Adhyaya 54

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये लिङ्गलक्षणं नाम त्रिपञ्चाशत्तमोध्यायः अथ चतुःपञ्चाशत्तमोध्यायः लिङ्गमानादिकथनं भगवानुवाच वक्ष्याम्यन्यप्रकारेण लिङ्गमानादिकं शृणु वक्ष्ये लवणजं लिङ्गं घृतजं बुद्धिवर्धनम्

Sa gayon, sa Agni Purāṇa—sa sinaunang Mahāpurāṇa—nagtatapos ang ika-53 kabanata na pinamagatang “Mga Katangian ng Liṅga.” Ngayon ay nagsisimula ang ika-54 kabanata: “Paglalahad ng mga sukat at kaugnay na bagay tungkol sa Liṅga.” Wika ng Mapalad na Panginoon: “Makinig; ipaliliwanag Ko sa ibang paraan ang mga sukat at iba pang detalye ng Liṅga. Ilalarawan Ko ang liṅgang yari sa asin at ang liṅgang yari sa ghṛta (ghee), na nagpapalago ng talino.”

Verse 2

भूतये वस्त्रलिङ्गन्तु लिङ्गन्तात्कालिकं विदुः पक्वापक्वं मृण्मयं स्यादपक्वात् पक्वजं वरं

Para sa kasaganaan (bhūti), itinatakda ang liṅgang yari sa tela; batid ng mga pantas na ang liṅgang yari sa masang pinaghalo (kālika) ay higit na mainam kaysa liṅgang tela. Maaari ring gumawa ng liṅga mula sa luwad, niluto o hindi niluto; sa dalawa, ang niluto (pinaputok) ang mas mabuti kaysa hindi niluto.

Verse 3

ततो दारुमयं पुण्यं दारुजात् शैलजं वरं शैलाद्वरं तु मुक्ताजं ततो लौहं सुवर्णजं

Pagkaraan nito, ang imahen na yari sa kahoy ay may kabanalan; higit sa kahoy ang yari sa bato; higit sa bato ang yari sa perlas; kasunod ay higit pa ang yari sa bakal; at ang pinakamataas ay ang yari sa ginto.

Verse 4

राजतं कीर्तितं ताम्रं पैत्तलं भुक्तिमुक्तिदं रङ्गजं रसलिङ्गञ्च भुक्तिमुक्तिप्रदं वरं

Inilarawan ang pilak; ang tanso at bras ay sinasabing nagkakaloob ng kapwa makamundong pagtatamasa at kalayaan (moksha). Gayundin, ang lata at ang rasa-liṅga (lingga ng alkimya) ay ipinahayag na mainam, nagbibigay ng pagtatamasa at kalayaan.

Verse 5

रसजं रसलोहादिरत्नगर्भन्तु वर्धयेत् मानादि नेष्टं सिद्धादि स्थापितेथ स्वयम्भुवि

Dapat palakasin ang bunga na isinilang mula sa rasa (asoge), samakatuwid ang rasa-metal at ang diwa ng hiyas. Ang mga takdang sukat at iba pa ay hindi dapat baguhin; ang ganap na paghahanda (siddha) at katulad nito ay dapat itatag at italaga sa Svayambhū na liṅga (kusang nahayag).

Verse 6

वामे च स्वेच्छया तेषां पीठप्रासादकल्पना पूजयेत् सूर्यविम्बस्थं दर्पणे प्रतिविम्बितं

At sa kaliwa, ayon sa nais ng isa, dapat ayusin para sa kanila ang pīṭha (luklukan sa ritwal) at ang dambana; dapat sambahin ang larawan ng Araw na nasasalamin sa salamin—ang bilog ng araw na wari’y kopya sa loob ng salamin.

Verse 7

पूज्ये हरस्तु सर्वत्र लिङ्गे पूर्णार्चनं भवेत् हस्तोत्तरविधं शैलं दारुजं तद्वदेव हि

Kapag si Hara (Śiva) ang sasambahin, dapat isagawa ang ganap na pagsamba (pūrṇa-arcana) para sa bawat liṅga sa lahat ng dako; at ang itinakdang paraan ding iyon ay naaangkop sa mga anyong bato (śaila) at kahoy (dāruja) — tunay, gayon na gayon.

