
Chapter 92 — प्रतिष्ठाविधिकथनम् (Narration of the Consecration / Installation Procedure)
Tinuturuan ni Īśvara si Guha tungkol sa metapisikong ubod ng pag-aanyaya at paglalagay (pratiṣṭhā) sa templo: ang pīṭha ay Śakti, ang liṅga ay Śiva, at ang mabisang pag-iisa ay sa pamamagitan ng maseselang kapangyarihan ni Śiva (śivāṇu), kaya ang pratiṣṭhā ay tunay na pag-anyaya sa caitanya (buhay na kamalayan). Ipinapahayag ang limang paraan ng pratiṣṭhā, binibigyang-diin ang natatanging papel ng brahma-śilā (batong pundasyon), at nililinaw ang sthāpana (tamang paglalagay), sthita-sthāpana (matatag na pagtatatag), at utthāpana (muling pag-install matapos ang uddhāra). Sumusunod ang mga tuntunin ng Vāstu-śāstra: limang uri ng pagsusuri sa lupa para sa pagtatayo, mga katangiang angkop sa uri ng tao, mga pabor na direksiyon, paglilinis ng maruming lupa, at paulit-ulit na “pagkondisyon” sa lupa sa pamamagitan ng paghuhukay, pagpapastol/paninirahan ng baka, o pag-aararo. Inilalahad ang masusing sunod-sunod na ritwal—mga gawain sa maṇḍapa, pag-iingat sa Aghora-astra, pagguhit ng mga linya gamit ang mapalad na sangkap, pagsamba kay Śiva sa bahagi ng Īśāna, at pagbasbas sa mga kasangkapan—na nagtatapos sa pagmamarka ng hangganan, arghya, at pormal na parigraha (pag-angkin/pagtanggap) sa pook. Ipinakikilala rin ang pagsusuri sa śalya-doṣa (nakalibing na mapaminsalang bagay) sa pamamagitan ng mga palatandaan, tunog ng hayop, at pagtutugma ng mga pangkat ng titik na Mātr̥kā sa mga direksiyon. Sa huli, ibinibigay ang teknikal na paraan ng pagpili at pagbasbas sa mga śilā (kabilang ang nava-śilā), mga ritwal ng pagpapaligo at pagpapahid, at masalimuot na tattva-nyāsa: paglalagay ng Śiva-, Vidyā-, at Ātma-tattva kasama ang mga namumunong diyos, lokapāla, bīja, kumbha, prākāra na proteksiyon, homa, at mga handog na Astra upang alisin ang kapintasan at dalisayin ang Vāstu-bhūmi.
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये नानामन्त्रादिकथनं नाम एकनवतितमो ऽध्यायः अथ द्विनवतितमो ऽध्यायः प्रतिष्ठाविधिकथनं ईश्वर उवाच प्रतिष्ठां सम्प्रवक्ष्यामि क्रमात् सङ्क्षेपतो गुह पीठं शक्तिं शिवो लिङ्गं तद्योगः सा शिवाणुभिः
Sa gayon, sa Agni Purāṇa, nagwakas ang ika-91 kabanata na tinatawag na “Paglalahad ng iba’t ibang mantra at kaugnay na mga bagay.” Ngayon ay nagsisimula ang ika-92 kabanata, “Paglalarawan ng pamamaraan ng pag-aanyaya at paglalagay (pratiṣṭhā).” Sinabi ng Panginoon: “O Guha, ipaliliwanag ko ang ritwal ng pag-iinstala (pratiṣṭhā) ayon sa pagkakasunod, nang maikli: ang pīṭha (pedestal) ay si Śakti; si Śiva ang liṅga; at ang kanilang pag-iisa (yoga) ay nagaganap sa pamamagitan ng śivāṇu, ang maseselang kapangyarihan/munting bahagi ni Śiva.”
Verse 2
प्रतिष्ठायाः पञ्च भेदास्तेषां रूपं वदामि ते यत्र ब्रह्मशिलायोगः सा प्रतिष्ठा विशेषतः
May limang uri ang pratiṣṭhā; sasabihin ko sa iyo ang anyo ng bawat isa. Yaong pratiṣṭhā na may paglalagay/pag-uugnay ng brahma-śilā (ang batong pundasyon na “Brahma-stone”) ang siyang natatangi, lalo na bilang pangunahing pratiṣṭhā.
Verse 3
स्थापनन्तु यथायोगं पीठ एव निवेशनं प्रतिष्ठाभिन्नपीठस्य स्थितस्थापनमुच्यते
Ang “pagtatatag” ay ang wastong paglalagay, ayon sa nararapat, sa mismong pedestal (pīṭha). Para sa pedestal na hindi hiwalay sa pagtatalaga (kung saan ang pīṭha at ang gawa ng pag-iinstala ay itinuturing na iisang buo), ito ay tinatawag na “nakapirming pagtatatag” (sthita-sthāpana).
Verse 4
उत्थापनञ्च सा प्रोक्ता लिङ्गोद्धारपुरःसरा यस्यां तु लिङ्गमारोप्य संस्कारः क्रियते बुधैः
Ang ritwal na iyon ay tinatawag na “Utthāpana” (utthāpana), ang muling pag-angat o muling pag-iinstala, na nauuna sa “Uddhāra ng Liṅga” (liṅga-uddhāra), ang ritwal na pag-angat/pag-alis nito. Sa pamamaraang iyon, matapos maibalik ang Liṅga sa kinalalagyan, isinasagawa ng mga pantas ang itinakdang saṃskāra (saṃskāra): paglilinis, pagtatalaga, at muling pagpapabanal.
