
Chapter 64 — कूपादिप्रतिष्ठाकथनं (The Account of the Consecration of Wells and Other Water-Works)
Itinuturo ni Panginoong Agni kay Vasiṣṭha ang Varuṇa-sentrong pratiṣṭhā para sa mga gawang-tubig—balon, balong-hagdang (stepwell), lawa/pond at imbakan—na itinuturing ang tubig bilang buhay na presensya nina Hari (Viṣṇu), Soma, at Varuṇa. Nagsisimula ang kabanata sa pag-aatas ng anyo ni Varuṇa (ginto/pilak/mahalagang bato) at dhyāna-lakṣaṇa: dalawang bisig, nakaupo sa sisne, nagbibigay ng abhaya at may hawak na nāga-pāśa. Pagkaraan ay inilalarawan ang arkitekturang pang-ritwal: maṇḍapa, vedi, kuṇḍa, toraṇa, at vāruṇa-kumbha. Sinusundan ito ng sinukat na sistemang walong kumbha, na nagtatakda ng pinagmumulan ng tubig ayon sa direksiyon (karagatan, Gaṅgā, ulan, bukal, ilog, tubig mula sa halaman, tubig-tīrtha), kasama ang mga tuntuning pamalit at mga mantra ng pagpapabanal. Isinasagawa ang ritwal sa paglilinis, netronmīlana (pagbubukas ng mga mata), abhiṣeka, mga handog na madhuparka, vastra at pavitra, adhi-vāsa (pagpapatuloy magdamag), at sajīvakaraṇa (pagpapasigla), na sinusuportahan ng mga sunod-sunod na homa, bali sa sampung direksiyon, at śānti-toya. Sa huli, ang paglalagak ay pinatatatag sa pamamagitan ng yūpa/panandang poste sa gitna ng anyong-tubig ayon sa takdang sukat, kasunod ang jagacchānti, dakṣiṇā, pagpapakain; at itinatampok ang dharma ng malayang pamamahagi ng tubig, na ang gantimpala’y sinasabing higit pa sa dakilang mga sakripisyo.
Verse 1
इत्य् आदिमहापुत्राणे आग्नेये देवादिप्रतिष्ठापुस्तकप्रतिष्ठाकथनं नाम त्रिषष्टितमोध्यायः अथ चतुःषष्टितमोध्यायः कूपादिप्रतिष्ठाकथनं भगवानुवाच कूपवापीतडागानां प्रतिष्ठां वच्मि तां शृणु जलरूपेण हि हरिः सोमो वरुण उत्तम
Sa gayon, sa Agneya (Agni Purāṇa), nagwakas ang ika-animnapu’t tatlong kabanata na pinamagatang “Salaysay ng Pagpapatatag (pratiṣṭhā) ng mga Diyos at ng Pagpapatatag ng Kasulatan (pratiṣṭhā ng aklat).” Ngayon ay nagsisimula ang ika-animnapu’t apat na kabanata, na pinamagatang “Salaysay ng Pagpapatatag ng mga balon at iba pang gawang-tubig.” Wika ng Mapalad na Panginoon: “Ipapaliwanag ko ang ritwal ng pagpapatatag para sa mga balon, mga hakbangang-imbakan/pond, at mga tangke; makinig kayo. Sapagkat sa anyo ng tubig ay naroroon si Hari (Viṣṇu), si Soma, at ang dakilang Varuṇa.”
Verse 2
अग्नीषोममयं विश्वं विष्णुरापस्तु कारणं हैमं रौप्यं रत्नजं वा वरुणं कारयेन्नरः
Ang sansinukob ay binubuo ng Agni at Soma; si Viṣṇu ang namumunong sanhi, at ang mga Tubig ang tunay na saligang sanhi. Kaya nararapat na magpagawa ang tao ng larawan ni Varuṇa—gawa sa ginto, sa pilak, o hinubog na may mga hiyas.
Verse 3
द्विभुजं हंसपृष्ठस्थं दक्षिणेनाभयप्रदं वामेन नागपाशं तं नदीनागादिसंयुतं
Pagbulayan siya bilang may dalawang bisig, nakaupo sa likod ng isang sisne; ang kanang kamay ay nagbibigay ng abhaya (kawalang-takot), at ang kaliwa’y may hawak na nāga-pāśa, ang lubid na ahas; kasama ang mga nāga ng mga ilog at iba pang mga tagapaglingkod.
