Agneya-vidya
The Science of Ritual Worship
Comprehensive instructions on Agni-based rituals, temple worship procedures, mantra recitation, and the sacred science of fire ceremonies.
Adhyayas in Agneya-vidya
Adhyaya 17
Chapter 17 — सृष्टिविषयकवर्णनम् (An Account Concerning Creation)
Ipinagpapatuloy ni Panginoong Agni ang pagtuturo kay Rishi Vasiṣṭha, mula sa salaysay ng mga avatāra tungo sa kosmogoniya, at inilalarawan ang paglikha bilang līlā ni Viṣṇu na kapwa saguṇa at nirguṇa. Inilalatag ng kabanata ang sunod-sunod na pag-emanate na may kulay-Sāṅkhya: ang Brahman bilang di-nahahayag; ang pagpasok ni Viṣṇu sa prakṛti at puruṣa; ang paglitaw ng mahat at tatluhang ahaṅkāra; at ang pag-unlad ng mga tanmātra tungo sa mahābhūta mula ākāśa hanggang pṛthivī. Mula sa sāttvika ahaṅkāra nagmumula ang mga namumunong diyos at ang isip (manas); mula sa tamasic/taijasa nagmumula ang mga kakayahang pandama. Isinasalaysay din ang etimolohiya ng “tubig ni Nārāyaṇa,” ang gintong kosmikong itlog (hiraṇyāṇḍa), at si Brahmā bilang Hiraṇyagarbha na naghahati sa itlog sa langit at lupa, nagtatatag ng espasyo, mga direksiyon, panahon, at mga puwersang sikolohikal (kāma, krodha, rati). Nagpapatuloy ang paglikha sa mga penomenang panghimpapawid, mga ibon, Parjanya, at mga metrong Vediko at mantra para sa yajña, hanggang sa paglitaw nina Rudra, Sanatkumāra, at ng pitong Brahmarṣi na isinilang sa isip, at sa androgynous na paghahati ni Brahmā sa lalaki at babae upang lumikha ng mga nilalang—inuugnay ang kosmolohiya sa kaayusang ritwal at bisa ng sakripisyo.
Adhyaya 18
Svāyambhuva-vaṁśa-varṇanam (Description of the Lineage of Svāyambhuva Manu)
Ipinagpapatuloy ni Agni ang mala-ensiklopedikong pagtuturo sa paglipat mula kosmogoni tungo sa dharmang pangangkan: inilalarawan ang lahi ni Svāyambhuva Manu bilang banal na kasaysayan na nagpapawalang-sala at nagpapatatag sa kaayusang ritwal, paghahari, at unti-unting paglitaw ng mga nilalang. Nagsisimula ang kabanata sa mga supling ni Svāyambhuva Manu (Priyavrata, Uttānapāda, at Śatarūpā), saka itinatampok ang matinding tapas ni Dhruva hanggang pagkakaloob ni Viṣṇu ng walang-kupas na katayuang kosmiko (si Dhruva bilang bituing polo). Sumusunod ang salinlahi hanggang sa paglitaw ni Pṛthu mula kay Vena—huwaran ng pamumunong rājarṣi—kung saan ang Daigdig (Vasundharā) ay “ginatasan” upang tustusan ang pananim at buhay, sagisag ng makatarungang pagkuha ng yaman para sa kabutihang panlahat. Pagkaraan, tinatalakay ang pag-aayuno at pagninilay ng mga Pracetases, ang kanilang pag-aasawa kay Māriṣā, at ang pagsilang ni Dakṣa na nagpapalawak ng paglikha sa pamamagitan ng mga anak na babaeng ipinakasal kina Dharma, Kaśyapa, Soma, at iba pa. Sa wakas, inililista ang Viśvedevas, Sādhyas, Maruts, Vasus, Rudras; ang mga bansag ni Skanda; at si Viśvakarmā bilang banal na arkitekto—pinagtitibay na ang mga talaan at angkan ay mga indeks ng kaalamang ritwal na nagdurugtong sa kosmolohiya at sa gawi ng lipunan, sining-kamay, at debosyon.
Adhyaya 19
Chapter 19 — कश्यपवंशवर्णनम् (Description of Kaśyapa’s Lineage)
Lumilipat si Agni mula sa kosmogoni tungo sa kosmolohiyang pangkanlahi, inilalarawan ang mga supling ni Kaśyapa bilang mapa kung paanong ang mga lahing banal, kalahating-banal, at kaaway ay pumupuno sa mga daigdig sa iba’t ibang manvantara. Nagsisimula ang kabanata sa mga Tuṣita at talaan ng mga Āditya (kabilang si Viṣṇu/Indra at mga diyos na solar), saka tumutungo sa mga inapo ni Diti—Hiraṇyakaśipu at Hiraṇyākṣa—na nagpapakita ng paulit-ulit at paikot na paglitaw ng kapangyarihang kalaban “yuga matapos ang yuga.” Binibilang nito ang mahahalagang sangay ng Dānava (Prahlāda, Bali, Bāṇa) at iniuugnay ang viṣṇu-bhakti ni Prahlāda sa antas ng moralidad sa loob mismo ng mga angkang demonyo. Lumalawak ang salaysay sa mga asawa ni Kaśyapa at sa masaganang supling (Pulomā, Kālakā; Vinatā, Kadrū, Surasā, Surabhī, atbp.), na nagpapaliwanag sa pinagmulan ng mga ibon, nāga, hayop, at mga halaman bilang pratisarga (pangalawang paglikha) na parang pag-uuri ng mga nilalang. Sa huli, itinatakda ang pamamahalang kosmiko: kung sino ang namumuno sa mga uri ng nilalang at sa mga direksiyon (Citraratha, Vāsuki, Takṣaka, Garuḍa; mga tagapagbantay ng mga dako), na humahantong sa isang nakabalangkas na hirarkiyang sumasalamin sa kaayusang ritwal at sumusuporta sa pamamahalang dharmiko.