Verse 8

प्रवक्ष्ये ऽहं प्रकारेणेति ग चिह्नितपुस्तकपाठः रत्नजमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः हस्ते तु विविधं शैलमिति ग चिह्नितपुस्तकपाठः चलमङ्गुलमानेन द्वारगर्भकरैः स्थितम् अङ्गुलाद् गृहलिङ्गं स्याद्यावत् पञ्चशाङ्गुलं

“Ipapaliwanag ko ang pamamaraan” (gaya ng nababasa sa isang minarkahang manuskrito). May ibang pagbasa na “gawa sa mga hiyas”; at may isa pa na “sa kamay, mula sa iba’t ibang bato.” Sa paggamit ng nababagong sukat na aṅgula, ang liṅga para sa sambahayan ay ilalagay sa panloob na hukay ng pintuan/ukit ng pasukan, ayon sa sukat na “sinapupunan ng pintuan”; ang liṅga ng tahanan ay dapat mula 1 aṅgula hanggang 5 aṅgula ang laki/taas.

Verse 9

द्वारमानात् त्रिसङ्ख्याकं नवधा गर्भमानतः नवधा गर्भमानेन लिङ्गन्धाम्नि च पूजयेत्

Mula sa sukat ng pintuan, dapat kwentahin ang tatluhang hanay (triad) ng mga proporsyon. Mula sa sukat ng garbha-gṛha (pinakabanal na silid), hatiin sa siyam na bahagi; at sa gayong siyam-na-bahaging sukat, sambahin ang liṅga sa dambana (dhāman).

Verse 10

एवं लिङ्गानि षट्त्रिंशत् ज्ञेयानि ज्येष्ठमानतः मध्यमानेन षट्त्रिंशत् षट्त्रिंशदधमेन च

Sa gayon, ang mga liṅga ay dapat maunawaang tatlumpu’t anim (uri) ayon sa sukát na pang-itaas (jyeṣṭha); tatlumpu’t anim ayon sa sukát na pang-gitna (madhyama); at tatlumpu’t anim din ayon sa sukát na pang-ibaba (adhama).

Verse 11

इत्थमैक्येन लिङ्गानां शतमष्टोत्तरं भवेत् एकाङ्गुलादिपञ्चान्तं कन्यसञ्चलमुच्यते

Sa ganitong paraan, sa pagsasama-sama (ng mga sukat) sa iisang balangkas, ang kabuuang hanay ng mga sukat ng liṅga ay nagiging isang daan at walo. Ang saklaw mula 1 aṅgula hanggang 5 aṅgula ay tinatawag na “kanyasañcala”, ang pinakamaliit/di-gaanong naililipat na uri.

Verse 12

षद्वादिदशपर्यन्तञ्चलं लिङ्गञ्च मध्यमं एकादशाङ्गुलादि स्यात् ज्येष्ठं पञ्चदशान्तकम्

Ang naililipat (portable) na liṅga na may sukat mula 6 hanggang 10 aṅgula ay inuuri bilang “katamtaman”. Ang “pinakamalaki” (jyeṣṭha) ay nagsisimula sa 11 aṅgula at umaabot hanggang 15 aṅgula.

Verse 13

षडङ्गुलं महारत्नै रत्नैर् अन्यैर् नवाङ्गुलम् रविभिर्हेमभारोत्थं लिङ्गं शेषैस्त्रिपञ्चभिः

Ang liṅga na gagawin mula sa mahahalagang hiyas ay dapat may sukat na anim na aṅgula; kung mula sa ibang hiyas, siyam na aṅgula. Ang liṅga na hinubog mula sa bigat ng ginto na katumbas ng ‘ravi’ ay itinakda; at para sa natitirang mga metal, ang sukat ay dalawampu’t lima na aṅgula.

Verse 14

षोडशांशे च वेदांशे युगं लुप्त्वोर्ध्वदेशतः द्वात्रिंशत्षोडशांशांश् च कोणयोस्तु विलोपयेत्

Sa paghahati sa labing-anim na bahagi at gayundin sa apat na bahagi, dapat alisin ang pares ng mga bahagi mula sa itaas na dako; at sa mga sulok ay alisin din ang mga bahaging may sukat na ika-tatlumpu’t dalawa at ika-labing-anim.

