Vrata & Dharma-shastra
Ritual Vows & Sacred Observances
Prescriptions for vratas (religious vows), fasting observances, festival rites, and their spiritual merit according to dharma-shastra.
Adhyayas in Vrata & Dharma-shastra
Adhyaya 175
Chapter 175 — प्रायश्चित्तानि (Prāyaścittāni: Expiations)
Isinasara ng kabanatang ito ang siklo ng mga turo tungkol sa prāyaścitta (mga ritwal ng pagtubos at paglilinis sa pagkakasala) sa Agni Purāṇa, at inilalagay ang mga ito bilang bahagi ng mas malawak na pagpapanatili ng dharma. Sa paraang Agneya, ang pagtubos ay hindi lamang parusa; ito ay isang panunumbalik na agham-ritwal na muling nag-aayos sa nagsasagawa ayon sa kaayusang śāstriko matapos ang paglabag. Sa pagtatapos ng prāyaścitta bago ang pormal na depinisyon ng vrata, ipinahihiwatig ng teksto ang pagpapatuloy: kapag pumalya ang disiplina, ang pagtubos ang nag-aayos; kapag niyakap ang disiplina, ang vrata ang pumipigil at nagbabago. Nanatiling tinig-guro si Agni na nagsasalita kay Vasiṣṭha, na binibigyang-diin ang pag-unlad espirituwal sa pamamagitan ng tiyak at nauulit na mga pamamaraan—pinagdurugtong ang layuning etikal, gawaing ritwal, at pananagutang panlipunan. Inihahanda rin nito ang mambabasa sa susunod na kabanata tungkol sa balangkas ng kalendaryo at mga tuntunin, na nagpapakitang iisa ang teknikal na gulugod ng paglilinis at pagtalima: mga batas ng oras, pagkain, kadalisayan, mantra, at pagkakawanggawa, tungo sa katatagan sa daigdig at sa kalayaan (mokṣa).
Adhyaya 176
Pratipadā-vratāni (Vows Observed on the Lunar First Day)
Sinimulan ni Panginoong Agni ang maayos na paglalahad ng mga vratang nakabatay sa Pratipadā, na itinatanghal ang unang araw ng buwang lunar bilang makapangyarihang pasukan sa mga disiplina ng isang buong taon. Itinuturing niya ang Pratipadā sa Kārttika, Āśvayuja, at Caitra bilang tithi ni Brahmā, kaya iniuugnay ang panahon sa kalendaryo sa tiyak na pagtuon sa isang devatā. Inilalarawan ng kabanata ang “teknolohiya” ng vrata: mga tuntunin ng pag-aayuno (kabilang ang matagal na pag-iwas sa pagkain at kontroladong paraan ng pagkain), mantra-japa ng “Oṃ tat sat brahmaṇe namaḥ” kasama ang Gāyatrī, at malinaw na pagninilay sa anyo ni Brahmā (gintong kulay, may buhol-buhol na buhok, may hawak na akṣamālā at mga sandok ng handog na may kamaṇḍalu). Isinasama ang dāna bilang nasusukat na bunga ng etika—pagkakaloob ng gatas “ayon sa kakayahan”—na may gantimpalang paglilinis, kaligayahan sa langit, at makamundong kasaganaan para sa isang brāhmaṇa. Ikalawang daloy ang Dhanya-vrata sa Mārgaśīrṣa na may disiplina ng nakta (pagkain sa gabi) at homa, kasunod ang pagsamba kay Agni sa loob ng isang taon at ang pangwakas na handog na isang mapusyaw na kayumangging baka. Nagtatapos ang kabanata sa pagbanggit ng Śikhī-vrata at bunga nito: pag-abot sa kalagayan/tahanan ng Vaiśvānara, kaya iniuugnay ang vrata sa bhukti (kasaganaan) at sa mas mataas na hantungan ng espiritu.
Adhyaya 177
Adhyāya 177 — Dvitīyā-vratāni (Observances for the Lunar Second Day)
Inilalahad ni Panginoong Agni ang sunod-sunod na mga panatang nakasentro sa Dvitīyā (ikalawang araw sa kalendaryong lunar), kung saan ang tumpak na buwan–pakṣa–tithi ang nagiging balangkas ng ritwal upang makamit ang bhukti (kaginhawahang makamundo) at mukti (kalayaan). Nagsisimula sa Dvitīyā-vrata: pagtalima sa diyeta ng mga bulaklak at pagsamba sa Aśvins, na nangangako ng kasaganaan, kagandahan, at gantimpalang makalangit; may anyong Kārttika śukla-dvitīyā na nag-uutos ng pagsamba kay Yama. Kasunod ang Aśūnya-śayana (Śrāvaṇa kṛṣṇa-dvitīyā) na nakatuon sa pag-iingat ng pagpapatuloy ng sambahayan—mga banal na apoy, mga diyos, mga ninuno, at pagkakaisa ng mag-asawa—sa pamamagitan ng panawagan kay Viṣṇu kasama si Śrī (Lakṣmī), na nagtatapos sa pagsamba, buwanang Soma-arghya na may mantra, homa na may ghee, disiplina sa gabi, at nakaayos na dāna (higaan, mga ilawan, kasangkapan, payong, sapin sa paa, upuan, banga ng tubig, imahen, sisidlan). Sumusunod ang Kānti-vrata (maliwanag na kalahati ng Kārttika): pagkain lamang sa gabi at pagsamba kay Bala–Keśava upang magtamo ng ningning, mahabang buhay, at kalusugan. Sa huli, itinuturo ang Śiṣṇu-vrata bilang apat-na-araw na pagsasanay mula Pauṣa śukla-dvitīyā, na may sunod-sunod na paliligo (mustasa, itim na linga, vacā, at mga halamang sarvauṣadhi), pagsamba ayon sa mga pangalan (Kṛṣṇa/Acyuta/Ananta/Hṛṣīkeśa) na may paglalagay ng mga bulaklak, arghya sa buwan na may mga banal na epithets, at paglalarawan ng bunga bilang pinalawig na paglilinis, kasama ang tala sa mga baryanteng manuskrito at mga tradisyunal na nagsasagawa (mga hari, kababaihan, mga diyos).
Adhyaya 178
Tṛtīyā-vratāni (Vows for the Third Lunar Day): Lalitā Tṛtīyā, Mūla-Gaurī Vrata, and Saubhāgya Observances
Binubuksan ni Panginoong Agni ang kabanata sa paglipat mula sa mga Dvitīyā-vrata tungo sa mga Tṛtīyā-vrata, at malinaw na itinatakda na ang mga ito’y nagbibigay ng bhukti at mukti. Inilalarawan niya ang Mūla-Gaurī na pagtalima sa Caitra śukla tṛtīyā, bilang paggunita sa kasal ni Gaurī kay Hara, na nagsisimula sa paglilinis sa pamamagitan ng paliligo na may linga at sa magkasanib na pagsamba kay Śambhu kasama si Gaurī gamit ang mapalad na handog (hal. “ginintuang bunga”). Sumusunod ang mahabang ubod ng ritwal na mantra-nyāsa/pagtawag ayon sa mga bahagi ng katawan—paglalagak ng mga banal na pangalan at kapangyarihan sa paa, bukung-bukong, binti, tuhod, baywang, tiyan, dibdib, lalamunan, kamay, braso, mukha, ilong, kilay, ngalangala, buhok, at ulo—na nag-uugnay sa teolohiyang Śiva–Śakti sa pagsambang may katawan. Itinatakda ang mga bulaklak at pabango, ang sunod-sunod na handog ayon sa mga buwan, at ang pagtatapos sa dāna: paggalang sa mag-asawang brāhmaṇa, pagbibigay ng mga set ng bagay, at dakilang kaloob gaya ng gintong imahen ni Umā–Maheśvara kasama ang mga baka. Binabanggit ang mga alternatibong panahon (Vaiśākha, Bhādrapada/Nābhasya, Mārgaśīrṣa) at ikalawang paraan na may paulit-ulit na pagsamba, kabilang ang pagbigkas ng Mṛtyuñjaya. Sa huli, ipinakikilala ni Agni ang Saubhāgya-vrata (lalo na ang pag-iwas sa asin mula Phālguna tṛtīyā) at inililista ang mga anyo ng Diyosa sa bawat tṛtīyā, na nangangako ng saubhāgya at svarga.