Verse 5
तथा क्षौ ह्रौ मन्त्राः सूर्यस्येति ग, घ, चिह्नितपुस्तकपाठः आथापनं तदुद्दिष्टं द्विधा विष्ण्वादिकस्य च आसु सर्वासु चैतन्यं नियुञ्जीत परं शिवम्
Gayundin, ang mga bīja-mantra na “kṣau” at “hrau” ay sinasabing ukol kay Sūrya—gaya ng pagbasa sa minarkahang (variant) manuskrito. Doon ay ipinahahayag ang ritwal na tinatawag na āthāpana, at ito’y may dalawang uri, maging para kay Viṣṇu at sa iba pang mga diyos. Sa lahat ng anyo/pagkakalagay na ito, dapat ianib o ipasok ang caitanya, ang Kamalayan—ang Kataas-taasang Śiva (Paraṃ Śiva).
Verse 6
यदाधारादिभेदेन प्रासादेष्वपि पञ्चधा परीक्षमथ मेदिन्याः कुर्यात्प्रासादकाम्यया
Kaya nga, ayon sa mga pagkakaibang nagsisimula sa pundasyon at iba pang batayang pang-estruktura, ang nagnanais magtayo ng templo (prāsāda) ay dapat ding magsagawa ng limang-uríng pagsusuri sa lupa.
Verse 7
शुक्लाज्यगन्धा रक्ता च रक्तगन्धा सुगन्धिनी पीता कृष्णा सुरागन्धा विप्रादीनां मही क्रमात्
Sa wastong pagkakasunod, ang mga lupang angkop para sa brāhmaṇa at sa iba pang uri ay: puting lupa na may samyo ng ghee; pulang lupa na may amoy na tila dugo ngunit mabango; dilaw na lupa; at itim na lupa na may amoy ng alak.
Verse 8
पूर्वेशोत्तरसर्वत्र पूर्वा चैषां विशिष्यते आखाते हास्तिके यस्याः पूर्णे मृदधिका भवेत्
Tungkol sa silangan, hilagang-silangan, at hilaga, ang silangan sa mga ito ang itinuturing na pinakapangunahing. Kapag naghukay ng isang hukay na isang hasta (isang siko) at sa muling pagtatambak ay sumobra ang dami ng lupa, ang pook na iyon ay itinuturing na napakahusay.
Verse 9
उत्तमान्तां महीं विद्यात्तोयाद्यैर् वा समुक्षितां अस्थ्यङ्गारादिभिर्दुष्टामत्यन्तं शोधयेद् गुरुः
Dapat kilalanin ang lupa (pook) bilang nasa pinakamainam na uri kapag ito’y mahusay na winisikan ng tubig at mga katulad nito. Ngunit kung nadungisan ng mga buto, uling, at mga kaparehong karumihan, dapat itong lubusang linisin at pabanalin ng gurong tagapangasiwa ng ritwal.
Verse 10
नगरग्रामदुर्गार्थं गृहप्रासादकारणं खननैर् गोकुलावासैः कर्षणैर् वा मुहुर्मुहुः
Para sa pagtatatag ng mga lungsod, nayon, at kuta, at para sa pagtatayo ng mga bahay at palasyo, ang lupa ay dapat paulit-ulit na ihanda—sa pamamagitan ng paghuhukay, sa paggawa rito bilang panirahan ng kawan ng baka (gokula), o sa paulit-ulit na pag-aararo.
Verse 11
मण्डपे द्वारपूजादि मन्त्रतृप्त्यवसानकं कर्म निर्वर्त्याघोरास्त्रं सहस्रं विधिना यजेत्
Sa maṇḍapa (pabilyong ritwal), matapos isagawa nang wasto ang gawain mula sa pagsamba sa pintuan hanggang sa pagtatapos sa tṛpti (pagpapasiyá sa mga mantra), saka, ayon sa tuntunin, dapat magsagawa ng sanlibong ulit na pagsamba/handog sa Aghora-astra (ang pananggalang na “sandata-mantra” ni Aghora).
Verse 12
समीकृत्योपलिप्तायां भूमौ संशोधयेद्दिशः स्वर्णदध्यक्षतै रेखाः प्रकुर्वीत प्रदक्षिणं
Pagkatapos pantayin at pahiran ang lupa, dapat linisin at pabanalin ang mga direksiyon. Pagkaraan, gamit ang ginto, dadhi (gatas na pinaasim/curd), at akṣata (buong butil ng bigas), iguhit ang mga linya (ng diyagramang ritwal) at isagawa ang ritwal sa paraang pradakṣiṇa, ang pag-ikot pakanan na mapalad.
Verse 13
मध्यादीशानकोष्टस्थे पूर्णकुम्भे शिवं यजेत् वास्तुमभ्यर्च्य तत्तोयैः सिञ्चेत् कुद्दालकादिकं
Sa punô at sagradong banga ng tubig na inilagay sa gitnang bahagi ng Īśāna (hilagang‑silangan), sambahin si Śiva. Pagkaraan, matapos igalang nang wasto ang Vāstu (ang espiritung tagapangalaga ng pook), iwisik gamit ang tubig ding iyon ang pala at iba pang kasangkapang gagamitin sa paghuhukay at pagtatayo.
