang tuloy-tuloy na daloy ng pagpapabanal (acchinna-dhārā) at ang pag-ikot na pradakṣiṇā. Isang śayyā (higaan) ang inilalagay sa loob ng maṇḍala gamit ang “yoge yoge” na mantra; itinatakda ang mga anyo ni Viṣṇu ayon sa direksiyon sa snāna-maṇḍapa, at binibigyan ng natatanging puwesto si Īśāna. Maraming kumbha ang itinatayo para sa pagligo at pagpapahid ng langis, at iniaayos ang detalyadong talaan ng mga dahon, kahoy, luwad, halamang-gamot, butil, metal, hiyas, mga uri ng tubig, at mga ilawan sa itinakdang direksiyon para sa arghya, pādya, ācamana, nīrājana at kaugnay na handog. Ipinapakita ng kabanata ang Agneya Vidyā bilang inhenyeriyang ritwal: pinatatatag ang banal na presensya sa pamamagitan ng wastong sangkap, kaayusang pang-espasyo, mantra, at pagkakasunod-sunod.
Adhyaya 58
Chapter 58 — स्नानादिविधिः (Snānādi-vidhiḥ): Rules for Ritual Bathing and Related Consecration Rites
Ipinagpapatuloy sa hanay ng Vāstu–Pratiṣṭhā matapos ang kalaśādhivāsa, inilalahad ni Panginoong Agni ang snānādi (snapana at mga kaugnay na ritwal) na naglilipat sa imaheng ginawa ng artisan tungo sa isang “nagising,” dalisay, at karapat-dapat sambahin sa publiko. Itinatatag ng ācārya ang apoy na Vaiṣṇava sa sulok na Īśāna (hilagang-silangan), nagsasagawa ng masidhing Gāyatrī homa, at binabasbasan ang mga kalaśa sa pamamagitan ng sampāta. Pinalalawak ang paglilinis sa pagawaan at sa pangkat-ritwal, may tugtugin at pagbigkis ng panangga na kautuka sa kanang kamay (kasama ang deśika). Iniluluklok ang imahe, pinupuri, at hinihiling na maalis ang śilpi-doṣa; saka ito dinadala sa pabilion ng paliligo upang isagawa ang netronmīlana (“pagbubukas ng mga mata”) sa itinakdang mantra at handog. Sumusunod ang masusing snapana: pagpapahid, pagkuskos, paghuhugas sa maligamgam na tubig, pagwiwisik, pagligo gamit ang tubig-ilog/tīrtha, mababangong sangkap, mga halamang-gamot, pañcagavya, at maraming balangkas ng mantra, na nagtatapos sa pag-anyaya kay Viṣṇu sa pamamagitan ng maraming kalaśa. Pagkaraan ay kautuka-mocana, madhuparka, paghahanda ng pavitraka, at ganap na upacāra (insenso, añjana, tilaka, mga garland, sagisag na panghari), at pagtatapos sa prusisyon at mga ayos na aṣṭamaṅgala; inilalapat din ito sa ibang diyos (kabilang si Hara) at itinatakda na ang palayok na “Nidrā” ay ilalagay sa bahagi ng ulo sa snapana.
Adhyaya 59
Chapter 59 — अधिवासनकथनं (Adhivāsana: The Rite of Inviting and Stabilizing Hari’s Presence)
Itinatakda ng Kabanata 59 ang adhivāsana bilang ritwal na pamamaraan ng pag-anyaya at pagpapatatag ng presensya ni Hari (Viṣṇu) para sa mga seremonyang paglalagak at pag-install ng anyo. Nagsisimula si Panginoong Agni sa panloob na disiplina: itinatali ng punong pari ang kamalayan sa Oṁ, ibinabalik sa sentro ang isip, at isinasagawa ang laya (muling paglusaw/pagsipsip) nang sunod-sunod—lupa sa hangin, hangin sa espasyo, espasyo sa isip, isip sa ahaṅkāra, ahaṅkāra sa mahat, mahat sa di-nahahayag (avyakta), na kinikilalang Vāsudeva bilang dalisay na kaalaman. Pagkaraan, ibinabalik ang pagtingin sa pagmamapa ng paglikha (Vyūha/kosmohenesis), binibilang ang tanmātra, mga pandama, mga sangkap ng pagkilos, at ang magaspang na katawan, upang ritwal na “muling buuin” ang kosmos bilang banal na katawan. May masusing mantra-nyāsa na naglalagay ng mga bīja sa mga tattva at sa mga bahagi ng katawan, kasunod ang Vaiṣṇava nāma-nyāsa (Keśava–Dāmodara) at ṣaḍaṅga-nyāsa. Ang programang maṇḍala (cakra na may labindalawang spoke, mga kalā ng araw at buwan, pagsamba sa retinue) ay nagwawakas sa paglalagak kay Hari sa imahen, pagliyab ng apoy na Vaiṣṇava, homa at mga ritong śānti, pagtatatag ng mga banal na ilog, pagpapakain sa mga brāhmaṇa, pag-aalay ng bali sa mga dikpati, at pagpupuyat sa gabi na may banal na pagbigkas—pinapabanal ang lahat ng bahagi ng ritwal sa pamamagitan ng adhivāsana.
Adhyaya 60
Chapter 60 — वासुदेवप्रतिष्ठादिविधिः (Procedure for the Installation of Vāsudeva and Related Rites)
Inilatag ni Agni ang sunod-sunod na manwal ng pagtatalaga (pratiṣṭhā-vidhi) na nakasentro kay Vāsudeva/Hari. Nagsisimula ito sa tuntuning pang-espasyo: hinahati ang garbhagṛha sa pitong bahagi at itinatatag ang imahen sa Brahmā-bhāga, habang iginagalang ang nakatalagang bahagi para sa mga diyos, tao, at mga espiritu. Susunod ang piṇḍikā-sthāpana at (kung kailangan) ratna-nyāsa, kaugnay ng mga handog kay Narasiṃha, varṇa-nyāsa, at paglalagay ng mga alay (bigas, hiyas, tridhātu, mga metal, sandalwood) sa siyam na hukay ayon sa direksiyon, gamit ang mga mantra ni Indra-ādi at pag-ikot ng guggulu. Inihahanda ang parisukat na homa (khaṇḍila); inilalagay ang mga kalaśa sa walong direksiyon; tinatawag ang apoy sa walong-pantig na pormula; ang mga handog na pinangungunahan ng Gāyatrī ay nagtatapos sa pūrṇāhuti at śāntyudaka na ibinubuhos sa ulo ng diyos. Pagkaraan, inihahatid ang imahen (brahma-yāna), ipinoprosesyon patungong templo na may awit at tunog-Veda, pinaliliguan ng walong mapalad na banga, at itinatakda sa mapalad na lagna sa pedestal kasabay ng pagpupugay kay Trivikrama. Sa wakas, itinatampok ang panloob na teolohiya bilang ritwal: jīva-āvāhana at sānnidhya-karaṇa ang paglusong ng kamalayan sa bimba; kasunod ang pagtatalaga ng mga kasamang diyos, dikpāla, Garuḍa, Viśvaksena, bali para sa bhūta, at ang etika ng dakṣiṇā—pangunahing tuntunin: nag-iiba ang ugat-mantra ayon sa diyos, ngunit ang natitirang pamamaraan ay iisa sa lahat ng pagtatalaga.
Adhyaya 61
Chapter 61 — द्वारप्रतिष्ठाध्वजारोहाणादिविधिः (Gateway Installation, Flag Hoisting, and Allied Rites)
Itinatakda ng kabanatang ito ang sunod-sunod na pamamaraan ng Agneya Vidyā na nag-uugnay sa pagtatayo ng templo sa buhay na kapangyarihang ritwal. Nagsisimula ito sa pangwakas na paglilinis (avabhṛtha-snānā) at paglalagay ng mga kumbha sa grid na 81 puwesto, upang ganap na maging mandala ang espasyo bago itatag si Hari. Pagkatapos, ang pintuan/lagusan (dvāra) ay pinababanal sa pamamagitan ng mga handog, bali, paggalang sa guru, paglalagak ng ginto sa ilalim ng pasukan, at tiyak na kaayusan ng homa; inilalagay ang mga tagapagbantay na diyos na Caṇḍa–Pracaṇḍa at si Śrī/Lakṣmī sa mga puntong pang-estruktura, at tinatapos sa pagsamba sa Śrī Sūkta at dakṣiṇā bilang ganap na kabuhayang panlipunan-ritwal. Sumunod ang hṛt-pratiṣṭhā (pagkakabit sa “puso”): isang kumbhang pinabanal na may walong hiyas, mga halamang-gamot, metal, binhi, bakal, at tubig; binibigyang-buhay sa pamamagitan ng sampāta ng Narasiṃha-mantra at nyāsa ng Nārāyaṇa-tattva bilang prāṇa. Itinuturo rin ang doktrinang Vāstu-śāstra: ang prāsāda ay minumuni bilang Puruṣa, at ang mga bahagi ng gusali ay itinatapat sa mga organo (pinto=bunganga, śukanāśā=ilong, praṇāla=mga butas sa ibaba, sudhā=balat, kalaśa=buhok/bunton sa tuktok). Nagtatapos sa dhvajarohana: sukat at proporsyon, lugar (Īśāna/Vāyavya), materyales at palamuti ng bandila, paggawa ng cakra (8/12 spokes), at patong-patong na nyāsa (Sūtrātman sa poste; niṣkala sa bandila), kasunod ang pradakṣiṇā, mga mantra, mga kaloob, at ang “maharlikang” gantimpala ng banner-dāna.
Adhyaya 62
Chapter 62 — Lakṣmīpratiṣṭhāvidhiḥ (The Procedure for Installing Lakṣmī)
Itinuro ni Panginoong Agni kay Vasiṣṭha ang isang pinagsamang pagkakasunod (samudāyena) ng paglalagay at pag-anib ng diyos, na nagsisimula kay Lakṣmī at umaabot sa buong kalipunan ng mga diyosa. Matapos ang mga paunang gawain sa mandapa at mga paglilinis/pagligo, iniluluklok si Śrī sa bhadra-āsana at itinatatag ang walong kalaśa. Isinasagawa ang pagbasbas sa pamamagitan ng pagpapahid, pagligo sa pañcagavya, netronmīlana (pagbubukas ng mga mata), at mga handog gaya ng madhuratraya; binabanggit din ang ilang pagkakaiba ng mga manuskrito sa tiyak na parirala at paglalagay. May pagwiwisik sa mga direksiyon na may kani-kaniyang mantra, na nagtatapos sa paligong-ulo na nakatuon sa Īśāna na may sukat na 81 banga, at ang tubig ay ibinubuhos sa lupa. Lalong pinatitindi ang ritwal sa pagbasbas ng pabango at bulaklak, pagkapareho/paglusaw ng sarili sa tanmayāvaha, at pagbigkas ng ṛk na “Ānanda”. Pinatatatag ang presensiya sa Śāyantīya nyāsa sa higaan, pagbigkas ng Śrī-sūkta para sa sānnidhya, at Lakṣmī-bīja upang gisingin ang cicchakti, kasunod ang homa (lotus o karavīra) sa itinakdang bilang. Nagtatapos ang kabanata sa pagbasbas ng mga kasangkapan at templo, pagbuo ng piṇḍikā, pagbigkas ng Śrī-sūkta taludtod-taludtod, dāna sa guru/brāhmaṇa, at pagninilay sa mga bunga gaya ng langit—ipinapakita ang eksaktong ritwal bilang teknolohiya ng pagpapala at dharma.
