
Chapter 72 — स्नानविशेषादिकथनम् (Special Rules of Bathing, Mantra-Purification, and Sandhyā)
Ang kabanatang ito (sa daloy ng Vāstu-Pratiṣṭhā at Īśāna-kalpa) ay nagtatakda ng paglilinis bilang teknikal na saligan ng pagsamba at konsekrasyon. Itinuturo ng Panginoon kay Skanda ang araw-araw at paminsan-minsang pagligo (snāna), mula sa wastong paghawak sa lupa/luwad (mṛd) at paglilinis nito sa astra-mantra. Inilalatag ang sunod-sunod: paghuhugas ng katawan gamit ang mga hati ng damo, prāṇāyāma at paglubog, pag-alaala sa hṛdyāstra, paglilinis matapos maligo, kasunod ang Astra-sandhyā at vidhisnāna. Pinalalawak ito sa mga kilos na pinamamahalaan ng mudrā (aṅkuśa, saṃhāra), pagpapadala ng mantra ayon sa direksiyon, at mga pagbigkas na pampalamig at mapalad na nakasentro kay Śiva mula ulo hanggang paa, kabilang ang pagsasara ng mga butas ng pandama (sammukhīkaraṇa). Tinutukoy rin ang mga natatanging paligo (Agneya, Māhendra, mantra-snāna, mānasa-snānā) at mga paglilinis ayon sa kalagayan (pagkatapos matulog, kumain, o makadikit). Sumusunod ang Sandhyā-vidhi: ācamana, prāṇāyāma, pagbigkas sa isip, mga pagninilay sa mga diyos para sa umaga/tanghali/gabi, ikaapat na sandhyā na “saksi” para sa mga nakaaalam, at lihim na panloob na sandhyā. Sa huli, inilalarawan ang hand-tīrtha, mārjana at aghamarṣaṇa, arghya at Gāyatrī-japa, at ang maayos na tarpaṇa para sa mga diyos, ṛṣi, pitṛ, mga direksiyon, at mga tagapangalaga—itinataas ang kadalisayan ng ritwal bilang pintuan sa matagumpay na pratiṣṭhā at pagsambang nakatuon sa Īśāna.
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये विनायकपूजाकथनं नाम एकसप्ततितमो ऽध्यायः अथ द्विसप्ततितमो ऽध्यायः स्नानविशेषादिकथनं ईश्वर उवाच वक्ष्यामि स्कन्द नित्याद्यं स्नानं पूजां प्रतिष्ठया खात्वासिना समुद्धृत्य मृदमष्टाङ्गुलां ततः
Kaya nga, sa Agni Purāṇa—sa sinaunang Mahāpurāṇa—ang ika-71 kabanata ay tinatawag na “Paglalahad ng pagsamba kay Vināyaka.” Ngayon ay nagsisimula ang ika-72 kabanata, “Paglalahad ng mga natatanging tuntunin ng paliligo at mga kaugnay na pagtalima.” Sinabi ng Panginoon: “O Skanda, ipaliliwanag ko ang araw-araw (at iba pang) ritwal ng paliligo, kasama ang pagsamba at ang paraang pangkonsagrasyon. Pagkaraan, matapos hukayin at iangat ang malinis na lupa gamit ang pala, kumuha ng luwad na may sukat na walong lapad ng daliri.”
Verse 2
सर्वात्मना समुद्धृत्य पुनस्तेनैव पूरयेत् शिरसा पयसस्तीरे निधायास्त्रेण शोधयेत्
Matapos itong maiangat nang lubos, punuin muli gamit ang mismong iyon. Ilagay sa pampang ng tubig na nakayuko ang ulo, at linisin sa pamamagitan ng mantra ng sandata (astra).
Verse 3
तृणानि शिखयोद्धृत्य वर्मणा विभजेत्त्रिधा एकया नाभिपादान्तं प्रक्षाल्य पुनरन्यया
Pagkapitas ng mga talim ng damo sa dulo nito, hatiin sa tatlong bahagi sa pamamagitan ng pananggalang (varmaṇa). Sa isang bahagi, hugasan mula pusod hanggang dulo ng mga paa; saka muli gamit ang isa pang bahagi.