Verse 14
रग्रामेत्यर्धश्लोको घ पुस्तके नास्ति मन्त्रदीप्त्यवसानकमिति ग मन्त्रभूम्यवसानकमिति घ निर्वर्त्य घोरास्त्रं महास्त्रमिति ग रेखां प्रकुर्वीतेति ख ,ग च स्वर्णकुण्डे इति ग स्वर्णकुम्भे इति घ , ङ , च बाह्ये रक्षोगणानिष्ट्वा विधिना दिग्बलं क्षिपेत् भूमिं संसिच्य संस्नाप्य कुद्दालाद्यं प्रपूजयेत्
Pagkatapos ganapin ang ritong Ghorāstra—na tinatawag ding Mahāstra—iguhit ang itinakdang mga guhit. Pagkaraan, sa labas ng hanggahang pangritwal, matapos maghandog sa pangkat ng mga rākṣasa, ihagis ayon sa tuntunin ang digbala, ang “lakas ng mga dako,” bilang panangga. Wisikan at paliguan sa ritwal ang lupa, at saka sambahin nang wasto ang pala at iba pang kasangkapan.
Verse 15
अन्यं वस्त्रयुगच्छज्ञं कुम्भं स्कन्धे द्विजन्मनः निधाय गीतवाद्यादिब्रह्मगोषसमाकुलं
Ipatong sa balikat ng isang dvija (ang “dalawang ulit na isinilang”) ang isa pang banga, pinalamutian ng pares ng tela at watawat/laso. Magpatuloy ang ritwal sa gitna ng karamihang punô ng awitan, tugtugin, at pagbigkas ng Veda (brahma-ghoṣa).
Verse 16
पूजां कुम्भे समाहृत्य प्राप्ते लग्ने ऽग्निकोष्ठके कुद्दालेनाभिषिक्तेन मध्वक्तेन तु खानयेत्
Matapos tipunin ang mga handog ng pagsamba sa ritwal na banga (kumbha), kapag dumating ang itinakdang lagna, ang mapalad na sandali para sa apuyan (agni-koṣṭhaka), hukayin ang hukay/apuyan gamit ang palang binasbasan sa pagwiwisik, kasama ang pulot at ghee.
Verse 17
नैरृत्यां क्षेपयेन्मृत्स्नां खाते कुम्भजलं क्षिपेत् पुरस्य पूर्वसीमन्तं नयेद् यावदभीप्सितं
Ihagis ang lupa (na kinuha para sa ritwal) patungo sa timog‑kanluran; sa nahukay na hukay ay ibuhos ang tubig mula sa banga. Pagkatapos, palawigin ang guhit ng hanggahang silangan ng bayan hanggang sa nais na layo.
Verse 18
अथ तत्र क्षणं स्थित्वा भ्रामयेत् परितः पुरं सिञ्चन् सीमन्तचिह्नानि यावदीशानगोचरं
Pagkaraan, matapos tumigil doon sandali, dapat niyang libutin ang lungsod sa lahat ng panig, habang winawisikan ng banal na tubig at itinatakda ang mga tanda ng hangganan (sīmanta), hanggang sa pook na sakop ni Īśāna (hilagang-silangan).
Verse 19
अर्घ्यदानमिदं प्रोक्तं तत्र कुम्भपरिब्रमात् इत्थं परिग्रहं भूमेः कुर्वीत तदनन्तरं
Ang paghahandog na arghya na ito ay itinuro roon; matapos libutin ang banga ng tubig (kumbha), dapat niyang isagawa kaagad, sa ganitong paraan, ang ritwal ng pag-angkin sa lupa (parigraha).
Verse 20
कर्करान्तं जलान्तं वा शल्यदोषजिघांसया खानयेद् भूः कुमारीं चेद् विधिना शल्यमुद्धरेत्
Upang alisin ang mga suliraning dulot ng nakabaong banyagang bagay (śalya), dapat hukayin (o hiwain buksan) ang lupa hanggang sa marating ang mabatong-graba o hanggang sa umabot sa tubig; at kung ang maysakit ay isang dalagang bata, dapat alisin ang banyagang bagay ayon sa wastong pamamaraan.
Verse 21
अकचटतपयशहान् मानवश्चेत् प्रश्नाक्षराणि तु अग्नेर्ध्वजादिपातिताः स्वस्थाने शल्यमाख्यान्ति
Kung ang isang tao, kapag tinanong, ay bumibigkas lamang ng mga pantig na ‘a’, ‘ka’, ‘ca’, ‘ṭa’, ‘ta’, ‘pa’, ‘ya’, ‘śa’, ‘ha’, kung gayon—ayon sa pagbasa ng palatandaan—ang pagbagsak ng watawat ni Agni at mga katulad nito ay nagpapahiwatig na ang śalya (banyagang bagay) ay nananatiling nakabaon sa sariling kinalalagyan nito.
Verse 22
कर्तुश्चाङ्गविकारेण जानीयात्तत्प्रमाणतः पश्वादीनां प्रवेशेन कीर्तनैर् विरुतैर् दिशः
Dapat matukoy ang inaasahang bunga mula sa mga pagbabago sa katawan ng nagsasagawa, ayon sa mga itinakdang palatandaan; at dapat ding matukoy ang mga kaugnay na direksiyon mula sa pagpasok ng mga hayop at iba pa, at mula sa kanilang mga hiyaw, tawag, at mga tunog.
Verse 23
मातृकामष्टवर्गाढ्यां फलके भुवि वा लिखेत् शल्यज्ञानं वर्गवशात् पूर्वादीशान्ततः क्रमात्
Dapat isulat (ang diyagram/teksto) na naglalaman ng mga titik na Mātr̥kā na inayos sa walong pangkat, sa tabla man o sa lupa. Ang kaalaman hinggil sa śalya (dayuhang bagay na nakabaon/nakasingit) ay dapat itala ayon sa mga pangkat, sunod-sunod, mula sa Silangan at dumaraan sa mga direksiyon hanggang sa huling panig.
