
जीर्णोद्धारः (Jīrṇoddhāra) — Renovation and Ritual Handling of Defective Liṅgas and Old Shrines
Nagsisimula ang kabanatang ito matapos ang ritwal ng pagtaas ng bandila at tumutungo sa jīrṇoddhāra: ang masusing pagsasaayos at pagbawi ng mga banal na pagkakatatag ayon sa tuntunin. Ibinibilang ni Īśvara ang mga depekto na nagiging sanhi upang ang Śiva-liṅga ay maging suliraning pang-ritwal—pagkawala ng pagpapala, pagkabasag, pamamaga/pagkapal, tama ng kidlat, pagkakakulong, pagbitak, pagkabaluktot, kawalang-tatag, maling pagkakatapat, pagkalito sa direksiyon, at pagkatumba. Kabilang sa mga lunas ang pagdaragdag ng piṇḍī (pedestal) at vṛṣa (tanda ng toro), at isang maingat na pagkakasunod: pagtatayo ng pavilion, pagsamba sa pintuan, paghahanda ng sthaṇḍila, pagpapasiyahan ng mga mantra, pagsamba kay Vāstu-deva, at panlabas na handog na bali ayon sa mga direksiyon. Ang pari ay nananalangin kay Śambhu, nagsasagawa ng śānti-homa gamit ang itinakdang sangkap at bilang, inuukit ang aṅga-mantra at astra-mantra, pinalalaya ang mga mapanlaban o humahadlang na presensiyang kaugnay ng kopa-liṅga, at nagpapatuloy sa pagwiwisik, paghipo ng kuśa, japa, at arghya sa baligtad na ayos para sa mga panginoon ng tattva. Pagkaraan, itinatali ang liṅga, inihahatid, inilulubog, at sinusundan ng puṣṭi-homa at mga ritwal na panangga. Inuulit ang mahalagang tuntunin: ang mga naitalagang liṅga at maging ang lumang/nabasag na dambana ay hindi dapat ilipat; ang pagsasaayos ay dapat mag-ingat sa kabanalan. Sa wakas, may babala sa loob ng templo: ang labis na sikip ay tanda ng kamatayan, at ang labis na luwang ay humahantong sa pagkawala ng yaman.
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे ध्वजारोहणादिविधिर्नाम द्व्यधिकशततमो ऽध्यायः अथ त्र्यधिकशततमो ऽध्यायः जीर्णोद्धारः ईश्वर उवाच जीर्णादीनाञ्च लिङ्गानामुद्धारं विधिना वदे लक्ष्मोज्झितञ्च भग्नञ्च स्थूलं वज्रहतं तथा
Sa gayon nagtatapos, sa Agni Mahāpurāṇa, ang kabanatang pinamagatang “Ang pamamaraan ng pag-angat ng bandila ng templo at mga kaugnay na ritwal.” Ngayon ay nagsisimula ang kasunod na kabanata, “Jīrṇoddhāra (pagpapanumbalik).” Wika ng Panginoon (Īśvara): “Ilalarawan ko ayon sa wastong tuntunin ang ritwal na paraan ng pag-aalis at muling pagpapanibago ng mga liṅga na naluma at iba pa—yaong nawalan ng mapalad na tanda, nabasag, labis na kumapal/namaga, o tinamaan ng kidlat.”
Verse 2
संपुटं स्फुटितं व्यङ्गं लिङ्गमित्येवमादिकं इत्यादिदुष्टलिङ्गानां योज्या पिण्डी तथा वृषः
Ang liṅga na (di-wastong) nakabalot o nakasara (saṃpuṭa), nabitak (sphuṭita), o may kapintasan at anyong sira (vyaṅga), at iba pang tulad nito—kapag may ganitong kapintasan ang liṅga, nararapat na ritwal na ilakip ang piṇḍī (pundasyong-batayan) at gayundin ang vṛṣa (banal na toro) bilang panlunas na sangkap.
Verse 3
चालितञ्चलितं लिङ्गमत्यर्थं विषमस्थितं दिड्मूढं पातितं लिङ्गं मध्यस्थं पतितं तथा
Ang liṅga na nayayanig o hindi matatag; yaong labis na nailagay sa maling puwesto; yaong nakatindig sa hindi pantay na kalagayan; yaong nalilito ang pagkakaharap ayon sa mga direksiyon; ang liṅga na bumagsak; at gayundin ang liṅga na kahit nasa gitna ay natumba pa rin—ang lahat ng ito ay itinuturing na mga kapintasan.
