Adhyaya 44

Verse 1

इत्य् आदि महापुराणे आग्नेये शान्त्यादिवर्णनं नाम त्रिचत्वारिंशो ऽध्यायः अथ चतुश् चत्वारिंशो ऽध्यायः वासुदेवादिप्रतिमालक्षणविधिः भगवानुवाच वासुदेवादिप्रतिमालक्षणं प्रवदामि ते प्रासादस्योत्तरे पूर्वमुखीं वा चोत्तराननां

Sa gayon nagtatapos, sa Agni Mahāpurāṇa, ang ika-43 kabanata na pinamagatang “Paglalarawan ng mga ritong pampayapa at kaugnay na paksa.” Ngayon nagsisimula ang ika-44 kabanata: “Pamamaraan sa mga katangiang ikonograpiko ng mga anyo ni Vāsudeva at ng iba pang (Vyūha).” Sinabi ng Mapalad na Panginoon: “Ipahahayag ko sa iyo ang mga palatandaang naglalarawan sa mga larawan ni Vāsudeva at ng iba pa. (Dapat ilagay) sa hilaga ng templo—nakaharap sa silangan o kaya’y nakabaling ang mukha sa hilaga.”

Verse 2

संस्थाप्य पूज्य च बलिं दत्वाथो मध्यसूचकं शिलां शिल्पी तु नवधा विभज्य नवमे ऽंशके

Pagkatapos itong maitindig, sambahin, at maihandog ang bali (handog na pang-ritwal), ang manggagawang-ukit ay dapat kunin ang batong lapida na pantukoy sa gitna at hatiin ito sa siyam na bahagi; sa ikasiyam na hati (ikasiyam na bahagi) doon itatatak/itatalaga ang tanda ng gitna.

Verse 3

सूर्पभक्तैः शिलायां तु भागं स्वाङ्गुलमुच्यते द्व्यङ्गुलं गोलकं नाम्ना कालनेत्रं तदुच्यते

Sa batong panukat, ang bahaging hinati ayon sa mga bakas ng sūrpa (pamaypay na pangwinnow) ay tinatawag na ‘svāṅgula’ (lapad ng sariling daliri). Ang sukat na dalawang aṅgula ay tinatawag na ‘golaka’; iyon din ay tinatawag na ‘kālanetra’.

Verse 4

भागमेकं त्रिधा भक्त्वा पार्ष्णिभागं प्रकल्पयेत् भागमेकं तथा जानौ ग्रीवायां भागमेव च

Hatiin ang isang yunit ng sukat sa tatlong bahagi at itakda ang bahagi para sa sakong; gayundin, isang yunit (ang ilalaan) para sa tuhod, at isang yunit din para sa leeg.

Verse 5

मुकुटं तालमात्रं स्यात्तालमात्रं तया मुखं तालेनैकेन कण्ठन्तु तालेन हृदयं तथा

Ang korona (mukuṭa) ay dapat sukat na isang tāla; ang mukha, sa kaparehong sukat, ay isang tāla rin. Ang leeg ay isang tāla, at gayundin ang bahagi ng puso (dibdib) ay isang tāla.

Verse 6

नाभिमेढ्रान्तरन्तालं द्वितालावूरुकौ तथा तालद्वयेन जङ्घा स्यात् सूत्राणि शृणु साम्प्रतं

Ang pagitan mula pusod hanggang sa bahaging ari ay isang tāla; ang mga hita ay dalawang tāla; at ang mga binti sa ibaba (shank) ay dalawang tāla. Ngayon pakinggan ang mga sūtra, ang mga tuntunin ng pagsukat.

Verse 7

कार्यं सूत्रद्वयं पादे जङ्घामध्ये तथापरं जानौ सूत्रद्वयं कार्यमूरूमध्ये तथापरं

Maglagay ng dalawang panukat na tali (sūtra) sa paa; gayundin ng isa pang pares sa gitna ng binti (calf). Maglagay ng dalawang tali sa tuhod; gayundin ng isa pang pares sa gitna ng hita.