Adhyaya 20
Sargaviṣayaka-varṇana — The Topics of Primary Creation (Sarga)
Sinimulan ni Panginoong Agni ang isang masinop na aralin sa kosmolohiya sa pamamagitan ng pag-uuri sa “sarga” (paglikha) sa antas-antas: mula sa maseselang prinsipyo tungo sa buhay na may katawan, at sa huli ay sa mga bungang nakatuon sa biyaya. Una niyang inilatag ang prākṛta (pangunahing/materyal) na pagkakasunod: ang paglitaw ng Mahat (kosmikong talino) bilang unang paglalang na pagbugso ni Brahmā; kasunod, mula sa mga tanmātra ay umusbong ang magagaspang na elemento (bhūta); at pagkatapos ay ang yugtong vaikārika/aindriyaka na kaugnay ng mga pandama at kanilang mga gawain. Pagkaraan ay binanggit ang iba pang antas: mga di-gumagalaw na nilalang, mga sinapupunang hayop (tiryaksrotas/stairyag-yoni), mga deva (ūrdhvasrotas), at mga tao (vāk-srotas), na humahantong sa “anugraha-sarga” na nagpapahiwatig ng moral-espirituwal na dimensiyon (sāttvika/tāmasa) ng nahayag na buhay. Mula sa mga kategoryang abstrakto, lumipat ang kabanata sa halimbawa ng lahi at angkan: ang mga rishi at mga banal na nilalang ay lumitaw sa pamamagitan ng mga anak na babae ni Dakṣa at mga linya ng ṛṣi; ibinigay ang kapanganakan at mga bansag ni Rudra; at nabanggit ang muling pagsilang ni Satī bilang Pārvatī. Sa wakas, ibinalik ang diin sa pagsasagawa ng ritwal—ang pagsamba na itinuro ni Nārada at iba pang mga pantas (snāna-pūrvaka, tradisyong Svāyambhuva)—bilang mabisang paraan upang makamit ang bhukti at mukti sa pamamagitan ni Viṣṇu at iba pang mga diyos.
Adhyaya 21
Chapter 21 — सामान्यपूजाकथनम् (Teaching on General Worship)
Itinatakda ng kabanatang ito ang huwarang “pangkalahatang pagsamba” (sāmānya-pūjā) na maiaangkop kay Viṣṇu at sa iba pang mga diyos, bilang isang modular na balangkas ng ritwal: magsimula sa pangkalahatang pagpupugay kay Acyuta kasama ang Kanyang buong parivāra, saka palawakin sa mga kasamang diyos, mga paglalagay sa mandala, at mga sangkap na pananggalang at pampalakas. Inililista ang isang worship-grid na kinabibilangan ng mga kapangyarihan sa pintuan at pook (Dvāra-Śrī, Vāstu), mga kosmikong sandigan (Kūrma, Ananta), at mga abstraktong birtud na iniuugnay sa simbolismo ng lotus ng dharma at mga kabaligtaran nito. Pagkaraan ay tinatalakay ang mga pag-aangkop ayon sa diyos: mga sagisag at bīja ni Viṣṇu (śrīṃ, hrīṃ, klīṃ), pangkalahatang pamamaraan para kay Śiva (nagsisimula kina Nandin at Mahākāla), at pagsamba kay Sūrya na may mga pagtatalaga na parang nyāsa (puso/ulo/mata), mga elementong kavaca, at pagsasama ng mga planeta kabilang ang Rāhu–Ketu. Ibinibigay din ang mga tuntunin sa pagbuo ng mantra (praṇava, bindu, anyong datibo + namaḥ), na nagtatapos sa homa gamit ang linga at ghee bilang ganap na pagsasara na nagbubunga ng puruṣārtha. Binabanggit ang mga baryanteng manuskrito, patunay ng buhay na paglipat ng tradisyong ritwal.
Adhyaya 22
Chapter 22 — स्नानविधिकथनं (Instruction on the Rite of Bathing)
Itinatakda ng kabanatang ito ang snāna (ritwal na pagligo) bilang kailangang paghahanda sa pagsamba, na inuugnay ang paglilinis ng katawan sa panloob na disiplina na binabantayan ng mga mantra. Nagsisimula ito sa pagkuha ng dalisay na lupa (mṛttikā) habang binibigkas ang Nṛsiṃha/Siṃha mantra, paghahati nito, at paggamit ng isang bahagi para sa “pagligong pang-isip” (manaḥ-snāna), na nagsasaad na ang kadalisayan ay una munang panloob. Pagkatapos ng paglubog at ācamana, isinasagawa ang nyāsa at itinatatag ang proteksiyong bakod (rakṣā/digbandha) sa pagbigkas ng lion-mantra, at binabanggit ang mga alternatibong pormulang panangga (Tvaritā o Tripurā). Sa pagtuon ng puso sa Hari-jñāna sa pamamagitan ng walong-pantig na mantra, pinababanal ang tubig-tīrtha sa Vāsudeva-japa, nililinis ang katawan sa mga mantrang Vedic, at sinasamba ang Diyos na nasa anyong mūrti. Kasunod ang aghamarṣaṇa, pagsusuot ng malinis na kasuotan, paglilinis ng tubig sa palad, prāṇāyāma sa ilalim ng Nārāyaṇa mantra, pag-aalay ng arghya sa labindalawang-pantig na mantra, at malawak na pag-uulit ng mantra kabilang ang pag-anyaya mula yogapīṭha hanggang sa mga dikpāla, mga ṛṣi, at pitṛ-gaṇa. Nagtatapos ang ritwal sa pagpapauwi sa mga nilalang sa kani-kanilang kinalalagyan, pag-urong ng mga “bahagi” ng seremonya, at pagpasok sa lugar ng pagsamba—isang muling magagamit na huwaran para sa iba pang pūjā sa pamamagitan ng pangwakas na snāna na nakabatay sa mūla-mantra.
Adhyaya 23
Chapter 23 — पूजाविधिकथनम् (The Account of the Rules of Worship)
Sa kabanatang ito, isinalaysay ni Nārada sa mga brāhmaṇa ang masinop at disiplinadong pagkakasunod ng Vaiṣṇava pūjā: nagsisimula sa pagpipigil ng katawan at salita (paghuhugas ng paa, ācamanam, pananahimik, at mga ritong panangga). Sumusunod ang panloob na paglilinis na yogiko: pag-upong nakaharap sa silangan, mudrā, at pagninilay sa bīja (yaṃ sa pusod bilang mabagsik na hangin; kṣauṃ sa puso bilang maningning na kayamanan), pagsunog ng karumihan sa apoy sa lahat ng dako, at pagpaligo sa banayad na katawan sa amṛta na bumababa na tila buwan sa langit at umiikot sa suṣumnā at mga nāḍī. Pagkaraan ay binibigyang-diin ang katumpakan ng ritwal: paglilinis ng kamay, paglalagay ng astramantra at vyāpaka, at ganap na nyāsa sa mga bahagi (puso, ulo, śikhā, baluti, sandata, at mga mata). Tinalakay rin ang ayos ng altar (vardhanī sa kaliwa, mga gamit sa kanan), ang pagpapabanal sa pamamagitan ng pagwisik ng mantra, at ang pagbuo ng yogapīṭha na may paglalagay ng mga birtud ayon sa direksiyon at ng mga katapat na salungat. Pinagninilayan ang lotus-maṇḍala, inaanyayahan ang diyos mula sa puso tungo sa maṇḍala, at inihahandog ang karaniwang upacāra ayon sa Puṇḍarīkākṣa-vidyā (arghya, pādya, ācāmana, madhuparka, snāna, kasuotan, alahas, insenso, ilawan). Lumalawak ang pagsamba sa mga sagisag na kasama at sa mga panginoon ng mga direksiyon, nagtatapos sa japa, pradakṣiṇā, stuti, arghya, at sa pagpapatibay ng pagkakakilanlan: “ahaṃ brahma; haris tvam,” bago lumipat mula sa pagsambang iisang anyo tungo sa siyam-na-vyūha na may paglalagay sa mga daliri at katawan, kalakip ang tala sa mahahalagang baryanteng manuskrito.