Adhyaya 179
Caturthī-vratāni (Vows of the Fourth Lunar Day)
Sinimulan ni Panginoong Agni ang masistemang paglalahad ng mga vrata na nakabatay sa Caturthī, at tahasang itinakda na ito’y mga disiplina na may dobleng bunga—Bhukti (kaginhawahang makamundo) at Mukti (kalayaan espirituwal). Nagbubukas ang kabanata sa maikling tala hinggil sa pagkakaiba ng resensiyon/manuskrito, saka nagpatuloy sa mga tuntuning ayon sa buwan at tithi. Para sa Māgha śukla-caturthī, iniuutos ang pag-aayuno at pagsamba, na ang ‘Guṇa’ (kagalingan/birtud) ang sentrong pokus ng ritwal. Ipinagpapatuloy ang gawain hanggang pañcamī sa pag-aalay ng kaning may linga (sesame-rice) upang magtamo ng isang taong kagalingang walang hadlang, at ipinakikilala ang mūla-mantra na “gaṁ svāhā” at ang paggamit nito sa aṅga-nyāsa (mga mantra sa puso at mga sangkap ng katawan na nagsisimula sa “gām”). Ibinibigay din ang tiyak na pagkakasunod ng āvāhana at visarjana gamit ang “āgaccha ulkā” at “gaccha ulkā”, kasama ang mga alay na halimuyak na guggulu at matatamis na modaka, at isang dagdag na mantra na anyong Gaṇeśa-gāyatrī. Sa huli, inilalarawan ang mga natatanging pagtalima: Bhādrapada Caturthī Kṛcchra, ang pag-aayuno sa gabi ng Phālguna Caturthī na tinatawag na Avighnā, at ang pagsamba kay Gaṇa sa Caitra Caturthī gamit ang damana/dūrvā, na itinatanghal ang vrata bilang paraan ng pagpapala at paglilinis ng espiritu.
Adhyaya 180
Chapter 180 — Pañcamī-vratāni (The Pañcamī Observances)
Sa hanay ng Vrata-khaṇḍa, ipinakikilala ni Panginoong Agni ang isang masinsing Pañcamī-vrata na nagbubunga ng agarang at pangwakas na gantimpala: ārōgya (kalusugan), svarga (kabanalan at gantimpalang makalangit), at mokṣa (pagpapalaya). Nagsisimula ang kabanata sa tala ng pagsusuri sa teksto tungkol sa magkakaibang pagbasa sa antas ng mantra/pagbigkas, na nagpapakita ng praktikal na diin ng Purāṇa sa wastong pagbigkas at eksaktong ritwal. Itinatakda ni Agni ang panahon: isagawa sa śukla-pakṣa (maliwanag na kalahati ng buwan) sa mga buwang Nabhas, Nabhasya, Āśvina, at Kārttika, ayon sa time-dharma. Mahalaga rin ang pag-alaala/pagbigkas sa mga dakilang nāga—Vāsuki, Takṣaka, Pūjya, Kāliya, Maṇibhadra, Airāvata, Dhṛtarāṣṭra, Karkoṭaka, at Dhanañjaya—bilang pananggalang at mapalad na balangkas. Ang mga bunga ay kawalang-takot, mahabang buhay, kaalaman, katanyagan, at kasaganaan, na nagpapakita ng tatak ng Agni Purāṇa: ang vrata bilang disiplina ng espiritu at “teknolohiya” ng kagalingan sa Agneya Vidyā.
Adhyaya 181
Vows of the Sixth Lunar Day (Ṣaṣṭhī-vratāni)
Ipinagpapatuloy ni Panginoong Agni ang pagtuturo sa Vrata-khaṇḍa ayon sa kalendaryo, mula sa mga Pañcamī-vrata patungo sa mga Ṣaṣṭhī-vrata, at itinatanghal ang ikaanim na araw ng buwan bilang mahalagang sandigang-ritwal na makapagbubunga ng bhukti at mukti. Nagbubukas ang kabanata sa pangako ni Agni na ipaliliwanag ang mga pagtalima sa Ṣaṣṭhī; sa isang resensiyon ay sinasabing nagsisimula sa buwang Kārttika, samantalang ang mga baryanteng manuskrito ay nag-iingat ng ibang pagbubukas at pagbasa. Kabilang sa pangunahing gawi ang pagpipigil sa pagkain (prutas lamang o isang payak at dalisay na pagkain, ayon sa resensiyon) at mga handog na ritwal gaya ng arghya. Pagkaraan, tinukoy ni Agni ang isang pinangalanang pagtalima—Skanda-Ṣaṣṭhī—na tinatawag na akṣaya kapag isinagawa sa ikaanim na araw ng Bhādrapada, at saka inihayag ang kasunod na panata, Kṛṣṇa-Ṣaṣṭhī, na dapat tuparin sa Mārgaśīrṣa. Nagtatapos ang kabanata sa mas mahigpit na pag-aayuno: ang pag-iwas sa pagkain sa loob ng isang taon ay sinasabing makapagkakaloob ng dobleng bunga ng puruṣārtha—tamasang-layaw at paglaya—na nagpapakita ng ugnay ng disiplina sa ritwal at pag-angat sa espiritu sa Agni Purāṇa.
Adhyaya 182
Saptamī-vratāni (Vows of the Seventh Lunar Day)
Sinimulan ni Panginoong Agni ang mga tagubilin sa Saptamī-vrata kaagad matapos tapusin ang bahagi ng Ṣaṣṭhī-vrata, na ipinagpapatuloy ang sistematikong pagmamapa ng dharma ayon sa tithi sa Vrata-khaṇḍa. Itinuturo niya na ang pagtalima sa Saptamī—na nakasentro sa pagsamba kay Sūrya/Arka—ay nagdudulot ng bhukti at mukti, at hayagang nangangako ng paglaya sa dalamhati sa wastong pagsamba sa Māgha (maliwanag na kalahati). Pagkatapos ay inihihiwalay ang mga bunga ayon sa buwan at pakṣa: sa Bhādra, ang Arka-pūjā ay sinasabing mabilis magpabunga ng ninanais; sa Pauṣa (maliwanag na kalahati), binibigyang-diin ang pag-aayuno habang sumasamba kay Arka bilang disiplinang pumupuksa sa kasalanan. Binabanggit din ang bisa ng Māgha kṛṣṇa Saptamī para sa “lahat ng pagtatamo,” ipinakikilala ang Phālguna maliwanag na Saptamī na kaugnay ni Nandā sa pamamagitan ng pagsamba sa Araw, at itinatakda ang mga natatanging panatang pinangalanan sa Mārgaśīrṣa maliwanag na kalahati—Aparājitā Saptamī at ang taunang Putrīyā Saptamī para sa kababaihan—na nagpapakita kung paanong ang ritwal na nakaayon sa kalendaryo, ang pagtuon kay Sūrya, at ang balangkas ng panata ay nagsasanib bilang praktikal na landas ng kaligtasan.