Adhyaya 63
Chapter 63 — सुदर्शनचक्रादिप्रतिष्ठाकथनं (Procedure for Consecrating the Sudarśana Discus and Other Divine Emblems)
Ipinapaliwanag ni Bhagavān Agni na ang pamamaraan ng Viṣṇu-pratiṣṭhā ay maaari ring ilapat sa mga kaugnay na anyo at banal na sagisag—Tārkṣya (Garuḍa), Sudarśana, Brahmā, at Narasiṃha—na ang bawat paglalagak ay ginagawa “gaya ng kay Viṣṇu” ngunit pinasisigla sa sariling mantra. Una, ibinibigay ang makapangyarihang Sudarśana-mantra para sa pag-iingat at pakikidigma, inilalarawan ang cakra bilang mapayapa sa matuwid ngunit nakapanghihilakbot sa masama, kayang lamunin ang masasamang espiritu at sumalungat sa mga kaaway na mantra. Sumunod ang malawak na Narasiṃha-vidyā na tinatawag na Pātāla, nakatuon sa pagsupil sa mga puwersa ng ilalim na daigdig/asura at sa pag-alis ng pag-aalinlangan at kapahamakan sa pamamagitan ng mabagsik na anyo ni Hari. Kasunod ang mga tagubilin sa anyo para sa Trailokya-mohana, itinatatag sa mga “Trilokya-mohana” mantra, na may katangiang may hawak na pamalo (gada), may dalawang o apat na bisig, at may ayos na kasama ang chakra at Pāñcajanya, pati Śrī–Puṣṭi at Bala–Bhadrā. Lumalawak pa ito sa pagpratiṣṭhā ng maraming anyo ni Viṣṇu at mga avatāra, pati mga pinagsamang pigura ng Śaiva–Śākta (Liṅga bilang Rudra-mūrti, Ardhanārīśvara, Hari-Śaṅkara, Mātṛkā), at mga diyos ng araw/planeta kasama si Vināyaka. Sa huling bahagi, natatanging inilalahad ang pustaka-pratiṣṭhā (pagpapabanal ng aklat): pagsamba sa mandala (svastika), paggalang sa mga kasangkapang panulat at manuskrito, sulat Nāgarī, tuntunin sa mahalagang panulat/kahong-lalagyan, pag-upo sa direksiyong Īśāna, pagtanaw sa salamin, pagwiwisik, “pagbubukas ng mga mata,” nyāsa (Pauruṣa-sūkta), pagbibigay-buhay (sajīvīkaraṇa), homa, prusisyon, at patuloy na paggalang sa mga hangganan ng pagbigkas. Nagtatapos ang kabanata sa pagdakila sa vidyā-dāna (pagkakaloob ng manuskrito) bilang walang-ubos na kabutihang-loob, paglalagay sa Sarasvatī/karunungan bilang pinakamataas na handog, at pag-uugnay ng tumatagal na merit sa lawak ng manuskrito (mga dahon/titik), kaya pinagbubuklod ang ritwal, ikonograpiya, at pagpapasa ng teksto sa iisang dharmikong kaayusan.
Adhyaya 64
Chapter 64 — कूपादिप्रतिष्ठाकथनं (The Account of the Consecration of Wells and Other Water-Works)
Itinuturo ni Panginoong Agni kay Vasiṣṭha ang Varuṇa-sentrong pratiṣṭhā para sa mga gawang-tubig—balon, balong-hagdang (stepwell), lawa/pond at imbakan—na itinuturing ang tubig bilang buhay na presensya nina Hari (Viṣṇu), Soma, at Varuṇa. Nagsisimula ang kabanata sa pag-aatas ng anyo ni Varuṇa (ginto/pilak/mahalagang bato) at dhyāna-lakṣaṇa: dalawang bisig, nakaupo sa sisne, nagbibigay ng abhaya at may hawak na nāga-pāśa. Pagkaraan ay inilalarawan ang arkitekturang pang-ritwal: maṇḍapa, vedi, kuṇḍa, toraṇa, at vāruṇa-kumbha. Sinusundan ito ng sinukat na sistemang walong kumbha, na nagtatakda ng pinagmumulan ng tubig ayon sa direksiyon (karagatan, Gaṅgā, ulan, bukal, ilog, tubig mula sa halaman, tubig-tīrtha), kasama ang mga tuntuning pamalit at mga mantra ng pagpapabanal. Isinasagawa ang ritwal sa paglilinis, netronmīlana (pagbubukas ng mga mata), abhiṣeka, mga handog na madhuparka, vastra at pavitra, adhi-vāsa (pagpapatuloy magdamag), at sajīvakaraṇa (pagpapasigla), na sinusuportahan ng mga sunod-sunod na homa, bali sa sampung direksiyon, at śānti-toya. Sa huli, ang paglalagak ay pinatatatag sa pamamagitan ng yūpa/panandang poste sa gitna ng anyong-tubig ayon sa takdang sukat, kasunod ang jagacchānti, dakṣiṇā, pagpapakain; at itinatampok ang dharma ng malayang pamamahagi ng tubig, na ang gantimpala’y sinasabing higit pa sa dakilang mga sakripisyo.
Adhyaya 65
Chapter 65 — सभास्थापनकथनं (Account of Establishing an Assembly-hall)
Sinimulan ni Panginoong Agni ang aral sa sabhā-sthāpana (pagtatatag ng bulwagang kapulungan) sa pag-uugnay ng pagtatayo sa bisa ng ritwal: matapos siyasatin ang lupa, dapat isagawa ng tagapagpatron ang Vāstu-yāga upang ihanay ang pook sa kaayusang kosmiko bago pa man buhayin ang tungkuling panlipunan o pampolitika. Itinatakda ng kabanata ang praktikal na paglalagyan: ang bulwagan ay dapat itayo sa sangandaan ng apat na daan sa nayon o sa gilid nito, hindi sa lugar na walang naninirahan, upang ang buhay-sibil ay madaling mapuntahan at mapangalagaan. Isinasama ni Agni ang etika ng paggasta sa disenyo: maaaring magtayo ayon sa kakayahan, ngunit ang paggastos nang lampas sa kaya ay doṣa (kapintasan). Pinakamainam ang planong catuḥśāla (walang depekto), samantalang ang triśāla/dviśāla/ekaśāla ay sinusuri nang may kundisyon, kasama ang mga babala ayon sa direksiyon. Lumilitaw ang teknikal-ritwal na pagtutuos sa ‘kararāśi’, mga paghahati sa walo, at mga paliwanag na iniuugnay sa agham ni Garga, kasama ang pagbasa ng mga palatandaan ayon sa direksiyon (bandila, usok, leon, atbp.). Sa wakas, mula sa pagtatayo ay lumilipat sa paninirahan: pahintulot ng pamayanan, paglilinis sa madaling-araw sa paligong may mga halamang-gamot, pagpapakain sa mga brāhmaṇa, mapalad na pag-aayos, at isang mantra ng kasaganaan na tumatawag kina Nandā, Vāśiṣṭhī, Jayā, Pūrṇā, Bhadrā, Kāśyapī, Bhārgavī at Iṣṭakā—hinihiling ang katatagan, pagdami ng yaman, tao at alagang hayop, at matagumpay na pratiṣṭhā ng tahanan at sagradong ladrilyo.
Adhyaya 66
Chapter 66: साधारणप्रतिष्ठाविधानम् (The Procedure for General Consecration)
Inilalahad ni Agni ang pamantayang (sādhāraṇa) paraan ng pangkalahatang konsekrasyon na maaaring iangkop sa iba’t ibang diyos at banal na pook, mula sa indibidwal na paglalagay hanggang sa sama-samang (samūha) konsekrasyon ayon sa huwarang Vāsudeva. Nagsisimula ito sa balangkas ng pag-anyaya sa mga Āditya, Vasu, Rudra, Sādhya, Viśvedevas, Aśvin at mga Ṛṣi; kasunod ang pagbuo ng mantra: pagkuha ng bīja mula sa pangalan ng diyos sa pamamagitan ng paghahati sa tunog ayon sa mātrā (haba/sukat) at mahahabang bahagi, at pagdagdag ng bindu, praṇava (Oṁ), at pormulang pagyukod. Ipinapaliwanag ang sunod-sunod na ritwal: paghahandang ayuno sa buwanang Dvādaśī, paglalagay ng mga batayang pang-ritwal at sisidlan, pagluluto ng caru na sebada gamit ang gatas ng kapilā na baka habang inuusal ang “tad viṣṇoḥ”, pagbasbas sa Oṁ, at siklo ng homa gamit ang vyāhṛti, Gāyatrī, at mga handog na nakatalaga kina Sūrya, Prajāpati, Antarikṣa, Dyauḥ, Brahmā, Pṛthivī, Soma, at Indra. Pinalalawak pa ito sa mga kapangyarihang pangplaneta at pangkosmos (graha, lokapāla, mga bundok, ilog, karagatan), at nagtatapos sa pūrṇāhuti, pagpapalaya sa panata, dakṣiṇā, pagpapakain sa mga Brahmin, at mga pahayag ng gantimpala na inuugnay ang mga kaloob (maṭha, prapā, bahay, mga daan/tulay) sa makalangit na bunga—tampok ang pagsasanib ng Vāstu, ritwal, at panlipunang Dharma sa Agni Purana.
Adhyaya 67
Jīrṇoddhāra-vidhāna (Procedure for Renovation / Replacement of Dilapidated Installations)
Kasunod ng talakayan sa sama-samang pag-aanyaya at paglalagak, itinuro ni Panginoong Agni kay Rishi Vasiṣṭha ang jīrṇoddhāra—ang wastong paraan ng pagharap sa mga banal na imahen at instalasyong luma, may depekto, o basag. Nagsisimula ang ritwal sa paghahanda at pagpapaligo sa pinalamuting imahen, at sa pagpasya kung ito’y pananatilihin (kung matatag, di-nagagalaw, at maaari pang paglingkuran) o itatapon (kung labis nang bulok). Kapag kailangan ang kapalit, inilalagak ng ācārya ang bagong anyo “gaya ng dati” at isinasagawa ang saṃhāra-vidhi, ang ritwal na pag-urong ng mga tattva (mga sangkap na prinsipyo) mula sa lumang anyo pabalik sa pinagmulan. Itinatakda rin ang pagtatapon ayon sa materyal: ang kahoy ay hinahati at sinusunog; ang bato ay inihahagis sa tubig; ang metal o hiyas ay iginagalang na dinadala sa sasakyan at tinatakpan ng tela. Tinatapos ito sa mga handog na homa gamit ang Nārasiṃha-mantra, may tugtugin sa pag-aalay ng tubig, at angkop na dakṣiṇā para sa guro, na binibigyang-diin na ang sukat at materyales ay dapat itakda sa araw ding iyon. Ang pagsasaayos ng mga pampublikong pasilidad ng tubig—balon, lawa, at imbakan—ay itinatangi bilang nagdudulot ng dakilang kabutihang-panrelihiyon, na inuugnay ang gawaing pangmadla sa sagradong tungkulin.
Adhyaya 68
Chapter 68 — यात्रोत्सवविधिकथनं (Account of the Procedure for the Processional Festival / Yātrā-Utsava Vidhi)
Ipinaliwanag ni Panginoong Agni kay Vasiṣṭha na ang paglalagak o pag-instal ng diyos (pratiṣṭhā) ay hindi ganap sa ritwal kung walang utsava; kaya ang yātrā-utsava ay dapat isagawa agad matapos ang instalasyon, maaaring sa loob ng isa, tatlo, o walong gabi, at gayundin sa mga dugtungan ng kalendaryo gaya ng solstis at ekwinoks. Nagsisimula ang rito sa mapalad na paghahanda: pagtatanim ng usbong (aṅkura) sa angkop na sisidlan gamit ang mga butil at munggo, kasunod ang mga handog na bali ayon sa mga direksiyon, at ang pag-ikot sa bayan sa gabi na may mga ilawan upang palawakin ang kabanalan ng templo sa espasyong sibiko. Pagkaraan, pormal na humihingi ang guru ng pahintulot sa diyos upang simulan ang tīrtha-yātrā, isinasagawa ang adhivāsana sa paglalagay ng imahen sa ibabaw ng svastika sa loob ng pavilion na may apat na haligi, at naglilingkod magdamag: pagpapahid/pagdaloy ng ghee, nīrājana, musika, pagsamba, at paglalagay ng korona na may banal na pulbos. Inilalagay ang imahen ng pagdiriwang sa karwahe at ipinaparada kasama ang mga sagisag ng hari, saka itinatatag sa inihandang altar para sa homa at pagtawag sa mga banal na tīrtha sa pamamagitan ng mga pormulang Vediko sa tubig. Matapos ang paglilinis (aghāmarṣaṇa) at mga paliligo, ibinabalik sa templo ang konsagradong presensya; ang gurong punong pari ay pinupuri bilang nagkakaloob ng bhukti at mukti sa wastong pagsasagawa ng utsava.