Adhyaya 24
Chapter 24 — कुण्डनिर्माणादिविधिः (Procedure for Constructing the Fire-pit and Related Rites)
Sa kabanatang ito, ipinahahayag ni Nārada ang agni-kārya (gawaing ritwal ng apoy) na nagbibigay ng tagumpay sa ninanais na layunin, at sinisimulan sa masusing mga tuntuning parang vāstu para sa homa-kuṇḍa: pagsukat at paghuhukay ng lugar gamit ang lubid, pagbuo ng mekhalā (nakataas na gilid), at pag-anyo ng yoni-channel na may baitang-baitang na lapad, takdang hilig, at wastong oryentasyon. Pinalalawak din ang mga alternatibong hugis ng kuṇḍa—bilog, kalahating buwan, anyong lotus—at ang mga tuntunin ng proporsyon para sa mga kasangkapan (śruk/śruva at mangkok na sruva), na binibigyang-diin ang eksaktong sukat na batay sa aṅgula. Pagkaraan ng bahagi sa pagtatayo at kagamitan, lumilipat ang kabanata sa pagkakasunod ng ritwal: paglalatag ng darbha nang patong-patong, paglalagay ng mga sisidlan, paghahanda ng praṇīta na tubig, pagwiwisik at pagbasbas sa ghee (ājya-saṃskāra), at pagsasagawa ng homa na ang Praṇava (Om) ang nagbubuklod na prinsipyo ng mantra. Iniuugnay ang ritwal sa mga saṃskāra mula garbhādhāna hanggang samāvartana, na nagpapakita kung paanong ang mga ritwal sa tahanan at yugto ng buhay ay isinasama sa Vaiṣṇava na pagsamba sa apoy. Sa huli, pinapalalim ang panloob na pagninilay-kosmolohiya—paglilinis ng bīja, pagtanaw sa brahmāṇḍa, at pagbabago ng liṅga—na nagtatapos sa mga sangkap ng inisiasyon ng alagad sa pamumuno ng guru, mga handog kay Viśvaksena, at aral na ang bhoktā ay nakakamit ang katuparang makamundo, samantalang ang mumukṣu ay nalulusaw kay Hari—pinag-iisa ang bhukti at mukti sa pamamagitan ng disiplinadong agham ng ritwal.
Adhyaya 25
Explanation of the Vāsudeva and Related Mantras (वासुदेवादिमन्त्रनिरूपणम्)
Binubuksan ang kabanatang ito sa paghingi ni Nārada ng mga palatandaang nagtatakda ng pagsamba na kaugnay ng sistemang Vāsudeva-mantra at ng apat na vyūha (Vāsudeva, Saṅkarṣaṇa, Pradyumna, Aniruddha). Pagkaraan, itinatakda ng teksto ang pagbuo ng mantra: nagsisimula sa praṇava at mga pormulang “namo”, tinutukoy ang mga bīja ng patinig (a, ā, aṃ, aḥ), at inihihiwalay ang aṅga at upāṅga ayon sa mahabang/maikling patinig at mga tuntunin ng paglalagay. Sumusunod ang teknolohiya ng nyāsa—anim-na-bahaging bīja-nyāsa at labindalawang-bahaging mūla-nyāsa—na iniuugnay ang mga bahagi ng mantra sa puso, ulo, śikhā, kavaca, mga mata, astra, at iba pang pook ng katawan. Ang masusing pagtatalaga ng mga kumpol ng bīja sa mga banal na sagisag (Garuḍa/Vainateya, kabibe Pāñcajanya, Kaustubha, Sudarśana, Śrīvatsa, Vanamālā, Ananta) ay nag-uugnay ng debosyong ikonograpiko at ritwal na ponemiko. Pinalalawak din ang mga pagtutumbas na kosmolohikal at sikong-pisikal: mga elemento (bhūta), mga Veda, mga loka, mga pandama (indriya), at mga panloob na kakayahan (buddhi, ahaṅkāra, manas, citta), kasama ang antas ng vyūha hanggang 26 na prinsipyo. Sa wakas, inilalarawan ang pagsamba sa maṇḍala ayon sa mga direksiyon, dikpāla, mga diyos sa gitnang perikarp, at nagtatapos sa mga bungang layon (katatagan, tagumpay ng hari) kabilang sina Viśvarūpa at Viśvaksena.
Adhyaya 26
Explanation of the Characteristics of Mudrās (मुद्रालक्षणकथनं)
Matapos ipakita sa naunang kabanata ang mga mantra, tumutungo ang talakayan sa mudrā-lakṣaṇa: ang mga tanda at gumaganang anyo ng mga galaw ng kamay sa ritwal na lumilikha ng sannidhya (banal na presensya) at kaugnay na bisa ng pagsamba. Ipinakikilala ni Nārada ang Añjali bilang pangunahing mudrā ng mapitagang pagpupugay, nakahanay sa puso, at itinatatag ang debosyon bilang pasukan sa mas teknikal na pamamaraan. Pagkatapos ay inilalarawan ang tiyak na mga porma ng kamay—nagsisimula sa pagkakakuyom ng kaliwang kamao na may nakatayong hinlalaki at sa tungkulin ng hinlalaki ng kanang kamay sa pagkapit—na nagpapakita ng eksaktong koreograpiya ng katawan bilang bahagi ng mantra-vidyā. Ibinubukod ang karaniwan (sādhāraṇa) at di-karaniwan (asādhāraṇa) na mga mudrā sa loob ng ritwal na vyūha, at inilalatag ang sunod-sunod na walong galaw na nalilikha sa unti-unting pagluwag/pagbuka mula sa kalingkingan pataas. Binabanggit din ang mga baryanteng pagbasa sa manuskrito hinggil sa paggamit ng bīja at mga layunin gaya ng siddhi, saka ipinapasok ang Varāha-mudrā at ang sunud-sunod na hanay ng aṅganā-mudrās. Nagtatapos ang pamamaraan sa pag-urong at pagsasalamin ng porma sa kanang panig, na nagsasaad na ang wastong pagkakaayos ay nagbubunga ng mudrā-siddhi—tagumpay sa ritwal sa pamamagitan ng disiplinadong anyo.