Verse 8

मेढ्रे तथापरं कार्यं कट्यां सूत्रन्तथापरं मेखलाबन्धसिद्ध्यर्थं नाभ्यां चैवापरन्तथा

Gayundin, gumawa ng isa pang tanda/paglalagay sa bahaging ari; at gayundin maglagay ng sūtra sa baywang. Upang maging wasto ang pagkakatali ng mekhalā (sagradong pamigkis), gumawa rin ng isa pang tanda/paglalagay sa pusod.

Verse 9

हृदये च तथा कार्यं कण्ठे सूत्रद्वयं तथा ललाते चापरं कार्यं मस्तके च तथापरं

Gayundin, gawin ito sa bahagi ng puso; sa lalamunan ay maglagay ng isang pares ng sūtra. Maglagay pa ng isa sa noo; at gayundin ng isa pa sa ulo (tuktok).

Verse 10

मुकुटोपरि कर्तव्यं सूत्रमेकं विचक्षणैः सूत्राण्यूर्ध्वं प्रदेयानि सप्तैव कमलोद्भव

Ang mga may pag-unawa ay dapat maglagay ng isang sūtra sa ibabaw ng korona (tuktok ng ulo). Sa itaas nito ay ilalagay ang pitong sūtra, O Isinilang sa Loto (Brahmā).

Verse 11

कक्षात्रिकान्तरेणैव घट् सूत्राणि प्रदापयेत् मध्यसूत्रं तु सन्त्यज्य सूत्राण्येव निवेदयेत्

Sa bawat pagitan na tatlong bisig, ilagay ang mga sinulid para sa banga; datapwat iwan ang sinulid sa gitna at ihandog lamang ang mga sinulid.

Verse 12

ललाटं नासिकावक्त्रं कर्तव्यञ्चतुरङ्गुलं ग्रीवाकर्णौ तु कर्तव्यौ आयामाच्चतुरङ्गुलौ

Ang noo, ilong, at mukha ay dapat gawing tig-apat na aṅgula ang sukat; at ang leeg at mga tainga ay gayundin, tig-apat na aṅgula ang haba.

Verse 13

द्व्यङ्गुले हनुके कार्ये विस्ताराच्चिबुकन्तथा अष्टाङ्गुलं ललाटन्तु विस्तारेण प्रकीर्तितम्

Ang panga (hanū) ay gawin na dalawang aṅgula ang lapad; gayundin ang baba (cibuka) sa lapad. Ang noo (lalāṭa) ay itinuturo na walong aṅgula ang lapad.

Verse 14

परेण द्व्यङ्गुलौ शङ्खौ कर्तव्यावलकान्वितौ चतुरङ्गुलमाख्यातमन्तरं कर्णनेत्रयोः

Dagdag pa, ang mga sentido (śaṅkha) ay gawing dalawang aṅgula at may wastong kurba (avalaka). Ang pagitan ng tainga at mata ay ipinahahayag na apat na aṅgula.

Verse 15

द्व्यङ्गुलौ पृथुकौ कर्णौ कर्णापाङ्गार्धपञ्चमे भ्रूसमेन तु सूत्रेण कर्णश्रोत्रं प्रकीर्तितम्

Ang mga tainga ay ipinahahayag na dalawang aṅgula ang lapad. Sa panukat na tali na kaayon ng kilay, ang butas ng tainga (daanan ng pandinig) ay sinasabing nasa gitna sa pagitan ng tainga at panlabas na sulok ng mata.

Verse 16

विद्धं षडङ्गुलं कर्णमविद्धञ्चतुरङ्गुलम् चिवुकेन समं विद्धमविद्धं वा षडङ्गुलम्

Ang bahaging tinusok ng tainga ay dapat sukatin ng anim na aṅgula, at ang hindi tinusok ay apat na aṅgula. Itusok nang pantay na kaayon ng baba; o maaari ring huwag tusukin, at sa gayon ay anim na aṅgula ang sukat.

Verse 17

गन्धपात्रं तथावर्तं शष्कुलीं कल्पयेत्तथा द्व्यङ्गुलेनाधरः कार्यस्तस्यार्धेनोत्तराधरः

Gayundin, dapat likhain ang sisidlan ng pabango, ang palamuting paikot/pa-ikot (āvarta), at ang anyong śaṣkulī. Ang ibabang labi ay gawing dalawang aṅgula, at ang itaas na labi ay kalahati niyon.