Verse 24
अवर्गे चैव लोहन्तु कवर्गे ऽङ्गारमग्नितः भूमिं संसिच्य संस्थाप्येति ग , घ , ङ च कुद्दालाख्यमिति ग पूर्वमीशान्तमिति ख स्रावयेत् इति ख नव चेत् प्रश्नाक्षराणि भाषन्ते इति ग , घ च पूर्वादीनां तत इति ख चवर्गे भस्म दक्षे स्याट् टवर्गे ऽस्थि च नैरृते
Para sa a‑varga (pangkat ng patinig), ang itinakdang sangkap ay bakal; para sa ka‑varga, uling na mula sa apoy. Pagkatapos wisikan ng tubig ang lupa at maayos na maitatag (ang ritwal/diyagram), gayon ang sabi sa ilang pagbasa. Ito’y tinatawag na “kuddāla” (pala/asukal). (Sa ibang pagbasa) sinasabi ang “mula Silangan hanggang Īśāna (Hilagang‑Silangan)”, at may pagbasa ring “dapat pasingawin/patuluin.” Kung ang siyam na pantig na pangtanong ang binibigkas (bilang tanong), ayon sa ilang manuskrito. Kung gayon, ang pagtatalaga sa mga direksiyon mula sa Silangan ay masusunod ayon doon. Para sa ca‑varga, abo ang itinatakda sa Timog; at para sa ṭa‑varga, buto ang itinatakda sa Nairṛta (Timog‑Kanluran).
Verse 25
तवर्गे चेष्टका चाप्ये कपालञ्च पवर्गके यवर्गे शवकीतादि शवर्गे लोहमादिशेत्
Sa ta‑varga ay dapat ilagay (ang kata/bagay) na ceṣṭakā; sa pa‑varga, ang kapāla (bungo/sisidlang kapāla). Sa ya‑varga, ang śavakītā at mga kahawig na kata; at sa śa‑varga, dapat italaga ang loha (metal) at mga katulad nito.
Verse 26
हवर्गे रजतं तद्वदवर्गाच्चानर्थकरानपि प्रीक्ष्यात्मभिः करापूरैर् अष्टाङ्गुलमृदन्तरैः
Sa ha‑varga ay inilalagay ang pilak (rajata). Gayundin, mula sa a‑varga, kahit ang mga sangkap/mineral na nakapipinsala ay dapat siyasatin ng sariling (sanay) mga kamay: sa pagkuskos at pagsubok gamit ang mga daliring malinis at maliwanag na tila kapur, at sa pagsusuri gamit ang tipak ng lupa/luwad na may kapal na walong daliri (aṣṭāṅgula).
Verse 27
पादोनं खातमापूर्य सजलैर् मुद्गराहतैः लिप्तां समप्लवां तत्र कारयित्वा भुवं गुरुः
Pagkapuno sa hukay na hinukay—na iniwang kulang ng isang‑kapat (hindi ganap ang lalim)—ng lupang mamasa-masa na pinatigas sa paghampas ng pamukpok (mudgara), ang dalubhasa (guro sa pagtatayo) ay dapat ihanda ang lupa roon: palitada at gawing pantay, makinis, at kapantay.
Verse 28
सामान्यार्घ्यकरो यायान्मण्डपं वक्ष्यामाणकं तोरणद्वाःपतीनिष्ट्वा प्रत्यग्द्वारेण संविशेत्
Pagkatapos maghandog ng pangkalahatang arghya (paggalang na pagbubuhos), dapat siyang tumungo sa maṇḍapa na inilalarawan; matapos sambahin ang mga diyos na namamahala sa toraṇa at sa pintuan, pumasok siya sa pintuang nakaharap sa kanluran.
Verse 29
कुर्यात्तत्रात्मशुद्ध्यादि कुण्डमण्डपसंस्कृतिं कलसं वर्धनीसक्तं लोकपालशिवार्चनं
Doon, dapat isagawa ang paglilinis ng sarili (ātma-śuddhi) at iba pang paunang gawain; italaga at basbasan ang kuṇḍa (hukay ng apoy) at ang maṇḍapa; itindig ang kalaśa (banga ng tubig-ritwal) kasama ang sisidlang vardhanī; at sambahin ang mga Lokapāla at si Panginoong Śiva.
Verse 30
अग्नेर्जननपूजादि सर्वं पूर्ववदाचरेत् यजमानान्वितो यायाच्छिलानां स्नानमण्डपं
Dapat niyang isagawa, gaya ng naunang itinakda, ang buong pamamaraan na nagsisimula sa pagtatatag/pagsisindi at pagsamba kay Agni; pagkatapos, kasama ang yajamāna (may-ari ng handog), tumungo siya sa maṇḍapa ng pagpapaligo sa mga batong itinalaga.
Verse 31
शिलाः प्रासादलिङ्गस्य पादधर्मादिसञ्ज्ञकाः अष्टाङ्गुलोच्छ्रिताः शस्ताश् चतुरस्राः करायताः
Ang mga lapad na batong para sa liṅga ng templo, na tinatawag sa mga pangalang gaya ng ‘pāda’ at ‘dharma’ (at mga kaugnay na tawag), ay inirerekomendang may taas na walong aṅgula, parisukat ang hugis, at may habang isang kara.