Adhyaya 69
Chapter 69 — स्नानविधानम् (Rules for Ritual Bathing / Snapanotsava-vidhi)
Itinuturo ni Panginoong Agni ang snapanotsava—isang masalimuot na pistang seremonyal na pagpaligo na isinasagawa sa harap ng templo bilang bahagi ng mga siklo ng pagtatalaga at pagdiriwang. Nagsisimula ito sa dhyāna, arcana, at homa para kay Hari, at tinatapos sa pūrṇāhuti. Inihahanda ang maṇḍala sa loob ng pavilion; inilalagay ang mga pinabanal na kalaśa na may sinulid at kuwintas ng bulaklak, inayos sa loob ng parisukat na bakod na hinati sa mga seksiyong Rudra. Ipinamamahagi ang mga sangkap ayon sa direksiyon: mga butil at binhi, banal na tubig, prutas, bulaklak, halamang-gamot, pabango, at mga elementong mineral/ratna; ang mga gitnang banga ay itinalaga para sa ghee (hanay ni Indra), pulot (hanay na Agneya), langis ng linga (Yāmya/timog), gatas (Nairṛta/timog-kanluran), at yogurt/curd (Saumya/silangan), na nagpapakita ng sistematikong ayos na navaka. Ang mga dekoksyon, banal na lupa (mṛttikā), at mapalad na tunog (kabibe/conch) ay kumukumpleto sa kasaganaan ng paliligo. Isinasagawa ang pagpaligo sa pamamagitan ng ugat-mantra, kasunod ang pagsamba sa apoy, bali para sa lahat ng nilalang, pagpapakain at dakṣiṇā; at pinatutunayan na ang ganap na snapanotsava ay maaaring gumamit ng 1008 kalaśa. Itinatakda rin ang pagpaligo bilang paunang gawain para sa iba pang pista (hal. kasal nina Gaurī–Lakṣmī), na nag-uugnay sa utsava-vidhi at sa kadalisayan ng pratishtha.
Adhyaya 70
Chapter 70 — वृक्षादिप्रतिष्ठाकथनम् (Consecration of Trees and Related Objects)
Sa kabanatang ito, itinuturo ni Bhagavān ang isang maayos na pratiṣṭhā-vidhi para sa mga puno (vṛkṣa/vanaspati) at mga hardin, at hayagang ipinapangako na ang pagsasakralisa ng buhay na halaman ay nagdudulot ng kapwa bhukti at mukti. Nagsisimula ang ritwal sa pagpapahid/pagwiwisik ng tubig na may halong gamot, at pag-aayos ng mga palamuti gaya ng kuwintas ng bulaklak at pagbabalot ng tela; kasunod ang simbolikong “kārṇavedha” (pagbutas ng tainga) gamit ang karayom na ginto at paglalagay ng añjana sa pamamagitan ng kagamitang ginto. Sa pagkakasunod ng altar, may adhivāsa ng pitong uri ng prutas at mga handog na bali para sa bawat ghaṭa; pagkatapos ay adhivāsa para kay Indra at iba pang mga diyos, at homa para kay Vanaspati. Isang natatanging gawain—pagpapalaya ng isang baka mula sa gitna ng puno—ang nauuna bago ang abhiṣeka na isinasagawa sa itinakdang abhiṣeka-mantra. Ang snāpana ay ginagawa sa mga mantra ng Ṛg/Yajur/Sāma, mga mantra ni Varuṇa, mga mapalad na tunog, at mga kumbha na inayos sa kahoy na vedikā. Itinatakda rin ang tungkulin ng yajamāna, ang dakṣiṇā (mga baka, lupa, alahas, kasuotan), apat na araw na pagpapakain na nakabatay sa gatas, homa na may linga at panggatong na palāśa, dobleng bayad sa ācārya, at nagtatapos sa paglalatag na ang konsekrasyon ng punong-kahuyan/hardin ay sumisira ng kasalanan at nagdudulot ng ganap na katuparang espirituwal, bago tumungo sa mga susunod na konsekrasyon para sa mga kasama ni Hari.
Adhyaya 71
Gaṇeśa-pūjā-vidhiḥ (The Procedure for Worship of Gaṇeśa)
Sa konteksto ng Vāstu-Pratiṣṭhā at Īśāna-kalpa, inilalahad ni Īśvara ang pamamaraang pagsamba kay Gaṇeśa upang makamit ang nirvighnatā (kalayaan sa mga hadlang) bago isagawa ang mahahalagang ritwal. Nagsisimula ito sa mantra-nyāsa, paglalagay ng mga epithets ni Gaṇapati sa mga bahagi ng katawan (hṛdaya, śiras, śikhā, varma, netra, astra) upang gawing banal ang katawan ng nagsasagawa bilang kasangkapang pang-ritwal. Pagkatapos ay pinalalawak sa pagsambang nakasentro sa maṇḍala: kasama ang Gaṇa, ang Guru at pādukā, Śakti at Ananta, Dharma, at ang mga patong ng diyagram (kabilang ang pangunahing “bone-circle” at mga takip sa itaas/ibaba), na nag-uugnay sa linya ng pagtuturo, kapangyarihan, kosmikong pagsuporta, at kaayusan. Inaanyayahan ang mga anyo ng Diyosa—Padmakarṇikā-bījā, Jvālinī, Nandayā, Sūryeśā, Kāmarūpā, Udayā, Kāmavartinī—kasunod ang mga tala sa pagkakaibang-bersyon ng teksto at maikling pagtutugma ng bīja-ponema sa mga tungkulin ng mga elemento para sa paghahanda ng ritwal. Nagtatapos ang kabanata sa Gaṇapati gāyatrī at litanya ng mga pangalan ni Gaṇeśa, na binibigyang-diin Siya bilang Vighnanāśaka para sa matagumpay na pratiṣṭhā at katuparang dharmiko.
Adhyaya 72
Chapter 72 — स्नानविशेषादिकथनम् (Special Rules of Bathing, Mantra-Purification, and Sandhyā)
Ang kabanatang ito (sa daloy ng Vāstu-Pratiṣṭhā at Īśāna-kalpa) ay nagtatakda ng paglilinis bilang teknikal na saligan ng pagsamba at konsekrasyon. Itinuturo ng Panginoon kay Skanda ang araw-araw at paminsan-minsang pagligo (snāna), mula sa wastong paghawak sa lupa/luwad (mṛd) at paglilinis nito sa astra-mantra. Inilalatag ang sunod-sunod: paghuhugas ng katawan gamit ang mga hati ng damo, prāṇāyāma at paglubog, pag-alaala sa hṛdyāstra, paglilinis matapos maligo, kasunod ang Astra-sandhyā at vidhisnāna. Pinalalawak ito sa mga kilos na pinamamahalaan ng mudrā (aṅkuśa, saṃhāra), pagpapadala ng mantra ayon sa direksiyon, at mga pagbigkas na pampalamig at mapalad na nakasentro kay Śiva mula ulo hanggang paa, kabilang ang pagsasara ng mga butas ng pandama (sammukhīkaraṇa). Tinutukoy rin ang mga natatanging paligo (Agneya, Māhendra, mantra-snāna, mānasa-snānā) at mga paglilinis ayon sa kalagayan (pagkatapos matulog, kumain, o makadikit). Sumusunod ang Sandhyā-vidhi: ācamana, prāṇāyāma, pagbigkas sa isip, mga pagninilay sa mga diyos para sa umaga/tanghali/gabi, ikaapat na sandhyā na “saksi” para sa mga nakaaalam, at lihim na panloob na sandhyā. Sa huli, inilalarawan ang hand-tīrtha, mārjana at aghamarṣaṇa, arghya at Gāyatrī-japa, at ang maayos na tarpaṇa para sa mga diyos, ṛṣi, pitṛ, mga direksiyon, at mga tagapangalaga—itinataas ang kadalisayan ng ritwal bilang pintuan sa matagumpay na pratiṣṭhā at pagsambang nakatuon sa Īśāna.
Adhyaya 73
अध्याय ७३: सूर्यपूजाविधिः (Sūrya-pūjā-vidhi — The Procedure for Sun-Worship)
Itinuturo ng kabanatang ito ang isang maayos na Sūrya-upāsanā sa estilo ng ritwal na Īśāna-kalpa, na binibigyang-diin ang nyāsa, paglalagay ng mga bīja-mantra sa mga bahagi ng katawan, mga mudrā, at patong-patong na pag-iingat (rakṣā/avaguṇṭhana). Nagsisimula ang pamamaraan sa mga paglalagak na nagpapabanal sa kamay at mga sangkap ng katawan at sa pagninilay na may pagkakakilanlan: “Ako si Sūrya, na binubuo ng liwanag,” at sinusundan ng arghya bilang pangunahing handog ng paggalang. Inihahanda ang pulang marka/diagram at sinasamba bilang sentrong-lunan ng ritwal; winawisikan ang mga sangkap, at isinasagawa ang pagsamba na nakaharap sa silangan. Lumalawak ang ritwal sa pagmamapa ng espasyo at proteksiyon: sinasamba si Gaṇeśa sa mga itinakdang punto, pinararangalan ang Guru sa apoy, at itinatatag ang gitnang pedestal/ulukang-upuan para sa anyong solar. Pinupuno ang lotus-mandala ng mga solar bīja at śakti (rāṃ, rīṃ, raṃ, rūṃ, reṃ, raiṃ; roṃ, rauṃ), at nagtatapos sa paglalagak ng ṣaḍakṣara na anyo ni Sūrya sa arkāsana. Kasama ang mga mantra ng pag-anyaya (kabilang ang “Hrāṃ Hrīṃ Saḥ”) at ang vimba-, padma-, bilva-mudrā; isinasagawa ang aṅga-nyāsa (puso, ulo, śikhā, kavaca, netra, astra) na may pagtatalaga sa mga direksiyon. Isinasama rin ang pagyukod sa mga planeta sa pamamagitan ng bīja-pagsamba (Soma, Budha, Bṛhaspati, Śukra; pati Mars, Saturn, Rāhu, Ketu). Nagtatapos sa japa, arghya, stuti, pormal na paghingi ng kapatawaran, banayad na pag-urong/pagtipon (saṃhāriṇī upasaṃskṛti), at pahayag na sa pamamagitan ni Ravi nagiging mabisa ang japa, dhyāna, at homa.
Adhyaya 75
Agnisthāpana-vidhi (Procedure for Establishing the Sacred Fire) and Protective Īśāna-kalpa Homa Sequences
Inilalatag ng kabanatang ito ang sunud-sunod na prayoga para itatag at buhayin ang apoy na pangyajña sa loob ng kontroladong pook-ritwal. Lumalapit ang punong pari sa agnyāgāra na may sisidlang argha, sinusuri ang kuṇḍa na nakaharap sa hilaga, at nagtatatag ng proteksiyon sa pamamagitan ng prokṣaṇa, pagtapik ng kuśa, astra-mantra, at mga panangga na varma/kavaca. Inihahanda ang kuṇḍa sa pisikal na paraan (pag-aalis ng hinukay, pagpuno, pagpapantay, pagpapalitada, pagguhit ng mga linya), habang ang panloob na paghahanda ay isinasagawa sa nyāsa, bīja-dhyāna, at pag-anyaya kina Vāgīśvarī at Īśā. Ang Agni ay kinukuha mula sa walang patid na pinagmumulan, dinadalisay, pinag-iisa bilang anala-traya, at tinatatakan sa dhenu-mudrā at pag-ikot (pradakṣiṇa). Pagkaraan, pinalalawak ang ritwal upang umalalay sa mga saṃskāra ng sambahayan (garbhādhāna, puṃsavana, sīmantonnayana, jātakarma) sa pamamagitan ng tiyak na mga handog at mga pagkakasunod na pañcabrahma (Sadyojāta–Īśāna), kabilang ang vaktra-udghāṭana at vaktra-ekīkaraṇa (pag-iisa ng limang mukha). Sa huli, inilalarawan ang mga hakbang ng homa, ang pag-aayos ng nāḍī sa pagitan ng yāgāgni at Śiva, at ang pagtatapos sa mga bali na panloob/panlabas para sa mga Rudra, Mātṛkā, Gaṇa, Yakṣa, Nāga, Graha, Rākṣasa at Kṣetrapāla, na binabawi sa saṃhāra-mudrā para sa pagsasara ng ritwal at paghingi ng kapatawaran.
