Kosha
The Lexicon
A lexicographic section providing synonyms, technical terminology, and word-lists essential for understanding Vedic and Puranic literature.
Adhyayas in Kosha
Adhyaya 360
Chapter 360 — अव्ययवर्गाः (Groups of Indeclinables)
Sa kabanatang Kosha na ito, itinuturo ni Panginoong Agni kay Rishi Vasiṣṭha ang siksik na “mapa ng kahulugan” ng mga avyaya—mga salitang Sanskrit na di-nagbabago—bilang leksikong gamit sa diskurso, pananalitang pang-ritwal, at katumpakang panggramatika. Nagsisimula ito sa partikulang ā: mga diwa nito (bahagyang saklaw, paglaganap, hangganan, pag-ugat sa dhātu-yoga) at asal na pragṛhya; saka inililista ang mga pangkat ng partikula para sa pagsaway (ku, dhig), pag-uugnay at pagdaragdag (ca), pagbabasbas (svasti), labis/paglabag (ati), pagtatanong at pag-aalinlangan (svit, nu, nanu), at pagsalungat at pagtitiyak (tu, hi, eva, vai). Isinasistema rin ang mga pananda ng panahon at pagkakasunod (adya, hyas, śvaḥ, tadā, idānīm, sāmpratam), mga salitang pang-espasyo/direksiyon (purastāt, pratīcyām, agrataḥ), pag-uulit at dalas (muhuḥ, asakṛt, abhīkṣṇam), at mga padamdam (hanta, hā, aho). Kasama ang mga sigaw sa ritwal (svāhā, vauṣaṭ, vaṣaṭ, svadhā), na nagpapakita kung paanong ang maliliit na salitang ito ay naglilingkod sa dharma sa wastong paggamit sa liturhiya. Sa kabuuan, ipinapakita ng kabanata ang ensiklopedikong paraan ng Agni Purāṇa: ang agham ng wika bilang banal na tagubilin para sa linaw sa buhay (bhukti) at disiplinadong tamang pananalita na kaayon ng dharma, bilang tulong sa mukti.
Adhyaya 361
Adhyāya 361 — अव्ययवर्गः (Avyaya-vargaḥ) — The Section on Indeclinables (Colophon/Closure)
Tinatapos ng kabanatang ito ang Avyaya-varga sa antas na Kośa ng Agni Purāṇa. Sa daloy ng pagtuturo ng Agneya, ang leksikon ay mula sa mga di-nagbabagong anyong panggramatika (avyaya) patungo sa pamamahala ng kahulugan sa diskurso. Ang pormulang pangwakas ay nagmamarka ng pagwawakas ng isang teknikal na yunit at naghahanda sa paglipat sa susunod na vidyā sa agham ng leksikon: ang pag-uuri ng mga salitang nānārtha (maraming kahulugan). Sa paglalatag ng kaalamang leksikal bilang ipinahayag na turo, itinatampok ng teksto na ang linaw na pilolohikal ay mahalaga para sa wastong ritwal, pangangatwirang legal (vyavahāra), at pagpapakahulugan sa śāstra, upang maitugma ang kakayahang makamundo (bhukti) sa layuning dharmiko at mapagpalaya (mukti).