Verse 32
पाषाणानां शिलाः कार्या इष्टकानां तदर्धतः प्रासादे ऽश्मशिलाः शैले इष्टका इष्टकामये
Para sa templong bato, ang mga lapad ay dapat gawin mula sa bato; para sa templong laryo, gawin ang mga ito sa kalahati ng pamantayang iyon. Sa dambanang batong itinayo, bato ang mga lapad; sa estrukturang batong-bundok, bato rin; at sa estrukturang laryo, laryo ang mga ito.
Verse 33
अङ्किता नववक्त्राद्यैः पङ्कजाः पङ्कजाङ्किताः नन्दा भद्रा जया रिक्ता पूर्णाख्या पञ्चमी मता
(Siya ay) Aṅkitā, na may tatak ng (mga tanda) gaya ng anyong may siyam na mukha at iba pa; (siya ay) Paṅkajā at Paṅkajāṅkitā (“may tatak ng lotus”); (siya ay) Nandā, Bhadrā, Jayā, Riktā, at tinatawag ding Pūrṇā—kaya ito ang ikalimang pangkat ng mga pangalan na kinikilala.
Verse 34
आसां पद्मो महापद्मः शङ्खो ऽथ मकरस् तथा समुद्रश्चेति पञ्चामी निधिकुम्भाः क्रमाधः
Sa mga ito, ang (mga banga ng kayamanan, nidhi-kumbha) na Padma, Mahāpadma, Śaṅkha, Makara, at Samudra—ito ang ikalimang pangkat ng mga nidhi (sisidlang-yaman), ayon sa wastong pagkakasunod sa ibaba.
Verse 35
नन्दा भद्रा जया पूर्णा अजिता चापराजिता मुशलैर् मुद्गराहतैर् इति ङ वर्धनीयुक्तमिति ग , ङ च यजमानार्चित इति घ नवरुद्राद्यैर् इति घ पाषाणानामित्यादिः, पञ्चमीर्मता इत्य् अन्तः श्लोकद्वयात्मकपाठो ग पुस्तके नास्ति विजया मङ्गलाख्या च धरणी नवमी शिला
Ang (mga banal na bato) ay tinatawag na Nandā, Bhadrā, Jayā, Pūrṇā, Ajitā, at Aparājitā. (Sa ilang salin ay may tala:) “hinampas ng mga pamalo at maso”; (sa iba:) “pinagkalooban ng bisa na nagpapalago”; (sa iba:) “sinamba ng yajamāna (tagapaghandog)”; (sa iba:) “(sinamba) kasama ng Siyam na Rudra at iba pa”; at “tungkol sa mga bato…”—ito ang mga pagbasa na nagkakaiba. Sa manuskritong ‘ga’, wala ang panloob na siping dalawang taludtod na nagtatapos sa “pañcamīrmatā”. (Dagdag pa,) ang Vijayā—na tinatawag ding Maṅgalā—at Dharaṇī ay ibinibilang bilang ikasiyam na bato.
Verse 36
सुभद्रश् च विभद्रश् च सुनन्दः पुष्पनन्दकः जयो ऽथ विजयश् चैव कुम्भः पूर्णस्तथोत्तरः
At (ito ang mga pangalan): Subhadra, Vibhadra, Sunanda, Puṣpanandaka, Jaya, Vijaya, Kumbha, Pūrṇa, at Uttara.
Verse 37
नवानान्तु यथासङ्ख्यं निधिकुम्भः पूर्णस्तथोत्तरः आसनं प्रथमं दत्त्वा ताड्योल्लिख्यशराणुना
Pagkatapos, ayon sa bilang at ayos, (itayo) ang siyam na (puntirya). Ang kasunod ay isang ‘banga ng kayamanan’ (nidhi-kumbha) na punô (hanggang labi). Matapos munang kunin ang wastong tindig sa pagbaril (āsana), dapat tamaan at saka markahan/ukitan (ang puntirya) sa dulo ng palaso.
Verse 38
सर्वासामविशेषेण तनुत्रेणावगुण्ठनं मृद्भिर्गोमययोगामूत्रकषायैर् गन्धवारिणा
Sa lahat ng ganitong kalagayan nang walang pagkakaiba, dapat balutin (ang tao/bagay) ng pananggalang na pantakip; at magsagawa ng paglilinis/pagpapahid gamit ang lupa (luwad), mga paghahandang may dumi ng baka, sabaw na pinakuluan mula sa ihi ng baka, at mabangong tubig.
Verse 39
अस्त्रेण हूं फडन्तेन मलस्नानं समाचरेत् विधिना पञ्चगव्येन स्नानं पञ्चामृतेन च
Dapat isagawa ang palilinis na paliligo upang alisin ang karumihan gamit ang Astra-mantra na nagtatapos sa “hūṃ phaṭ”; at ayon sa itinakdang pamamaraan, dapat ding maligo gamit ang pañcagavya at pañcāmṛta.
Verse 40
गन्धतोयान्तरं कुर्यान्निजनामाङ्किताणुना फलरत्नसुवर्णानां गोशृङ्गसलिलैस्ततः
Pagkatapos, gamit ang munting butil na may tatak ng sariling pangalan, maghanda ng hiwalay na bahagi ng mabangong tubig; saka, para sa mga prutas, hiyas, at ginto, isagawa ang ritwal gamit ang tubig na inilagay/ibinuhos sa sungay ng baka.