Adhyaya 183
Aṣṭamī-vratāni — Jayantī (Janmāṣṭamī) Vrata with Rohiṇī in Bhādrapada
Sinisimulan ni Panginoong Agni ang siklo ng Aṣṭamī-vrata sa pag-utos ng isang pangunahing pagtalima kapag ang ikawalong tithi ay tumapat sa Rohiṇī nakṣatra sa madilim na kalahati ng Bhādrapada—tinatawag na Jayantī sapagkat sa gayong pagsasanib isinilang si Śrī Kṛṣṇa. Ang vrata ay nakasentro sa pagsamba sa hatinggabi, mula sa panloob na paglilinis sa pamamagitan ng upavāsa (pag-aayuno) tungo sa pormal na pag-aanyaya at paglalagak ng diyos at mga handog na may maraming antas. Inaanyayahan ng nagsasagawa si Kṛṣṇa kasama si Balabhadra at ang bilog ng mga magulang (Devakī, Vasudeva, Yaśodā, Nanda), at isinasagawa ang mga upacāra na ginagabayan ng mantra: snāna (ritwal na paliligo), arghya, bulaklak, dhūpa, dīpa, at nivedya, paulit-ulit na pinupuri si Govinda bilang pinagmumulan ng Yoga, Yajña, Dharma, at ng sansinukob. May natatanging sangkap na pang-buwan at pang-astral: pagsamba sa Buwan kasama si Rohiṇī at arghya para kay Śaśāṅka. Sa hatinggabi, nagtatapos ang ritwal sa pag-aalay ng sunod-sunod na agos ng jaggery na hinaluan ng ghee habang binibigkas ang mga banal na pangalan. Nagtatapos ang vrata sa dāna (tela, ginto) at pagpapakain sa mga brāhmaṇa, na nangangakong mapapawi ang kasalanan ng pitong kapanganakan, magkakaroon ng supling, magiging walang takot sa taunang pagtalima, at makakamit ang Viṣṇuloka—pinag-iisa ang bhukti at mukti.
Adhyaya 184
Chapter 184 — अष्टमीव्रतानि (Aṣṭamī Observances: Kṛṣṇāṣṭamī, Budhāṣṭamī/Svargati-vrata, and Mātṛgaṇa-Aṣṭamī)
Itinuro ni Agni kay Vasiṣṭha ang mga panatang nakasentro sa Aṣṭamī na pinagsasama ang tumpak na pagsunod sa kalendaryo, pagpipigil sa katawan, debosyong Śaiva, at mga tungkuling panlipunan-ritwal. Nagsisimula ang kabanata sa Mātṛgaṇa-Aṣṭamī: pagsamba sa mga Ina-Diyosa mula kay Brahmāṇī sa Kṛṣṇāṣṭamī ng buwan ng Caitra, na nangangakong magdudulot ng kasaganaan at pakikibahagi sa daigdig ni Kṛṣṇa. Pagkatapos ay inilalarawan ang isang-taóng Kṛṣṇāṣṭamī-vrata na nagsisimula sa Mārgaśīrṣa: nakta-fasting (pagkain sa gabi lamang), paglilinis-ritwal, pagtulog sa lupa, at buwan-buwang pagsamba kay Śiva (Śaṅkara/Śambhu/Maheśvara/Mahādeva/Sthāṇu/Paśupati/Tryambaka/Īśa), na may kasamang mahigpit na tuntunin sa pagkain (go-mūtra, ghee, gatas, linga, sebada, dahon ng bilva, kanin, atbp.). Nagtatapos ito sa homa, maṇḍala-pūjā, pagpapakain sa mga brāhmaṇa, at itinakdang dāna (baka, kasuotan, ginto), na nagbibigay ng bhukti at mukti. Isang natatanging anyo ang Budhavāra-Aṣṭamī (Svargati-vrata) na sinasabing nagkakaloob ng katayuan ni Indra: pag-aalay ng tiyak na sukat ng bigas sa sisidlang dahon ng mangga na may kuśa, sāttvika na pagsamba, pakikinig sa kathā, at pagbibigay ng dakṣiṇā. Ang salaysay na halimbawa tungkol sa pamilya ni Dhīra, sa torong Vṛṣa, sa pagkawala at pagbabalik, sa kaharian ni Yama, at sa bunga ng pagtalima sa Budhāṣṭamī nang dalawang ulit ay nagpapakita ng kapangyarihang mapagligtas—inaangat ang mga ninuno mula sa impiyerno tungo sa langit. Nagtatapos ang kabanata sa ritwal ng pag-inom mula sa usbong ng aśoka sa Punarvasu at panalangin sa Aṣṭamī para maalis ang dalamhati, at muling pinagtitibay na ang Mātṛ-pūjā mula Caitra pataas ay nagdudulot ng tagumpay laban sa mga kaaway.
Adhyaya 185
Chapter 185 — नवमीव्रतानि (The Observances for Navamī)
Itinuturo ni Panginoong Agni kay Vasiṣṭha ang Navamī-vrata na kaugnay ni Gaurī/Durgā, at hayagang nangangako ng siddhi na sumasaklaw sa bhukti (kaginhawahang makamundo) at mukti (kalayaan). Nakasandig ang ritwal sa tumpak na pagtutuos ng panahon: ang Navamī ay kinikilalang Piṣṭakā, na may pagtingin sa oras ng Āśvina śukla at mga kundisyon ng nakṣatra; matapos sambahin ang Diyosa ay may pagkain na batay sa harina. Pagkaraan, inilalahad ang liturhiyang pang-proteksiyon at pang-hari na nakasentro kay Durgā bilang Mahīṣamardinī, na inilalarawang naroroon sa siyam na himpilan o sa iisang dambana, at binibigyang anyo sa itinakdang ikonograpiyang maraming bisig na may tiyak na sandata at kasangkapan. Detalyado ang pagsasanay sa mantra: sampung-pantig na mantra ng pag-iingat ni Durgā, iba pang pormula, at nyāsa sa katawan mula hinlalaki hanggang kalingkingan, na binibigyang-diin ang lihim at di-pagkakahadlang. Lumalawak ang ritwal sa pagsamba sa mga sandata, mababangis na pangalan ng Diyosa, at mga handog ayon sa direksiyon (sa ilang pagbasa ay may dugo/laman), at nagtatapos sa mga gawaing pangtanggol ng estado gaya ng pagpapawalang-bisa sa rebultong kaaway na gawa sa masa, pagsamba sa gabi sa mga Ina (Mātṛ) at mababangis na anyo, paliligo sa pañcāmṛta, bali, at mga palatandaang pampista tulad ng dhvaja at ratha-yātrā—pinag-iisa ang debosyon, ikonograpiya, at proteksiyong nakatuon sa Rājadharma.
Adhyaya 186
Daśamī-vrata (Observance for the Tenth Lunar Day)
Kasunod ng sunod-sunod na pagtalakay sa mga panatang nakabatay sa tithi sa Vrata-khaṇḍa, matapos tapusin ang mga Navamī-vrata, ipinakilala ni Panginoong Agni ang Daśamī-vrata. Itinatakda niya ang mga bunga nito sa wika ng puruṣārtha—pagkakaloob ng dharma, kāma, at kaugnay na layunin—kaya’t ang disiplina ng ritwal ay inilalarawan bilang kasangkapan para sa kabutihang etikal-espirituwal at maayos na pag-unlad sa daigdig. Ang pangunahing gawain ay pagpipigil at pagsasaayos: sa Daśamī dapat isagawa ang ekabhakta (isang beses lamang kumain), na nagbibigay-diin sa kontroladong pagkain bilang paraan ng paglilinis. Nagtatapos ang panata sa dāna, na nagtatakda ng makabuluhang handog sa lipunan—sampung baka—upang ang pribadong pag-aayuno ay makumpleto sa pampublikong kabutihan. Binanggit din ang isang prestihiyosong donasyon: pag-aalay ng walong direksiyon (dik) na yari sa ginto, na sinasabing nag-aangat sa katayuan ng nagkakaloob tungo sa pagiging panginoon sa hanay ng mga Brāhmaṇa. Sa ganitong paraan, iniuugnay ni Agni ang panloob na niyama, ang banal na oras ng tithi, at ang panlabas na pagkakawanggawa sa iisang programang dharmiko.