Adhyaya 27
Dīkṣāvidhi-kathana (Explanation of the Rite of Initiation)
Ang kabanatang ito ay lumilipat mula sa mudrā-pradarśana tungo sa masusing paglalahad ng pamamaraan ng dīkṣā. Inilalarawan ni Nārada ang isang Vaiṣṇava na pagkakasunod ng inisyasyon na nakasentro sa pagsamba kay Hari sa isang maṇḍala na tulad ng lotus: nagsisimula sa mga pananggalang (Narasiṃha-nyāsa; pagkalat ng buto ng mustasa na pinatibay ng mantra na may bigkas na phaṭ) at sa paglalagay ng Śakti sa anyong prāsāda. Sumusunod ang mga pagpapabanal (mga halamang-gamot, pañcagavya, pagwiwisik gamit ang kuśa at mga pormulang nagtatapos sa “Nārāyaṇa”), pagsamba sa kumbha at sa apoy, at handog na lutong pagkain sa ilalim ng apat na pangalang vyūha (Vāsudeva, Saṅkarṣaṇa, Pradyumna, Aniruddha). Pagkatapos ay itinatag ang ugnayang doktrina-at-ritwal: ang deśika ay nagmumuni at nag-iinstala ng mga tattva sa disipulo sa pamamagitan ng nyāsa ayon sa kaayusan ng paglikha (mula Prakṛti hanggang Lupa), saka binabawi at nililinis ang mga ito sa homa ayon sa saṃhāra-krama, na nagtatapos sa pūrṇāhuti para sa layuning paglaya mula sa pagkagapos. Binabanggit din ang iba’t ibang baryant ng manuskrito para sa mahahalagang mantra at kilos, at nagwawakas sa gabay sa karapat-dapat (maybahay, sādhaka, mahihirap/ascetic/mga bata) at sa posibilidad ng śaktidīkṣā.
Adhyaya 28
Abhiṣeka-vidhāna (The Procedure for Consecratory Bathing)
Binubuksan ng kabanatang ito ang paglipat mula sa naunang talakayan ng mga inisasyon tungo sa masusing paglalahad ng abhiṣeka, ang ritwal ng banal na pagbubuhos/pagpapaligo na nagbibigay ng siddhi sa ācārya at sa alagad na nagsasanay, at nagsisilbi ring lunas upang maibsan ang karamdaman. Inilalarawan ni Nārada ang maayos na kapaligirang pang-ritwal: mga kumbha (banga) na pinalamutian ng hiyas at may mga imahen, inilalagay nang sunod-sunod mula sa gitna at nagpapatuloy mula sa silangan, na nagpapakita ng kosmolohikong ayos ng mga direksiyon. Pinatitindi ang bisa sa pamamagitan ng pag-uulit—pinakamainam ang isang libong ulit, o isang daang ulit bilang kapalit—na nagpapahiwatig ng antas ng pagsasagawa ayon sa kakayahan. Sa loob ng maṇḍapa at maṇḍala, itinatatag si Viṣṇu sa isang pedestal na nakaharap sa silangan at hilagang-silangan, na inuugnay ang pokus sa anyong-sagrado sa lohika ng vāstu. Inihahanda ang mga tagapagpaganap at ang putraka, iniaalay ang pagsamba maging sa abhiṣeka mismo, at isinasagawa ang ritwal na may mapalad na tunog gaya ng gīta (awit/pagbigkas). Sa wakas, ipinapasa ang mga kinakailangan kaugnay ng yogapīṭha at ipinahahayag ng guro ang mga panatang samaya; ang lihim at disiplina ang nagiging batayan upang matanggap ng alagad ang ganap na pribilehiyo ng tradisyon.
Adhyaya 29
The Description of the Sarvatobhadra Maṇḍala (सर्वतोभद्रमण्डलकथनम्)
Inilalahad ng kabanatang ito ang mahigpit na programang ritwal at pang-arkitektura sa pagbuo at pagpapabanal ng Sarvatobhadra Maṇḍala bilang kṣetra (banal na larangan) para sa mantra-sādhana. Mula sa paglilinis ng lupa at paunang pagsamba, inilalatag ang parisukat na grid sa mga kulungang anyong-lotus (pīṭha, vīthikā, mga tarangkahan), itinatakda ang mga diyos ng mga direksiyon at mga paghahating Vedic, at iniuutos ang patong-patong na paglalagay ng mga elemento, pandama, at panloob na kakayahan. Pagkaraan, mula sa heometriya ay tumutungo ito sa “inhenyeriyang liturhikal”: mga tuntunin sa kulay, sangkap ng pigment, sunod-sunod na paglilinis/pagmamarka, at eksaktong sukat (aṅgula, hasta, kara) na inuugnay sa pamantayan ng japa (bīja, mantra, vidyā) at disiplina ng puraścaraṇa. Sa huling bahagi, binibigyang-kahulugan ang estruktura ng maṇḍala bilang panloob na anatomiya ng yoga—mga nāḍī, lotus ng puso, mga sinag ng lakas-bīja—na nagtatapos sa antas-antás na pagninilay: magaspang na katawan na anyong-tunog, maselang nagniningning na anyo sa puso, at ang Kataas-taasan na lampas sa pag-iisip. Sa wakas, inihaharap ang pinalawak na ayos ng vyūha (9, 25, 26 at iba pa), mga tuntunin sa palamuti ng pinto, at ang mapalad na martyeṣṭya maṇḍala, na nagpapakita kung paanong ang banal na disenyo ay nag-aayos ng pagsamba at pagsasakatuparan.