Verse 15

चतुर्निवेशनात् कण्ठो विंशतिस्त्रियुगैस् तथा पार्श्वाभ्यां तु विलुप्ताभ्यां चललिङ्गं भवेद्वरं

Kapag ang (itaas na) bahagi ng leeg ay inayos na may apat na inlay na pahalang na banda, at may sukat na dalawampu (yunit) sa tatlong magkakasunod na antas, at kapag ang magkabilang gilid ay iniwang malinis na walang nakausling bahagi—nagiging isang napakahusay na cala-liṅga (na naihahakot o naigagalaw), angkop sa pag-aangkop sa dambana at sa mga ritwal.

Verse 16

धाम्नो युगर्तुनागांशैर् द्वारं हीनादितः क्रमात् लिङ्गद्वारोच्छ्रयादर्वाग् भवेत् पादोनतः क्रमात्

Ang pintuan ay dapat itakda sa pamamagitan ng sunud-sunod na pagbabawas ng sukat mula sa kabuuang dimensiyon ng dambanang-templo (dhāmna), ayon sa mga itinakdang bahaging yuga-, ṛtu-, at nāga-aṁśa. Bukod dito, ang taas ng pintuan ng silid ng liṅga ay dapat gawing unti-unting mas mababa, hakbang-hakbang, sa pagbawas ng isang-kapat (pāda) mula sa karaniwang taas ng pintuan.

Verse 17

गर्भार्धेनाधमं लिङ्गं भूतांशैः स्यात् त्रिभिर्वरं तयोर्मध्ये च सूत्राणि सप्त सम्पातयेत् समं

Ang liṅga na ginawa ayon sa sukat na kalahati ng garbha ay itinuturing na mababa; ang pinakamainam na sukat ay yaong dinagdagan ng tatlong bhūta-aṃśa. Sa pagitan ng dalawang batayang sukat na iyon, dapat ilatag ang pitong pantay na gabay na sinulid (sūtra), upang hatiin nang magkakapantay ang pagitan.

Verse 18

आठः द्वात्रिंशत्षोडशार्धञ्चेति ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः विंशतिस्त्रिगुणैस्तथेति घ, चिह्नितपुसुतकपाठः वनलिङ्गं भवेद्वरमिति ग, घ, चिह्नितपुस्तकपाठः चललिङ्गं भवेद् ध्रुवमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः एवं स्युर्नव सूत्राणि भूतसूत्रैश् च मध्यमं द्व्यन्तरो वामवामञ्च लिङ्गानां दीर्घता नव

Kaya nito, may siyam na panukat na lubid (sūtra). Ang nasa gitna ay tinatawag na «bhūta-sūtra», ang pangunahing guhit na sanggunian. May dalawang lubid na panggitna, at mayroon ding kaliwa at higit pang kaliwa (mga lubid na panggilid). Sa pamamagitan ng mga ito, itinatakda sa siyam na pamantayang paraan ang haba at proporsiyon ng liṅga. (Binabanggit din ng ilang salin-manuskrito ang mga bilang na 8, 32, at 16½, at inilalarawan ang liṅga bilang “pinakamainam” o “matatag” ayon sa uri.)

Verse 19

हस्ताद्विवर्धते हस्तो यावत्स्युर् नव पाणयः हीनमध्योत्तमं लिङ्गं त्रिविधं त्रिविधात्मकम्

Mula sa isang hasta, tumataas ang sukat ng tig-iisang hasta hanggang umabot sa siyam na kamay. Kaya ang liṅga ay may tatlong antas—mababa, katamtaman, at mataas—at tatluhan ang pagkakabuo nito.

Verse 20

एकैकलिङ्गमध्येषु त्रीणि त्रीणि च पादशः लिङ्गानि घटयेद्धीमान् षट्सु चाष्टोत्तरेषु च

Sa mga puwang sa pagitan ng bawat pangunahing liṅga, ang marunong na tagapaglingkod-ritwal ay dapat mag-ayos ng tig-tatlong liṅga sa bawat pāda (isang-kapat). Ang ganitong ayos na tig-tatlo ay gawin din sa paghahating anim at sa walong dagdag isa (siyam) na bahagi.