Adhyaya 76
Chapter 76 — चण्डपूजाकथनम् (Narration of the Worship of Caṇḍa/Caṇḍeśa)
Inilalahad ng kabanatang ito ang sunod-sunod na ritwal na nakaayon sa Īśāna-kalpa sa loob ng balangkas na Śaiva-Āgama, na nakatuon sa pagsamba kay Caṇḍa/Caṇḍeśa. Paglapit kay Śiva, ang nagsasagawa ay nag-aalay ng pagsamba at homa, at humihiling na tanggapin ang bunga ng kabutihang-loob ng ritwal. Binibigyang-diin ang pag-aalay ng arghya gamit ang udbhava-mudrā at ang ayos ng mantra na inuuna ang hṛd-bīja bago ang mūla-mantra; sinusundan ng pagpupuri, pagpapatirapa, at isang natatanging arghya habang nakatalikod na may tahasang paghingi ng kapatawaran—tanda ng pagpapakumbaba at pag-amin ng pagkukulang. Kasunod ang mga panloob na gawaing yoga-ritwal: pag-urong ng panloob na lakas sa pamamagitan ng astra-mantra na may Nārāca-mudrā na nagtatapos sa phaṭ, at pagpapalakas/pagpapabanal sa liṅga sa pamamagitan ng mūrti-mantra. Ang pagsamba kay Caṇḍa ay nagpapatuloy sa pag-anyaya (invocation), mga mantra ng aṅga/nyāsa (puso, ulo, śikhā, kavaca, astra), at dhyāna na naglalarawan sa anyo: mula sa Rudra–Agni, maitim ang kulay, may trident at ṭaṅka, at may rosaryo at kamaṇḍalu. Itinatala rin ang mga baryanteng pagbasa sa mga manuskrito, itinatakda ang proporsyon ng japa (ang aṅga ay isang-ikasampu), nililimitahan ang ilang materyal na handog, at ayon sa utos ni Śiva ay iniuukol ang alay sa nirmālya at mga tira ng pagkain. Nagtatapos ito sa ritong saṃhāra (paglusaw) gamit ang saṃhāra-mudrā at mantra, paglilinis ng lugar ng pagtatapon sa tubig na may dumi ng baka, pagtatapon ng mga natira, ācamana, at pagpapatuloy ng iba pang natitirang ritwal.
Adhyaya 77
Kapilādipūjāvidhāna — Procedure for Worship Beginning with Kapilā
Itinuturo ni Īśvara ang sunud-sunod na programang ritwal sa tahanan na pinagsasama ang diwa ng Vāstu-pratiṣṭhā at ang mga disiplina ng kadalisayan ng Īśāna-kalpa. Nagsisimula ang kabanata sa pagsamba kay Kapilā (banal na baka) gamit ang tiyak na mga mantra at wikang pangungumpisal–prāyaścitta, na inilalarawan ang baka bilang kosmikong Ina at tagapag-alis ng kasalanan. Sumusunod ang pagsamba kay Śiva sa tanghali sa pamamagitan ng ritong Aṣṭapuṣpikā (anyo ng pedestal at mga bahagi/aspekto ni Śiva), at ang pagpapabanal sa lutong pagkain sa pagbigkas ng Mṛtyuñjaya-mantra at pagwiwisik ng tubig na pinabanal sa darbha. Itinatakda rin ang cullikā-homa na may simbolismong “apoy sa loob” (nābhi-agni, recaka, vahni-bīja, at paggalaw ng mga titik ayon sa puwesto), na nagtatapos sa mga handog, kṣamā (paghingi ng kapatawaran), at visarjana (pagpapaalam/pagpapauwi). Lumalawak ang mapa ng ritwal sa mga paglalagyan ng Vāstu-bali sa bahay—bungad ng pinto, lugar ng lusong at halo, puwang ng walis, silid-tulugan, at gitnang haligi—na iniuugnay sa mga diyos tulad nina Vighnarāja, Kāma, at Skanda. Sa huli, itinatala ang disiplinadong pagkain (malilinis na sisidlan, katahimikan, mga pag-iwas), prāṇa-upacāra, at mga handog sa mga pantulong na vāyu, na tinatapos sa paghuhugas pagkatapos kumain at mga tala sa pagkakaibang-bersyon ng manuskrito na nag-iingat sa buhay na tradisyon ng ritwal.
Adhyaya 78
Chapter 78 — पवित्रारोहणकथनं (Pavitrārohaṇa: Installing the Sanctifying Thread/Garland)
Binubuksan ng kabanatang ito ang ritong Pavitrārohaṇa (paglalagay ng nagpapabanal na sinulid/garland), isang Āgamikong gawain ng pagwawakas na “pumupuno” sa mga pagkukulang sa pagsamba at pagpapabanal. Itinatakda ng Panginoon ang dalawang anyo (nitya at naimittika) at ang mga panahong dapat gawin (Āṣāḍha–Bhādrapada; maliwanag/madilim na kalahating-buwan; ika-14 at ika-8 tithi; o bilang kapalit ang pagtalima sa Kārttikī). Tinalakay ang mga materyales (ginto/pilak/tanso ayon sa yuga; sa Kali: bulak/seda/hibla ng lotus) at ang mga teknikal na tuntunin: bilang ng hibla, bilang ng buhol, agwat, sukat (aṅgula/hasta), at pag-uuri ng granthi na may pinangalanang kapangyarihan (Prakṛti, Pauruṣī, Vīrā, Aparājitā; Jayā/Vijayā, atbp.). Sumusunod ang buong daloy ng ritwal: paglilinis ng lugar, pagsamba sa pintuan at dvārapāla sa pamamagitan ng teolohiyang kalā, Vāstu at bhūta-śuddhi, paglalagay ng kalaśa/vardhanī, tuloy-tuloy na pagbigkas ng ugat-mantra, pag-iingat sa pamamagitan ng astra, mga sunod-sunod na homa, pamamahagi ng bali sa rudra/kṣetrapāla/dikpāla, at ang pampalubag-loob na vidhi-cchidra-pūraṇa upang punan ang “butas” sa alituntunin. Nagtatapos sa pag-aalay ng pavitraka para sa pangkalahatang pag-iingat—lalo na kay Śiva, sa guru, at sa banal na teksto—kasunod ang itinakdang pagbabantay, mga disiplina ng kadalisayan, at pamamahinga sa pag-alaala kay Īśa.
Adhyaya 79
पवित्रारोहणविधिः (The Rite of Raising/Placing the Pavitra)
Inilalarawan ng kabanatang ito ang pavitrārohaṇa—ang pag-angat/paglalagay ng pavitra (singsing o tali ng paglilinis)—bilang paraan ng pagwawakas at pagwawasto sa Vāstu-pratiṣṭhā at Īśāna-kalpa. Nagsisimula ang pari sa kalinisan sa umaga (snāna, sandhyā), pumapasok sa maṇḍapa, at inilalagay ang mga pavitra sa malinis na sisidlan sa sulok na Īśāna (hilagang-silangan) nang hindi pinapawi ang inanyayang presensya. Pagkaraan ng pormal na pagpapahintulot/pagpapaalis at paglilinis, lumalawak ang ritwal sa masusing naimittika na pagsamba kay Sūrya (Bhānu/Āditya), mga diyos ng tarangkahan, mga dikpāla, Kumbheśa/Īśāna, Śiva, at Agni, na nagtatapos sa mantra-tarpaṇa, prāyaścitta-homa, 108 alay, at pūrṇāhuti. Pangunahing hibla nito ang pag-amin sa kakulangan (mantra, kriyā, dravya), panalangin para sa ganap na pagkakaganap, at ang “Gaṅgā-avatāraka” na panalangin ng pagbaba, na iniipon ang mga pagkakamali sa iisang sinulid ng banal na utos. Itinatakda rin ang apat na uri ng homa (vyāhṛti at mga sunod na Agni/Soma), pag-aalay sa mga dikpāla kasama ang pavitra, guru-pūjā bilang Śiva-pūjā, pagpapakain sa mga dvija, at panghuling pagpapapaalis/pag-iisa (kasama ang panloob na nāḍī-yoga), na nagwawakas sa pagsamba kay Caṇḍeśvara at katiyakang ang pavitra-rite ay nangangailangan ng guru-sannidhi kahit nasa malayo.
Adhyaya 80
दमनकारोहणविधिः (Dāmanaka-ārohaṇa-vidhi) — Procedure for Raising/Placing the Dāmanaka Garland
Itinatakda ng kabanatang ito ang sunod-sunod na ritwal na nakatuon sa Īśāna (hilagang-silangan) para sa pag-aalay/paglalagay ng dāmanaka na garland bilang bahagi ng Vāstu-Pratiṣṭhā (pagpapatatag at pagtalaga). Pinagtitibay ito ng salaysay na mitiko: si Bhairava, isinilang mula sa poot ni Hara, ay sumupil sa mga diyos, at ang pahayag ni Śiva ang nagtatatag ng di-nabibigong bunga para sa nagsasagawa. Inuutusan ang tagapagritwal na pumili ng mapalad na tithi (ika-7 o ika-13), sambahin at ‘gisingin’ ang sagradong puno sa pamamagitan ng bigkas na Śaiva, pormal na anyayahan ito, at magsagawa ng adhivāsana sa huling bahagi ng hapon. Matapos sambahin sina Sūrya, Śaṅkara, at Pāvaka (Agni), inilalagay ang mga sangkap (ugat, ulo, tangkay, dahon, bulaklak, bunga) sa tiyak na mga direksiyon sa paligid ng diyos, na may natatanging diin sa pagsamba kay Śiva sa Īśāna. Sumusunod ang pagligong pang-umaga at pagsamba kay Jagannātha, saka ang mga alay na damana, pagbigkas ng mga mantra sa añjali (Ātmavidyā, Śivātman, at mga mūla hanggang Īśvara mantra), at panalangin ng pagtatapos upang maituwid ang labis/kulang at makamit ang gantimpala ng buwan ng Caitra tungo sa langit.
Adhyaya 81
Chapter 81 — समयदीक्षाविधानम् (Procedure for Samaya Initiation)
Itinatakda ng kabanatang ito ang samaya-dīkṣā bilang pagsisimula na lumilikha ng kaalaman sa alagad at naglilingkod sa bhukti at mukti sa pamamagitan ng pagputol sa mga gapos ng mala at māyā. Inuuri nito ang mga kalagayang may katawan ayon sa tipolohiya ng kalā (pralaya-ākala; sakala), at inihihiwalay ang dīkṣā sa nirādhārā (walang ritwal na sandigan, dulot ng matinding śakti-nipāta) at sādhārā (may mga suportang ritwal), na lalo pang tinutukoy bilang savījā o nirvījā batay sa samayācāra at karapat-dapat na tumanggap. Pagkatapos ay inilalarawan ang mahigpit na liturhiya ng Śaiva-Āgama: pag-aalis ng hadlang, bhūta-śuddhi, natatanging arghya, pañcagavya, mga gawaing pananggalang na astra/kavaca, at mga nyāsa ng paglikha at pagkakakilanlan hanggang sa paninindigang “Śivo’ham.” Itinatatag si Śiva sa maṇḍala, kalaśa, apoy, at sa mismong alagad, kaya ang ritwal ay parehong panlabas na konsagrasyon at panloob na paglaya. Sinusundan ito ng detalyadong homa (mga handog, bilang, dīpana/tarpaṇa, paghahanda ng caru, pūrṇāhuti), mga tuntunin para sa alagad hinggil sa bhukti laban sa mukti, paglilinis sa tubig-mantra/abo, sagisag ng pāśa-bheda, at huling pagbigay ng śiva-hasta na nagpapahintulot sa patuloy na Bhava-worship. Nagtatapos ang kabanata sa pagsasabing ang samaya-dīkṣā ay nagiging daan upang maging yogya sa Śaiva arcana.