Adhyaya 187
Ekādaśī-vrata (Observance of Ekādaśī)
Sinimulan ni Panginoong Agni ang aral sa Ekādaśī-vrata kaagad matapos ang bahagi ng Daśamī-vrata, at inilarawan ang pag-aayuno bilang sinadyang “teknolohiyang” espirituwal na nagbubunga ng bhukti (kaginhawahang makamundo) at mukti (kalayaan). Nagsisimula ang disiplina sa Daśamī: kontroladong pagkain at mahigpit na pag-iwas sa karne at pakikipagtalik upang ihanda ang katawan at isip para sa Ekādaśī. Sa mismong Ekādaśī, ipinagbabawal ang pagkain sa kapwa maliwanag at madilim na kalahating-buwan, at binibigyang-diin ang mahahalagang pagsasanib sa kalendaryo: kapag nagsapaw ang Ekādaśī at Dvādaśī, sinasabing mas tumitindi ang presensya ni Hari, at nagiging mapagpasya ang oras ng pāraṇa (pagbasag ng ayuno). Itinatakda ng kabanata na maaaring magpāraṇa sa Trayodaśī sa ilalim ng tiyak na kundisyon ng bahagi ng tithi, na may gantimpalang katumbas ng sandaang Vedic na paghahandog, at nagbababala na ang Ekādaśī na nahalo sa Daśamī ay hindi dapat sundin (magdudulot ng masamang bunga). Ang vrata ay sinisimulan sa debosyonal na saṅkalpa, na humihingi ng kanlungan kay Acyuta na may matang-lotus. Itinatampok ang mapalad na pagsasama ng nakṣatra—Puṣya sa maliwanag na Ekādaśī, at Śravaṇa kasama ng Ekādaśī/Dvādaśī (Vijayā tithi)—at ang Phālguna-Puṣya Vijayā ay nangangakong “krores” na ulit na merit kapag iniwasan ang pulot at karne. Nagtatapos ang pagsunod sa Viṣṇu-pūjā bilang ganap na upakāra, na nagbibigay ng kasaganaan, supling, at dangal sa Viṣṇu-loka.
Adhyaya 188
Chapter 188: द्वादशीव्रतानि (The Dvādaśī-vows)
Sinimulan ni Panginoong Agni ang isang maayos na talaan ng mga pagtalima sa Dvādaśī, na hayagang inilalarawan bilang mga kasangkapan para sa bhukti (kaginhawahan at bunga sa daigdig) at mukti (kalayaan), na isinasagawa sa disiplinadong pagkain (isang kainan lamang), debosyon, at pagtanggap nang hindi humihingi (ayācita). Iniuugnay ng kabanata ang mga panata sa kalendaryong ritwal: sa Caitra-śukla Dvādaśī, sinasamba si Hari bilang pumipigil kay Kāma bilang Madana-Dvādaśī; sa Māgha-śukla Dvādaśī ay Bhīma-Dvādaśikā; sa Phālguna-śukla Dvādaśī ay binabanggit ang Govinda-Dvādaśī at kaugnay na mga ritwal. May iba pang buwanang tanda: Viśoka-Dvādaśī sa Āśvayuja at Govatsa-Dvādaśī sa Bhādrapada na may pagsamba sa baka at guya, na nagbibigay-diin sa pag-aalis ng kasalanan at pagkamayabong ng merit. Isang mahalagang bahagi ang naglilinaw sa Tiladvādaśī sa tiyak na kundisyong pangkalendaryo: ang Kṛṣṇa-pakṣa Dvādaśī matapos ang tanghali na kasabay ng Śravaṇa; saka itinatakda ang mga ritwal na nakasentro sa linga—paliligo sa linga, homa ng linga, naivedya ng linga, lamparang langis ng linga, tubig na linga, at kawanggawa ng linga—na nagtatapos sa pagsamba kay Vāsudeva sa mantra na “Oṃ namo bhagavate vāsudevāya.” Binabanggit din ang Ṣaṭ-tila Dvādaśī (gantimpalang makalangit), Nāmadvādaśī (isang taong pagsamba ayon sa sunod-sunod na mga pangalang Keśava), Sumati- at Ananta-Dvādaśī, Sugati-Dvādaśī na may pagbating “Kṛṣṇa-jaya,” at nagwawakas sa pagtukoy sa Pauṣa-śukla Dvādaśī para sa panatang kaugnay ng Sampprāpti, ayon sa lohika ng Purāṇa na ang dharma ay agham ng ritwal na nakatuon sa paglaya.
Adhyaya 189
Śravaṇa Dvādaśī Vrata (श्रवणद्वादशीव्रतम्)
Itinakda ni Panginoong Agni kay Rishi Vasiṣṭha ang pagtalima sa Śravaṇa Dvādaśī vrata, na isinasagawa sa maliwanag na kalahati ng Bhādrapada kapag nagtatapat ang nakṣatra na Śravaṇa. Ipinapakita ng kabanata na napakalakas ng bisa nito dahil sa upavāsa (pag-aayuno) at sa mapalad na ugnay sa banal na pakikinig at matalinong pag-uusap. Ang nagsasagawa ay nananatiling nirāhāra sa ikalabindalawang araw, at gumagawa ng pāraṇa sa ikalabintatlo kahit sumasalungat sa pangkalahatang pagbabawal. Isinasagawa ang pagsamba kay Viṣṇu–Vāmana sa pamamagitan ng pag-anyaya sa Kanya sa isang palayok ng tubig na nakapatong sa gintong yantra; may abhiṣeka gamit ang dalisay na tubig at pañcāmṛta, at ginagamit ang mga kagamitang ritwal tulad ng puting tela na pantakip, payong, at sandalyas—bilang pormal na tuntunin ng pūjā. Kasunod ang pagsambang nakatuon sa katawan, paglalapat ng mga mantra sa mga bahagi ng katawan ni Viṣṇu (parang nyāsa), pag-aalay ng naivedya na pagkaing niluto sa ghee, pagbibigay ng mga palayok ng kaning may yogurt, pagpupuyat sa gabi, pagligo sa bukang-liwayway sa tagpuan ng mga ilog, at puṣpāñjali na panalangin kay Govinda (Budhaśravaṇa). Nagtatapos ang ritwal sa dakṣiṇā, pagpapakain sa mga brāhmaṇa, at sa aral na si Vāmana ay lumalaganap sa handog, tumatanggap nito, at kapalit ay nagkakaloob ng biyaya—bhukti, kīrti, supling, aiśvarya, at mukti.
Adhyaya 190
Chapter 190: Akhaṇḍa-dvādaśī-vrata (The Unbroken Dvādaśī Vow)
Itinuturo ni Panginoong Agni kay Rishi Vasiṣṭha ang Akhaṇḍa-dvādaśī bilang isang pagtalima na nagdudulot ng vrata-sampūrṇatā—ang pagiging “buo” ng mga panata at hindi napuputol. Ang nagsasagawa ay nag-aayuno sa maliwanag na Dvādaśī ng buwan ng Mārgaśīrṣa sa pagsamba kay Viṣṇu, matapos maligo sa tubig na pañcagavya at tumanggap ng panlinis na sangkap ayon sa ritwal. Mahalaga ang dāna: sa Dvādaśī, inihahandog sa isang brāhmaṇa ang isang sisidlang may sebada at bigas. Ibinibigay din ang balangkas ng panalangin: hinihiling ng deboto kay Viṣṇu na ayusin ang anumang kakulangan ng mga panatang naipon sa pitong kapanganakan, na inuugat sa metapisikong larawan na ang sansinukob ay “hindi napuputol” sa Puruṣottama. Pinalalawak pa ni Agni ito sa pana-panahong disiplina—buwanang pagtalima at Cāturmāsya—na may mga handog ayon sa buwan, gaya ng mga mangkok ng śaktu (inihaw na harinang sebada). Sa huli, binibigyang-diin ang wastong panahon mula Śrāvaṇa hanggang sa pagtatapos (pāraṇa) sa dulo ng Kārttika, nagbababala na ang pagkukulang ay maaaring umalingawngaw sa pitong kapanganakan; samantalang ang matagumpay na pagtalima ay nagdudulot ng mahabang buhay, kalusugan, kapalaran, paghahari, at mga kaligayahan.