Adhyaya 362
Bhūmi–Vana–Auṣadhi–Ādi Vargāḥ (भूमिवनौषध्यादिवर्गाः) — Lexical Groups on Earth, Settlements, Architecture, Forests, Materia Medica, and Fauna
Ipinagpapatuloy ni Panginoong Agni ang pagtuturo na gaya ng kośa kay Rishi Vasiṣṭha sa pamamagitan ng pagbanggit ng mga pangkat ng magkasingkahulugan (vargāḥ) upang patatagin ang bokabularyong teknikal at makata. Nagsisimula ang kabanata sa mga salita para sa lupa at luwad, saka lumilipat sa kosmolohikal at pang-espasyong wika (daigdig, landas/daan). Sumusunod ang mga katawagang pangsibil at Vāstu—lungsod, pamilihan, lansangan, tarangkahan, tanggulan, pader, bulwagan, tahanan, palasyo, pinto, hagdan, at mga salitang ukol sa paglilinis—na nagpapakita kung paanong ang leksikograpiya ay tumutulong sa paglalarawan ng kapaligirang itinayo (Vāstu Śāstra) at sa pamamahala (nigama, sthānīya). Pagkaraan ay tumutungo ito sa mga kategorya ng kalikasan (bundok, gubat, nilinang na kakahuyan) at sa mahabang daloy ng Āyurvedic nighaṇṭu: mga puno, baging, halamang-gamot, at mga sinonim ng gamot, kadalasang tinutukoy ang uri ayon sa kulay o anyo. Sa wakas ay idinaragdag ang mga sinonim sa hayop at ibon (tigre, baboy-damo, lobo, gagamba, mga ibon, bubuyog) at mga pangngalang kolektibo para sa bunton, pangkat, at kumpol—kapaki-pakinabang sa kasulatan, pamahalaan, at paglalarawang pang-agham. Ipinakikita ng kabanata ang samanvaya ng Agneya Vidyā: ang katumpakan ng wika bilang kasangkapang dharmiko upang iayon ang medisina, arkitektura, at kaayusang panlipunan sa disiplina ng espiritu.
Adhyaya 363
Chapter 363: नृब्रह्मक्षत्रविट्शूद्रवर्गाः (Groups of terms for Men, Brahmins, Kṣatriyas, Vaiśyas, and Śūdras)
Ipinagpapatuloy ni Panginoong Agni ang hanay ng Kosha (leksikon) sa paglipat mula sa mga kategoryang pangkapaligiran ng naunang adhyaya tungo sa pag-uuri na nakasentro sa tao. Nagsisimula ang kabanata sa mga kasingkahulugang termino para sa “lalaki,” “babae,” at “nobya,” at pinalalawak ito sa mga uri ng babae na may tatak na panlipunan at etikal, mga kategorya ng kamag-anakan at angkan (sapinda/sanābha; gotra at mga kamag-anak), at mga magkapares na katawagan sa sambahayan (asawa–asawa). Pagkaraan, tumutungo ito sa teknikal na talaang pang-anatomiya: mga termino sa embryo at reproduksiyon, mga kalagayan ng katawan at kapansanan, mga pangalan ng sakit (lalo na sa balat at sa paghinga/pagkahapo), at mga sangkap na pisyolohikal (semilya, laman, taba, mga ugat/daluyan). Sinusundan ito ng mga termino sa balangkas at mga organo, mga tala sa kasariang panggramatika, at masinsing bokabularyo ng mga bahagi ng katawan mula balakang at ari hanggang balikat, kuko, mga bahagi ng leeg, at buhok. Sa wakas, itinatakda ang mga sukat (aṅgula, vitasti, ratni/aratni), bokabularyo ng palamuti at kasuotan, alahas, mga tela, mga paglalarawan ng dimensiyon, at mga anyong komposisyon/estruktura—ipinapakita ang paraan ng Agni Purana na gawing dharmikong kaalaman ang mga sining at agham ng daigdig sa pamamagitan ng tumpak na pagbibigay-ngalan.