Adhyaya 82
अध्याय 82 — संस्कारदीक्षाकथनम् (Saṃskāra-Dīkṣā: Consecratory Initiation)
Isinasara ng kabanatang ito ang naunang salaysay ng Samaya-dīkṣā at agad na sinisimulan ang Saṃskāra-dīkṣā bilang mas malalim na pagbabasbas na nagbabago sa pagkatao. Nakaangkla ang pamamaraan sa lohika ng ritwal na Āgama: pag-anyaya kay Maheśa sa apoy ng handog, nyāsa na nakasentro sa puso, at maingat na binibilang na pañcāhuti (limang oblation) upang patatagin ang presensiya ng banal. Lalong tumitindi ang panloob na ritwal sa pagbasbas ng Astra-mantra, pag-“tama” sa “bata” sa puso at paggunita ng kislap ng kamalayan na tila bituin. Ang disiplina ng paghinga (recaka, pūraka, kumbhaka) ay itinatapat sa pagbigkas ng bīja na “huṃ” at sa mga mudrā (Saṃhāra, Udbhava) upang bawiin, itanim, at selyuhan ang lakas ng mantra sa nagsasagawa, at pagkatapos ay sa lotus ng puso ng alagad (karṇikā). Nagbibigay din ang kabanata ng mga palatandaang pang-operasyon: nagtatagumpay ang homa kapag ang apoy ay naglalagablab at walang usok, at nabibigo kapag mahina at mausok; inililista ang mga mapalad na tanda ng apoy. Sinusundan ito ng mga panatang etikal at disiplina: hindi paglapastangan, paggalang sa śāstra at nirmālya, panghabambuhay na pagsamba kay Śiva–Agni–Guru, at mahabaging pagbibigay ayon sa kakayahan. Nagtatapos ang ritwal sa paggawa sa alagad na karapat-dapat sa kaalamang Āgama hinggil sa mga handog sa apoy, inuugnay ang inisiyasyon, kadalisayan, at kakayahan para sa Vāstu-Pratiṣṭhā at mga gamit ng Īśāna-kalpa.
Adhyaya 83
Chapter 83 — निर्वाणदीक्षाकथनम् (Description of the Nirvāṇa Initiation)
Ang kabanatang ito ay lumilipat mula Samaya-dīkṣā tungo sa Nirvāṇa-dīkṣā, at inilalarawan ang inisyasyong nakatuon sa paglaya (mokṣa) sa pagsasanay ng Īśāna-kalpa. Nagsisimula ito sa mantra-dīpana (pagpapasigla) ng mūla-mantra at aṅga-nyāsa na inilalagay sa puso, ulo, at bibig; kasunod ang mga padron ng homa: isang beses o tatlong alay, mga wakas na vaṣaṭ/vauṣaṭ at mga pormulang dhruvā, na angkop sa marahas, pampayapa, at pampasagana na mga ritwal. Sentral na teknolohiya ang pinabanal na sūtra (sinulid), na pinagninilayang Suṣumṇā at itinatatag sa pamamagitan ng mga mudrā (lalo na Saṃhāra-mudrā), mga operasyon sa nāḍī, at pananggalang na avaguṇṭhana. Paulit-ulit na layunin ang pagtatatag ng sannidhi (banal na presensya) sa pamamagitan ng tatluhang alay at paggamit ng hṛdaya-mantra. Pagkaraan, pinalalawak sa mga gawaing paglilinis at pagbibigkis: kalā-pāśa (pisi ng mga kalā), grahaṇa–bandhana (pagdakip at pagbigkis), at mga biswal na pagninilay batay sa tattva, kabilang ang śāntyatīta (lampas sa pagpapayapa). Sa wakas, itinatakda ang mga homa ng pagtubos, pag-aasikaso sa disipulo (pagharap, pagligo, tuntunin sa pagkain), mga ritwal ng pagpapaalam (visarjana, pagsamba kay Caṇḍeśa), at pagsasara ng dīkṣā-adhivāsana (paghahandang magdamag), na pinagsasama ang teknikal na katumpakan at ang layuning mokṣa.
Adhyaya 84
अधिवासनं नाम निर्वाणदीक्षायाम् (Adhivāsana in the Nirvāṇa-dīkṣā)
Ang kabanatang ito ang paunang paghahanda (adhivāsana) para sa Nirvāṇa-dīkṣā. Itinatakda nito ang kapaligirang pang-ritwal at ang kadalisayan ng guru bilang kailangang batayan upang maging mabisa ang pagsisimula. Ang guru ay bumabangon bago magbukang-liwayway, naliligo at nagsasagawa ng araw-araw na paglilinis, at pinananatili ang sāttvika na disiplina sa pagkain sa pag-iwas sa yogurt/curd, hilaw na karne, nakalalasing na inumin, at mga kaugnay na karumihan. Itinatala ang mabuti at masamang palatandaan sa panaginip bilang pahiwatig ng maselang kalagayan; ang di-mabuting tanda ay pinapawi sa pamamagitan ng śānti-homa na nakabatay sa Ghora. Sa gayon, inuugnay ng teksto ang panlabas na pagtalima (ācāra) sa panloob na kahandaan, at ipinakikitang sa Agni Purāṇa ang inisiasyon ay pagsasanib ng etika, agham ng mga palatandaan, at teknolohiyang mantra-ritwal. Inihahanda ng balangkas na adhivāsana ang susunod na hakbang: pagpasok sa yāgālaya, pagsasagawa ng mga vidyā ng paglilinis, at pag-aayon ng nagsasanay sa layuning mapagpalaya ng ritwal.
Adhyaya 85
Pratiṣṭhā-Kalaśa-Śodhana-Ukti (Instruction on Purifying the Consecration Pitcher) — Chapter 85
Ang kabanatang ito ay agad na sumusunod sa paglilinis ng Nivṛtti-kalā at lumilipat sa teknikal na Isāna-kalpa: ang paglilinis at pagpapasigla sa banga ng tubig para sa pag-aangkin/pagkakatalaga (pratiṣṭhā-kalaśa). Itinuturo ni Īśvara ang sandhāna, ang ritwal na ‘pagdurugtong’ ng dalisay at di-dalisay na mga prinsipyo sa pamamagitan ng wastong sukat ng bigkas (maikli/mahaba), mga antas ng tunog (nāda), kawalan ng tunog, at pagwawakas ng tunog—inuugnay ang ponolohiya ng mantra sa tattva-śuddhi. Ipinapaloob ng rito ang kosmolohiya sa pag-iinstall: pinagninilayan ang mga tattva (kasama ang puruṣa bilang ‘ika-dalawampu’t apat’ at ang kabuuang dalawampu’t lima) na nakaluklok sa espasyo ng pratiṣṭhā, kasama ang itinakdang hanay ng akṣara. Sumusunod ang mahabang pagbanggit ng mga anyo ni Rudra at kaugnay na mga daigdig, bilang panangga at ontolohikal na balangkas para sa pratiṣṭhā. Nagiging inisyatoryo ang pamamaraan: ang sinulid ay ipinapasok sa katawan, ang kapangyarihang panali (pāśa) ay hinihiwalay at inililipat sa kumbha sa pamamagitan ng mudrā at pagpigil-hininga; saka tinatawag si Viṣṇu bilang tagapagdala ng adhikāra upang pahintulutan ang dīkṣā. Nagtatapos ito sa japa na pampalubag-loob, mga sandata-mantra na pumuputol sa mga gapos, mga bilang ng homa, pagsuko ng karapatan, at huling paglilinis sa pamamagitan ng pūrṇāhuti, na nagdedeklarang ang pratiṣṭhā ay ‘nalinis na’.
Adhyaya 86
Vidyā-viśodhana-vidhāna (Procedure for Purifying Mantra-Vidyā)
Sinimulan ni Panginoong Agni (Īśvara) ang kabanata sa paglipat mula sa paglilinis ng kalaśa ng konsekrasyon tungo sa paglilinis ng mantra-vidyā sa balangkas ng Nirvāṇa-dīkṣā. Inilatag niya ang sandhāna (ritwal na pagdurugtong) gamit ang tiyak na mga panandang bīja at binilang ang pitong tattva—rāga, śuddhavidyā, niyati kasama ang kalā, kāla, māyā, at avidyā—upang iangkla ang gawain sa isang metapisikong mapa, hindi lamang sa pamamaraan. Pagkatapos ay iniharap ang mga pangkat ng titik at ang bilang ng mga banal na padāni (mga termino) na nagsisimula sa praṇava, kasama ang mga baryanteng pagbasa sa manuskrito na nag-iingat ng iba’t ibang linya ng pagbigkas. Sumunod ang kosmolohiyang Rudra: si Vāmadeva bilang unang Rudra at sunod-sunod na mga pangalan hanggang umabot sa dalawampu’t lima. Tumitindi ang teknolohiyang ritwal: pinangalanan ang dalawang bīja, mga nāḍī at mga vāyu, at maikling itinugma ang mga bagay ng pandama/guṇa sa pagdama. Isinasagawa ng nagsasanay ang tāḍana (pagpalo), chedana (pagputol), praveśa (pagpasok), yojana (pagkakabit), at ākarṣaṇa-grahaṇa (pag-akit at pagdakip) mula sa rehiyon ng puso; saka inilalagak ang kalā sa kuṇḍa, tinatawag si Rudra bilang kāraṇa, at ritwal na itinatatag ang presensya sa inisyado (bata). Nagtatapos ang kabanata sa homa ng pagtubos (100 alay), pagsamba kay Rudrāṇī, paglalagay ng kamalayan sa pāśa-sūtra, pūrṇāhuti, at tuntuning ang paglilinis ng vidyā ay ginagawa sa sariling bīja—kaya natatapos ang vidyā-śodhana.
Adhyaya 87
Śānti-Śodhana-Kathana (Instruction on the Purification of Śānti) — Agni Purāṇa, Adhyāya 87
Sa pagpapatuloy ng hanay ng Nirvāṇa-dīkṣā, itinuturo ni Panginoong Īśvara kung paanong ang Vidyā (disiplina ng mantra) ay dapat iugnay sa Śānti (ritong pampayapa) ayon sa tuntunin, at ipinahihiwatig ang doktrinal na paglusaw ng dalawang prinsipyo (Bhāveśvara at Sadāśiva) sa kalagayang Śānti. Pagkaraan, inilalatag ang teknikal na pagtutugma ng ponema at kosmos (lalo na ang mga titik na ha at kṣa) at binibilang ang mga anyo ni Rudra na itinatatag para sa gawaing Śānti. Ibinibigay ang pormulang Puruṣa na may labindalawang pāda bilang litanya ng paglaganap ni Śiva sa lahat, kasama ang mga sandigang ritwal gaya ng mga pares na kavaca/mantra, mga bīja, mga sanggunian sa nāḍī at vāyu, at ugnayan ng pandama at bagay. Iniuutos sa nagsasagawa ang mga hakbang na tāḍana (pagpukaw), bheda (paghahati), praveśa (pagpasok), at viyojana (paghiwalay), saka ang pag-internalisa at paglalagak ng isang kalā sa kuṇḍa. Kasama sa rito ang pormal na pagsusumamo (vijñāpanā), paglalagay ng caitanya, ‘sinapupunang’ pagtatanim sa Devī, mga aplikasyon na tulad ng nyāsa para sa pagbuo at paglilinis ng katawan, pagluwag at pagputol ng pāśa (pagkagapos) sa pamamagitan ng japa at homa, mga Astra-mantra, handog na bayad (śulka) na sinasagisag ng buddhi at ahaṅkāra, at pagtatapos sa amṛta-bindu at pūrṇāhuti—binibigyang-diin ang paglilinis na natatamo nang walang pagdurusa.
Adhyaya 88
Adhyāya 88 — निर्वाणदीक्षाकथनं (Teaching of the Nirvāṇa-Initiation)
Nagsisimula ang kabanatang ito matapos ang paglilinis ng ritong Śānti, at itinuturo ang nirvāṇa-dīkṣā sa balangkas ng Īśāna (Śiva). Itinatakda ng Panginoon ang sandhāna (pagkakaugnay-ugnay ng mga mantra) at ang oryentasyong tattva ng Śakti–Śiva, binibilang ang 16 na varṇa (mula a hanggang visarga) at ang mga katugmang ugnay sa maselang katawan (nāḍī Kuhū/Śaṅkhinī; vāyu Devadatta/Dhanañjaya). Sumusunod ang mga gawaing Śānti-atīta: pag-untog at paghati sa kalā-pāśa, pagpasok at paghihiwalay sa pamamagitan ng mga hulíng bigkas na phaḍ/namo, at pag-uugnay ng mudrā sa prāṇāyāma (pūraka–kumbhaka–recaka) upang hilahin paitaas ang pāśa at iluklok ang apoy sa kuṇḍa. Inaanyayahan at sinasamba si Sadāśiva; ginagawang “may-buhay” ang alagad (caitanya-vibhāga), inilalagak sa sagisag ng sinapupunan ni Devī, at pinalalaya sa pamamagitan ng japa at mga handog na homa na may tiyak na bilang (25, saka 5 at 8). Nagtatapos ito sa adhikāra-samarpana kay Sadāśiva, mga laya na pagsasanay hanggang dvādaśānta, guṇāpadāna (anim na paglalagay ng mga katangian), pagpapahinahon sa patak ng amṛta, mga basbas, at pormal na pagwawakas ng makha.