Adhyaya 191
Trayodaśī-vratāni — Anaṅga-Trayodaśī and Kāma-Trayodaśī (Chapter 191)
Sinimulan ni Panginoong Agni ang masistemang paglalahad ng mga pagtalima sa Trayodaśī (ika‑13 araw ng buwan), una ang Anaṅga‑Trayodaśī na kaugnay ni Anaṅga/Kāma at ang magkapares na pagsamba kina Anaṅga at Hara (Śiva). Itinatakda ng kabanata ang buwan‑buwang tuntunin mula Mārgaśīrṣa pataas: pag-anyaya sa diyos, tiyak na pag-aayuno at diyeta ng austeridad, at homa tuwing gabi (ghee na may linga at bigas). Nagtatapos ito sa malinaw na alituntunin ng dāna—damit, baka, higaan, payong, palayok, sandalyas, upuan, at sisidlan—na nagpapakita na ang vrata ay natatapos sa pamamagitan ng banal na pamamahagi sa kapwa. Sa Caitra, may ikalawang diin: paggunita kay Kāma kasama si Rati, pagguhit ng punong aśoka gamit ang mapalad na pigment, at pagsamba sa loob ng kalahating buwan upang matamo ang ninanais. Sa kabuuan, ipinapakita ang dharmic na “teknolohiya” ng Vrata‑khaṇḍa: disiplina sa panahon, pagpipigil ng pandama, gawaing ritwal/ikonograpiko, at kawanggawa bilang iisang sādhanā para sa kasaganaan, kabutihang‑palad, at mataas na gantimpalang espirituwal.
Adhyaya 192
Chapter 192: चतुर्दशीव्रतानि (Vows of the Fourteenth Lunar Day)
Sinimulan ni Agni ang pagtuturo sa mga Caturdaśī-vrata, na tahasang inilalarawan ang pagtalima sa ika-14 na araw ng buwan bilang bhukti-mukti-pradāyaka—nagkakaloob ng kapakinabangan sa daigdig at ng kalayaan (mokṣa)—lalo na sa pagsamba kay Śiva na may pag-aayuno sa buwang Kārttika. Pagkaraan ay binilang ang iba’t ibang anyo ng Caturdaśī: (1) Śiva-Caturdaśī na nagbibigay ng mahabang buhay, yaman, at mga kaligayahan kapag sinunod ang tiyak na pagtutugma sa kalendaryo; (2) Phala-Caturdaśī (o ika-12/ika-14) na nakatuon sa pagkain ng prutas, pag-iwas sa alak, at pag-aalay ng prutas bilang kawanggawa; at (3) Ubhaya-Caturdaśī, pag-aayuno at pagsamba kay Śambhu sa ika-14 (at pati ika-8) sa kapwa maliwanag at madilim na kalahating-buwan, na nangangakong makakamit ang langit. May dagdag na tuntunin ng nakta (kain sa gabi lamang) sa Kṛṣṇa Aṣṭamī at Kṛṣṇa Caturdaśī para sa ligaya sa mundo at mabuting hantungan pagkamatay. Lumilipat ang kabanata sa detalye ng ritwal: pagligo sa Kārttika Kṛṣṇa Caturdaśī, pagsamba kay Indra gamit ang mga poste na hugis-dhvaja (bandila), at sa huli ang ritong Ananta sa Śukla Caturdaśī—pagsamba kay Hari bilang Ananta na may ayos ng darbha at sisidlang-tubig, pag-aalay ng pūpa mula sa harinang bigas (kalahati para sa brāhmaṇa), pagbigkas ng salaysay ni Hari sa tagpuan ng mga ilog, at pagtali ng binasbasang sinulid sa kamay o leeg para sa kasaganaan at kaligayahan.
Adhyaya 193
Śivarātri-vrata (The Observance of Śivarātri)
Itinuturo ni Panginoong Agni kay Vasiṣṭha ang panatang Śivarātri bilang ritwal na nagkakaloob ng bhukti (tamasang makamundo) at mokṣa (kalayaan). Itinakda ito sa kalendaryo sa Kṛṣṇa-caturdaśī (ika-14 sa madilim na kalahati ng buwan) na nagaganap sa pagitan ng Māgha at Phālguna. Ang nagsasagawa ay nag-uupavāsa (pag-aayuno/pag-iwas sa pagkain) sa ika-14 na araw at nagsasagawa ng jāgaraṇa (pagpupuyat magdamag) bilang ubod ng pagsamba. Ibinibigay ang liturhiyang debosyonal: tinatawag si Śambhu bilang tagapagkaloob ng ligaya at paglaya, pinupuri si Śiva bilang bangkang tumatawid sa mga nilalang sa “karagatan ng impiyerno,” at idinadalangin ang supling, paghahari, magandang kapalaran, kalusugan, karunungan, dharma, yaman, at sa huli ang svarga at mokṣa. Sa wakas, binibigyang-diin na abot-kamay at makapagbabago ang panatang ito: kahit ang isang mangangaso o ang makasalanang si Sundarasena ay makakamit ang kabutihang-loob sa pamamagitan ng disiplinadong debosyon, isang mahalagang temang Purāṇiko ng pag-angat sa dharma.
Adhyaya 194
Aśoka-Pūrṇimā and Related Vows (अशोकपूर्णिमादिव्रत)
Ipinagpapatuloy ng Vrata-khaṇḍa ang disiplina ng banal na panahon: itinuturo ni Agni kay Vasiṣṭha ang mga panatang nag-aayos ng Dharma ayon sa kalendaryo. Binubuksan ang kabanata sa pagbanggit na ang Śivarātri-vrata ay nagbibigay ng Bhukti–Mukti, at saka tinatalakay ang Aśoka-Pūrṇimā: sa maliwanag na kalahati ng Phālguna, sinasamba sina Bhūdhara at Bhuva at tinutupad ito sa loob ng isang taon upang makamit ang kasiyahan at kalayaan. Ipinakikilala rin ang ritwal sa Kārttika na nakasentro sa vṛṣotsarga (pagpapalaya/pag-aalay ng toro) na sinasabayan ng naktam (isang kainan tuwing gabi), na tinatawag na pinakamataas na vṛṣa-vrata na nagdadala sa tahanan ni Śiva. Sumunod ang Pitṛ-amāvāsyā: akṣayya (di-nasisirang) handog sa mga ninuno, kasama ang isang taong disiplina ng pag-aayuno at pagsamba sa Pitṛ, upang maalis ang kasalanan at magkamit ng langit. Sa wakas, Sāvitrī-Amāvāsyā: sa ika-15 araw ng Jyeṣṭha, ang mga babae ay nag-aayuno nang tatlong gabi at sumasamba sa dakilang malinis na diyosa sa ugat ng punong balete/banyan, may pitong butil, palamuti, pagpupuyat na may awit at sayaw, naivedya sa isang brāhmaṇa, pagpapakain sa mga brāhmaṇa, at pormal na pamamaalam—humihiling ng saubhāgya at mapalad na kasaganaan sa ikalulugod ng Devī.
Adhyaya 195
Chapter 195 — तिथिव्रतानि (Tithi-vratāni) — Vows according to lunar days (closing colophon)
Ang yunit na ito ay pangunahing palatandaan ng paglipat: isinasara nito ang naunang hanay ng tagubilin tungkol sa mga panatang ayon sa tithi (tithi-vratāni) sa loob ng Vrata-khaṇḍa. Ipinahihiwatig ng kolofon ang pagwawakas ng isang sistemang disiplina sa kalendaryo kung saan ang mga araw sa buwanang bilang (lunar days) ang nagsisilbing koordinado ng ritwal para sa pagsunod sa dharma. Sa pagtatapos ng siklo ng tithi dito, inihahanda ang nagsasagawa na lumipat mula sa pagbibilang ayon sa buwan tungo sa pagbibilang ayon sa araw at mga araw ng linggo, habang pinananatili ang paraan ng Agni Purāṇa: ang paglalatag ng praktikal na teknolohiyang ritwal bilang landas na sumusuporta kapwa sa bhukti (maayos na buhay-mundo) at mukti (layuning espirituwal/pagpapalaya).