Adhyaya 30
Chapter 30: मण्डलविधिः (Maṇḍala-vidhi) — Procedure for the Maṇḍala
Isinasara ng kabanatang ito ang naunang talakayan tungkol sa mga katangian ng maṇḍala at agad na lumilipat sa mga itinakdang teknikang ritwal: ipinakikilala ni Nārada ang pagkakasunod-sunod ng pagsamba sa loob ng maṇḍalang nakabatay sa lotus. Inuutusan ang nagsasagawa na iluklok at sambahin si Brahmā sa gitna ng lotus (madhye padme) kasama ang kanyang mga aṅga (mga kasamang sangkap/katulong), upang ang maṇḍala ay maging isang buhay na larangan ng pagka-Diyos at hindi lamang guhit. Itinatakda naman ang silangang bahagi ng lotus para kay Viṣṇu Padmanābha (ang may pusod na lotus), na nagpapakita ng teolohiyang nakabatay sa direksiyon: ang mga diyos ay iniuugnay sa mga talulot/kuwadrante para sa maayos na upāsanā. Ipinapakita ng lohika ng salaysay ang Agneya-vidyā: ang sagradong heometriya (maṇḍala) ay nagiging pamamaraang nag-uugnay sa paglalagay ng mga anyong-sagisag, pagsambang nakaayos sa mantra, at kaayusang dharmiko. Mula pa sa pambungad na mga taludtod, ipinahihiwatig ng Purāṇa ang paraan nito—tumpak na “mapa” ng ritwal na nagkakasundo ang debosyon at sistematikong, nauulit na pagsasanay.
Adhyaya 31
Chapter 31 — मार्जनविधानं (The Procedure of Mārjana / Purificatory Sprinkling)
Ipinakikilala ni Panginoong Agni ang ritwal na pananggalang na tinatawag na mārjana—pagwiwisik na panlinis/pampadalisay para sa sariling pag-iingat at sa pagprotekta sa iba. Nagbubukas ang kabanata sa sunod-sunod na taludtod ng namaskāra sa Kataas-taasang Sarili (paramātman) at sa mga avatāra ni Viṣṇu (Varāha, Narasiṃha, Vāmana, Trivikrama, Rāma, Vaikuṇṭha, Nara), na nagtatatag ng batayan: ang proteksiyon ay nagaganap sa pamamagitan ng katotohanan (satya), pag-alaala (smṛti), at lakas ng mantra. Lumalawak ang liturhiya sa mga tungkuling panlaban: pagpapatahimik at pagwasak ng dalamhati, kasalanan, mapanirang ritwal (abhicāra), mga uri ng sakit na kahawig ng doṣa/sannipāta, mga lason na may iba’t ibang pinagmulan, at mga pagdurusang dulot ng mga nilalang-espiritu (graha, preta, ḍākinī, vetāla, piśāca, yakṣa, rākṣasa). Tinatawag sina Sudarśana at Narasiṃha bilang mga tagapagbantay ng mga direksiyon, at inuulit ang mga pormulang “putol/putol” laban sa kirot at karamdaman. Sa wakas, kinikilala ang damong kuśa bilang Viṣṇu/Hari at ang apamārjanaka bilang “sandata” na nagtataboy ng sakit, pinagbubuklod ang materyal na ritwal, japa ng mantra, at debosyonal na metapisika sa iisang teknolohiyang pananggalang ng Agneya‑vidyā.
Adhyaya 32
Saṃskāra-kathana (Account of the Saṃskāras)
Sa pagpapatuloy ng aral ng Agneya-vidyā (ritwal na pagsamba), sinisimulan ni Panginoong Agni ang kabanatang ito sa paglalagay ng mga saṃskāra sa konteksto ng pagsisimula gaya ng Nirvāṇa-dīkṣā, at itinatakda ang ganap na hanay ng 48 sagradong ritong pagpapabanal na nag-aangat sa nagsasagawa tungo sa pamumuhay na “makadiyos”. Ibinibilang niya ang mga saṃskāra ng yugto ng buhay—garbhādhāna, puṃsavana, sīmantonnayana, jātakarma, nāmakaraṇa—at pinalalawak sa larangang pangtahanan at śrauta: mga pākayajña, pana-panahong pagtalima sa śrāddha, mga ritwal ayon sa panahon, at mga haviryajña (kabilang ang ādhāna, agnihotra, darśa, paurṇamāsa). Nagtatapos ang paglalahad sa mga sistemang paghahandog ng Soma, binabanggit ang mga pangunahing anyo (Agniṣṭoma at mga pagpapalawak nito) at inuugnay ang Aśvamedha sa mga “gintong” bansag at walong katangiang etikal (dayā, kṣānti, ārjava, śauca, atbp.), kaya’t iniuugnay ang lakas ng ritwal sa paghinog ng asal. Sa wakas, tinutukoy ang praktikal na sādhana na lumulubos sa saṃskāra—japa, homa, pūjā, dhyāna—na nagdudulot ng bhukti at mukti, at nagpapamuhay sa tao “na parang diyos”, malaya sa sakit at kakulangan sa loob.
Adhyaya 33
Chapter 33 — पवित्रारोहणविधानं (The Procedure for Pavitrārohaṇa / Installing the Sacred Thread or Consecratory Amulet)
Binubuksan ni Agni ang kabanata sa pagtatakda ng pavitrārohaṇa bilang taunang panahon ng pagsamba kay Hari ayon sa kalendaryo: mula Āṣāḍha hanggang Kārtika, na ang Pratipad ang pinipiling tithi; ang ibang diyos ay may sariling hanay ng tithi (hal. Śiva/Brahmā mula Dvitīyā pataas). Lumalawak ang ritwal bilang ganap na “teknolohiya ng pagsamba”: pagpili at paggawa ng pavitra-thread (pinakamainam na inikid ng brāhmaṇī; kung wala, dinadalisay), pagpaparami ng hibla nang tatluhan at siyam, bilang ng mga buhol (kabilang ang 12-granthi), at paglalagay sa imahen mula tuhod/baywang/pusod hanggang sa mas mataas na bahagi, kasama ang sukat ng garland at mālā 108/1008 batay sa aṅgula. Inilalahad din ang liturhiya ng pag-iingat at paglilinis: vastu-apasāraṇa, pagsamba sa kṣetrapāla at sa pasukan, mga handog na bali, at masusing bhūta-śuddhi—paglusaw ng tanmātra at mga elemento sa pamamagitan ng mantra-udghāta (lupa→tubig→apoy→hangin→ākāśa), kasunod ang panloob na paglilinis ng katawan, paggunita sa banal na katawan, at mānasa-yāga sa lotus ng puso. Nagtatapos ang kabanata sa nyāsa, proteksiyong kavaca/astra, paglalagay ng mga Vaiṣṇava vyūha at āvaraṇa, pagtali ng rakṣā-sūtra, at pagsunod sa vrata (pag-aayuno, pagpipigil sa kāma/krodha), na nagdudulot ng kapuspusan sa daigdig at bunga sa espiritu.