Verse 4
एवंविधञ्च संस्थाप्य निर्ब्रणञ्च भवेद्यदि नद्यादिकप्रवाहेन तदपाक्रियते यदि
Kapag naitindig na sa ganitong paraan, kung ito’y maging walang bitak o dungis, at kung ang kapintasan o karumihan na iyon ay matangay ng agos ng ilog o ng katulad na umaagos na tubig, ang pagkakatindig ay itinuturing na naituwid na.
Verse 5
ततो ऽन्यत्रापि संस्थाप्य विधिदृष्टेन कर्मणा न्यूनादिदोषनाशार्थं कृत्वेति झ न्यूनादिदोषनाशाय हुत्वेति घ , ज च कर्तर्भोगवत इति ख , छ च त्याज्या पिण्डीति घ निम्नमित्यर्थमिति ज सन्त्याज्यमिति झ सुस्थितं दुस्थितं वापि शिवलिङ्गं न चालयेत्
Pagkaraan, matapos itong muling itindig sa ibang dako ayon sa gawaing itinakda ng mga tuntunin, dapat isagawa ang ritwal na kilos upang mapawi ang mga kapintasan gaya ng kakulangan (sa pamamaraan). Maging maayos man o hindi maayos ang pagkakalagay ng Śiva-liṅga, hindi nararapat na galawin o ilipat ang Śiva-liṅga.
Verse 6
शतेन स्थापनं कुर्यात् सहस्रेण तु चालनं पूजादिभिश् च संयुक्तं जीर्णाद्यमपि सुस्थितं
Sa isang daan (yunit ng itinakdang gugol/bayad) dapat isagawa ang muling paglalagak; sa isang libo, ang paglilipat (ng imahen/estruktura). Kapag sinamahan ng pagsamba at iba pang ritwal, maging ang luma at sira ay nagiging matatag at wastong naitatatag.
Verse 7
याम्ये मण्डपमीशे वा प्रत्यग्द्वारैकतोरणं विधाय द्वारपूजादि स्थण्डिले मन्त्रपूजनं
Sa dakong timog (yāmya) itayo ang mandapa ng ritwal—o kaya, sa hilagang-silangan (īśāna). Pagkaraang gumawa ng iisang torana sa pintuang nakaharap sa kanluran, isagawa ang mga ritwal na nagsisimula sa pagsamba sa pintuan, at sambahin ang mga mantra sa inihandang sthaṇḍila (lupang pang-ritwal).
Verse 8
मन्त्रान् सन्तर्प्य सम्पूज्य वास्तुदेवातुं पूर्ववत् दिग्बलिं च वहिर्दत्वा समाचम्य स्वयं गुरुः
Matapos bigyang-kasiyahan at lubos na sambahin ang mga mantra, at gayundin sambahin si Vāstu-deva ayon sa naunang itinuro, maghandog siya ng dig-bali (alay sa mga direksiyon) sa labas; saka magsagawa ng ācamana (ritwal na pag-inom para sa paglilinis), at ang guru mismo ang magpapatuloy ng gawain.
Verse 9
ब्राह्मणान् भोजयित्वा तु शम्भुं विज्ञापयेत्ततः दुष्टलिङ्गमिदं शंभोः शान्तिरुद्धारणस्य चेत्
Pagkatapos pakainin ang mga brāhmaṇa, saka pormal na magsumamo kay Śambhu (Śiva): “O Śambhu, ang liṅga na ito ay may kapintasan; kung may gagawing śānti (pagpapayapa), dapat itong isagawa sa pamamagitan ng pag-alis at muling paglalagak (uddhāraṇa).”
Verse 10
रुसिस्तवादिविधिना अधितिष्ठस्व मां शिव एवं विज्ञाप्य देवेशं शान्तिहोमं समाचरेत्
“O Śiva, manahan ka sa akin (at mamuno sa ritwal na ito) ayon sa itinakdang paraan ng pag-anyaya at pagpupuri.” Sa gayong pag-uulat sa Panginoon ng mga diyos, isagawa ang śānti-homa, ang handog-apoy para sa pagpapayapa.