Adhyaya 364
Chapter 364 — ब्रह्मवर्गः (Brahmavarga: Lexical Classification of Brahminical/Ritual Terms)
Sa pagpapatuloy ng paraang Kosha na siksik ang mga depinisyon, inililista at nililinaw ni Panginoong Agni ang mga terminong eksakto na kailangan sa literasiya ng ritwal na Veda at sa mga tungkuling panlipunan-ritwal ng Brahmana. Una niyang tinutukoy ang mga palatandaan ng pinagmulan at pagkakakilanlan—vaṃśa (angkan), anvavāya (sunod-sunod na lahing ninuno), gotra (linyang-klan), at kula/abhijana-anvaya (mga sambahayan at marangal na pinagmulan). Pagkaraan ay itinatakda ang mga katungkulang ritwal: ang ācārya bilang tagapagpaliwanag ng mantra, at ang ādeṣṭā bilang namumunong tagapag-utos sa adhvara. Iginuguhit din ng kabanata ang “ekosistema” ng yajña: yajamāna/yaṣṭā, mga kapantay sa ritwal at gampanin sa kapulungan, at ang tatlong ṛtvij (Adhvaryu, Udgātṛ, Hotṛ) na nakaayon sa dalubhasaan sa Yajus, Sāman, at Ṛk. Sumusunod ang mga kagamitan at handog (caṣāla sa yūpa, parisukat ng altar, āmikṣā, pṛṣadājya, paramānna, hayop na upākṛta), at mga pangkat ng kasingkahulugang salita para sa pagtalaga/pagwiwisik at pagsamba. Sa huli, ibinubukod ang niyama at vrata, ipinaliliwanag ang kalpa laban sa anukalpa at ang paghatol sa pamamaraan, binabanggit ang upākaraṇa para sa pag-aaral ng śruti, kinikilala ang mga uri ng ascetic, at tinatapos sa teknikal na paghahambing ng yama (palagiang pagpipigil na may disiplina ng katawan) at niyama (paminsan-minsang pagtalima na may panlabas na tulong), na humahantong sa brahma-bhūya/brahmatva/brahma-sāyujya.
Adhyaya 365
Chapter 365 — क्षत्रविट्शूद्रवर्गाः (The Classes of Kṣatriyas, Vaiśyas, and Śūdras)
Ipinagpapatuloy ni Panginoong Agni ang programang Kosha sa pagtukoy ng mga katawagang mahalaga sa lipunan at pamamahala. Sinisimulan niya sa mga antas ng paghahari (rājanya, kṣatriya/virāṭ, adhīśvara; cakravartin, sārvabhauma, maṇḍaleśvara) at sa aparatong ministro-burokratiko (mantrin, dhī-saciva, amātya, mahāmātra), at pinalalawak sa pangangasiwa sa hudikatura at buwis-yaman (prāḍvivāka, akṣadarśaka, bhaurika, kanakādhyakṣa). Inilalarawan ang pamamahala ng palasyo sa mga tungkuling panloob (antarvaṃśika, sauvidalla, kañcukin, sthāpatya). Pagkaraan, lumilipat ang leksikon sa estratehiyang kaugnay ng rājadharma: kaaway/kakampi, udāsīna, pāṛṣṇigrāha; mga espiya at tagapagbalita; agarang bunga vs naantalang bunga; nakikitang vs di-nakikitang sanhi. Sumusunod ang pagbaling na ensiklopediko: mga teknikal na pangalan sa medisina, tala sa kasariang panggramatika, at Dhanurveda—baluti, ayos ng hukbo (vyūha, cakra, anīka), pagtutuos ng yunit hanggang akṣauhiṇī, at katawagan ng sandata (busog, pisi, palaso, lalagyan ng palaso, espada, palakol, kutsilyo, sibat, watawat). Nagtatapos ang kabanata sa mga salitang pangkabuhayan ng Vaiśya (pagsasaka, pagpapautang na may tubo, kalakalan), mga sukat at salapi, mga metal at sangkap na alkimiko, at sa huli’y bokabularyo ng mga gild at hanapbuhay ng Śūdra/antyaja—ipinapakita na ang dharma ay nangangailangan ng tiyak na wika para sa pamahalaan, ekonomiya, at sining-kamay.