Adhyaya 34
Chapter 34 — होमादिविधिः (The Procedure for Homa and Related Rites)
Inilalahad ni Agni ang homa-vidhi nang sunod-sunod: mula sa paglilinis ng lugar at sarili hanggang sa paglalagda ng apoy, pag-aalay, at pagninilay na nag-uugnay sa ritwal at kalayaan (mukti). Binabasbasan muna ang yāga-sthāna sa pagwiwisik na may mantra, iginuguhit ang maṇḍala na “katawang Veda,” at isinasagawa ang mga ritong pang-hangganan: pagsamba sa toraṇa, paglalagay ayon sa mga direksiyon, paggalang sa dvārapāla, at pag-alis ng hadlang sa mga bulaklak na may Astra-mantra. Pagkaraan ng bhūta-śuddhi, nyāsa, at mudrā, sinusundan ng mga pananggalang: paghahagis ng buto ng mustasa, paghahanda ng pañcagavya, at paglalagay ng maraming kalaśa, kabilang ang sampu para sa lokapāla at isang kumbha sa hilagang-silangan na may vardhanī para kay Hari at Astra. Pagkatapos ay pumapasok sa mekanika ng homa: pag-aayos ng mga kasangkapan (śruk/śruva, paridhi, idhma), paghahanda ng tubig (praṇītā/prokṣaṇī), pagluluto ng caru, pagguhit ng mga linyang ritwal, pagpapakita ng yoni-mudrā, at paglalagak kay Agni sa kuṇḍa. Malinaw ang panloob na aral: minumuni ang Kuṇḍa-Lakṣmī (Prakṛti, trigunātmikā) sa gitna ng apoy; si Agni ang sinapupunan ng mga nilalang at mga mantra at tagapagkaloob ng mukti. Sa huli, iniaalay ang samidh at mga oblation sa itinakdang bilang (kabilang ang 108) habang iniisip ang pitong-dilang Apoy na Vaiṣṇava na nagniningning na parang di-mabilang na araw.
Adhyaya 35
Chapter 35: पवित्राधिवासनादिविधिः (Method of Consecrating the Pavitra and Related Rites)
Itinuturo ni Panginoong Agni kay Rishi Vasiṣṭha ang adhivāsana (paglalagak at pagpapabanal) ng mga pavitra at ang mga kaugnay na ritong panghanda at pangsanggalang. Nagsisimula ang pagkakasunod sa sampāta: paghahandog sa homa at pagwiwisik ng banal na tubig, saka pagpapalakas sa pamamagitan ng mantra ni Narasiṃha at pag-iingat/pagtatago sa pamamagitan ng Astra mantra. Binabalutan ang mga sisidlang pang-ritwal, inilalagay sa tamang puwesto, winisikan ng tubig na may dahon ng bilva, at muling pinatitibay sa pag-uulit ng mantra. Binibigyang-diin ang ayos sa espasyo: ang mga ritong panangga ay itinatayo sa tabi ng kumbha; ang mga kasangkapan ay itinatakda ayon sa mga direksiyon at iniuugnay sa mga Vyūha (Saṅkarṣaṇa, Pradyumna, Aniruddha), kasama ang mga pampadalisay gaya ng abo-at-linga, dumi ng baka, at luwad na may tatak na svasti-mudrā. May iba pang paglalagay gamit ang hṛdaya/śiras/śikhā mantras para sa tubig na may darbha, insenso, at mga handog sa bawat direksiyon; ang puṭikā ay may sandal, tubig, akṣata, curd, at damong dūrvā. Ang bahay ay binabakuran ng tatlong hibla, ikinakalat ang buto ng mustasa, pinapapayapa ang mga pinto, at ang Viṣṇu-kumbha rite ay lumilikha ng ‘Viṣṇu-tejas’ na pumupuksa sa kasalanan. Iniaalay ang pavitra na may gandha-puṣpa-akṣata—una sa guro at parivāra, saka kay Hari sa pamamagitan ng mūla-mantra; nagpapatuloy sa panalangin, bali, paghahanda ng kumbha, kahandaan ng maṇḍala, pagpupuyat na may pagbigkas ng Purāṇa, at mga pahintulot/hangganan para sa ilang kalahok—ngunit hindi kailanman dapat laktawan ang gandha-pavitraka.
Adhyaya 36
Pavitrāropaṇa-vidhāna (The Procedure for Installing the Pavitra)
Isinalaysay ni Panginoong Agni kay Muni Vasiṣṭha ang taunang ritwal ng pag-aton at paglilinis na nakasentro sa pavitra (pavitraka)—isang itinalagang sinulid/kordon/garland na ginagamit upang ituwid ang mga pagkukulang sa regular na pagsamba. Nagsisimula ito sa paliligo sa umaga, pagsamba sa mga dvārapāla (tagapagbantay ng pinto), at paghahanda sa isang liblib na lugar. Inaalis ang dating gamit na mga bagay sa konsagrasyon at ang mga lumang handog; muling inaanyayahan at itinatatag ang diyos, at pinapanibago ang pūjā sa pañcāmṛta, mga kaṣāya na dekoksyon, at mabangong tubig, kasunod ang mga handog sa apoy at naimittika pūjā. Kabilang ang kumbha-invocation (Viṣṇu-kumbha), pagsusumamo kay Hari, at mantrikong pagpapabanal (hṛdādi-mantra); pagkatapos ay isinusuot/iniilagay ang pavitra at inihahandog sa kaugnay na mga tagapaglingkod ng ritwal (dvārapāla, āsana, guru, mga attendant). Tinatatakan ang pag-aton sa pamamagitan ng pūrṇāhuti; opsyonal ang 108 na bilang at masaganang alay ng bulaklak/garland bilang tanda ng kabuuan. Nagtatapos sa paghingi ng kapatawaran, bali at dakṣiṇā, paggalang sa mga brāhmaṇa, at sa huli ay visarjana—pagpapauwi ng pavitra sa Viṣṇu-loka. Ang pag-aalay ng nagamit na pavitra sa isang brāhmaṇa ay nagbibigay ng gantimpala ayon sa dami ng hibla, na nangangakong iaangat ang angkan at maghahatid sa mokṣa.
