Adhyaya 55
Chapter 55 — Piṇḍikā-lakṣaṇa-kathana (Defining Features of the Pedestal/Base for Icons)
Ipinagpapatuloy sa daloy ng Vāstu–Pratiṣṭhā at Īśāna-kalpa, inilipat ni Panginoong Agni ang talakayan mula sa metapisikong balangkas (nahahayag/di-nahahayag sa naunang kabanata) tungo sa masusing tuntuning pang-inhinyeriya para sa paglalagak ng imahen. Itinatakda niya ang piṇḍikā (pedestal o base) sa pamamagitan ng mga batas ng proporsyon: ang haba ay iniaayon sa sukat ng imahen, samantalang ang lapad at mga sinturong mekhalā ay ayon sa bahagdan. Pagkaraan ay iniuutos ang mga gawi sa pundasyon—sukat ng hukay, bahagyang hilig pahilaga, at ang labasan ng praṇāla (daluyan ng tubig)—na nagpapakita kung paanong ang kadalisayan ng ritwal ay pinangangalagaan sa pamamagitan ng disenyo ng pamamahala ng tubig. Pinamamantayan din ng kabanata ang paghahati ng taas sa mga patong (iskemang 16 na bahagi) at inililista ang pagsegemento ng mga sangkap para sa ibaba, gitna, at bahagi ng leeg. Pinalalawak ang bisa nito sa mga “karaniwang” imahen, iniuugnay ang proporsyon ng pinto ng dambana sa sukat ng pinto ng templo, at inaatasan ang palamuting prabhā na may mga motibong gaja at vyālaka. Sa huli, ginagawang pangkalahatan ang mga pamantayang ikonometriya: ang mga lalaking diyos ay sumusunod sa sukat ni Śiṣṇu/Hari, at ang mga diyosa ay sa sukat ni Lakṣmī, upang matiyak ang śobha (pagkakaisang ganda) bilang isang pangangailangang dharmiko.
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये व्यक्ताव्यक्तलक्षणं नाम चतुःपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः अथ पञ्चपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः पिण्डिकालक्षणकथनं भगवानुवाच अतः परंप्रवक्ष्यामि प्रतिमानान्तु पिण्डिकाम् दैर्घ्येण प्रतिमातुल्या तदर्धेन तु विस्तृता
Sa gayon, sa Agni Purāṇa, nagwakas ang ika-54 na kabanata na pinamagatang “Mga Katangian ng Nahahayag at Di-nahahayag.” Ngayon ay nagsisimula ang ika-55 kabanata: ang paglalarawan ng mga palatandaang tumutukoy sa piṇḍikā (pedestal/paanan). Sinabi ng Mapalad na Panginoon: “Susunod, ipaliliwanag ko ang piṇḍikā para sa mga larawan (pratimā). Sa haba, dapat itong kapantay ng larawan; at sa lapad, dapat kalahati niyon.”
Verse 2
उच्छ्रितायामतोर्धेन सुविस्तारार्धभागतः तृतीयेन तु वा तुल्यं तत्त्रिभागेण मेखला
Ang mekhalā (bigkis/banda) ay dapat gawin sa ganitong sukat: kalahati ng taas/haba, at kalahati ng lapad sa pinakamalapad na bahagi; o maaari ring maging katumbas ng isang-ikatlo—ibig sabihin, itinatakda ang mekhalā sa pamamagitan ng paghahati ng sukat na iyon sa tatlong bahagi.
Verse 3
खातं च तत्प्रमाणं तु किञ्चिदुत्तरतो नतम् विस्तारस्य चतुर्थेन प्रणालस्य विनिर्गमः
Ang hukay (trintsera ng pundasyon) ay dapat ayon sa itinakdang sukat, at gawin itong bahagyang nakahilig patungo sa hilaga; at ang labasan ng praṇāla (spout ng daluyan ng tubig) ay dapat lumitaw sa layong katumbas ng isang-ikaapat ng lapad ng estruktura.