Verse 4
यागमण्डपमध्ये स्याद्वेदिका कुण्डमण्डिता तोरणं वारुणं कुम्भं न्यसेच्च करकान्वितं
Sa gitna ng bulwagang handog (yāga-maṇḍapa) ay nararapat na may vedi (platapormang dambana) na pinalamutian ng kuṇḍa (hukay ng apoy). Itayo rin ang toraṇa (seremonyal na tarangkahan) at ilagay ang vāruṇa-kumbha (banga ni Varuṇa) na may kasamang sisidlang pandilig (karakā).
Verse 5
भद्रके चार्धचन्द्रे वा स्वस्तिके द्वारि कुम्भकान् अग्न्याधानं चाप्यकुण्डे कृत्वा पूर्णां प्रदापयेत्
Sa may pintuan, ilagay ang mga kumbha (banga ng tubig na pang-ritwal) sa guhit na bhadraka, kalahating-buwan, o svastika. Pagkaraan, matapos isagawa ang agnyādhāna (paglalagak ng banal na apoy), kahit walang nakapirming kuṇḍa (a-kuṇḍa), saka ihandog ang pūrṇā (ang ‘ganap/punô’ na alay).
Verse 6
वरुणं स्नानपीठे तु ये ते शतेति संस्पृशेत् घृतेनाभ्यञ्जयेत् पश्चान्मूलमन्त्रेण देशिकः
Sa platapormang paliguan (snāna-pīṭha), ang deśika (punong tagapagpaganap) ay dapat humipo upang manawagan kay Varuṇa habang binibigkas ang pormulang “ye te śatam…”. Pagkaraan, pahiran ng ghee (ghṛta) gamit ang mūla-mantra (ugat na mantra).
Verse 7
शन्नो देवीति प्रक्षाल्य शुद्धवत्या शिवोदकैः अधिवासयेदष्टकुम्भान् सामुद्रं पूर्वकुम्भके
Pagkatapos hugasan (ang mga sisidlan) habang binibigkas ang “śanno devī…”, gamitin ang dalisay at mapalad na tubig upang isagawa ang adhivāsana (ritwal na pagtatalaga) sa walong kumbha; at ilagay ang tubig-dagat (sāmudra-jala) sa kumbha sa silangan.
Verse 8
गाङ्गमग्नौ वर्षतोयं दक्षे रक्षस्तु नैर्झरं नदीतोयं पश्चिमे तु वायव्ये तु नदोदकं
Sa timog-silangan (panig ni Agni) gamitin ang tubig ng Ganges; sa timog, tubig-ulan; sa timog-kanluran, tubig mula sa talon o bukal na bagsak (naiṛjhara); sa kanluran, tubig-ilog; at sa hilagang-kanluran (vāyavya), tubig mula sa batis o agos (nado-daka).
Verse 9
औद्भिज्जं चोत्तरे स्थाप्य ऐशान्यां तीर्थसम्भवं अलाभे तु नदीतोयं यासां राजेति मन्त्रयेत्
Ilagay sa hilagang dako ang tubig na nagmula sa mga halaman, at sa hilagang-silangan ang tubig na nagmula sa tīrtha (banal na tawiran). Kung wala ang mga ito, gumamit ng tubig-ilog bilang kapalit at basbasan sa pagbigkas ng mantrang nagsisimula sa “yāsāṁ rājā …”.
Verse 10
देवं निर्मार्ज्य निर्मञ्छ्य दुर्मित्रियेति विचक्षणः नेत्रे चोन्मीलयेच्चित्रं तच्चक्षुर्मधुरत्रयैः
Matapos punasan at linisin ang anyo ng diyos, ang bihasang tagapagpaganap ay dapat bumigkas ng mantrang nagsisimula sa “durmitriye” at saka isagawa ang ‘pagbubukas ng mga mata’ para sa larawang ipininta; ang mga matang iyon ay hahaplosin/igigising sa ‘tatlong matatamis na sangkap’.