Verse 21

स्थिरदीर्घप्रमेयात्तु द्वारगर्भकरात्मिका भागेशञ्चाप्यमीशञ्च देवेज्यन्तुल्यसंज्ञितं

Mula sa nakapirming pamantayang sukat na mahaba, ang yunit ay nauunawaang may kalikasang «dvāra», «garbha», at «kara». Tinatawag din ito na «bhāgeśa» at «amīśa», at itinatakda pa sa kasingkahulugang pangalan na «devejyantulya».

Verse 22

चत्वारि लिङ्गरूपाणि विष्कम्भेण तु लक्षयेत् दीर्घमायान्वितं कृत्वा लिङ्गं कुर्यात् त्रिरूपकं

Dapat kilalanin ang apat na anyo ng liṅga ayon sa diyametro nito. Kapag ginawa itong pahaba at binigyan ng wastong mga sukat ng proporsiyon, hubugin ang liṅga bilang «tatlong-anyo», ibig sabihi’y may tatlong malinaw na bahagi.

Verse 23

चतुरष्टाष्टवृत्तञ्च तत्त्वत्रयगुणात्मकं लिङ्गानामीप्सितं दैर्घ्यं तेन कृत्वाङ्गुलानि वै

Ang liṅga ay dapat likhain ayon sa itinakdang bilugang anyo at sa sukat na 4–8–8, na nagtataglay ng mga katangian ng tatlong tattva. Kapag natukoy na ang ninanais na haba ng mga liṅga, saka ito bilangin sa aṅgula (lapad ng daliri).

Verse 24

ध्वजाद्यायैः सुरैर् भूतैः शिखिभिर्वा हरेत् कृतिं तान्यङ्गुलानि यच्छेषं लक्षयेच्च शुभाशुभं

Kung ang inihandang anyo (kṛti) ay natangay ng watawat (o katulad na palatandaan), ng mga diyos, ng mga espiritu, o ng mga ibon, dapat tandaan ang mga natitirang sukat na aṅgula; mula sa natira ay tukuyin kung mapalad o di-mapalad ang kinalabasan.

Verse 25

ध्वजाद्या ध्वजसिंहेभवृषाः ज्येष्ठाः परे शुभाः स्वरेषु षड्जगान्धारपञ्चमाः शुभदायकाः

Sa mga uri na nagsisimula sa “dhvaja”, ang tinatawag na dhvaja, siṃha, at vṛṣa ang pinakapanguna; ang iba pa ay mapalad din. Sa mga tono (svara), ang ṣaḍja, gāndhāra, at pañcama ay mga tagapagkaloob ng mabuting kapalaran.

Verse 26

भूतेषु च शुभा भूः स्यादग्निष्वाहवनीयकः उक्तायामस्य चार्धांशे नागांशैर् भाजिते क्रमात्

Sa mga uri ng mga elemento, ang Lupa (bhū) ang mapalad; sa mga apoy, ang Āhavanīya—ang apoy ng handog—ang ipinahahayag na mapalad. Bukod dito, kapag ang naunang sukat (āyāma) ay kinuha sa kalahati at saka hinati nang sunod-sunod ayon sa mga bahaging “nāga”, makakamit ang kinakailangang pagkakasunod.

Verse 27

रसभूतांशषष्ठांशत्र्यंशाधिकशरैर् भवेत् आढ्यानाढ्यसुरेज्यार्कतुल्यानाञ्चतुरस्रता

Ang pagiging parisukat (caturasratā) ng plano ay nakukuha sa pagkuha ng mga “śara” (dayagonal/mga palaso) na dinagdagan ng isang-katlo, kasama ang mga bahaging isang-ikaanim na tumutugma sa ‘rasa’ at ‘bhūta’. Ang ganitong pagkakaparisukat ay sinasabing kasing-wasto ng sa mayaman (āḍhya), sa di-mayaman (anāḍhya), sa panginoon ng mga diyos (surejya/Indra), at sa Araw (arka).

Verse 28

पञ्चमं वर्धमानाख्यं व्यासान्नाहप्रवृद्धितः द्विधा भेदा बहून्यत्र वक्ष्यन्ते विश्वकर्मतः

Ang ikalimang uri ng templo/estruktura ay tinatawag na Vardhamāna, na nakikilala sa paglawak ng lapad at pagtaas ng taas. Dito ipaliliwanag ang maraming sangay nito sa dalawang-uring pag-uuri, ayon kay Viśvakarman, ang kinikilalang arkitekto.