Verse 11
मध्वाज्यक्षीरदूर्वाभिर्मूलेनाष्टाधिकं शतं ततो लिङ्गं च संस्थाप्य पूजयेत् स्थिण्डिले तथा
Gamit ang pulot, ghee, gatas, at damong dūrvā—kasama ang itinakdang ugat—dapat isagawa ang ritwal nang isang daan at walo (108) na ulit. Pagkaraan nito, matapos maitatag ang liṅga, sambahin ito sa gayon ding paraan sa inihandang dambanang plataporma (sthiṇḍila).
Verse 12
ॐ व्यापकेश्वरायेति नाट्यन्तं शिववादिना अकेश्वरायेति तत्त्वेनाभ्यन्तरादिने इति ख ॐ व्यापकेश्वरायेति नात्यन्तशिववाचिनेति घ ॐ व्यापकेश्वरायेति तत्त्वेनात्यन्तवादिने इति छ ॐ व्यापकं हृदयेश्वराय नमः ॐ व्यापकेश्वराय शिरसे नमः इत्य् आद्यङ्गमन्त्राः ततस्तत्राश्रितं तत्त्वं श्रावयेदस्त्रमस्ततः
“Om, pagpupugay kay Vyāpakeśvara”—ganito ang pagbigkas. Itinuturo rin ang mga baryante: “(Om)… ang nagtuturo ng aral ni Śiva nang hindi labis”; “(Om)… ang nagsasalita ng turo ni Śiva nang hindi labis”; at “(Om)… ang nagtuturo ng sukdulang doktrina sa pamamagitan ng prinsipyo (tattva).” Pagkatapos ay ang mga paunang aṅga-mantra: “Om, pagpupugay sa Panginoong Laganap sa Lahat, Panginoon ng Puso”; “Om, pagpupugay kay Vyāpakeśvara sa Ulo.” Pagkaraan nito, dapat iparinig/paandarin ang tattva na nananahan doon, at saka ilapat ang Astra-mantra.
Verse 13
सत्त्वः कोपीह यः कोपिलिङ्गमाश्रित्य तिष्ठति लिङ्गन्त्यक्त्वा शिवाज्ञाभिर्यत्रेष्टं तत्र गच्छतु
Sinumang dito na nag-aalab sa galit at nananatiling umaasa sa Kopa-liṅga—pagkatapos talikuran ang liṅga na iyon, ayon sa mga utos ni Śiva ay magtungo siya sa alinmang pook na ninanais.
Verse 14
विद्याविद्येश्वरैर् युक्तः स भवोत्र भविष्यति सहस्रं प्रतिभागे च ततः पाशुपताणुना
Taglay ang mga Panginoon ng kaalaman (vidyā) at ng lihim na kasanayan/kaalamang mistiko (avidyā), siya ay nagiging Bhava (Śiva) dito mismo. At sa bawat itinakdang bahagi, ang bunga ay dumarami nang sanlibo; at pagkaraan, sa pamamagitan ng “atom” na Pāśupata (Pāśupata aṇu), ang maselang diwa/binhi ng disiplina ng Pāśupata.
Verse 15
हुत्वा शान्त्यम्बुना प्रोक्ष्य स्पृष्ट्वा कुशैर् जपेत्ततः दत्वार्घं च विलोमेन तत्त्वतत्त्वाधिपांस् तथा
Pagkatapos magsagawa ng handog (huta), dapat wisikan ng tubig na pampayapa (śānty-ambu) upang luminis; saka, matapos hipuin (ang katawan/kagamitan) ng damong kuśa, bigkasin ang japa-mantra. Pagkaraan nito, maghandog din ng arghya sa baligtad na pagkakasunod, na sunud-sunod na pinapapayapa ang mga namumunong panginoon ng bawat tattva.