Verse 18

अर्धाङ्गुलं तथा नेत्रं वक्त्रन्तु चतुरङ्गुलम् आयामेन तु वैपुल्यात् सार्धमङ्गुलमुच्यते

Ang mata ay gawing kalahating aṅgula; ang mukha naman ay apat na aṅgula. Sa haba at sa lapad, sinasabing isang at kalahating aṅgula.

Verse 19

अव्यात्तमेवं स्याद्वक्त्रं व्यात्तं त्र्यङ्गुलमिष्यते नासावंशसमुच्छ्रायं मूले त्वेकाङ्गुलं मतम्

Kaya nito, kung ang bibig ay ipinakikitang nakasara, panatilihin iyon; ngunit kung ang bibig ay iginuguhit na nakabuka, ang bukana ay itinakdang tatlong aṅgula. Ang pag-angat ng tulay ng ilong (nāsā-vaṃśa) sa pinakaugat ay itinuturing na isang aṅgula.

Verse 20

उच्छ्राया द्व्यङ्गुलं चाग्रे करवीरोपमाः स्मृताः मुकुटोपरि इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः तथा गोजी इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अन्तरं चक्षुषोः कार्यं चतुरङ्गुलमानतः

Sa unahan, ang nakausling na sukat ay sinasabing dalawang aṅgula, na kahawig ng usbong ng karavīra (oleander). (May binasang tala sa manuskrito: “sa ibabaw ng korona/diadema”; at isa pang tala ay may “gojī”.) Ang pagitan ng dalawang mata ay gawing apat na aṅgula.

Verse 21

द्व्यङ्गुलं चाक्षिकोणं च द्व्यङ्गुलं चान्तरं तयोः तारा नेत्रत्रिभागेण दृक्तारा पञ्चमांशिका

Ang sulok (anggulo) ng mata ay dapat na dalawang aṅgula, at ang pagitan ng dalawang sulok ay dalawang aṅgula rin. Ang tārā (iris) ay isang-katlo ng mata, at ang dṛk-tārā (pupil) ay isang-lima ng tārā.

Verse 22

त्र्यङ्गुलं नेत्रविस्तारं द्रोणी चार्धाङ्गुला मता तत्समाणा भ्रुवोर्लेखा भ्रुवौ चैव समे मते

Ang lapad ng mata ay itinakda na tatlong aṅgula; ang droṇī (sukat ng hukay/ukit ng eye-socket) ay itinuturing na isa’t kalahating aṅgula. Ang guhit o arko ng dalawang kilay ay dapat kapantay ng sukat na iyon, at ang dalawang kilay ay dapat ding pantay at simetriko.

Verse 23

भ्रूमध्यं द्व्यङ्गुलं कार्यं भ्रूदैर्घ्यं चतुराङ्गुलम् षट्त्रिंशदङ्गुलायामम्मस्तकस्य तु वेष्टनम्

Ang pagitan sa gitna ng mga kilay ay dapat gawing dalawang aṅgula; ang haba ng bawat kilay ay apat na aṅgula. Ang sukat ng pag-ikot o sirkumperensiya ng ulo (veṣṭana) ay dapat tatlumpu’t anim na aṅgula.

Verse 24

मूर्तीनां केशवादीनां द्वात्रिंशद्वेष्टनं भवेत् पञ्चनेत्रा त्वधोग्रीवा विस्ताराद्वेष्टनं पुनः

Para sa mga larawan (mūrti) ni Keśava at ng iba pang anyo (na nagsisimula kay Keśava), dapat ay may tatlumpu’t dalawang sukat ng pagbalot (veṣṭana). Ngunit para sa anyong may limang mata, na ang leeg ay nakababa (adho-grīvā), ang sukat ng pagbalot ay muling itinatakda ayon sa lapad (vistāra).