Adhyaya 196
Chapter 196 — Nakṣatra-vratāni (Observances of the Lunar Mansions)
Itinuturo ni Panginoong Agni kay Rishi Vasiṣṭha ang sistemang Nakṣatra-vrata, na nagsisimula sa pag-anyaya sa Nakṣatra-Puruṣa at sa buwan ng Caitra. Sinasamba si Hari (Viṣṇu) sa pamamagitan ng pag-uugnay ng mga nakṣatra sa kosmikong katawan ayon sa mga bahagi—paa, binti, tuhod, hita, ari, balakang, tagiliran, tiyan, dibdib, likod, braso, mga daliri, mga kuko, lalamunan, tainga, bibig, ngipin, ilong, mata, at noo—upang gawing kaayusang ritwal ang panahong makalangit. May natatanging pagsamba sa Citrā/Ārdrā at sa pagtatapos ng taon: inilalagay ang gintong anyo ni Hari sa palayok na puno ng jaggery, at ang mga dakṣiṇā na handog ay nag-iiba ayon sa resensiyon ng manuskrito. Pagkaraan ay inilalarawan ang Śāmbhavāyanīya-vrata na nakasentro sa Kārttika at Kṛttikā, gamit ang mga pangalang Keśava o ang mantra ni Acyuta, may alay na pagkain buwan-buwan, paglilinis sa pañcagavya, at paliwanag na doktrinal na nagtatangi sa naivedya at nirmālya matapos ang visarjana. Sa mga panalangin sa wakas, hinihiling ang pagwasak ng kasalanan, pagdami ng kabutihan, di-nauubos na kasaganaan, at pagpapatuloy ng angkan; pitong taong pagtalima ay nagdudulot ng bhukti at mukti. Sa huli, ipinakikilala ang Ananta-vrata (Mārgaśīrṣa/Mṛgaśīrṣa), na binibigyang-diin ang pagkain sa gabi na walang langis, iskedyul ng homa sa apat na buwan, walang-hanggang gantimpala, at ang halimbawa ng kapanganakan ni Māndhātā sa bisa ng panatang ito.
Adhyaya 197
Chapter 197 — दिवसव्रतानि (Day-based Vows): Dhenu-vrata, Payo-vrata, Trirātra-vrata, Kārttika-vrata, and Kṛcchra Observances
Sinimulan ni Agni ang bagong bahagi ng pagtuturo tungkol sa mga panatang nakabatay sa araw (divasa-vratāni), na binubuksan sa Dhenu-vrata—panatang may kaugnayan sa pag-aalay at pagbibigay-donasyon na tumutukoy sa baka at sa wastong balangkas ng ritwal ng kaloob. Pagkaraan, inilalarawan ang payo-vrata (panata sa gatas) bilang masusing itinakdang pag-aayuno: ang isang araw ay nagbubunga ng “pinakamataas na kasaganaan,” at ang mas mahabang pagsasagawa ay inuugnay sa mahahalagang simbolikong handog, gaya ng gintong modelo ng punong tumutupad ng hiling o “gintong lupa” na sinusukat sa bigat na pala. Sumunod, ipinaliwanag ang trirātra-vrata (panatang tatlong gabi), na binibigyang-diin ang pana-panahong pag-uulit (tuwing kalahating buwan o buwanan), ang reguladong pagkain na eka-bhakta (isang kain), at ang malinaw na debosyon kay Janārdana/Viṣṇu; ang mga bunga ay mula sa yaman hanggang sa pag-akyat sa tahanan ni Hari, at minsan ay sinasabing nakapag-aangat pa ng angkan. Nakaugat ang ritwal sa mga tanda ng kalendaryo (maliwanag na kalahati ng Mārgaśīrṣa; Aṣṭamī/Dvādaśī), kabilang ang mantra-japa na “Oṃ namo Vāsudevāya,” pagpapakain sa mga brāhmaṇa, at mga handog na kasuotan, higaan, upuan, payong, sagradong sinulid, at sisidlan, kasama ang pormal na paghingi ng kapatawaran sa kakulangan ng ritwal. Ipinakikilala rin ang Kārttika-vrata bilang “bhukti-mukti-prada,” tagapagkaloob ng ginhawa at kalayaan. Nagtatapos ang kabanata sa mga kṛcchra na pagkamahigpit na tinatawag na Māhendra, Bhāskara, Śāntapana, na tinutukoy sa sunod-sunod na gatas/curd/pag-aayuno at sa mga kundisyon ng tithi at araw ng linggo—ipinapakita ang asetikong disiplina bilang isang nakabalangkas at layuning-dharmikong agham.
Adhyaya 198
Monthly Vows (Māsa-vratāni) and Cāturmāsya Disciplines; Introduction of Kaumudī-vrata
Inilalarawan ni Panginoong Agni ang māsa-vrata bilang disiplin na panata buwan-buwan na nagbubunga ng bhukti (kaginhawahang makamundo) at mukti (kalayaan). Nagsisimula ang kabanata sa mga pagpipigil na tulad ng Cāturmāsya, lalo na ang pagtalikod sa pagpapahid ng langis sa katawan sa banal na apat na buwang panahon, at saka inililista ang mga pagtalikod at dāna ayon sa buwan—hal., pag-aalay ng baka sa Vaiśākha; pag-aalay ng “bakang jaggery” (jaggery-cow) sa Māgha o Caitra. Inuugnay ang mga pag-aayuno at asal na austeridad (nakta-bhojana, ekabhakta, panatang prutas, pag-aayuno kada salit-salit na araw, pananahimik, cāndrāyaṇa, prājāpatya) sa mga antas ng gantimpalang espirituwal gaya ng langit, Viṣṇuloka, at sa huli’y meritong nakatuon sa paglaya. Ginagawang ganap ang balangkas ng vrata sa pamamagitan ng saṅkalpa at pag-angkla sa kalendaryo: paghahanda para sa Cāturmāsya, pagsamba kay Hari sa pagpasok ng Araw sa Karkaṭa (Cancer), at panalangin na mabilang na natupad ang panata kahit maunahan ng kamatayan. Sa wakas, ipinakikilala ang Kaumudī-vrata sa Āśvina: pagsamba kay Viṣṇu sa Dvādaśī gamit ang mga bulaklak, ilawan, handog na ghee at langis ng linga, at ang mantra na “Om namo Vāsudevāya,” na nangangakong makakamtan ang apat na puruṣārtha.
Adhyaya 199
Adhyāya 199 — Nāna-vratāni (Various Vows): Ṛtu-vrata, Saṅkrānti-vrata, Viṣṇu/Devī/Umā Observances
Ipinagpapatuloy ni Agni ang Vrata-khaṇḍa sa paglalahad ng mga panatang nagbubunga ng kapwa pagtamasa (bhukti) at kalayaan (mukti). Una, inilalarawan ang mga ṛtu-vrata na sumasaklaw sa apat na panahon, na binibigyang-diin ang pagsuporta sa homa sa pamamagitan ng pag-aalay ng mga patpat na panggatong, at pagtatapos sa dāna gaya ng “ghee-cow” at kaloob na palayok ng ghee, kasama ang disiplina ng pananahimik sa dapithapon. Pagkaraan ay idinaragdag ang iba pang anyo: pagsasanay na nakatuon kay Sarasvatī na may pagligo sa pañcāmṛta at pag-aalay ng baka sa katapusan ng taon; Ekādaśī naktāśī para kay Viṣṇu sa buwan ng Caitra na humahantong sa pag-abot sa tahanan ni Viṣṇu; at pagtalima para kay Śrī/Devī na may pagkain ng pāyasa at pag-aalay ng pares ng bakang pangyugo, kalakip ang tuntuning kumain lamang matapos ang handog sa mga Pitṛ at sa mga Deva. Itinatakda rin ang Saṅkrānti-vrata, na itinatampok ang pagpupuyat sa gabi bilang gawaing nagbubunga ng langit, at ang mga pagpapalakas sa takdang-panahon—amāvasyā-saṅkrānti, uttarāyaṇa, at viṣuva—na sinasamahan ng ritwal na pagligo gamit ang ghee na sukat na prastha at mga sangkap na tinimbang na 32 palas upang maalis ang kasalanan. Sa huli, inihaharap ang mga panata ng kababaihan para kina Umā–Maheśvara sa ika-3 at ika-8 tithi upang maging mapalad ang buhay may-asawa at maiwasan ang pagkakahiwalay, at nagtatapos sa pahayag ng bunga ng Sūrya-bhakti hinggil sa muling pagsilang ayon sa kasarian.