Verse 41
चन्दनेन समालभ्य वस्त्रैर् आच्छादयेच्छिलां स्वर्णोत्थमासनं दत्वा नीत्वा यागं प्रदक्षिणं
Pagkapahid sa banal na bato ng paste ng sandalwood, takpan ang bato ng mga tela; matapos ihandog ang upuang yari sa (o pinalamutian ng) ginto at dalhin sa pook ng yajña, magsagawa ng pradakṣiṇa—pag-ikot sa mapalad na direksiyon (pakanan/clockwise).
Verse 42
शय्यायां कुशतल्पे वा हृदयेन निवेशयेत् सम्पूज्य न्यस्य बुद्ध्यादिधरान्तं तत्त्वसञ्चयं
Habang nasa higaan o sa banig na damong kuśa, iluklok (ang diyos/mandala) sa loob ng puso sa pamamagitan ng “hṛdaya” mantra; matapos sambahin nang wasto, isagawa ang nyāsa ng kalipunan ng mga tattva, mula Buddhi hanggang Dhara.
Verse 43
त्रिखण्डव्यापकं तत्त्वत्रयञ्चानुक्रमान् न्यसेत् बुद्ध्यादौ चित्तपर्यन्ते चिन्तातन्मात्रकावधौ
Dapat isagawa nang sunud-sunod ang nyāsa: ilagak ang tatlong prinsipyo na lumalaganap sa tatlong bahagi, mula sa buddhi hanggang sa citta, sa saklaw mula sa cintā (pagmumuni) hanggang sa mga tanmātra (pinong sangkap).
Verse 44
इप्येति ग कुशतल्पे वा हॄदयेन विशेषयेत् इति ख कुशतल्पे च हृदयेन निवेशयेत् इति ग बुद्ध्यादौ चित्तपर्यन्ते चित्ततन्मात्रकावधौ इति घ सम्पच्य इत्य् आदिः तन्मात्रकावधावित्यन्तः सार्धैकश्लोकपाठो ग पुस्तके नास्ति तन्मात्रादौ धरान्ते च शिवविद्यात्मनां स्थितिः तत्त्वानि निजमन्त्रेण तत्त्वेशांश् च हृदार्चयेत्
Mula sa mga tanmātra hanggang sa elemento ng lupa (pṛthivī) ang pook ng pananatili ng mga anyong binubuo ng Śiva-vidyā. Dapat sambahin (arcayet) ang mga tattva sa sariling mantra, at sambahin din sa puso (hṛdā) ang mga panginoon ng mga tattva na iyon.
Verse 45
स्थानेषु पुष्पमालादिचिह्नितेषु यथाक्रमं ॐ हूं शिवतत्त्वाय नमः ॐ हूं शिवतत्त्वाधिपतये रुद्राय नमः ॐ हां विद्यातत्त्वाय नमः ॐ हां विद्यातत्त्वाधिपाय विष्णवे नमः ॐ हां आत्मतत्त्वाय नमः ॐ हां आत्मतत्त्वाधिपतये ब्रह्मणे नमःक्षमाग्नियजमानार्कान् जलवातेन्दुखानि च
Sa mga pook na minarkahan nang sunud-sunod ng mga kuwintas ng bulaklak at iba pa, isagawa ang nyāsa at bigkasin: “Oṃ hūṃ—pagpupugay sa Śiva-tattva; Oṃ hūṃ—pagpupugay kay Rudra, panginoon ng Śiva-tattva; Oṃ hāṃ—pagpupugay sa Vidyā-tattva; Oṃ hāṃ—pagpupugay kay Viṣṇu, panginoon ng Vidyā-tattva; Oṃ hāṃ—pagpupugay sa Ātma-tattva; Oṃ hāṃ—pagpupugay kay Brahmā, panginoon ng Ātma-tattva.” At dapat ding tawagin/markahan ang kṣamā, Agni, yajamāna, araw, tubig, hangin, at buwan.
Verse 46
प्रतितत्त्वं न्यसेदष्टौ मूर्तीः प्रतिशिलां शिलां सर्वं पशुपतिं चोग्रं रुद्रं भवमथेश्वरं
Para sa bawat tattva, isagawa ang nyāsa ng walong mūrti; at sa bawat bato (o batong-anyo), iluklok/anyayahan sina Sarva, Paśupati, Ugra, Rudra, Bhava, at Īśvara.
Verse 47
महादेवं च भीमं च मूर्तीशांश् च यथाक्रमात् ॐ धरामूर्तये नमः, ॐ धराधिपतये नमः,इत्यादिमन्त्रान् लोकपालान् यथासङ्ख्यं निजाणुभिः
Sa wastong pagkakasunod, anyayahan si Mahādeva at si Bhīma, at ang mga panginoon ng mga mūrti. Sa mga mantrang gaya ng “Oṃ, dharā-mūrtaye namaḥ,” “Oṃ, dharā-adhipataye namaḥ,” at iba pa—dapat sambahin ang mga Lokapāla ayon sa tamang bilang at ayos, kasama ang sariling aṇu (mga pinong katuwang).
Verse 48
विन्यस्य पूजयेत् कुम्भांस्तन्मन्त्रैर् वा निजाणुभिः इन्द्रादीनां तु वीजानि वक्ष्यमाणक्रमेण तु
Matapos ayusin at ilagay sa itinakdang puwesto, dapat sambahin ang mga palayok na pang-ritwal (kumbha) sa pamamagitan ng mismong mga mantra—o sa pamamagitan ng angkop na aṅga/pantulong na pantig ng sarili; at ang mga bīja (binhing pantig) ni Indra at ng iba pang mga diyos ay dapat ilapat ayon sa pagkakasunod na sasabihin sa susunod.