Verse 11
ज्योतिः सम्पूरयेद्धैम्यां गुरवे गामथार्पयेत् समुद्रज्येष्ठेत्यभिषिञ्चयेद्वरुणं पूर्वकुम्भतः
Dapat niyang punuin ng ghee ang sandok na panghandog sa apoy; pagkatapos ay maghandog ng isang baka sa guru (guro-pari). Sa pagbigkas ng mantrang nagsisimula sa “samudra-jyeṣṭha…”, isagawa niya ang abhiṣeka kay Varuṇa gamit ang tubig mula sa pūrva-kumbha (banga sa silangan).
Verse 12
समुद्रं गच्छ गाङ्गेयात् सोमो धेन्विति वर्षकात् देवीरापो निर्झराद्भिर् नदाद्भिः पञ्चनद्यतः
O mga tubig ng Gaṅgā, magtungo kayo sa karagatan. Mula sa ulap-ulan, kayo ay si Soma, at ang dhenu—ang bakang nagbibigay ng kasaganaan. O mga banal na Tubig, dumating kayo mula sa mga bukal at mula sa mga ilog, mula sa Pañcanada, ang lupain ng Limang Ilog.
Verse 13
उद्भिदद्भ्यश्चोद्भिदेन पावमान्याथ तीर्थकैः आपो हि ष्ठा पञ्चगव्याद्धिरण्यवर्णेति स्वर्णजात्
Sa pamamagitan ng mga mantrang “Udbhidadbhyaḥ” at “Udbhidenā”, sa mga pormulang Pāvamānī na panlinis, at saka sa tubig-tīrtha na banal; sa mantrang “Āpo hi ṣṭhā”, sa pañcagavya (limang kaloob ng baka), at sa himnong “Dhiraṇyavarṇāḥ”—sa ganitong paraan isinasagawa ang paglilinis, na nagkakaloob ng kadalisayang kumikislap na parang ginto.
Verse 14
आपो अस्मेति वर्षोप्त्यैर् व्याहृत्या कूपसम्भवैः वरुणञ्च तडागोप्त्यैर् वरुणाद्भिस्तु वश्यतः
Sa pamamagitan ng mantra na “Āpo asm-”, kasama ang mga pormulang tumatawag ng ulan at ang pagbigkas ng mga vyāhṛti, gamit ang tubig na inigib mula sa balon; at sa tubig na kinuha sa lawa/pond kasama ang mga pormulang tagapangalaga ng lawa, napapasailalim si Varuṇa—tunay, sa pamamagitan ng sariling tubig ni Varuṇa (tubig na itinalaga at pinabanal para sa kanya).
Verse 15
आपो देवीति गिरिजैर् एकाशीविघटैस्ततः स्नापयेद्वरुणस्येति त्वन्नो वरुणा चार्घ्यकं
Pagkatapos, gamit ang tubig na nagmula sa bundok (bukal/ilog) na inilagay sa mga banga na naitalaga, paliguan ang Varuṇa habang binibigkas ang “Āpo devīḥ…”. Pagkaraan, maghandog ng arghya kay Varuṇa at bigkasin ang “Varuṇasya…” at gayundin ang “Tvanno Varuṇa…”.
Verse 16
व्याहृत्या मधुपर्कन्तु वृहस्पतेति वस्त्रकं वरुणेति पवित्रन्तु प्रणवेनोत्तरीयकं
Sa mga vyāhṛti, ihandog ang madhuparka; sa mantra na “Bṛhaspati”, ihandog ang kasuotan; sa mantra na “Varuṇa”, ihandog ang pavitra (singsing/pulseras na kuśa para sa kalinisan ng ritwal); at sa Praṇava (Oṃ), ihandog ang pang-itaas na tela (uttarīya).