Adhyaya 200
Dīpadāna-vrata (The Vow of Offering Lamps)
Itinuturo ni Panginoong Agni ang Dīpadāna-vrata (panatang pag-aalay ng ilawan) bilang panata na nagbibigay ng bhukti at mukti, at binibigyang-diin na ang pag-aalay ng ilawan sa loob ng isang taon sa dambana ng diyos o sa tahanan ng isang brāhmaṇa ay nagdudulot ng ganap na kasaganaan. Itinatanghal ang pagbibigay-ilaw bilang walang kapantay na kabutihan, lalo na sa Cāturmāsya at sa buwang Kārttika, na nangangakong makararating sa kaharian ni Viṣṇu at makatatamo ng ligayang makalangit. Isinasalaysay ni Agni ang halimbawa ni Lalitā: isang tila di-sinasadyang gawa na may kaugnayan sa ilawan sa templo ni Viṣṇu—kahit walang malinaw na layon—ay nagbunga pa rin ng pambihirang gantimpala, kaya siya’y muling isinilang sa maharlikang kapalaran at lumawak ang kasaganaan sa pag-aasawa. Lumalawak ang aral mula gantimpala tungo sa pagpipigil: mariing kinokondena ang pagnanakaw ng ilawan, na may karmang kaparusahan—kapanganakang pipi/mapurol at pagbulusok sa impiyernong kadiliman. Sumusunod ang paalalang moral, pinupuna ang labis na pagpapasasa at di-matuwid na pagnanasa (lalo na ang pangangalunya), at itinuturo ang madaling gawang pagsasanay: pagbigkas ng pangalan ni Hari at simpleng handog gaya ng ilawan. Sa wakas, pinagtitibay na ang dīpa-dāna ay nagpapalago sa bunga ng lahat ng vrata, at ang pakikinig at pagsasabuhay nito ay nag-aangat ng kapalaran.
Adhyaya 201
Worship of the Nine Vyūhas (Nava-vyūha-arcana)
Binubuksan ng kabanatang ito sa pagmamarka ng pagtatapos ng Dīpadāna-vrata at agad na lumilipat sa teknikal na liturhiya: ang pagsamba sa Navavyūha ayon sa itinuro ni Hari. Itinuturo ni Agni ang ayos ng lotus-maṇḍala: si Vāsudeva sa gitna, at ang paglalagay sa mga direksiyon nina Saṅkarṣaṇa, Pradyumna, Aniruddha, at Nārāyaṇa, na inuugnay sa mga bīja-silaba at sa mga lokasyong pang-elemento/pang-ritwal (kasama ang paglalagay ng tubig). Pinalalawak ang ritwal sa masusing pagmamapa ng mantra-bīja para sa mga kaugnay na anyo gaya nina Sadbrahmā, Viṣṇu, Nṛsiṃha, Bhūr-Varāha, pati mga karagdagang paglalagay sa pintuan at sa kanlurang bahagi, at mga natatanging pamamaraan na may kinalaman kay Garuḍa at sa mga mantra ng gadā (pamalo). Mula sa panlabas na pagbuo ng maṇḍala, lumilipat ito sa panloob na pagsasaloob: pagsamba sa daśāṅga-krama, paglalagay ng mga ghaṭa para sa mga tagapagbantay ng direksiyon, pagninilay sa toraṇa at vitāna, at meditasyon sa banayad na katawan sa nektar ng buwan. Sa wakas, isinasagawa ang nyāsa gamit ang labindalawang bīja upang mabuo ang “dibinong katawan,” at inilalahad din ang pagkilala sa alagad sa pamamagitan ng paghahagis ng bulaklak, ang bilang ng homa para sa paglilinis, at ang bayad sa dīkṣā—na itinatak ang inisyasyon bilang panlipunan at espirituwal na tatak ng agham ng ritwal.
Adhyaya 202
Puṣpādhyāya-kathana (Account of Flowers in Worship)
Ipinagpapatuloy sa Vrata-khaṇḍa ang praktikal na tagubilin sa pagsamba: ipinaliwanag ni Panginoong Agni kay Muni Vasiṣṭha na ang mga handog—lalo na ang mga bulaklak at mababangong sangkap—ay disiplinadong daluyan ng bhakti na nagpapalugod kay Hari (Viṣṇu) at nagbubunga ng antas-antás na gantimpala: pagliit ng kasalanan (pāpa-hāni), pagtamasa ng biyayang makamundo (bhukti), kalayaan (mukti), at pag-abot sa Viṣṇuloka. Una, tinatala ang mga “deva-yogya” na bulaklak at dahon at iniuugnay ang maraming handog sa tiyak na espirituwal na bunga; saka itinatakda ang hangganan: iwasan ang lantang, basag, may depekto, o malas na materyales. May pagkakaibang pang-sekta rin: may mga bulaklak na angkop kay Viṣṇu, samantalang si Śiva ay sinasamba sa ibang pamumulaklak, at may ilang handog na ipinagbabawal para kay Śiva. Sa rurok, isinasaloob ang aral: ang pinakamataas na “bulaklak” ay mga birtud at pagninilay—ahiṃsā, indriya-jaya, kṣānti, dayā, śama, tapaḥ, dhyāna, satya (at sa ilang manuskrito, śraddhā)—na nagpapakitang ang katumpakan ng panlabas na ritwal ay kinukumpleto ng panloob na pagkatao. Nagtatapos ang kabanata sa paglalagay ng mga handog sa balangkas ng pūjā (āsana, mūrti-pañcāṅga, aṣṭa-puṣpikā) at sa mga sunod-sunod na pangalan ng diyos (Vāsudeva-ādi para kay Viṣṇu; Īśāna-ādi para kay Śiva).
Adhyaya 203
Chapter 203 — नरकस्वरूपम् (Naraka-svarūpa: The Nature of Hell)
Ipinaliwanag ni Panginoong Agni kay Vasiṣṭha kung paano umuusbong ang sanhi-at-bungang karma sa sandali ng kamatayan at pagkatapos nito. Nagsimula siya sa isang mapagkalingang prinsipyo ng debosyon: ang pagsamba kay Viṣṇu na may mga handog gaya ng mga bulaklak ay pumipigil sa pagbulusok sa impiyerno; at ang kamatayan ay dumarating kapag ang may-katawang nilalang ay nakatagpo ng malapit na sanhi—tubig, apoy, lason, sandata, gutom, sakit, o pagkahulog. Pagkaraan, ang jīva ay tumatanggap ng panibagong katawan ayon sa gawa—pagdurusa para sa kasalanan, ligaya para sa dharma. Inilalarawan ni Agni ang paglalakbay pagkalibing: ang nakatatakot na mga sugo ni Yama ay umaakay sa mga makasalanan sa timog na tarangkahan at sa “masamang landas,” samantalang ang matuwid ay dumaraan sa ibang mga ruta. Sentro ng kabanata ang talaan ng mga tiyak na naraka at parusa, na iniuugnay ang mga paglabag (karahasan, pagnanakaw, maling asal sa pakikipagtalik, pagdungis sa ritwal, pagpapabaya sa tungkulin) sa eksaktong karanasang impiyernal. Sa wakas, mula sa pangamba ay lumilipat sa lunas: ang tuluy-tuloy na pagsasagawa ng vrata—lalo na ang pag-aayuno nang isang buwan, pagtalima sa Ekādaśī, at Bhīṣma-pañcaka—ay nagsisilbing pananggalang ng dharma laban sa kapalarang naraka.