Verse 25

त्रिगुणन्तु भवेदूर्ध्वं विस्तृताष्टाङ्गुलं पुनः ग्रीवात्रिगुणमायामं ग्रीवावक्षोन्तरं भवेत्

Sa itaas niyon, dapat itong gawing tatlong ulit; at muli, ang lapad nito ay walong aṅgula. Ang leeg ay dapat may habang tatlong yunit, at ang pagitan mula leeg hanggang dibdib ay itakda nang naaayon.

Verse 26

स्कन्धावष्टाङ्गुलौ कार्यौ त्रिकलावंशकौ शुभौ सप्तनेत्रौ स्मृतौ बाहू प्रबाहू षोडशाङ्गुलौ

Ang mga balikat ay dapat gawin na may sukat na walong aṅgula (lapad ng daliri). Ang itaas na braso (bāhu) ay itinuturing na mapalad kapag ginawa ayon sa pamantayang tatlong kalā at isang vaṁśa. Ang mga braso ay inaalala na may habang pitong netra, at ang bisig o forearm (prabāhu) ay labing-anim na aṅgula.

Verse 27

त्रिकलौ विस्तृतौ बाहू प्रबाहू चापि तत्समौ बाहुदण्डोर्ध्वतो ज्ञेयः परिणाहः कला नव

Ang mga braso (bāhu), kapag ganap na iniunat, ay may sukat na tatlong kalā; at ang mga bisig/forearm (prabāhu) ay kapantay din nito. Sa itaas ng tungkod ng braso (bāhu-daṇḍa), ang sirkumperensiya o girth (pariṇāha) ay dapat maunawaang siyam na kalā.

Verse 28

सप्तदशाङ्गुलो मध्ये कूर्पारोर्धे च षोडश कूर्पारस्य भवेन्नाहः त्रिगुणः कमलोद्भव

O Isinilang sa Loto (Brahmā), ang sukat sa gitna ay labimpitong aṅgula; at sa itaas ng siko ay labing-anim. Ang sirkumperensiya (nāha) ng bahagi ng siko ay sinasabing tatlong ulit (ng itinakdang pamantayang sukat).

Verse 29

नाहः प्रबाहुमध्ये तु षोडशाङ्गुल उच्यते अग्रहस्ते परीणाहो द्वादशाङ्गुल उच्यते

Ang nāha (sirkumperensiya/sukat) sa gitna ng bisig (prabāhu) ay sinasabing labing-anim na aṅgula. Sa unahang bahagi ng kamay (agra-hasta), ang sirkumperensiya ay sinasabing labindalawang aṅgula.

Verse 30

विस्तरेण करतलं कीर्तितं तु षडङ्गुलम् दैर्घ्यं सप्ताङ्गुलं कार्यं मध्या पज्चाङ्गुला मता

Sa lapad, ang palad (karatala) ay ipinahahayag na anim na aṅgula. Sa haba, dapat itong gawin na pitong aṅgula; at ang sukat sa gitna ay itinuturing na limang aṅgula.

Verse 31

तर्जन्यनामिका चैव तस्मादर्धाङ्गुलं विना कनिष्ठाङ्गुष्ठकौ कार्यौ चतुरङ्गुलसम्मितौ

Ang hintuturo at palasingsingan ay dapat gawing mas maikli kaysa roon ng kalahating aṅgula; at ang hinliliit at hinlalaki ay dapat gawing may sukat na apat na aṅgula.

Verse 32

भ्रूदैर्घ्याच्चतुरङ्गुला इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः द्विपर्वोङ्गुष्ठकः कार्यः शेषागुल्यस्त्रिपर्विकाः सर्वासां पर्वणोर्धेन नखमानं विधीयते

“Apat na aṅgula mula sa haba ng kilay”—ganito ang pagbasa sa minarkahang (baryanteng) salin. Ang hinlalaki ay dapat gawing may dalawang kasukasuan, at ang iba pang mga daliri ay may tatlong kasukasuan. Sa lahat ng daliri, ang sukat ng kuko ay itinakda bilang kalahati ng isang kasukasuan.