Verse 17
नदीक्षोदमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः आसां रुद्रेति कीर्तयेदिति ङ, ग, चिह्नितपुस्तकपाठः इन्द्रियेति विचक्षण इति ग, घ, चिह्नितपुस्तकपाठः यद्वारण्येन पुष्पादि प्रदद्याद्वरुणाय तु चामरं दर्पणं छत्रं व्यजनं वैजयन्तिकां
“nadīkṣodam”—ganito ang pagbasa sa resensiyong Kha (minarkahang pagbasa ng manuskrito). “Dapat bigkasin ang ‘āsāṃ rudre …’”—ganito ang pagbasa sa mga resensiyong Ṅa at Ga (minarkahang pagbasa). “(…) ‘indriye …’ (…) ‘vicakṣaṇa’”—ganito ang pagbasa sa mga resensiyong Ga at Gha (minarkahang pagbasa). Bilang kapalit, maghandog kay Varuṇa ng mga bulaklak sa gubat at iba pa; at maghandog din ng cāmara (pamaspas/pangpaypay sa langaw), salamin, payong, pamaypay, at vaijayantikā (korona o bandilang tagumpay).
Verse 18
मूलेनोत्तिष्ठेत्युत्थाप्य तां रात्रिमधिवासयेत् वरुणञ्चेति सान्निध्यं यद्वारण्येन पूजयेत्
Matapos itindig sa pamamagitan ng mūla-mantra na “mūlena uttiṣṭha” (“Bumangon sa pamamagitan ng mūla [mantra]”), dapat itong panatilihin sa adhi-vāsa (panuluyang pagtalaga) sa gabing iyon. At sa panawagang “varuṇam ca iti”, sambahin upang matiyak ang sānnidhya (malapit na presensya) ng diyos—o sa pamamagitan ng mismong paraang Vāruṇa.
Verse 19
सजीवीकरणं मूलात् पुनर्गन्धादिना यजेत् मण्डपे पूर्ववत् प्रार्च्य कुण्डेषु समिदादिकं
Para sa ritong “sajīvikaraṇa” (muling pagbibigay-buhay/ensoulment), dapat isagawa ang pagsamba mula sa ugat o pinakapundasyon; saka muling sambahin gamit ang pabango at mga katulad. Pagkatapos sambahin muna sa maṇḍapa gaya ng dati, maghandog sa mga hukay-apoy (kuṇḍa) ng mga patpat na panggatong (samidh) at iba pang itinakdang alay.
Verse 20
वेदादिमन्त्रैर् गन्धाद्याश् चतस्रो धेनवो दुहेत् दिक्ष्वथो वै यवचरुं ततः संस्थाप्य होमयेत्
Sa pamamagitan ng mga pambungad na mantra ng Veda, dapat “gatasan” o ihanda ang apat na handog na dhenu, na nagsisimula sa mga mababangong sangkap. Pagkaraan, sa mga direksiyon, itatag ang yava-caru (nilutong handog na sebada); matapos maitatag, isagawa ang homa (handog sa apoy).
Verse 21
व्याहृत्या वाथ गायत्र्या मूलेनामन्त्रयेत्तथा सूर्याय प्रजापतये द्यौः स्वाहा चान्तरिक्षकः
Pagkatapos, dapat magsagawa ng pag-aanyaya at pagbasbas sa pamamagitan ng mga Vyāhṛti o ng Gāyatrī, at gayundin sa pamamagitan ng mūla-mantra (ugat na mantra). Saka (iukol/ibigkas) para kay Sūrya at kay Prajāpati: “Dyauḥ, svāhā”, at para rin sa Antarikṣa (kalagitnaang kalawakan).
Verse 22
तस्यै पृथिव्यै देहधृत्यै इह स्वधृतये ततः इह रत्यै चेह रमत्या उग्रो भीमश् च रौद्रकः
Para sa Kanya—si Pṛthivī (Daigdig/Lupa)—na sumusuporta sa mga katawan, dito dapat manalangin para sa sariling katatagan. Pagkaraan, dito (manalangin) para sa ligaya, at dito para sa pagdiriwang at pag-enjoy. (Anyayahan din) si Ugra (Mabangis), si Bhīma (Kakila-kilabot), at si Raudraka (Mapusok sa galit).
Verse 23
विष्णुश् च वरुणो धाता रायस्पोषो महेन्द्रकः अग्निर्यमो नैरृतो ऽथ वरुणो वायुरेव च
At (naroon) sina Viṣṇu, Varuṇa, Dhātṛ, Rāyaspoṣa, at Mahendra; sina Agni, Yama, at Nairṛta; at pagkatapos ay si Varuṇa, at si Vāyu rin.