Adhyaya 366
Chapter 366 — सामान्यनामलिङ्गानि (Common Noun-Forms and Their Grammatical Genders)
Lumihis si Panginoong Agni mula sa mga katawagang panghanapbuhay at pang-institusyon tungo sa pagsasapanahon at pagsasatanda ng wika, at iniharap ang isang Kośa-na katalogo ng karaniwang pangngalan, pang-uri, at mga larangan ng kahulugan, na may diin sa mga kasingkahulugan at wastong gamit. Pinangkat ng kabanata ang mga panlarawan ng kabutihan at kahusayan (sukṛtī, puṇyavān, dhanya, mahāśaya), kakayahan at pagkatuto, pagkakawanggawa at pagbibigay, kapangyarihan at pamumuno (nāyaka, adhipa), at saka ang mga salungatang asal: pagkasuwail, pag-aantala, padalus-dalos, katamaran, kasipagan, kasakiman, pagpapakumbaba, katapangan, pagpipigil, kadaldalan, kahihiyan, kalupitan, panlilinlang, pagkakuripot, pagmamataas, at mapalad na disposisyon. Nagbibigay rin ito ng antas-antas na salita para sa ganda laban sa kawalan, pagiging nakahihigit, laki at katabaan laban sa kapayatan, lapit laban sa layo, pagkabilog, kataasan at pagkapirmi (dhruva, nitya, sanātana), at mga kapintasan sa paraan ng pagbigkas sa pagbigkas/recitasyon. Lumalawak pa ang teksto sa mga teknikal na panlarawang gamit sa praktikal na konteksto (abhiyoga/abhigraha), at nagtatapos sa bokabularyong pangkaalaman tungkol sa pramāṇa: śabda-pramāṇa (patunay sa salita), upamāna (paghahambing), arthāpatti (pagpapalagay), parārthadhī, at pagkilala sa abhāva; at sa huli’y itinatakda ang batayang teolohiko-pilosopikal sa pagsasabing si Hari ay “aliṅga” sa pag-unawa ng tao. Sa gayon, ang balarila, semantika, at teorya ng pramāṇa ay nagiging iisang banal na kaalaman na sumusuporta sa dharma.
Adhyaya 367
Chapter 367 — नित्यनैमीत्तिकप्राकृतप्रलयाः (The Nitya, Naimittika, and Prākṛta Dissolutions)
Isinaayos ni Panginoong Agni ang aral ng pralaya sa apat: nitya (tuloy-tuloy na pagpanaw ng mga nilalang), naimittika (pana-panahong pagkalusaw na kaugnay ng siklo ni Brahmā), prākṛta (kosmikong muling pag-absorb sa dulo ng napakahabang mga siklo ng yuga), at ātyantika (ganap na pagkalusaw sa pamamagitan ng mapagpalayang kaalaman, kung saan ang sarili ay sumasanib sa Paramātman). Ikinukuwento niya ang naimittika sa masiglang kosmograpiya: mahabang tagtuyot, pagsipsip ng Araw sa mga tubig sa pamamagitan ng pitong sinag, paglitaw ng pitong anyong solar, ang pangkalahatang paglalagablab na humahantong kay Kālāgni-Rudra, pagsunog mula sa mga daigdig sa ilalim hanggang sa langit, at pag-akyat ng mga nilalang sa mas mataas na mga loka. Pagkaraan, pinapatay ng ulan ang apoy, pinapawi ng hangin ang mga ulap, at si Hari ay nagpapahinga sa Śeṣa sa iisang karagatan, pumapasok sa yoganidrā at muling lumilikha bilang Brahmā. Ang prākṛta pralaya ay inilalarawan bilang eksaktong pag-urong na Sāṃkhya: lupa sa tubig, tubig sa apoy, apoy sa hangin, hangin sa eter, eter sa ahaṃkāra, saka sa mahat at sa huli sa prakṛti; sa wakas, kapwa prakṛti at puruṣa ay nalulusaw sa Kataas-taasan, lampas sa pangalan at uri. Nagtatapos ang kabanata sa diwang metapisikal: sa Kataas-taasan, humihinto ang lahat ng pagbuo ng mga konsepto.