Verse 49
लूं रूं शूं पूं वूं यूं मूं हूं क्षूमिति उक्तो नवशिलापक्षः शिला पञ्चपदा तथा भवमखेश्वरम् इति घ , निजात्मभिरिति ख , ग विन्यस्येत्यर्धश्लोको ग पुस्तके नास्ति ॐ हूं घूं बूं यूं मूं हं क्षमितीति ग ॐ कं सूं पूं शूं ह्रूं क्षमितीति घ लूं रूं शूं पूं वूं चूं मूं हूं क्षूमितीति ख प्रतितत्त्वं न्यसेन्मूर्तीः सृष्ट्या पञ्च धरादिकाः
“Lūṃ rūṃ śūṃ pūṃ vūṃ yūṃ mūṃ hūṃ kṣūṃ”—ito ang itinuturo bilang ‘hanay ng siyam na bato’ (nava-śilā-pakṣa). Ang ‘bato’ (śilā) ay ibinibigay din bilang pormulang ‘limang hakbang’ (pañca-padā). (May mga pagbasa na nagkakaiba: may manuskritong “bhavam-akheśvaram,” ang iba “nijātmabhiḥ”; at ang kalahating taludtod na nagsisimula sa “vinyasya” ay wala sa isang salin.) May iba pang salin na nagtatala ng kapalit na pagkakasunod: “oṃ hūṃ ghūṃ būṃ yūṃ mūṃ haṃ kṣam”; “oṃ kaṃ sūṃ pūṃ śūṃ hrūṃ kṣam”; at “lūṃ rūṃ śūṃ pūṃ vūṃ cūṃ mūṃ hūṃ kṣūṃ”. Dapat isagawa ang nyāsa: ilagak ang kaukulang mga anyo (mūrti) sa bawat tattva, ayon sa kaayusan ng paglikha—simula sa limang salalayan gaya ng lupa (dharā) at iba pa.
Verse 50
ब्रह्मा विष्णुस् तथा रुद्र ईश्वरश् च सदाशिवः एते च पञ्च मूर्तीशा यष्टव्यास्तासु पूर्ववत्
Si Brahmā, Viṣṇu, Rudra, Īśvara, at Sadāśiva—sila ang limang naghaharing anyo; sa mga ritong iyon, dapat silang sambahin gaya ng naitakda na noon pa man.
Verse 51
ॐ पृथ्वीमूर्तये नमः ॐ पृथ्वीमूर्त्यधिपतये ब्रह्मणे नमः इत्य् आदि मन्त्राः सम्पूज्य कलशान् पञ्च क्रमेण निजनामभिः निरुन्धीत विधानेन न्यासो मध्यशिलाक्रमात्
Matapos sambahin nang wasto ang mga mantra na nagsisimula sa “Oṃ, pagpupugay sa Anyong-Lupa,” at “Oṃ, pagpupugay kay Brahmā, panginoon ng Anyong-Lupa,” at iba pa, dapat ay ayon sa itinakdang paraan na sunud-sunod na ikulong/tiyakin ang limang banal na pitsel (kalaśa) sa pamamagitan ng pagtawag sa kani-kanilang pangalan; ang nyāsa ay isasagawa ayon sa pagkakasunod na nagsisimula sa gitnang bato/ulukang upuan (madhya-śilā).
Verse 52
कुर्यात् प्राकारमन्त्रेण भूतिदर्भैस्ततः कुण्डेषु धारिकां शक्तिं विन्यस्याभ्यर्च्य तर्पयेत्
Sa pamamagitan ng prākāra-mantra, dapat itatag ang pananggalang na bakod gamit ang abo at damong darbha; pagkatapos, sa mga hukay-apoy (kuṇḍa), matapos ilagak ang Śakti na tagapagtangan/tagapagpanatili (dhārikā-śakti), sambahin siya at isagawa ang tarpaṇa (ritwal na pagbigay-kasiyahan sa pamamagitan ng handog).
Verse 53
तत्त्वतत्त्वाधिपान् मूर्तीर्मूर्तीशांश् च घृतादिभिः ततो ब्रह्मांशशुद्ध्यर्थं मूलाङ्गं ब्रह्मभिः क्रमात्
Dapat (sa ritwal) pahiran ang mga namumunong diyos ng mga tattva—ang mga banal na anyo at ang mga bahagi ng mga anyong iyon—ng ghee at mga katulad. Pagkaraan, upang dalisayin ang mga bahagi ni Brahmā, dapat italaga ang ugat-na-sangkap (mūlāṅga) nang sunud-sunod sa pamamagitan ng mga Brahma (mantra/diyos).
Verse 54
कृत्वा शतादिपूर्णान्तं प्रोक्ष्याः शान्तिजलैःशिलाः पूजयेच्च कुशैः स्पृष्ट्वा प्रतितत्त्वमनुक्रमात्
Matapos ganapin ang ritwal hanggang sa ganap na bilang—nagsisimula sa isang daan (handog/pagbigkas) at iba pa—dapat wisikan ang mga bato (śilāḥ) ng tubig-pangpayapa (śānti-jala). Pagkatapos, matapos hipuin ng damong kuśa, dapat sambahin nang sunud-sunod, tattva sa tattva, ayon sa wastong ayos.