Verse 33

वक्षसो यत् प्रमाणन्तु जठरं तत्प्रमाणतः अङ्गुलैकं भवेन्नाभी वेधेन च प्रमाणतः

Anumang sukat ng dibdib, ang tiyan ay dapat maging kapantay ng gayong sukat. Ang pusod ay dapat may lawak na isang aṅgula, at sukatin din ayon sa itinakdang paraan ng pagtaya (vedha).

Verse 34

ततो मेढ्रान्तरं कार्यं तालमात्रं प्रमाणतः नाभिमध्ये प्रीणाहो द्विचत्वारिंशदङ्गुलैः

Pagkatapos, ang pagitan sa bahaging ari ay dapat gawin ayon sa sukat—isang tāla ang haba; at sa gitna ng pusod, ang sukat ng luwang/palibot (prīṇāha) ay itinatakda sa apatnapu’t dalawang aṅgula.

Verse 35

अन्तरं स्तनयोः कार्यं तालमात्रं प्रमाणतः चिवुकौ यवमानौ तु मण्डलं द्विपदं भवेत्

Ang pagitan ng dalawang dibdib ay dapat gawing wasto ang proporsyon, na isang tāla. Ang dalawang umbok (civuka) ay dapat may sukat na isang yava; at ang bilog na disk (maṇḍala) ay dapat may laki na dalawang pada.

Verse 36

चतुःषष्ट्यङ्गुलं कार्यं वेष्टनं वक्षसःस्फुटम् चतुर्मुखञ्च तदधोवेष्टनं परिकीर्तितम्

Ang balot (pisi/ayos ng kasuotan) na tumatawid sa malapad na dibdib ay dapat gawin na may sukat na animnapu’t apat na aṅgula. At ang balot na nasa ibaba nito ay inilalarawan bilang “apat ang mukha,” ibig sabihi’y nakaayos sa apat na tiklop o panig.

Verse 37

परिणाहस् तथा कट्या चतुःपञ्चाशदङ्गुलैः विस्तारश्चोरुमूले तु प्रोच्यते द्वादशङ्गुलः

Ang sukat ng palibot sa baywang (parināha) ay dapat apatnapu’t apat na aṅgula; at ang lapad sa ugat ng hita ay ipinahayag na labindalawang aṅgula.

Verse 38

तस्मादभ्यधिकं मध्ये ततो निम्नतरं क्रमात् विस्तृताष्टाङ्गुलं जानुत्रिगुणा परिणाहतः

Kaya nga, ang gitna ay bahagyang mas mataas, at pagkatapos ay unti-unting bumaba ayon sa pagkakasunod. Ang lapad ay dapat walong aṅgula, at ang palibot sa tuhod ay dapat tatlong ulit ng lapad na iyon.

Verse 39

जङ्घामध्ये तु विस्तारः सप्ताङ्गुल उदाहृतः त्रिगुणा परिधिश्चास्य जङ्घाग्रं पञ्चविस्तरात्

Sa gitna ng ibabang binti (jaṅghā), ang lapad ay sinasabing pitong aṅgula. Ang palibot nito ay tatlong ulit ng lapad na iyon; at ang lapad sa unahang dulo/itaas na dulo ng buto ng binti (jaṅghā-agra) ay limang aṅgula.

Verse 40

त्रिगुणा परिधिश्चास्य पादौ तालप्रमाणकौ आयामादुत्थितौ पादौ चतुरङ्गुलमेव च

Ang palibot nito ay tatlong ulit. Ang dalawang paa ay ayon sa sukat na tāla. Ang mga paa na nakausli pasulong mula sa pahabang aksis ay dapat umabot nang eksaktong apat na aṅgula.

Verse 41

गुल्फात् पूर्वं तु कर्तव्यं प्रमाणाच्चतुरङ्गुलम् त्रिकलं विस्तृतौ पादौ त्र्यङ्गुलो गुह्यकः स्मृतः

Mula sa bukung-bukong (gulpha) pataas, gawin ayon sa pamantayang sukat na apat na aṅgula (lapad ng daliri). Ang dalawang paa kapag ibinuka ay sinasabing may lapad na tatlong kala; at ang bahaging lihim (guhyaka) ay inaalala na tatlong aṅgula ang sukat.