Adhyaya 37
Chapter 37 — सर्वदेवपवित्रारोहणविधिः (Procedure for Installing the Pavitra for All Deities)
Inililipat ni Panginoong Agni ang turo mula sa paglalagay ng pavitra para kay Viṣṇu tungo sa pangkalahatang ritwal para sa lahat ng diyos (sarvadeva-pavitrāropaṇa). Ipinapaliwanag ang pavitra bilang kasangkapang nagpapabanal na dapat may mapalad na mga tanda at isinasagawa kasabay ng wastong tunog ng mantra at ng pinabanal na apoy ng homa, upang magsanib ang kalinisan ng bagay, katumpakan ng pagbigkas, at kapangyarihan ng handog-sa-apoy. Ibinibigay ng kabanata ang mga pormula ng pag-anyaya at pag-aalay: ang diyos, tinatawag na sinapupunan/pinagmulan at lumikha ng sansinukob, ay inaanyayahan kasama ang mga kasama, at ang pavitraka ay iniaalay sa umaga. Tahasang tinatawag ang ritwal na pavitrāropaṇa at itinatangi bilang tagapaglinis na “nagbibigay ng bunga ng isang taong pagsamba,” na parang taunang pagsusuri na nagtatatak at nagpapasakdal sa mga naunang handog. Naglalaan din si Agni ng mga pormulang pagtanggap na tiyak para kina Śiva, Sūrya, Vāṇeśvara, at Śaktideva, at pinalalawak ang sagisag ng banal na sinulid (sūtra) na nilulukuban nina Nārāyaṇa, Aniruddha, Saṅkarṣaṇa, Kāmadeva, at Vāsudeva—inuugnay ang paglilinis sa pag-iingat, kasaganaan, kalusugan, pagkatuto, supling, at sa apat na puruṣārtha. Sa wakas, ang pagpapadala/pagpapalaya sa pavitraka patungo sa makalangit na daigdig ang tumatapos sa siklo, at binabanggit ang mga pagkakaiba ng pagbasa sa manuskrito (pāṭhabheda) bilang tanda ng kasaysayan ng paglipat ng teksto.
Adhyaya 38
Chapter 38 — देवालयनिर्माणफलं (The Merit of Constructing a Temple)
Ipinahayag ni Agni na ang pagtatatag ng banal na tahanan—lalo na ang dambana ni Vāsudeva—ay nagbubura ng mga kasalanang naipon sa napakaraming kapanganakan, at ang biyaya’y umaabot maging sa mga tagasuporta na nagagalak lamang sa gawa. Ipinapakita ng kabanata ang antas‑antas na kabanalan ng pagtatayô: pagbuo, pag-aalaga, pagpapalitada, pagwawalis, pagbibigay ng ladrilyo, at kahit ang paglalaro ng bata na gumagawa ng “templong buhangin” ay dharma na nagdudulot ng Viṣṇuloka at pag-angat ng angkan. Nagbababala ito na ang mapanlinlang o pawang pagpapakitang-tao ay hindi nagbubunga ng langit na gantimpala. Pagkaraan, iniuugnay ang mga antas ng anyong-arkitektura (isang, tatlo, lima, walo, at labing-anim na yunit) sa katumbas na kosmikong kamit, na humahantong sa bhukti-mukti sa mas mataas na anyo at sa mokṣa sa pinakadakilang mga santuwaryong Vaiṣṇava. Sumusunod ang aral: panandalian ang yaman, ngunit nagkakaroon ng saysay kapag iniuukol sa pagtatayo ng templo, kaloob sa mga “dalawang ulit na isinilang,” at kīrtana; ang pagpupuri ay itinatanghal na napakamakapangyarihan. Lumalawak ang paliwanag sa metapisika—si Viṣṇu ang pinagmulan at lumalaganap sa lahat—kaya ang pagtatatag ng templo’y iniuugnay sa “di na pagbabalik” (kalayaan sa muling pagsilang). Inihahambing din ang bisa ng pagtatayo ng templo sa paggawa ng imahen at paglalagak/instalasyon, inuuri ang mga materyal at sinasabing walang hanggan ang bunga ng ritong pratimā-pratiṣṭhā. Sa huli, ayon sa utos ni Yama, ang mga tagapagtayo ng templo at sumasamba sa imahen ay hindi sasakmalin tungo sa impiyerno, at nagtatapos ang kabanata sa paglipat sa mga turo ng pormal na konsekrasyon na iniuugnay kay Hayagrīva para kay Brahmā at sa mga diyos.
Adhyaya 39
Chapter 39 — भूपरिग्रहविधानम् (Bhū-parigraha-vidhāna: Procedure for Acquiring and Ritually Securing Land)
Ipinakikilala ni Hayagrīva ang isang programang ritwal-teknikal na nakasentro sa pratiṣṭhā (pagkakatalaga/pagpapabanal) at sa mga paunang kailangan nito, na nagsisimula sa makatarungang pagkuha ng lupa at paglilinis nito. Una, itinatatag ng kabanata ang awtoridad sa linya ng Pañcarātra/Tantriko sa pamamagitan ng pagbanggit ng mahahalagang tantra (mula sa Hayśīrṣa Tantra), saka tumutungo sa karapat-dapat at wastong pagsasagawa: sino ang maaaring magsagawa ng pagkakatalaga, ano ang tanda ng huwad na guro, at paano makikilala ang tunay na guru sa kahusayan sa tantra at hindi sa panlabas na palatandaan. Sumunod ang pagpaplano ayon sa vāstu: ang mga diyos ay dapat humarap sa pamayanan, at ang paglalagay sa kanila ay ayon sa lohika ng mga direksiyon (Agni/apoy, Yama, Caṇḍikā, Varuṇa, Vāyu, Nāga, Kubera/Guha, at mga diyos sa sektor ng Īśāna). Pagkaraan ng mga paalala sa arkitektura tungkol sa proporsiyon at hanggahan, itinatakda ang bhūmi-śodhana at mga handog na bhūta-bali upang alisin ang mga nilalang na humahadlang, kabilang ang pagwiwisik ng saktu sa walong direksiyon gamit ang walong-pantig na mantra, saka pag-aararo at pagpapatapak ng baka upang patatagin ang pook. Sa huli, inilalarawan ang hanay ng sukat (trasareṇu → dulo ng buhok → kuto → yava → aṅgula → kara → padma-hasta), na nag-uugnay sa kadalisayan ng ritwal at sa eksaktong agham ng pagtatayo.