Verse 29

आढ्यादीनां त्रिधा स्थौल्याद्यवधूतं तदष्टधा अन्तरे वामवामे चेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः स्थौल्याद् यववृद्ध्या तदष्टधा इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः त्रिधा हस्ताज्जिनाख्यञ्च युक्तं सर्वसमेन च

Sa mga uri ng katawan na nagsisimula sa “āḍhya” (masagana/may laman), may tatluhang paghahati. Batay sa katabaan at iba pa, ang uring “avadhūta” (nanghihina/nalalanta) ay hinahati pa sa walo—(ayon sa isang pagbasa) sa “panggitna”, “kaliwa”, at “pinakakaliwa”; (ayon sa ibang pagbasa) mula sa katabaan, sa pagdagdag na sinusukat sa butil ng sebada (yava), nagiging walo. Gayundin, ang sukat na tinatawag na “jinākhya” ay tatlo ayon sa hasta (sukat ng kamay), at dapat ilapat sa ganap na pagkakapantay ng proporsiyon (sarva-samatā).

Verse 30

पञ्चविंशतिलिङ्गानि नाद्ये देवार्चिते तथा पञ्चसप्तभिरेकत्वाज्जिनैर् भक्तैर् भवन्ति हि

Ang dalawampu’t limang liṅga ay binibilang na “isa,” at gayundin kapag ang diyos ay sinasamba sa banal na pook-paligo (nāḍya). Dahil sa pagkakaisang nalilikha ng mga pangkat na lima at pito, tunay ngang nagiging “isa” ang mga ito para sa mga debotong nakapanaig sa mga pandama (jin).

Verse 31

चतुर्दशसहस्राणि चतुर्दशशतानि च एवमष्टाङ्गुलविस्तारो नवैककरगर्भतः

Labing-apat na libo at labing-apat na raan (bilang/sukat). Sa gayon, ang lapad ay walong aṅgula, na sinusukat batay sa siyam (o) isang kara (dangkal ng kamay) bilang pamantayang modyul (garbha).

Verse 32

तेषां कोणार्धकोणस्थैश्चिन्त्यात् कोणानि सूत्रकैः विस्तारं मध्यमः कृत्वा स्थाप्यं वा मध्यतस्त्रयं

Para sa mga paghahati/hugis na iyon, dapat tukuyin ang mga sulok sa pamamagitan ng mga panukat na tali (sūtraka) na inilalagay sa sulok at sa kalahating-sulok; gawin ang sukat sa gitna bilang lapad, at saka itatag ang “tatlo” (pangunahing guhit/punto) mula sa sentro.

Verse 33

विभागादूर्ध्वमष्टास्रो द्व्यष्टास्रःस्याच्छिवांशकः पादाज्जान्वन्तको ब्रह्मा नाभ्यन्तो विष्णुरित्यतः

Sa ibabaw ng (gitnang) paghahati, nararapat itong maging may walong sulok; ang (itaas na) bahaging may labing-anim na sulok ay itinatakda bilang bahagi ni Śiva. Mula sa mga paa hanggang tuhod ang saklaw ni Brahmā; mula sa pusod papaloob (ang gitnang rehiyon) ay sinasabing bahagi ni Viṣṇu.

Verse 34

मूर्ध्वान्तो भूतभागेशो व्यक्ते ऽव्यक्ते च तद्वति पञ्चलिङ्गव्यवस्थायां शिरो वर्तुलमुच्यते

Sa limang-uring pag-aayos ng liṅga, ang pinakataas na dulo ay tinatawag na Bhūtabhāgeśa. At sa mga uring hayag at di-hayag, ang ulo (śiras) ay sinasabing bilog ang anyo.

Verse 35

छत्राभं कुक्कुटाभं वा बालेन्दुप्रतिमाकृतिः एकैकस्य चतुर्भेदैः काम्यभेदात् फलं वदे

Maging ito man ay tila payong, tila tandang, o hugis ng batang buwan—bawat isa ay may apat na uri. Aking ipapahayag ang mga bunga ayon sa pagkakaiba ng layuning kāmya (ninanais na adhikain).