Adhyaya 204
Chapter 204 — मासोपवासव्रतम् (The Vow of Month-long Fasting)
Itinuturo ni Panginoong Agni kay Vasiṣṭha ang māsopavāsa-vrata bilang pinakadakilang panata, na isasagawa matapos ang isang handog na Vaiṣṇava at may pahintulot ng guru. Sinusukat ng nagsasagawa ang kakayahan sa pamamagitan ng mga paunang pag-aayuno at pagtitiis (hal. kṛcchra), at pinalalawak ang karapat-dapat hanggang sa vānaprastha, mga ascetic, at mga babae, kabilang ang mga balo. Nagsisimula ang panata sa maliwanag na kalahati ng buwan ng Āśvina, matapos mag-ayuno sa Ekādaśī, at nagpapatuloy nang tatlumpung araw bilang pagsamba kay Viṣṇu hanggang sa Kaniyang Utthāna (pagkagising). Tatlong ulit sa isang araw ang Viṣṇu-pūjā, na may tatlong pagligo, mga handog, pagbigkas, at pagninilay, kasabay ng mahigpit na pagpipigil sa pananalita, di-pagkapit, at mga pagbabawal sa pakikisalamuha at asal. Sa Dvādaśī, tinatapos ito sa pagsamba, pagpapakain sa mga brāhmaṇa, pagbibigay ng dakṣiṇā, at wastong pāraṇa. Binabanggit ang mga pamantayang kaloob (lalo na ang mga set na tig-labintatlo) at ang mga bunga: paglilinis, pag-angat ng angkan, at pag-abot sa Viṣṇuloka; kung mahimatay ang may panata, pinahihintulutan ang gatas at ghee bilang havis na sinang-ayunan ng mga brāhmaṇa.
Adhyaya 205
Bhīṣma-pañcaka-vrata (The Bhishma Five-Day Vow)
Ipinakikilala ni Panginoong Agni ang Bhīṣma-pañcaka bilang pinakamataas na Vaiṣṇava vrata na sinisimulan sa Ekādaśī ng maliwanag na kalahati ng Kārttika. Limang araw itong disiplina: tatlong beses na paliligo araw-araw para sa kalinisan, tarpaṇa para sa mga deva at pitṛ (mga ninuno), pagpipigil sa loob sa pamamagitan ng mauna (pananahimik), at pagwawakas sa ganap na pagsamba kay Hari. Binibigyang-diin ang abhiṣeka: pagpapaligo sa diyos-diyosan gamit ang pañcagavya at pañcāmṛta, saka pagpapahid ng sandalwood at pag-aalay ng mabangong handog (guggulu na may ghee). Tuloy-tuloy ang pag-aalay ng ilawan araw at gabi, mataas na uri ng naivedya, at ang pamantayang japa na 108 ulit ng “Oṃ Namo Vāsudevāya” bilang puso ng debosyon. Sa homa, itinatakda ang mga butil (yava, vrīhi, tila) at mga pagbigkas ng mantra, kabilang ang pagbigkas ng mga pantig at ang anim-na-pantig na mantra na may svāhā. Inilalarawan din ang unti-unting pagsamba gamit ang bulaklak/dahon sa mga bahagi ng katawan ng diyos at ang mga austeridad tulad ng pagtulog sa lupa at kontroladong pagkain kabilang ang pañcagavya. Sa huli, iniuugnay ni Agni ang vrata sa pag-abot ni Bhīṣma kay Hari at ipinapangako ang bhukti at mukti sa nagsasagawa.
Adhyaya 206
Agastyārghyadāna-kathana (On the Giving of the Agastya Honor-Offering)
Itinatakda ni Panginoong Agni ang isang pagsamba na anyong vrata na nakasentro kay Agastya, na hayagang kinikilalang si Viṣṇu, kaya’t iniuugnay ang paggalang sa isang rishi sa Vaiṣṇava na kaligtasan—ang pag-abot kay Hari. May takdang panahon at hakbang ang ritwal: sa loob ng tatlong araw, bago sumikat ang araw, mag-aayuno ang nagsasagawa, sasamba, at mag-aalay ng arghya kay Agastya. Sa oras ng pradoṣa, inilalagay ang isang larawan na gawa sa mga bulaklak na kāśa sa isang palayok ng tubig (ghaṭa/kumbha), at sinusundan ng pagpupuyat sa gabi (prajāgara). Kinaumagahan, iniaalay ang arghya malapit sa imbakan ng tubig, kasabay ng mga papuring himno sa mga gawaing alamat ni Agastya (pagpapatuyo ng dagat; pagwasak kina Ātāpi–Vātāpi) at mga panalangin para sa biyaya at mapalad na kabilang-buhay. Inilalarawan din ang mga sangkap at ayos ng dāna: sandalwood, mga garland, insenso, tela, bigas/butil, prutas, ginto, at handog na palayok sa isang brāhmaṇa, pati pagpapakain at dakṣiṇā (baka, kasuotan, ginto). Binabanggit ang mga baryante ng pagbigkas ng mantra at ang tuntuning pangmadali: para sa kababaihan at Śūdra, isinasagawa ito nang walang mga mantrang Veda. Ang pangmatagalang pagtalima (pitong taon ng arghya) ay sinasabing nagdudulot ng ganap na kasaganaan—nagkakaanak ang baog at nagkakamit ng asawang maharlika ang dalaga.
Adhyaya 207
Chapter 207: कौमुदव्रतं (Kaumuda-vrata)
Sa pagpapatuloy ng masusing talaan ng mga pagtalima sa Vrata-khaṇḍa, itinuturo ni Panginoong Agni ang Kaumuda-vrata bilang isang buwang disiplina ng mga Vaiṣṇava na isinasagawa sa maliwanag na kalahati ng buwan ng Āśvina. Itinatakda ng nagsasagawa ang layunin—paghahangad ng bhukti at mukti—sa pamamagitan ng mahigpit na pagkain (isang beses kumain sa isang araw at pag-aayuno sa Ekādaśī), tuluy-tuloy na japa ng pangalan ni Hari, at pagsamba sa Dvādaśī na nakasentro kay Viṣṇu. Binibigyang-diin ang kalinisan ng mga pandama at paggalang sa anyong-sagrado sa pamamagitan ng pagpapahid ng sandalwood, agaru, at saffron, at pag-aalay ng lotus at asul na lotus. Pinatitibay ang walang patid na debosyon sa pamamagitan ng ilawang langis na inaalagaan, pagpipigil sa pananalita, at mga handog na pagkain sa araw at gabi gaya ng pāyasa, āpūpa, at modaka. Nagpapasakop ang nagsasagawa sa mantra na “Oṃ namo Vāsudevāya,” humihingi ng kapatawaran, at tinatapos ang panlipunan-etikal na diwa ng vrata sa pagpapakain sa isang brāhmaṇa hanggang ituring na ‘nagising’ ang diyos sa ritwal. Nagtatapos ang kabanata sa pagpapatunay na ang isang buwang austeridad ay nagpapalawak ng natamong gantimpala (phala).
Adhyaya 208
A Compendium of Vows and Gifts (Vrata-Dāna-Ādi-Samuccaya)
Sinimulan ni Panginoong Agni ang isang maikli ngunit sistematikong balangkas para sa vrata at dāna, na inaayos ang mga pagtalima ayon sa mga panandang-panahon ng ritwal—tithi (araw sa kalendaryong lunar), vāra (araw ng linggo), nakṣatra (asterismo), saṅkrānti (pagpasok ng araw sa tanda ng zodiako), yoga, at mga pambihirang okasyon gaya ng eklipse at mga araw na Manv-ādi. Pagkaraan, itinatag niya ang iisang batayang teolohikal: kapwa ang “panahon” (kāla) at “sangkap/handog” (dravya) ay pinamumunuan ni Viṣṇu; at sina Sūrya, Īśa, Brahmā, at Lakṣmī ay inilalarawan bilang mga vibhūti ni Viṣṇu upang manatiling magkakaugnay ang sari-saring ritwal. Ibinibigay din ang sunod-sunod na pagsamba: āsana, pādya, arghya, madhuparka, ācamana, snāna, vastra, gandha, puṣpa, dhūpa, dīpa, naivedya; at ang pamantayang pormula ng pag-aalay ng dāna na binabanggit ang brāhmaṇa na tatanggap at ang gotra. Inililista ang mga hangarin ng nagkakaloob—pagpapawi ng kasalanan, kalusugan, lahi, tagumpay, yaman, hanggang sa saṃsāra-mukti. Nagtatapos sa phalaśruti na nangangakong bhukti at mukti sa palagiang bumabasa/nakikinig, at nagbababala na ang pagsamba kay Vāsudeva at kaugnay na anyo ay dapat sumunod sa iisang tuntunin, hindi halo-halong pamamaraan.