Adhyaya 89
Teaching of the One-Principle (Ekatattva) Initiation (एकतत्त्वदीक्षाकथनम्)
Si Panginoong Agni, na nagsasalita kay Rishi Vasiṣṭha, ay naglalahad ng isang maikling sistema ng pagsisimula na tinatawag na Ekatattva-dīkṣā, bilang pinasimpleng paraan sa loob ng mas malawak na Īśāna-kalpa at kapaligiran ng pratiṣṭhā. Sa simula, iniuutos na tapusin ng nagsasagawa ang mga paunang ritwal, gaya ng personal na pagbigkis ng tali ng ritwal (sūtra-bandha) sa wastong pagkakasunod. Ang pangunahing pagninilay ay ang paglalagom sa buong hanay ng tattva—mula Kālāgni hanggang Śiva—sa iisang pantay na Katotohanan, na inihahambing sa mga hiyas na pinagbubuklod ng iisang sinulid. Matapos anyayahan ang diyos na nagsisimula sa Śiva-tattva, isinasagawa ng punong pari ang mga sakramental na hakbang (hal. garbhādhāna at kaugnay na yugto) ayon sa naunang turo, ngunit pinatitibay ng mūla-mantra, at isinasama ang pormal na pag-aalay ng lahat ng kaukulang bayarin/handog (śulka) upang maging ganap ang ritwal. Nagtatapos ang aral sa pagbibigay ng “buong” transmisyon na may buhay na puwersa ng tattva (tattva-vāta), na sinasabing sapat sa iisang paraan para sa pag-abot ng alagad sa nirvāṇa. Isinasara ang pagkakasunod sa Śiva-kumbha abhiṣeka, gamit ang mga itinakdang banga para sa yojanā (pag-aayos ng ritwal) at sthiratva (katatagan).
Adhyaya 90
Abhiṣeka-Ādi-Kathana (Consecratory Bathing and Related Rites)
Binubuksan ng kabanatang ito ang paglipat mula sa naunang paksa ng inisyasyon tungo sa isang masusing gabay sa abhiṣeka bilang ritong Śaiva ng pagpapalakas at mapalad na kasaganaan para sa alagad. Nagsisimula ang pamamaraan sa pagsamba kay Śiva at sa maayos na paglalagay ng siyam na kumbha mula sa Īśāna (hilagang-silangan), na inuugnay sa mga sagisag na “karagatan” gaya ng tubig-alat, gatas, yogurt/curds, ghee, katas ng tubo, kādambarī, matamis na tubig, malinaw na tubig, at whey. Sumusunod ang nakabalangkas na pag-iinstala: walong Vidyeśvara at mga anyo ni Rudra (kabilang sina Śikhaṇḍin, Śrīkaṇṭha, Tri-mūrta, ang May Isang Mata, ‘May Pino/Marubdob na Pangalan’, at ‘Walang Hanggan’), at inilalagay sa gitna ang Śiva, samudra, at Śiva-mantra sa isang snāna-maṇḍapa na itinayo bilang yāgālaya. Pinauupo ang alagad na nakaharap sa silangan, nililinis sa nirmañchana gamit ang itinakdang sangkap, saka pinaliliguan ng tubig-kumbha habang sinusunod ang mga pag-iingat; pagkatapos ay binibihisan ng puti at pinararangalan ng mga sagisag ng kapangyarihan (turbante, yogic band, korona, atbp.). Nagtatapos ang rito sa pormal na pagtuturo, pagmamakaawa upang alisin ang mga hadlang, pagsamba sa mantra-cakra sa pamamagitan ng limang pangkat ng tig-limang handog, ritwal na pagmamarka, at isang pananggalang na “royal abhiṣeka” mantra para sa mga hari at maybahay—patunay ng pagsasanib sa Agni Purāṇa ng inhenyeriyang pang-espasyo at ritwal sa disiplina ng paglaya.
Adhyaya 91
Chapter 91 — विविधमन्त्रादिकथनम् (Teaching of Various Mantras and Related Matters)
Matapos tapusin ang naunang turo tungkol sa abhiṣeka, iniuugnay ng kabanatang ito ang pagtatalaga sa patuloy na pagsamba: sa gitna ng mapalad na tunog ng mga instrumento, pinaliliguan ng nagsasagawa ang diyos sa pamamagitan ng pañcagavya at nagsasagawa ng pūjā kay Śiva, Viṣṇu, Sūrya at mga kaugnay na diyos. Pagkaraan, mula sa ritwal ay lumilipat ito sa vidyā: ipinapangako ang gantimpalang espirituwal sa tuwirang pag-aaral ng banal na teksto na may mga tanda/anotasyon, at ang mga sangkap ng handog—lalo na ang ghee at sandal—ay inilalarawan bilang nagpapadalisay at nakapag-aangat ng katayuan. Sumusunod ang siksik na bahaging teknikal sa mantrikong pagsusuri/panghuhula: ang mga triad at tetrad ay nag-eencode ng jīva, mūladhātu at mga uri ng kaalaman; ang mabuti/masamang bunga ay binabasa sa mga dulo at gitna ng posisyon; itinatakda ang mga kumpol ng bilang at mga inskripsiyon sa birch-bark gamit ang mga mantra ng mga diyos. Tinalakay rin ang mga sunod-sunod na pagguhit ng linya, isang 64-na tiklop na balangkas kaugnay ng mga kategoryang marut/vyoma, at mga pangkat ng metro (samā, hīnā, viṣamā). Sa wakas, pumapasok ito sa mantra-śāstra: mga pangalang-mantra ni Tripurā mula sa mga patinig at ka-serye, mga bīja para sa pangunahing diyos, at disiplina ng bilang ng japa/maṇḍala (360 bawat siklo) para kina Ravi, Īśa, Devī at Viṣṇu, na isinasanib sa pagninilay at dīkṣā na pinangungunahan ng guru, kaya pinagbubuklod ang Vāstu-pratiṣṭhā at īśāna-kalpa.
Adhyaya 92
Chapter 92 — प्रतिष्ठाविधिकथनम् (Narration of the Consecration / Installation Procedure)
Tinuturuan ni Īśvara si Guha tungkol sa metapisikong ubod ng pag-aanyaya at paglalagay (pratiṣṭhā) sa templo: ang pīṭha ay Śakti, ang liṅga ay Śiva, at ang mabisang pag-iisa ay sa pamamagitan ng maseselang kapangyarihan ni Śiva (śivāṇu), kaya ang pratiṣṭhā ay tunay na pag-anyaya sa caitanya (buhay na kamalayan). Ipinapahayag ang limang paraan ng pratiṣṭhā, binibigyang-diin ang natatanging papel ng brahma-śilā (batong pundasyon), at nililinaw ang sthāpana (tamang paglalagay), sthita-sthāpana (matatag na pagtatatag), at utthāpana (muling pag-install matapos ang uddhāra). Sumusunod ang mga tuntunin ng Vāstu-śāstra: limang uri ng pagsusuri sa lupa para sa pagtatayo, mga katangiang angkop sa uri ng tao, mga pabor na direksiyon, paglilinis ng maruming lupa, at paulit-ulit na “pagkondisyon” sa lupa sa pamamagitan ng paghuhukay, pagpapastol/paninirahan ng baka, o pag-aararo. Inilalahad ang masusing sunod-sunod na ritwal—mga gawain sa maṇḍapa, pag-iingat sa Aghora-astra, pagguhit ng mga linya gamit ang mapalad na sangkap, pagsamba kay Śiva sa bahagi ng Īśāna, at pagbasbas sa mga kasangkapan—na nagtatapos sa pagmamarka ng hangganan, arghya, at pormal na parigraha (pag-angkin/pagtanggap) sa pook. Ipinakikilala rin ang pagsusuri sa śalya-doṣa (nakalibing na mapaminsalang bagay) sa pamamagitan ng mga palatandaan, tunog ng hayop, at pagtutugma ng mga pangkat ng titik na Mātr̥kā sa mga direksiyon. Sa huli, ibinibigay ang teknikal na paraan ng pagpili at pagbasbas sa mga śilā (kabilang ang nava-śilā), mga ritwal ng pagpapaligo at pagpapahid, at masalimuot na tattva-nyāsa: paglalagay ng Śiva-, Vidyā-, at Ātma-tattva kasama ang mga namumunong diyos, lokapāla, bīja, kumbha, prākāra na proteksiyon, homa, at mga handog na Astra upang alisin ang kapintasan at dalisayin ang Vāstu-bhūmi.
Adhyaya 93
Chapter 93 — वास्तुपूजादिविधानम् (Procedure for Vāstu-worship and Related Rites)
Sinimulan ni Panginoong Agni ang isang teknikal ngunit nakaugat sa ritwal na manwal para sa Vāstu-pratiṣṭhā ayon sa oryentasyong Īśāna-kalpa. Matapos ilahad ang plano ng templo, itinatatag ng nagsasagawa ang Vāstu-maṇḍapa/maṇḍala sa patag na pook na tulad ng vedi at may hugis-poligono, saka hinahati sa mga kanonikal na grid (lalo na ang 64 na parisukat, at binabanggit din ang 81, 100, 25, 16, at 9 na iskema para sa bahay, lungsod, at dambana). Inilalarawan ang mga kasangkapang panukat (tungkod na kawayan at lubid), ang paglalagay ayon sa direksiyon/diagonal, at ang pagninilay sa Vāstu-Puruṣa na nakahiga nang pahiga, tila asura, nakaharap sa hilaga para sa wastong paglalatag ng estruktura. Pagkaraan, itinatakda ang mga diyos sa katawan at grid ng Vāstu; tinutukoy ang mga panginoon ng mga sulok at ang mga naninirahan ayon sa bilang ng pada (isa, dalawa, anim, siyam), at nagbababala laban sa pagtatayo sa mga marma—mahahalagang dugtungan—na minamarkahan ng mga sagisag gaya ng svastika, vajra, triśūla, at iba pa. Isang mahabang hanay ng pag-aalay ang nagtatakda ng naivedya at mga materyal para sa mga diyos ng direksiyon at kaugnay na nilalang, kabilang ang mga bhūta-pada sa panlabas na sirkito tulad nina Carakī, Vidārī, Pūtanā. Sa wakas, muling pinagtitibay ang mga sukatang proporsyonal (pamantayang limang siko) at iniuutos ang pag-aalay ng matamis na kanin sa mga paglalagak, na pinagsasama ang tumpak na paggawa at ang dharmikong pagpapabanal.
Adhyaya 94
Chapter 94 — शिलाविन्यासविधानम् (The Procedure for Laying the Foundation Stones)
Inilalahad ni Panginoong Īśvara ang sunud-sunod na ritwal ng śilā-vinyāsa (paglalatag ng mga batong pundasyon) na nagpapatuloy sa balangkas ng naunang Vāstu-pūjā. Nagsisimula ito sa panlabas na pagsamba kay Īśa at sa mga kaugnay na diyos (kabilang ang pangkat na tinatawag na Carakya), na inaalayan ng tig-tatlong oblation ang bawat isa ayon sa pagkakasunod. Sa mapalad na sandali (lagna), inihahandog ang bhūta-bali upang pagkaisahin ang mga puwersa ng mga elemento at ng mga nasa hangganan; saka inilalagay ang Śakti sa gitnang tali-linya (madhya-sūtra) kasama ang kumbha at si Ananta. Pinatatatag ang bato sa loob ng palayok sa pamamagitan ng “ugat ng mantra” na kaugnay ng pantig na “na,” at inaayos ang walong kumbha (mula sa Subhadrā/Sabhadrā) ayon sa mga direksiyon simula sa Silangan. Isinasagawa ang nyāsa gamit ang mga bahagi/sarili ng Lokapāla; inilalagak ang mga Śakti sa mga hukay; itinatakda si Ananta na malapit o sa dulo ayon sa bersiyon; at itinatatag si Nandā at mga kaugnay na kapangyarihan sa mga bato. Sa sukat na śambara-cords, tinutukoy ang mga namumunong diyos sa gitna ng mga pader; ang Dharma at mga kaagapay na prinsipyo ay ipinapamahagi mula sulok hanggang sulok. Sa pagninilay, nakikita si Brahmā sa itaas at si Maheśvara bilang lumalaganap sa lahat, na may ādhāna sa vyoma-prasāda. Inaalis ang mga hadlang sa pamamagitan ng bali at Astra-mantra; inilalagay ang pūrṇa-śilā sa gitna, at tinatapos ang ritwal sa pagninilay sa kalangitan, tattva-traya nyāsa, handog na pampalubag-loob, at pormal na pagpapaalam sa sakripisyo.