Verse 42

पञ्चाङ्गुलस्तु नाहोस्य दीर्घा तद्वत् प्रदेशिनी अष्टमाष्टांशतोन्यूनः शेषाङ्गुल्यः क्रमेण तु

Ang sukat ng bahagi ng pusod ay limang aṅgula. Ang hintuturo (pradeśinī) ay kasinghaba ng pamantayang sukat na nabanggit. Ang iba pang mga daliri, ayon sa pagkakasunod, ay sunud-sunod na mas maikli, bawat isa’y nababawasan ng isang ikawalo ng isang ikawalong bahagi.

Verse 43

सपादाङ्गुलमुत्सेधमङ्गुष्टस्य प्रकीर्तितं यवोनमङ्गुलं कार्यमङ्गुष्ठस्य नखं तथा

Ang taas o pag-umbok ng hinlalaki ay ipinahayag na isang at isang-kapat na aṅgula (1¼). Ang kuko ng hinlalaki ay gawin ding isang aṅgula na bawas ng isang yava (sukat ng butil ng sebada).

Verse 44

चूचुकौ इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अर्धाङ्गुलं तथान्यासां क्रमान् न्यूनं तु कारयेत् अङ्गुलौ वृषणौ कार्यौ मेढ्रं तु चतुरङ्गुलम्

“Ang dalawang utong”—ganyan ang pagbasa sa minarkahang salin ng aklat. Para sa iba pang natitirang bahagi, gawin ang mga sukat na sunud-sunod na mas maliit, bawat hakbang ay bawas ng kalahating aṅgula. Ang mga bayag ay gawing dalawang aṅgula, at ang ari ay apat na aṅgula.

Verse 45

परिणाहोत्र कोषाग्रं कर्तव्यञ्चतुरङ्गुलम् षडङ्गुलपरीणाहौ वृषणौ परिकीर्तितौ

Sa sukat ng palibot (girth), ang dulo ng balat na nakabalot (koṣāgra) ay gawin na apat na aṅgula; at ang dalawang bayag (vṛṣaṇau) ay ipinahahayag na may palibot na anim na aṅgula.

Verse 46

प्रतिमा भूषणाढ्या स्यादेतदुद्देशलक्षणम् अनयैव दिशा कार्यं लोके दृष्ट्वा तु लक्षणम्

Ang imahen (pratimā) ay nararapat na saganang palamutian ng mga alahas—ito ang pangkalahatang katangiang naglalarawan na binanggit dito. Sa gayon ding paraan, dapat ayusin ang wastong oryentasyon o direksiyon matapos pagmasdan ang mga palatandaang nakikita sa daigdig.

Verse 47

दक्षिणे तु करे चक्रमधस्तात् पद्ममेव च वामे शङ्खं गदाधस्ताद्वासुदेवस्य लक्षणात्

Sa kanang kamay ay ang cakra (diskus); sa ibaba nito ay ang padma (lotus). Sa kaliwang kamay ay ang śaṅkha (kabibe), at sa ibaba nito ay ang gadā (pamalo)—ito ang mga palatandaang pagkakakilanlan ni Vāsudeva.

Verse 48

श्रीपुष्टौ वापि कर्तव्ये पद्मवीणाकरान्विते ऊरुमात्रोच्छितायामे मालाविद्याधरौ तथा

Si Śrī at si Puṣṭi ay nararapat ding likhain bilang mga imahen, na may hawak na lotus at vīṇā sa kanilang mga kamay; ang taas nila ay dapat na isang “sukat ng hita” lamang. Gayundin, ang mga Vidyādhara ay dapat gawin na may hawak na mga kuwintas ng bulaklak.

Verse 49

प्रभामण्डलसंस्थौ तौ प्रभा हस्त्यादिभूषणा पद्माभं पादपीठन्तु प्रतिमास्वेवमाचरेत्

Ang dalawang pigura ay dapat ilagay sa loob ng bilog na halo (prabhāmaṇḍala); ang liwanag/halo ay palamutian ng mga palamuti gaya ng mga elepante at iba pa. Ang tuntungan ng paa (pādapīṭha) naman ay dapat maging tulad ng lotus. Sa ganitong paraan dapat isagawa ang paglikha ng mga imahen.