Verse 55
सांनिध्यमथ सन्धानं कृत्वा शुद्धं पुनर्न्यसेत् एवं भागत्रये कर्म गत्वा गत्वा समाचरेत्
Pagkatapos, matapos isagawa ang sānnidhya (pagpapalapit o pag-anyaya ng presensya) at ang sandhāna (kinakailangang pag-uugnay/pagpapatatag), dapat muling ilagay ang nyāsa sa nalinis na (mantra/diyos). Sa gayon, sa tatlong bahagi ng ritwal, ang gawain ay dapat ulit-ulitin, sumusulong nang hakbang-hakbang.
Verse 56
ॐ आं ईं आत्मतत्त्वविद्यातत्त्वाभ्यां नमः इति धानं इत्य् अतः परं ह्रस्वदीर्घप्रयोगतः इत्य् अतः प्राङ्मध्वगपाठो घ पुस्तके नास्ति ॐ आं हां आत्मतत्त्वविद्यातत्त्वाय नम इति ग ॐ आं इं उं विद्यातत्त्वशिवतत्त्वाभ्यां नम इति ड ॐ आं इं आत्मविद्यातत्त्वाय नम इति ख संस्पृशेद् दर्भमूलाद्यैर् ब्रह्माङ्गादित्रयं क्रमात् कुर्यात्तत्त्वानुसन्धानं ह्रस्वदीर्घप्रयोगतः
“Oṃ āṃ īṃ—pagpupugay sa mga tattva ng Sarili (Ātman) at ng Kaalaman (Vidyā)”: ito ang paglalagay/pag-iinstala (dhāna/nyāsa). Pagkaraan, isagawa ito ayon sa wastong gamit ng maikli at mahabang patinig (hrasva–dīrgha). Mula rito, ang pagbasa na ‘patungong silangan at patungo kay Madhva’ ay wala sa manuskritong ‘gha’. May mga baryante: “Oṃ āṃ hāṃ—pagpupugay sa tattva ng Sarili-at-Kaalaman” (ga); “Oṃ āṃ iṃ uṃ—pagpupugay sa mga tattva ng Kaalaman at Śiva” (ḍa); “Oṃ āṃ iṃ—pagpupugay sa tattva ng Sarili-at-Kaalaman” (kha). Pagkatapos, hipuin—simula sa mga ugat ng damong darbha at iba pa—ang tatlong sangkap ng mga bahagi ni Brahmā ayon sa ayos, at isagawa ang pagninilay/pagsisiyasat sa mga tattva ayon sa wastong paggamit ng maikli–mahaba.
Verse 57
ॐ हां उं विद्यातत्त्वशिवतत्त्वाभ्यां नमः घृतेन मधुना पूर्णांस्ताम्रकुम्भान् सरत्नकान् पञ्चगव्यार्घ्यर्ससिक्तान् लोकपालाधिदैवतान्
“Oṃ. Hāṃ. Uṃ. Pagpupugay sa dalawang tattva—Vidyā-tattva at Śiva-tattva.” (Dapat ihanda) ang mga banga na tanso (tāmra-kumbha) na punô ng ghee at pulot, may mga hiyas, at winisikan ng halong arghya at ng diwa ng pañcagavya (limang kaloob ng baka), bilang handog sa mga namumunong diyos ng mga Lokapāla (tagapagbantay ng mga direksiyon).
Verse 58
पूजयित्वा निजैर् मन्त्रैः सन्निधौ होममाचरेत् शिलानामथ सर्वासां संस्मरेदधिदैवताः
Matapos sambahin (sila) sa pamamagitan ng sariling itinakdang mga mantra, dapat isagawa ang homa (handog sa apoy) sa kanilang harapan; at pagkaraan, para sa lahat ng banal na bato, dapat alalahanin at tawagin ang mga namumunong diyos (adhi-devatā) ng bawat isa.
Verse 59
विद्यारूपाः कृतस्नाना हेमवार्णाः शिलाम्बराः न्यूनादिदोषमोषार्थं वास्तुभूमेश् च शुद्धये यजेदस्त्रेण मूर्धान्तमाहुतीनां शतं शतं
Isinasaisip na sila’y anyo ng mga Vidyā—naligo at nalinis sa ritwal, kulay-ginto, at nakadamit na tila kulay-bato—dapat magsagawa ang pari ng pagsamba gamit ang Astra-mantra hanggang sa tuktok ng ulo, na may isang daang handog at isa pang daan, upang pawiin ang mga kapintasan gaya ng kakulangan at iba pa, at upang dalisayin ang pook ng Vāstu at ang lupa.
It systematizes pratiṣṭhā as both metaphysics and procedure: five installation-types (with brahma-śilā as distinctive), site/soil testing, protective Aghora-astra rites, boundary-consecration (sīmanta, parigraha), śalya-doṣa diagnostics via Mātr̥kā groups, and a full tattva-nyāsa program (Śiva/Vidyā/Ātma tattvas with presiding deities, lokapālas, bījas, kumbhas, and homa).
By insisting that true installation is the installation of caitanya (supreme Śiva) into form: correct Vāstu discipline, purification, mantra-protection, and tattva-nyāsa make architecture a sādhana, transforming construction into a dharmic act that supports both communal worship (bhukti) and inner alignment toward liberation (mukti).
Pīṭha is identified as Śakti, the liṅga as Śiva, and their effective union (yoga) is mediated through Śiva’s subtle potencies (śivāṇu), implying that ritual precision is meant to stabilize Śiva-Śakti presence in space.
Śalya-doṣa refers to harmful lodged/buried impurities or obstructions in the ground; the chapter prescribes digging to gravel/water, reading omens and sounds, and using Mātr̥kā letter-groups (eight vargas) mapped to directions and substances (iron, charcoal, ash, bone, etc.) to infer the defect’s nature and location.