Adhyaya 95
Pratiṣṭhā-sāmagrī-vidhāna — Prescription of Materials and Conditions for Consecration
Sa kabanatang ito, inilalahad ni Īśvara ang pratiṣṭhā—ang paglalagak ng Liṅga sa templo—bilang ritwal na nagbibigay ng kapwa pagdama ng ginhawa sa daigdig at kalayaan (mokṣa), kung isasagawa sa mapalad na “araw ng mga deva” at sa angkop na kalagayang pang-astrologo. Una, itinatakda ang panahon: mga buwan sa limang-buwang saklaw na nakabatay sa Māgha (maliban sa Caitra), angkop na tithi, mga tuntuning iiwasan, at mga pinipiling nakṣatra at lagna. Pagkatapos, tinutukoy ang pagkakalagay ng mga planeta, mga aspektong ugnayan, at kabutihang dulot ayon sa mga bahay, na inuugnay ang tagumpay ng ritwal sa pagsusuring jyotiṣa. Mula sa oras ay lumilipat sa lugar: paglalaan ng karagdagang lupain, ayos ng mga maṇḍapa, parisukat na vedī na may haligi, at ang bilang, puwesto, hugis, at sukat ng mga kuṇḍa at mekhalā—kasama ang bahaging yoni at ang direksiyong pagharap. Sa huli, inililista ang sāmagrī para sa konsekrasyon: toraṇa, mga bandila at pananda, mga poste, banal na lupa, mga pampakipot/astrihente, mga uri ng tubig, mga ugat na panggamot, mga pananggalang at panlinis, mga kumbha at pag-aayos nito, mga kasangkapan sa homa, mga handog, mga kaloob sa ācārya, at talaan ng mga hiyas, metal, mineral, at butil—ipinapakita ang pratiṣṭhā bilang pinagsamang sining ng kabanalan sa kosmos, pook, at sangkap.
Adhyaya 96
Adhivāsana-vidhi (Procedure for Preliminary Consecration in Vāstu–Pratiṣṭhā / Īśāna-kalpa)
Binubuksan ng Kabanata 96 ang adhivāsana-vidhi bilang disiplinadong pagpasok sa paglalagay at pag-aanyaya ng kabanalan sa templo (pratiṣṭhā): ang guru, matapos malinis sa paliligo at pang-araw-araw na ritwal, ay pumapasok kasama ang mga katuwang at pari sa pavilyon ng paghahandog (yajña-maṇḍapa) upang itatag ang proteksiyon, kaayusan, at banal na presensiya. Nagsisimula ang rito sa pagsamba sa toraṇa at sa sistematikong paglalagay ng mga dvārapāla at mga kagamitang panangga upang alisin ang mga hadlang at pangalagaan ang kratu. Pinatitibay ang seguridad sa mga direksiyon at hangganan sa pamamagitan ng dhvaja-devatā, kṣetrapāla, at lokapāla sa mga kalaśa, kalakip ang mga mantra, alay, at pagninilay. Pagkaraan, lumilipat ang teksto mula sa panlabas na arkitektura tungo sa “panloob na arkitektura”: bhūtaśuddhi, antaryāga, paglilinis ng mantra–dravya, at mga patong-patong na nyāsa hanggang sa paglalagak ng niṣkala Śiva na sumasaklaw sa lahat sa loob ng liṅga. Ang mga gawaing apoy (homa), pagtatalaga ng pagbigkas ng Veda ayon sa śākhā, at mga sunod-sunod na abhiṣeka (pañcagavya, pañcāmṛta, mga tubig-tīrtha, agos na panggamot) ay humahantong sa paghawak sa imahen, pagpapahiga sa higaan, at mga pamamaraan ng Lakṣmī-avataraṇa/pagmamarka ayon sa sukat at proporsiyon. Nagtatapos ang kabanata sa pagtakda sa adhivāsa bilang reguladong pananatili magdamag (o mas maikling kapalit), at pinagtitibay ang bisa kahit pinaikli—itinuturing ang tumpak na ritwal bilang tulay sa tagumpay ng dharma at sa pagsasakatuparan kay Śiva.
Adhyaya 97
Śiva-pratiṣṭhā-kathana — Account of Installing Śiva (Liṅga-Pratiṣṭhā within Vāstu-Pratiṣṭhā & Īśāna-kalpa)
Ang kabanatang ito ay lumilipat mula sa naunang mga ritong adhivāsana tungo sa masusing Śaiva na tuntunin ng konsekrasyon para sa paglalagay (pratiṣṭhā) kay Śiva/lingga. Nagsisimula ang araw sa nitya-karma at paggalang sa mga bantay ng pintuan (dvārapāla) upang matiyak ang karapat-dapat na pagpasok sa santuwaryo. Sinasamba ng punong pari ang mga dikpāla, ang Śiva-kumbha at ang vardhanī, at saka itinataboy ang mga hadlang sa pamamagitan ng astra-mantra, lalo na ang “huṃ phaṭ”. Isang mahalagang utos ng vāstu ang binibigkas: huwag ilagay ang lingga sa eksaktong sentro upang maiwasan ang bedha-doṣa; kailangan ang bahagyang paglihis ayon sa sukat na yava. Binabasbasan ang pundasyon sa oryentasyong Īśāna at inilalagay si Anantā bilang sumusuportang saligan, kasama ang sṛṣṭi-yoga/āsana-mantra at mga mudrā na pampatatag. Inililista rin ang mga ililibing na handog (mga metal, hiyas, halamang-gamot, butil), ang mga hukay sa apat na dako (garta), mga tuntunin sa pintuan, pagbigkis sa pedestal, mga pagkakasunod ng nyāsa (tri-tattva, ṣaḍ-arcā), at abhiṣeka gamit ang pañcāmṛta. May matibay na balangkas sa pagwawasto ng pagkukulang (Śiva-śānti, Mṛtyuñjaya-japa, mga panalangin ng pagwawakas). Nagtatapos ito sa mga pagdiriwang at kawanggawa matapos ang pratiṣṭhā, mga patakaran para sa karaniwan at pambihirang lingga, mga paghihigpit sa Caṇḍa na pari para sa ilang uri, kabayaran sa nag-iinstala, at pagpapalawig sa mga naililipat na lingga at pag-iinstala ng iba pang diyos—patunay ng sistematikong pagsasanib ng agham ng espasyo, teknolohiya ng mantra, at debosyon.
Adhyaya 98
Chapter 98 — गौरीप्रतिष्ठाकथनम् (Gaurī-Pratiṣṭhā: Installation and Worship of Gaurī; Īśāna-kalpa Elements)
Binubuksan ng Kabanata 98 ang isang maikling tala hinggil sa mga pagkakaiba ng pagbasa sa iba’t ibang manuskrito, at saka pormal na sinisimulan ang salaysay ng Gaurī-pratiṣṭhā, ang paglalagak at pagsamba kay Gaurī. Itinuturo ni Īśvara na ang ritwal ay magsisimula sa paghahanda ng maṇḍapa at mga paunang ayos ng seremonya; pagkatapos ay itataas at itatatag nang wasto ang pook ng paglalagakan. Isinasagawa ng nagsasagawa ang nyāsa ng mga mantra nang sunod-sunod—mula sa Mūrti-mantra hanggang sa mga mantra na kaugnay ng śayyā (ritwal na higaan)—kasama ang Guha-mantra at ang hanay mula Ātmavidyā hanggang Śiva, na nagtatapos sa Īśāna-niveśana (pag-anyaya/paglalagak kay Īśa/Īśāna). Sumunod, inilalagak ang Parā-Śakti sa pamamagitan ng nyāsa, at isinasagawa ang homa at japa ayon sa naunang pamamaraan; ang mga puwersang tinawag ay “pinag-iisa” at nabubuo ang piṇḍī bilang katawan ng kriyā-śakti (lakas ng gawaing-ritwal). Inilalarawan sa pagninilay ang Diyosa bilang sumasaklaw sa buong pook ng ritwal; inilalagay nang nararapat ang mga hiyas at handog, at saka siya itinatakda sa imahen/luklukan. Sa wakas, itinatangi ang paglalagay: ang kriyā-śakti sa pīṭha (upuan/altar) at ang jñāna (lakas ng kaalaman) sa vigraha (imahen), at pagkatapos ay nilalapitan nang may paggalang si Ambikā/Śivā (ritwal na paghipo/paghawak) at sinasamba sa ganap na mga handog.
Adhyaya 99
Sūrya-pratiṣṭhā-kathana (Account of Installing Sūrya)
Sa kabanatang ito, inilalahad ng Panginoon ang pamamaraan ng Sūrya-pratiṣṭhā (pagpapatatag/paglalagak kay Sūrya) sa loob ng Vāstu–pratiṣṭhā at Īśāna-kalpa. Nagsisimula ang ritwal sa mga pagkakasunod ng titik-mantra (bīja/varṇa), at nagpapatuloy “gaya ng nauna” sa pag-aayos ng maṇḍapa (pabilyon) at mga paghahandang gaya ng snāna (ritwal na paliligo) at śuddhi (paglilinis/pagpapadalisay). Sa Vidyā-āsana/śayyā, isinasagawa ng tagapagpaganap ang aṅga-nyāsa para kay Bhāskara, saka inilalagak ang tri-tattva, at kasunod ang khādi-pañcaka kasama ng mga patinig, na nagpapakita ng patong-patong na paglalagay ng tunog (mantra), prinsipyo (tattva), at anyo (lugar ng paglalagak). Matapos muling dalisayin ang piṇḍī, pinalalawak ang nyāsa sa tattva-pañcaka hanggang sa itinakdang sa-deśa-pada (tukoy na lokus). Itinatatag ng guru ang sarvatomukhī Śakti at sa sariling kamay ay inilalagak si Sūrya na may Śakti. Sa huli, pinagtitibay ang mga tuntunin ng pagbibigay-ngalan na nagtatapos sa “svāmin” at ang mga Sūrya-mantra na naituro na noon bilang may ganap na bisa para sa paglalagak.
Adhyaya 100
Chapter 100 — द्वारप्रतिष्ठाकथनम् (Dvāra-pratiṣṭhā-kathana: Procedure for Door Consecration)
Sa adhyāya na ito, itinuturo ni Īśvara ang natatanging ritong pratiṣṭhā (pagpabanal/paglalagak) para sa pintuan (dvāra), na itinuturing ang silong at pasukan bilang maselang hangganang ritwal na dapat linisin, pangalagaan, at mailagay sa wastong puwersang espirituwal. Nagsisimula ang pamamaraan sa paghahanda ng mga bahagi ng pinto gamit ang mga pinaglagaan at iba pang panlinis, saka inilalagay sa śayana (higaan ng konsekrasyon). Isinasagawa ang tatluhang nyāsa sa ugat, gitna, at dulo—paglalagak ng sunod-sunod mula Ātman, sa mga prinsipyong panggitna, hanggang Īśvara—sinusundan ng sanniveśa (pagpapatatag), homa (handog sa apoy), at japa (pag-uulit ng mantra) upang ang anyong inilagak ay maging “ayon sa nararapat na anyo.” Sa mismong pintuan, isinasagawa ang Vāstu-pūjā sa ilalim ng pag-iingat ng Ananta-mantra, kasama ang paglalagay ng ratna-pañcaka (limang mahalagang bagay) at śānti-homa upang payapain ang mga hadlang. Binabanggit din ang mga panangga (mga halamang-gamot, butil, at sangkap) at iniuutos ang paggawa ng rakṣā-pōṭalī (paketeng pananggalang) na itinatali sa suportang udumbara habang tinatawag ang praṇava. Itinatakda ang oryentasyon na bahagyang nakahilig sa hilaga; may karagdagang nyāsa na naglalagay ng ātma-tattva sa ibaba, vidyā-tattva sa mga gilid na bahagi, at Śiva sa “rehiyon ng espasyo,” at tinatapos ang paglalagak sa mūla-mantra. Nagtatapos ang rito sa mga handog sa mga diyos na tagapagbantay ng pinto at sa mga suporta (talpa atbp.) sa bilang na ayon sa kakayahan, kasunod ang mga handog na pampalubag sa kakulangan, bali ayon sa mga direksiyon, at ang nararapat na dakṣiṇā.