Verse 36

लिङ्गमस्तकविस्तारं वसुभक्तन्तु कारयेत् आद्यभागं चतुर्धा तु विस्तारोच्छ्रायतो भजेत्

Dapat itayo ang lapad ng tuktok (mastaka) ng liṅga sa pamamagitan ng paghahati nito sa walong magkakapantay na bahagi. Pagkaraan, ang pinakaunang bahagi ay hatiin sa apat, ayon sa sukatang-ugnay ng lapad at taas ng liṅga.

Verse 37

चत्वारि तत्र सूत्राणि भागभागानुपातनात् , चिह्नितपुस्तकपाठः बालेन्दुत्रपुषाकृतिरिति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकपाठः चतुर्भागैर् इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अन्त्यभागमिति ग, घ, चिह्नितपुस्तकपाठः चत्वारि तत्र छत्राणि इति ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकचतुष्ट्यपाठः पुण्डरीकन्तु भागेन विशालाख्यं विलोपनात्

Dito ay may apat na “sūtra” (mga yunit/hibla), na itinatakda sa pamamagitan ng proporsiyonal na paglaglag mula bahagi tungo sa bahagi. (Sa ilang minarkahang manuskrito, binabasa: “ang anyo ay tulad ng batang buwan at lotus”; ang iba: “sa pamamagitan ng apat na bahagi,” o “ang huling bahagi”; at may iba pang pagbasa: “dito ay may apat na payong.”) Ngunit ayon sa pagbasa ng manuskritong may apat na marka: “Ang Puṇḍarīka (ang ‘lotus’ na padron) ay nakukuha sa pamamagitan ng isang bahagi; at sa pamamagitan ng pag-alis/pagkaltas (vilopa) ito’y tinatawag na Viśālā.”

Verse 38

त्रिशातनात्तु श्रीवत्सं शत्रुकृद्वेदलोपनात् शिरः सर्वसमे श्रेष्ठं कुक्कुटाभं सुराह्वये

Mula sa tandang «triśātana» (tatluhang hiwa/palo) lumilitaw ang tanda ng Śrīvatsa; mula sa tandang lumilikha ng kaaway at nagdudulot ng pagkawala ng bisa o kaalamang Veda, nakikilala ang tanda sa ulo. Sa lahat ng tanda, ang pinakamainam ay yaong sa kapulungan ng mga diyos ay anyong suklay ng tandang (kukkuṭa).

Verse 39

चतुर्भागात्मके लिङ्गेत्रपुषं द्वयलोपनात् अनाद्यस्य शिरः प्रोक्तमर्धचन्द्रं शिरः शृणु

Sa liṅga na itinuturing na binubuo ng apat na bahagi, sa pag-aalis ng dalawang bahagi ng pang-itaas na trapuṣa, inilalarawan ang anyong-ulo na tinatawag na «Anādya». Ngayon pakinggan ang anyong-ulo na tinatawag na «Ardhacandra» (Kalahating Buwan).

Verse 40

अंशात् प्रान्ते युगांशैश् च त्वेकाहान्यामृताक्षकं पूर्णबालेन्दुकुमुदं द्वित्रिवेदक्षयात् क्रमात्

Sa dulo ng isang antas (ng galaw ng araw), at gayundin sa mga bahaging pira-piraso ng yuga, dapat kwentahin ang dagdag na isang araw; sa pamamagitan nito nakukuha ang bilang na tinatawag na «may matang amṛta» (mapalad na pagtanaw). Ang kalagayang ganap, ang batang buwan, at ang «buwan‑kumuda» (lotus ng buwan) ay itinatakda ayon sa ayos sa sunud-sunod na pagbawas ng dalawa at tatlong «Veda» (ibig sabihi’y mga bawas na binibilang sa pangkat na apat) nang paunti-unti.

Verse 41

चतुस्त्रिरेकवदनं मुखलिङ्गमतः शृणु पूजाभागं प्रकर्तव्यं मूर्त्यग्निपदकल्पितं

Pakinggan ang aral tungkol sa mga tanda ng mukha (mukha-liṅga): ang anyo ni Agni ay inilalarawang may apat na mukha, tatlong mukha, o maging iisang mukha. Ang «bahagi ng pagsamba» (bahagi ng handog/pagpupuri) ay dapat italaga ayon sa antas at anyo ng nagkakatawang Agni (mūrti-Agni).