Verse 24
कुवेर ईशो ऽनन्तो ऽथ ब्रह्मा राजा जलेश्वरः तस्मै स्वाहेदं विष्णुश् च तद्विप्रासेति होमयेत्
Dapat maghandog ng mga āhuti sa apoy, na binibigkas: “Kubera; Īśa; Ananta; saka Brahmā; ang Hari (Indra); Jaleśvara (Varuṇa);—sa Kanya, svāhā; itong handog, svāhā; at Viṣṇu; at ‘para sa mga brāhmaṇa’,” at sa gayon isinasagawa ang homa.
Verse 25
सोमो धेन्विति षड् हुत्वा इमं मेति च होमयेत् आपो हि ष्ठेति तिसृभिरिमा रुद्रेति होमयेत्
Pagkatapos maghandog ng anim na āhuti sa mantrang nagsisimula sa “somo dhenv…”, dapat ding maghandog sa (mantra) “imaṃ me…”. Pagkaraan, gamit ang tatlong taludtod na nagsisimula sa “āpo hi ṣṭhā…”, at ang (mantra) “imā rudra…”, maghandog ng mga āhuti.
Verse 26
दशादिक्षु बलिं दद्यात् गन्धपुष्पादिनार्चयेत् प्रतिमां तु समुत्थाप्य मण्डले विन्यसेद् बुधः
Dapat maghandog ng bali sa sampung direksiyon at magsagawa ng pagsamba gamit ang pabango, paste ng sandal, mga bulaklak, at iba pa. Pagkaraan, itaas ang imahen at ang marunong ay ilagay ito sa nararapat na puwesto sa loob ng ritwal na maṇḍala.
Verse 27
पूजयेद्गन्धपुष्पाद्यैर् हेमपुष्पादिभिः क्रमात् मण्डले इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः मूले त्वग्नौ च होमयेदिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः वायुः सोमो महेन्द्रक इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः जलाशयांस्तु दिग्भागे वितस्तिद्वयसम्मितान्
Dapat magsamba nang sunod-sunod gamit ang pabango, mga bulaklak, at iba pa, pati mga gintong bulaklak at kahalintulad na handog. Sa loob ng maṇḍala, ayon sa ilang pagbasa ng mga manuskrito, sinasabi na dapat mag-alay ng homa sa apoy sa bahaging ugat/pundasyon; at sa ilang resensiyon ay binabanggit din ang mga diyos na sina Vāyu, Soma, at Mahendra. Dapat ding magtatag ng mga imbakan ng tubig sa mga bahaging pangdireksiyon, bawat isa’y may sukat na dalawang vitasti (dalawang dangkal).
Verse 28
कृत्वाष्टौ स्थण्डिलान् रम्यान् सैकतान् देशिकोत्तमः वरुणस्येति मन्त्रेण साज्यमष्टशतं ततः
Matapos ihanda ang walong kaaya-ayang sthaṇḍila (mga altar) na yari sa buhangin, ang dakilang pari ay maghandog ng walong daang āhuti ng ghee, gamit ang mantrang nagsisimula sa “(O) Varuṇa…”.
Verse 29
चरुं यवमयं हुत्वा शान्तितोयं समाचरेत् सेचयेन्मूर्ध्नि देवं तु सजीवकरणं चरेत्
Matapos ihandog sa apoy ang nilutong handog na caru na yari sa sebada, isagawa ang ritwal gamit ang “tubig ng kapayapaan” (śānti-toya). Wisikan ang tubig na iyon sa ulo ng diyos, at sa gayon ay ganapin ang ritwal ng muling pagbibigay-buhay (sajīvakaraṇa).
Verse 30
ध्यायेत्तु वरुणं युक्तं गौर्या नदनदीगणैः ॐ वरुणाय नमो ऽभ्यर्च्य ततः सान्निध्यमाचरेत्
Magnilay sa Varuṇa, na sinasamahan ni Gaurī at ng mga pangkat ng mga ilog at batis. Pagkatapos sambahin sa mantra na “Oṃ varuṇāya namaḥ,” isagawa ang ritwal na sānnidhya upang makamtan ang banal na pagdalo.