Adhyaya 101
Chapter 101 — प्रासादप्रतिष्ठा (Prāsāda-pratiṣṭhā): Consecration and Installation of the Temple
Sa kabanatang ito, inilalahad ni Panginoong Agni ang pagkakasunod ng Prāsāda-pratiṣṭhā (pagpapabanal at paglalagak sa templo) na pinagsasama ang paglalagay ayon sa Vāstu at ang panloob na pagsasakatuparan sa paraang tantra-āgama. Itinatakda ang pook ng paglalagak malapit sa dulo ng śukanāśā, sa gitna ng altar-platform sa silangan, upang maitatag ang “balarila ng espasyo” para sa sigla ng templo. Ikinakabit ang luklukan ng lotus mula sa Ādhāra-śakti at siniselyuhan ng praṇava; saka inihahanda ang batayang ritwal sa ginto (o katulad) gamit ang mga pampabanal na sangkap kabilang ang pañcagavya. Itinatayo ang kumbha na may pulot at gatas, nilalagyan ng limang uri ng mahahalagang handog, at pinalalamutian ng tela, garland, pabango, bulaklak at insenso; inaayos din ang mga kasangkapang pantulong at mapalad na usbong (mango pallava). Pagkaraan, tumutuon ang rito sa loob: sa pamamagitan ng prāṇāyāma (pūraka/recaka) at nyāsa, ginigising ng guru si Śambhu, humihila ng kislap na parang apoy mula sa dvādaśānta, at inilalagak ito sa kumbha bilang tantrikong daluyan ng presensya. Binubuo ang anyo ng diyos sa pagsasanib ng mga katangian, mga kalā, Kṣānti, Vāgīśvara, mga lambat ng nāḍī at prāṇa, mga indriya at kanilang mga diyos, at ang sumasaklaw-sa-lahat na Śiva sa pamamagitan ng mudrā, mantra, homa, pagwiwisik, paghipo at japa—na nagwawakas sa tatluhang paghahati ng kumbha upang maging matatag ang banal na paninirahan.
Adhyaya 102
Chapter 102 — ध्वजारोपणं (Dhvajāropaṇa: Raising/Installing the Temple Flag)
Ipinagpapatuloy ng kabanatang ito ang hanay ng Vāstu–Pratiṣṭhā sa pamamagitan ng pag-aatas ng pagpapabanal at paglalagay ng cūlaka (tuktok/korona), dhvaja-daṇḍa (poste ng watawat), at dhvaja (bandila), na inilalarawan bilang gawaing Śaiva-Āgama sa loob ng Īśāna-kalpa. Binibigyang-diin ang mga anyo at palatandaan (hal., mga sagisag na Vaiṣṇava sa kumbha, ang tawag na Agracūla, at ang Īśaśūla na tuktok sa liṅga), pati omenolohiya: ang pagkabasag habang itinatayo ay masamang tanda para sa hari/yajamāna. Kasama sa daloy ng ritwal ang mga hakbang na śānti, pagsamba sa mga dvārapāla, tarpaṇa para sa mga diyos ng mantra, pagligo/pagwisik gamit ang astramantra, at kasunod ang nyāsa at aṅga-pūjā. Lantad ang kosmolohikong paglalagay: minumuni si Śiva bilang sarva-tattvamaya at vyāpaka, at iniisip si Ananta at Kālarudra, ang mga lokapāla, mga bhuvana, at mga pangkat ni Rudra sa balangkas ng brahmāṇḍa. Ang dhvaja ay nagiging patayong kosmogram: inilalagak dito ang mga tattva, mga śakti (kabilang ang Kuṇḍalinī), nāda, at mga presensiyang tagapangalaga. Nagtatapos ang kabanata sa pradakṣiṇā para sa ninanais na bunga, pag-aayos ng proteksiyon sa pamamagitan ng pagninilay na Pāśupata, mga pag-aalay-pagpapawi sa depekto ng ritwal, dakṣiṇā, at pangakong pangmatagalang gantimpala sa mga gumagawa ng mga imahen, liṅga, at altar.
Adhyaya 103
जीर्णोद्धारः (Jīrṇoddhāra) — Renovation and Ritual Handling of Defective Liṅgas and Old Shrines
Nagsisimula ang kabanatang ito matapos ang ritwal ng pagtaas ng bandila at tumutungo sa jīrṇoddhāra: ang masusing pagsasaayos at pagbawi ng mga banal na pagkakatatag ayon sa tuntunin. Ibinibilang ni Īśvara ang mga depekto na nagiging sanhi upang ang Śiva-liṅga ay maging suliraning pang-ritwal—pagkawala ng pagpapala, pagkabasag, pamamaga/pagkapal, tama ng kidlat, pagkakakulong, pagbitak, pagkabaluktot, kawalang-tatag, maling pagkakatapat, pagkalito sa direksiyon, at pagkatumba. Kabilang sa mga lunas ang pagdaragdag ng piṇḍī (pedestal) at vṛṣa (tanda ng toro), at isang maingat na pagkakasunod: pagtatayo ng pavilion, pagsamba sa pintuan, paghahanda ng sthaṇḍila, pagpapasiyahan ng mga mantra, pagsamba kay Vāstu-deva, at panlabas na handog na bali ayon sa mga direksiyon. Ang pari ay nananalangin kay Śambhu, nagsasagawa ng śānti-homa gamit ang itinakdang sangkap at bilang, inuukit ang aṅga-mantra at astra-mantra, pinalalaya ang mga mapanlaban o humahadlang na presensiyang kaugnay ng kopa-liṅga, at nagpapatuloy sa pagwiwisik, paghipo ng kuśa, japa, at arghya sa baligtad na ayos para sa mga panginoon ng tattva. Pagkaraan, itinatali ang liṅga, inihahatid, inilulubog, at sinusundan ng puṣṭi-homa at mga ritwal na panangga. Inuulit ang mahalagang tuntunin: ang mga naitalagang liṅga at maging ang lumang/nabasag na dambana ay hindi dapat ilipat; ang pagsasaayos ay dapat mag-ingat sa kabanalan. Sa wakas, may babala sa loob ng templo: ang labis na sikip ay tanda ng kamatayan, at ang labis na luwang ay humahantong sa pagkawala ng yaman.
Adhyaya 104
Prāsāda-Lakṣaṇa (Characteristics of Temples): Site Division, Proportions, Doorways, Deity-Placement, and Bedha-Doṣa
Itinuro ni Panginoong Īśvara kay Śikhadhvaja ang pangkalahatang lakṣaṇa ng prāsāda (templong dambana): mula sa disiplinadong paghahati ng pook at lohika ng proporsyon na gumagabay sa garbha (pinakasagradong silid), piṇḍikā (pedestal/plinth), panloob na puwang, at bhitti (pahalang na banda ng pader). Kinikilala ang iba’t ibang bersiyon ng tradisyon—mga hatian na apat, lima, o labing-anim—ngunit pinananatili ang pramāṇa (pamantayang sukat) bilang pangunahing batayan. Mula plano tungo sa taas: jagatī at mga pumapalibot na banda (nemi), paghahati ng perimetro, at mga proyeksiyong rathakā. Inuugnay ang sagradong heometriya sa teolohiya sa pamamagitan ng paglalagay ng mga diyos ayon sa direksiyon (Āditya sa silangan; Yama at iba pa sa kani-kanilang dako; Skanda–Agni sa saklaw ng vāyu) at pag-aatas ng pradakṣiṇā sa labas. Ibinibigay ang pag-uuri ng mga anyo ng templo/gusali (Prāsāda, Meru, Mandara, Vimāna; Balabhī, Gṛharāja, Śālāgṛha), kasama ang mga anyong hango sa hugis (parisukat, bilog, pahaba, oktagonal) at siyam na subdibisyon. Sa huli, inilalatag ang mga tuntunin sa pintuan: batas ng direksiyon (walang pintuang inter-cardinal), antas ng laki sa aṅgula, bilang ng śākhā, puwesto ng dvārapāla, mga palatandaan ng kapintasan (bedha/biddha), at mga kundisyong hindi nagbubunga ng kasalanang paglabag sa hangganan.
Adhyaya 105
नगरादिवास्तुकथनं (Discourse on Vāstu for Cities and Related Settlements)
Itinuturo ni Panginoong Īśvara ang ritwal-teknikal na saligan ng kasaganaan para sa mga pamayanan—lungsod, nayon, at kuta—sa pamamagitan ng pagsamba sa Vāstu gamit ang 81-pada (9×9) maṇḍala. Pagkaraan, inilalapat ng kabanata ang maselan at banal na kaayusan sa espasyo: pinapangalanan ang mga nāḍī sa silangan, inililista ang mga bansag na kaugnay ng “paa/pada” ng maṇḍala, at itinatakda ang mga diyos at puwersa sa mga sektor ng direksiyon, pagitan ng direksiyon, at mga bahaging tila talulot (kabilang ang natatanging paglalagay kina Māyā, Āpavatsa, Savitṛ/Sāvitrī/Vivasvān, Viṣṇu, Mitra, at iba pa). Mula kosmolohiya tungo sa pagtatayo, tinutukoy ang mga uri ng plano (templong ekāśīpada, maṇḍapa na śatāṅghrika), paglalagay ng mga silid, at mga tuntuning proporsiyon para sa pader, mga lansangan (vīthī/upavīthī), at mga baryanteng ayos (Bhadrā, Śrī-jaya). Ipinakikilala rin ang mga uri ng bahay (isa-, dalawa-, tatlo-, apat-, walong-bulwagan) at mga pagbasa ng palatandaan batay sa kakulangan sa direksiyon at mga marka na śūla/triśūla/triśālā. Sa huli, ibinibigay ang pagzo-zone ayon sa direksiyon (tulugan, sandata, yaman, baka, lugar ng inisiyasyon), paraan ng pag-uuri batay sa “remainder,” at detalyadong phala ng mga pinto—pinag-iisa ang Vāstu-śāstra bilang disiplinang Dharmic na umaayon ang anyong itinayo sa kaayusang devatā para sa matatag na Bhukti at mapalad na pamumuhay.
Adhyaya 106
Chapter 106 — नगरादिवास्तुः (Vāstu Concerning Towns and Related Settlements)
Itinuturo ni Panginoong Agni (bilang Īśvara) kay Vasiṣṭha ang mga tuntunin ng Vāstu sa pagtatatag at pag-aayos ng mga bayan upang lumago ang kasaganaan ng kaharian (rājya-vṛddhi). Nagsisimula ito sa pagpili ng pook na sinusukat sa yojana, saka sa mga paunang pagpapabanal—pagsamba sa mga diyos ng vāstu at pag-aalay ng bali—bago itakda ang 30-pada vāstu-maṇḍala at ang mga tarangkahang nakahanay sa direksiyon: silangan sa bahagi ni Sūrya, timog sa Gandharva, kanluran sa Varuṇa, at hilaga sa Saumya. Itinatakda ang sukat ng tarangkahan upang makadaan ang elepante, nagbababala laban sa mga anyong malas, at nagrerekomenda ng mga ayos na pangpayapa at panangga (śānti-kṛt) para sa depensa ng lungsod. Pagkatapos, inilalatag ang paghahati ng hanapbuhay at pamamahala ayon sa mga panig (mga artesano, tagapagtanghal, mga ministro, opisyal ng katarungan, mangangalakal, manggagamot, kabalyeriya), pati ang lugar ng cremation, kulungan ng baka, at pook ng mga magsasaka. Binibigyang-diin na ang pamayanang walang naitatag na diyos ay ‘nirdaivata’ at madaling dapuan ng kapinsalaan, samantalang ang lungsod na pinangangalagaan ng diyos ay nagbibigay ng tagumpay, pag-enjoy, at kalayaan. Nagtatapos sa pag-aayos ng mga silid sa loob ng bahay (kusina, kabang-yaman, imbakan ng butil, silid-diyos) at pag-uuri ng mga uri ng bahay (catuḥśālā, triśālā, dviśālā, ekaśālā; mga baryanteng ālinda/dalinda), na iniuugnay ang kaayusang sibil sa proteksiyong ritwal at dharmikong pamamahala.