Verse 42

अर्कांशं पूर्ववत् त्यक्त्वा षट् स्थानानि विवर्तयत् शिरोन्नतिः प्रकर्तव्या ललाटं नासिका ततः

Pagkaraang isantabi ang «arkāṃśa» (bahagi o anggulong solar) gaya ng naunang sinabi, dapat sunud-sunod na ayusin (paikutin/ihanay) ang anim na punto. Dapat itaas ang ulo; saka ihanay ang noo, at pagkatapos ay ang ilong.

Verse 43

वदनं चिवुकं ग्रीवा युगभागैर् भुजाक्षिभिः कराभ्यां मुकुलीकृत्य प्रतिमायाः प्रमाणतः

Ayon sa kanonikong sukat ng isang banal na imahen, ang mukha, baba, at leeg ay dapat itakda sa wastong proporsiyon sa mga yunit na «yuga»; gayundin ang mga bisig at mga mata. Ang mga kamay ay dapat hubugin na nakatiklop na parang usbong (mukula), alinsunod sa tamang sukat ng imahen.

Verse 44

मुखं प्रति समः कार्यो विस्तारादष्टमांशतः चतुर्मुखं मया प्रोक्तं त्रिमुखञ्चोच्यते शृणु

Kaugnay ng mukha, ang (katugmang sukat) ay dapat gawing kapantay; at mula sa kabuuang lapad, kunin ang ikawalong bahagi. Naipaliwanag ko na ang anyong may apat na mukha; ngayon pakinggan din ang paglalarawan ng anyong may tatlong mukha.

Verse 45

कर्णपादाधिकास्तस्य ललाटादीनि निर्दिशेत् भुजौ चतुर्भिर्भागैस्तु कर्तव्यौ पश्चिमोर्जितं

Dapat itakda ang noo at iba pang bahagi ng mukha ng imahen na mas malaki (sa sukat) kaysa tainga at paa. Ang mga bisig naman ay dapat gawin sa apat na bahaging proporsiyon, at ang hulihang bahagi ay ilarawang matatag at makapangyarihan.

Verse 46

विस्तरादष्टमांशेन मुखानां प्रतिनिर्गमः एकवक्त्रं तथा कार्यं पूर्वस्यां सौम्यलोचनं

Ang pag-usli pasulong ng mga mukha ay dapat na ikawalong bahagi ng lapad. Gayundin, ang imaheng may iisang mukha ay dapat gawin na nakaharap sa silangan, na may banayad at mapalad na mga mata.

Verse 47

ललाटनासिकावक्त्रग्रीवायाञ्च विवर्तयेत् तकपाठः द्वैकहान्या सुताह्वयमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ऋत्वग्निपदकल्पितमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः, मुखभागं प्रकर्तव्यं मूलाग्निपदकल्पितमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः कर्णाभ्यां कुण्डलीकृत्वेति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः भुजाच्च पञ्चमांशेन भुजहीनं विवर्तयेत्

Dapat hubugin at ayusin ang noo, ilong, mukha, at leeg ayon sa itinakdang tuntunin. Bukod pa rito, sa pagkuha ng ikalimang bahagi mula sa sukat ng bisig, gawin ang bahaging tinatawag na «walang bisig» (ibig sabihin, nabawasan ng ikalimang bahagi kaugnay ng sukat ng bisig), alinsunod sa itinakdang kanon ng proporsiyon.

Verse 48

विस्तारस्य षडंशेन मुखैर् निर्गमनं हितं सर्वेषां मुखलिङ्गानां त्रपुषं वाथ कुक्कुटं

Para sa pamamaga o pag-ipon na kumalat, kapaki-pakinabang ang pagpapalabas sa pamamagitan ng mga bibig/butas, ayon sa sukat na isang-ikaanim ng lawak ng pagkalat. Para sa lahat ng kalagayang may palatandaang “bibig/oripisyo,” gamitin ang trapuṣa (pipino) o kung hindi, ang kukkuṭa (tandang).