Adhyaya 40
Chapter 40 — भूपरिग्रहो नाम (Bhū-parigraha) / अर्घ्यदानविधानम् (Arghya-dāna-vidhāna)
Binubuksan ni Panginoong Agni ang kabanata sa pag-uugat ng ritwal sa lupa sa mitiko-ritwal na ontolohiya ng Vāstu-Puruṣa: isang mabagsik na nilalang na sinupil ng mga diyos at inihiga sa daigdig, kaya ang pook ay nagiging isang banal na katawan. Gumagamit ang nagsasagawa ng 64-pada na mandala grid, itinatakda ang mga diyos at puwersa sa bawat pada at kalahating pada, at naghahandog ng itinakdang sangkap—ghee, akṣata, mga bulaklak, butil, karne, pulot, mga produktong gatas, at mga materyal na may kulay—upang palakasin ang mabubuting kapangyarihan at pawiin ang mga hadlang (puwersang asuriko, pāpa, roga). Inilalarawan ang mga handog na bali para sa mga kaagapay na nilalang (rakṣasa, mātṛ-gaṇa, piśāca, pitṛ, kṣetrapāla) bilang paunang kailangan bago ang pagtatayo, na binibigyang-diin ang kabuuan ng ritwal at pagkakasundo ng lugar. Pagkaraan ay tumutungo sa mga mekanika ng pratiṣṭhā: paglalagay ng mga kumbha (Mahīśvara/anyo ng Vāstu kasama ang Vardhanī; Brahmā at mga dikpāla), pūrṇāhuti, pradakṣiṇa sa paligid ng maṇḍala, pagmamarka sa pamamagitan ng sinulid at tubig, paghuhukay ng kanal, paghahanda ng gitnang hukay, arghya kay Viṣṇu na may apat na bisig, at paglalagak ng mga mapalad na bagay (puting bulaklak, dakṣiṇāvarta na kabibe, mga binhi, lupa). Nagtatapos ang kabanata sa babala ng Vāstu-śāstra: maghukay hanggang antas ng tubig upang matagpuan at alisin ang śalya (nakatagong banyagang sagabal), kasama ang mga palatandaan at masamang bunga (pagkagambala ng pader, pagdurusa ng maybahay) kapag pinabayaan—pinag-iisa ang metapisikong kadalisayan at masinop na gawaing pang-inhinyeriya.
Adhyaya 41
Chapter 41 — शिलाविन्यासविधानं (The Procedure for Laying the Stones / Foundation Setting)
Sinimulan ni Panginoong Agni ang mga tagubilin sa śilā-vinyāsa at pāda-pratiṣṭhā, na itinatanghal ang pagtatayo ng templo bilang ritwal ng pagpapabanal, hindi lamang gawaing inhenyeriya. Inilalahad ang sunod-sunod na gawain: ihanda ang maṇḍapa at mga kaayusang pang-ritwal; isagawa ang kumbha-nyāsa at iṣṭakā-nyāsa; itakda ang sukat at proporsyon ng mga haligi ng pinto; bahagyang tabunan muli ang hukay at sambahin si Vāstu sa pinantay na ibabaw. Itinatakda ang pamantayan ng materyales (mahusay na lutong ladrilyo na may sukat na aṅgula) at ang alternatibong paglalagay na batong pundasyon na may maraming kumbha. Ang mga tubig-pagpapadalisay (pañca-kaṣāya, sarvauṣadhi-jala, gandha-toya) at mga mantra ng Veda (Āpo hi ṣṭhā, Śaṃ no devī, Pavamanī, mga himno kay Varuṇa), kasama ang paggamit ng Śrī-sūkta, ay kaakibat sa pagdurugtong at pagpapatatag ng mga bato. Sumusunod ang ritwal ng apoy na may āghāra, ājya-bhāga, mga alay na vyāhṛti, at mga tuntunin ng prāyaścitta. Iginuguhit ng pari ang mga diyos at śakti sa mga ladrilyo at direksiyon, isinasagawa ang garbhādhāna sa gitna, inilalagak ang mga sisidlang “sinapupunan” na may metal/hiyas/sandata, tinatawag ang Inang-Lupa sa tansong sisidlang hugis-lotus, at tinatapos ang mga ritwal sa hukay (pagwiwisik ng gomūtra, garbhādhāna sa gabi, at pagbibigay-donasyon). Nagtatapos ang kabanata sa proporsyon ng pīṭha-bandha, pag-uulit ng vāstu-yajña matapos ang pagtatayo, pagpupuri sa gantimpala ng banal na layon at paggawa ng templo, at mga tuntunin ng direksiyon para sa mga tarangkahan ng nayon.
Adhyaya 42
Chapter 42 — प्रासादलक्षणकथनं (Prāsāda-lakṣaṇa-kathana: Characteristics of the Temple/Prāsāda)
Binubuksan ni Hayagrīva ang pangkalahatang tuntunin sa pagtatayo ng prāsāda (templo), mula sa parisukat na pook na hinahati sa labing-anim na bahagi, hanggang sa paglalagay ng ubod (garbha), paghahati ng mga pader, at wastong proporsiyon ng pagtaas. Pagkaraan, lumilipat ang kabanata sa sistemang sukat na nakabatay sa pratimā (rebulto) at sa pedestal nitong piṇḍikā, upang makuha ang sukat ng garbha at pader, at itakda ang śikhara na doble ng taas ng pader. Inilalarawan ang lawak ng daanang paikot (pradakṣiṇa), mga proyeksiyong rathaka, at ang pagtatakda sa pamamagitan ng tali (sūtra) para sa śikhara at śukanāsa, kasama ang paglalagay ng palamuti/ikonograpiya (motif na siṃha, vedī, kalaśa). Isinasaayos ang sukat ng pinto (taas ay doble ng lapad), gamit ang mapalad na materyal gaya ng udumbara, at paglalagay ng mga tagapagbantay na diyos (Caṇḍa–Pracaṇḍa, Viśvaksena, Śrī). Isinasama rin ang kabuuang bakuran: ang prākāra ay 1/4 ng taas ng prāsāda, ang gopura ay bahagyang mas mababa, at ang mga imaheng pang-direksiyon (Varāha, Narasiṃha, Śrīdhara, Hayagrīva, Jāmadagnya, atbp.) ay nagpapabanal sa espasyo. Binabanggit ang mga baryanteng manuskrito kapag nagkakaiba ang bahagdan ng sukat, na nagbibigay-diin sa katumpakan ng śāstra at sa dharmikong pagpapala ng anyong itinayo.