Verse 31
उत्थाप्य नागपृष्ठाद्यैर् भ्रामयेत्तैः समङ्गलैः आपो हि ष्ठेति च क्षिपेत्त्रिमध्वाक्ते घटे जले
Pagkaangat nito, paikutin ito kasama ng mga mapalad na bagay gaya ng nāga-pṛṣṭha at iba pa. At habang binibigkas ang mantra na “āpo hi ṣṭhā…”, ihulog ang banal na sangkap/bulaklak sa tubig sa banga (ghaṭa) na pinatamis ng “tatlong pulot” (tri-madhu).
Verse 32
जलाशये मध्यगतं सुगुप्तं विनिवेशयेत् स्नात्वा ध्यायेच्च वरुणं सृष्टिं ब्रह्माण्डसञ्ज्ञिकां
Ilagay ito, na maingat na ikinubli, sa gitna ng imbakan ng tubig. Pagkatapos maligo, magnilay kay Varuṇa at sa paglikha na tinatawag na Brahmāṇḍa, ang “kosmikong itlog”.
Verse 33
अग्निवीजेन सन्दग्द्ध्य तद्भस्म प्लावयेद्धरां सर्वमपोमयं लोकं ध्यायेत् तत्र जलेश्वरं
Pagkatapos sunugin ang sangkap ng lupa sa pamamagitan ng agni-bīja, palaganapin ang abo nito upang lumaganap sa lupa na wari’y binabaha. Pagkaraan, pagnilayan ang buong daigdig bilang binubuo ng tubig, at doon ay pagnilayan ang Panginoon ng mga Tubig (Jaleśvara).
Verse 34
तोयमध्यस्थितं देवं ततो यूपं निवेशयेत् चतुरस्रमथाष्टास्रं वर्तुलं वा प्रवर्तितं
Matapos iluklok ang diyos sa gitna ng tubig, saka itayo ang haliging panghandog (yūpa), na maaaring parisukat, walong-sulok, o bilog ang anyo.
Verse 35
आराध्य देवतालिङ्गं दशहस्तं तु कूपके यूपं यज्ञीयवृक्षोत्थं मूले हैमं फलं न्यसेत्
Pagkatapos sambahin nang wasto ang liṅga, sagisag ng diyos, itayo sa hukay (kūpaka) ang haliging panghandog (yūpa) na may habang sampung hasta, mula sa punong angkop sa yajña; at sa paanan nito ay ilagay ang gintong “bunga” (tuktok/handog).
Verse 36
वाप्यां पञ्चदशकरं पुष्करिण्यां तु विंशतिकं तडागे पञ्चविंशाख्यं जलमध्ये निवेशयेत्
Sa vāpī (balong na may hagdan), iluklok ang (gitnang tanda/haligi) na labinlimang hasta; sa puṣkariṇī (lawang-lawa ng lotus), dalawampu; at sa taḍāga (lawa/imbakan), yaong tinatawag na dalawampu’t lima—na ilalagay sa gitna ng tubig.
Verse 37
यागमण्डपाङ्गेण वा यूपब्रस्केति मन्त्रतः स्थाप्य तद्वेष्टयेद्वस्त्रैर् यूपोपरि पताकिकां
Matapos itong itatag sa pamamagitan ng mantra na “yāgamaṇḍapāṅgeṇa” o ng mantra na “yūpabraska,” balutin ito ng mga tela, at maglagay ng munting bandila sa ibabaw ng yūpa.
Verse 38
चरुं सचमसं हुत्वेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः उत्थाय इति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकपाठः सुवर्तितमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः यूपस्थानेति मन्त्रत इति ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः तदभ्यर्च्य च गन्धाद्यैर् जगच्छान्तिं समाचरेत् दक्षिणां गुरवे दद्याद्भूगोहेमाम्बुपात्रकं
Matapos ihandog sa apoy ang caru (nilutong alay) kasama ang camasa (sandok na pang-ritwal), tumindig at, ayon sa itinakdang paraan na ipinahihiwatig ng mga salin ng ritwal, magsagawa roon ng pagsamba gamit ang pabango at iba pa, at ganapin ang ‘jagacchānti’ (pagpapayapa sa daigdig). Ibigay sa guro ang dakṣiṇā: lupa, baka, ginto, at isang sisidlang punô ng tubig.