Verse 4
समूलस्य विस्तारमग्रे कुर्यात्तदर्धतः विस्तारस्य तृतीयेन तोयमार्गन्तु कारयेत्
Sa harapan, gawin ang lapad na katumbas ng buong lapad ng ugat na base; sa likuran nito, gawin itong kalahati. At maglaan ng daanang-tubig na ang lapad ay isang-ikatlo ng pangunahing lapad.
Verse 5
पिण्डिकार्धेन वा तुल्यं दैर्घ्यमीशस्य कीर्तितम् ईशं वा तुल्यदीर्घञ्च ज्ञात्वा सूत्रं प्रकल्पयेत्
Ang haba (sukat) ng anyong-imahe ni Īśa (ang Panginoon) ay ipinahayag na katumbas ng kalahati ng piṇḍikā (pedestal/paanan). O kaya, matapos matiyak ang isang anyong Īśa na kapantay ang haba ayon sa itinakdang pamantayan, ihanda ang panukat na pisi (sūtra) nang naaayon.
Verse 6
मांशेनेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः त्रिभागेन तु बाहुल्यमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः पिण्डिकार्धेन बाहुल्यमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः दैर्घ्यं कुशस्येति ग, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः कुशम्बाहुल्यदीर्घञ्चेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः उच्छ्रायं पूर्ववत् कुर्याद्भागषोडशसङ्ख्यया अधः षट्कं द्विभागन्तु कण्ठं कुर्यात्त्रिभागकम्
Ang taas ay gawin gaya ng naunang sinabi, sa paghahati sa labing-anim na bahagi. Sa mga ito, ang ibabang bahagi ay anim na bahagi; ang kasunod (gitnang) bahagi ay dalawang bahagi; at ang leeg ay gawin na tatlong bahagi.
Verse 7
शेषास्त्वेकैकशः कार्याः प्रतिष्ठानिर्गमास् तथा पट्टिका पिण्डिका चेयं सामान्यप्रतिमासु च
Ang lahat ng natitirang bahagi ay dapat hubugin nang isa-isa; gayundin, gawin ang mga itinakdang labasan/butas para sa ritwal ng pratiṣṭhā (pagpapatatag o paglalagak). Ang tuntuning ito hinggil sa paṭṭikā (lapad na batong pedestal) at piṇḍikā (batayang umbok) ay naaangkop din sa karaniwang mga imahe (di-espesyal).
Verse 8
प्रासादद्वारमानेन प्रतिमाद्वारमुच्यते गजव्यालकसंयुक्ता प्रभा स्यात् प्रतिमासु च
Ang pintuan ng dambanang-imahe (silid para sa ikon) ay itinatakda ayon sa sukat ng pintuan ng prāsāda (templo). At sa mga imahe rin, ang prabhā (aureola/arkong palamuti) ay dapat lagyan ng mga motibong elepante at vyālaka.
Verse 9
पिण्डिकापि यथाशोभं कर्तव्या सततं हरेः सर्वेषामेव देवानां शिष्णूक्तं मानमुच्यते देवीनामपि सर्वासां लक्ष्म्युक्तं मानमुच्यते
Maging ang piṇḍikā (batayang pedestal) ni Hari ay dapat laging gawin nang kaaya-aya at angkop sa ganda. Para sa lahat ng lalaking diyos, ang pamantayan ng proporsyon ay sinasabing yaong itinakda para kay Śiṣṇu; at para sa lahat ng diyosa, ang pamantayan ng proporsyon ay sinasabing yaong itinakda para kay Lakṣmī.
Frequently Asked Questions
Icon-installation metrics: piṇḍikā length–breadth ratios, mekhalā fractional measures, a north-sloping foundation pit, and praṇāla outlet placement at one-fourth of the breadth—linking proportion with drainage and purity.
By treating measurement, orientation, and water-management as sacred duties within Pratiṣṭhā: correct form (rūpa), function (praṇāla/drainage), and beauty (śobha) become disciplined offerings that sustain dharma and support focused worship.
The chapter states that male deities follow the proportional standard associated with Śiṣṇu/Hari, while all goddesses follow the Lakṣmī standard, ensuring consistent iconometric harmony.