Verse 16
अष्टमूर्तीश्वरान् लिङ्ग पिण्डिकासंस्थितान् गुरुः विसृज्य स्वर्णपाशेन वृषस्कन्धस्थया तथा
Ang gurong tagapagpaganap (ācārya), matapos ritwal na anyayahan at saka palayain ang mga Panginoon ng Walong Anyo na nakalagay sa Liṅga at sa tuntungan (piṇḍikā), ay dapat magpatuloy sa susunod na gawain gamit ang gintong panali, at ilagay din ito sa balikat ng toro ayon sa tuntunin.
Verse 17
रज्वा वध्वा तया नीत्वा शिवमन्तं गृणन् जनैः तज्जले निक्षिपेन् मन्त्री पुष्ठ्यर्थं जुहुयाच्छतं
Pagkatali nito sa lubid at pag-akay dito sa pamamagitan ng lubid na iyon, habang ang mga tao ay bumibigkas ng Śiva-mantra, ang tagapagritwal ay dapat ilubog ito sa tubig na iyon; para sa puṣṭi (pagpapalusog at kasaganaan), saka siya maghandog ng sandaang alay sa apoy.
Verse 18
तृप्तये दिक्पतीनाञ्च वास्तुशुद्धौ शतं शतं रक्षां विधाय तद्धाम्नि महापाशुपता ततः
Upang mapalugod ang mga Panginoon ng mga Direksiyon, sa ritwal ng paglilinis ng Vāstu (vāstu-śuddhi) ay dapat isagawa ang mga gawaing pananggalang (rakṣā) nang tig-iisang daan. Pagkaraan, sa mismong banal na pook na iyon, isasagawa naman ang dakilang Pāśupata (ritwal/mantra ni Śiva).
Verse 19
लिङ्गमन्यत्ततस्तत्र विधिवत् स्थापयेद् गुरुः असुरैर् मुनिभिर्गोत्रस्तन्त्रविद्भिः प्रतिष्ठितं
Pagkatapos, sa mismong lugar na iyon, ang guro ay dapat magtatag nang ayon sa batas ng isa pang liṅga—yaong naipagkaloob na ang pratiṣṭhā ng mga Asura at mga muni, at ng mga dalubhasa sa mga gotra at sa mga tantra ng ritwal.
Verse 20
प्रभुरत्रेति ख , छ च पाशुपतात्मनेति ख , ग , छ च दर्भैर् जपेत्तत इति ङ मूर्तिमूर्तीश्वरान् लिङ्गे इति ख , घ , ङ , छ च वास्तुमध्ये घ तत्त्वविद्भिरिति ख , घ , छ , ज च जीर्णं वाप्यथवा भग्नं विधिनापि नचालयेत् एष एव विधिः कार्योजीर्णधामसमुद्धृतौ
Kahit ang isang dambanang naitalaga na ay luma na o maging wasak, hindi ito dapat ilipat—kahit pa sa pamamagitan ng mga pamamaraang karaniwang itinakda. Ito lamang ang tuntuning dapat sundin kapag isinasagawa ang pagsagip at muling pag-angat ng isang lumang banal na gusali sa pagpapanumbalik.
Verse 21
खड्गे मन्त्रगणं न्यस्य कारयेत् मन्दिरान्तरं सङ्कोचे मरणं प्रोक्तं विस्तारो तु धनक्षयः
Matapos isagawa ang nyāsa at ilagak ang pangkat ng mga mantra sa tabak, ipagawa ang panloob na looban (loob na espasyo) ng templo. Ipinahayag na kapag masyadong masikip, nagbubunga ito ng kamatayan; at kapag labis ang pagpapalawak, nagdudulot ito ng pagkalugi ng yaman.
A precise defect-classification for liṅgas (cracked, deformed, unstable, misaligned, lightning-struck, toppled, etc.) and a stepwise corrective protocol combining Vāstu-śuddhi, śānti-homa (108 count), mantra-nyāsa/aṅga-mantras, tattva-lord propitiation, immersion, and protective rites—while repeatedly restricting the movement of consecrated installations.
It frames renovation as sādhanā: correct technique, mantra, and restraint preserve the sanctity of a consecrated presence, converting architectural maintenance into dharmic service that protects community welfare (puṣṭi, rakṣā) while honoring Śiva’s indwelling.
It strongly reiterates a non-movement principle: even if worn or broken, a consecrated liṅga/shrine should not be moved; renovation is to be executed in a way that preserves established sanctity, with corrective rites addressing defects.