Verse 39
द्विजेभ्यो दक्षिणा देया आगतान् भोजयेत्तथा आब्रह्मस्तम्बपर्यन्ता ये केचित्सलिलार्थिनः
Dapat magbigay ng dakṣiṇā (banal na handog na kabayaran) sa mga dvija, at pakainin din ang mga dumating. At sinumang nilalang—mula kay Brahmā hanggang sa isang talim ng damo—na humihingi ng tubig ay dapat pagbigyan ng tubig.
Verse 40
ते तृप्तिमुपगच्छन्तु तडागस्थेन वारिणा तोयमुत्सर्जयेदेवं पञ्चगव्यं विनिक्षिपेत्
“Nawa’y masiyahan sila sa tubig na inigib mula sa lawa.” Sa ganitong paraan, ibuhos ang tubig bilang handog, at pagkatapos ay ilagay (o ipainom/ipagkaloob) ang pañcagavya.
Verse 41
आपो हि ष्ठेति तिसृभिः शान्तितोयं द्विजैः कृतं तीर्थतोयं क्षिपेत् पुण्यं गोकुलञ्चार्पयेद्विजान्
Sa pamamagitan ng tatlong taludtod na nagsisimula sa “Āpo hi ṣṭhā…”, dapat ihanda ng mga dvija ang śānti-water (tubig ng pagpapayapa). Pagkaraan, ihulog ang tīrtha-water (banal na tubig ng pook-paglalakbay) bilang gawaing may bisa, at maghandog din ng kawan ng baka (o kaloob na baka) sa mga dvija (brāhmaṇa).
Verse 42
अनिवारितमन्नाद्यं सर्वजन्यञ्च कारयेत् अश्वमेधसहस्राणां सहस्रं यः समाचरेत्
Dapat maghanda ng pagkain at mga kailanganin na hindi ipinagkakait kaninuman, at para sa lahat ng tao. Ang sinumang nagsasagawa nito (bilang palagiang panata ng pagpapakain) ay nagkakamit ng gantimpalang katumbas ng isang libong ulit ng isang libong sakripisyong Aśvamedha.
Verse 43
एकाहं स्थापयेत्तोयं तत्पुण्यमयुतायुतं विमाने मोदते स्वर्गे नरकं न स गच्छति
Ang sinumang nagtatag (naglaan) ng tubig kahit sa loob lamang ng isang araw ay nagkakamit ng di-mabilang na kabutihang-loob, hanggang sa napakaraming sampung libo. Siya’y nagagalak sa langit sa isang makalangit na sasakyan (vimāna) at hindi napupunta sa impiyerno.
Verse 44
गवादि पिवते यस्मात्तस्मात् कर्तुर् न पातकं तोयदानात्सर्वदानफलं प्राप्य दिवं यजेत्
Sapagkat ang mga baka at iba pang nilalang ay umiinom ng tubig na iyon, kaya walang kasalanang dumarating sa gumawa. Sa pag-aalay ng tubig, natatamo ang bunga ng lahat ng kaloob; kaya nararapat sambahin ang mga diyos at marating ang langit.
A precise directional protocol for an aṣṭa-kumbha set: distinct water-types are assigned to specific quarters (including ocean-water in the eastern kumbha), combined with mantra-purifications, followed by homa/bali/śānti-toya and a measured central yūpa/marker (different lengths for vāpī, puṣkariṇī, and taḍāga).
By framing public water provision as yajña and dāna: correct ritual consecration aligns the work with cosmic order (ṛta), while unrestricted water-gifting and feeding cultivate compassion and merit, supporting artha/kāma ethically and reinforcing dharma as a basis for inner purification and eventual mokṣa.
Varuṇa is central as Jaleśvara (Lord of Waters). The chapter explicitly identifies water as a form in which Hari (Viṣṇu), Soma, and Varuṇa are present, making Varuṇa-pratiṣṭhā the theological anchor for sanctifying waterworks.
The text preserves multiple recension readings (e.g., Kha, Ga, Gha, Ṅa) for certain mantra-phrases and procedural cues, indicating a living ritual tradition where regional manuscript lines preserved slightly different liturgical details.