Verse 4
अस्त्राभिलब्धयालभ्य दीप्तया सर्वविग्रहं निरुद्धाक्षाणि पाणिभ्यां प्राणान् संयम्य वारिणि
Matapos makamit sa bisa ng mantra ng sandata (astra), at sa nagniningas na kapangyarihang lumalaganap sa buong katawan, ipikit ang mga mata gamit ang dalawang kamay, pigilin ang hininga-buhay (prāṇa), at saka lumubog sa tubig.
Verse 5
निमज्यासीत हृद्यस्त्रं स्मरन् कालानलप्रभं विघ्नराजक इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः निजास्त्रेण विशोधयेदिति ख, ग, चिह्नितपुस्तकपाठः मलस्नानं विशोधयेत्थं समुत्थाय जलान्तरात्
Pagkalubog sa tubig, manatili siya sa loob nito habang inaalala ang Hṛdyāstra, ang “Sandata ng Puso,” na nagniningning na gaya ng kālānala, ang apoy ng Panahon. (Sa ilang minarkahang pagbasa ng manuskrito, idinaragdag ang pagbigkas ng “vighnarājaka.”) Pagkatapos, umahon mula sa loob ng tubig, linisin niya ang paliligo na ginawa upang alisin ang dumi ng katawan—(ayon sa ilang pagbasa) sa pamamagitan ng sarili niyang astra-mantra.
Verse 6
अस्त्रसन्ध्यामुपास्याथ विधिस्नानं समाचरेत् सारस्वतादितीर्थानां एकमङ्कुशमुद्रया
Matapos isagawa ang pagsamba sa Astra-sandhyā, dapat niyang tuparin ang itinakdang paliligo ayon sa ritwal. At sa pamamagitan ng iisang Aṅkuśa-mudrā, (maaaring makamtan) ang bisa o bunga ng mga banal na tawiran (tīrtha) na nagsisimula sa Sārasvata tīrtha.
Verse 7
हृदाकृष्य तथा स्नाप्य पुनः संहारमुद्रया शेषं मृद्भागमादाय प्रविश्य नाभिवारिणि
Hilahin ito papaloob sa puso at paliguan nang ayon sa paraan; saka muli, sa pamamagitan ng Saṃhāra-mudrā, kunin ang natitirang bahagi ng luwad at ilagay sa tubig sa bahagi ng pusod (nābhi).
Verse 8
वामपाणितले कुर्याद्भागत्रयमुदङ्मुखः अङ्गैर् दक्षिणमेकाद्यं पूर्वमस्त्रेण सप्तधा
Nakaharap sa hilaga, markahan ang tatlong bahagi sa palad ng kaliwang kamay. Pagkatapos, sa kanang panig, simula sa unang aṅga, isagawa ang mga paglalagay ayon sa pagkakasunod; at sa silangang panig (harap), ilapat ang astra-mantra sa pitong ulit na pagkakasunod.
Verse 9
शिवेन दशधा सौम्यं जपेद्भागत्रयं क्रमात् सर्वदिक्षु क्षिपेत् पूर्वं हूं फडन्तशरात्मना
Sa pag-una o pagpapalakas sa pamamagitan ng Śiva-mantra, bigkasin (japa) ang banayad na pormulang Saumya nang sampung ulit, saka ilapat ang tatlong bahagi nito ayon sa pagkakasunod. Una, ipalaganap ito sa lahat ng direksiyon bilang mantra na anyong palaso na nagtatapos sa “hūṃ” at “phaṭ”.
Verse 10
कुर्याच्छिवेन सौम्येन शिवतीर्थं भुजक्रमात् सर्वाङ्गमङ्गजप्तेन मूर्धादिचरणावधि
Sa banayad (nakapapalamig) na mantra ni Śiva, dapat isagawa ang ritong Śiva-tīrtha, na sumusunod sa ayos habang dumaraan sa mga bisig; at sa pagbigkas ng mantra para sa pagpapala ng buong katawan, ilapat ito mula ulo hanggang paa.
Verse 11
दक्षिणेन समालभ्य पठन्नङ्गचतुष्टयम् पिधाय खानि सर्वाणि सम्मुखीकरणेन च
Pagkatapos hipuin ang katawan/mga sangkap gamit ang kanang kamay, dapat bigkasin ang pormulang apat-na-sangkap (aṅga-catuṣṭaya); at sa gawaing “sammukhīkaraṇa” (pagdadala sa harap), dapat ding isara ang lahat ng butas (mga pintuan ng pandama).
Verse 12
शिवं स्मरन्निमज्जेत हरिं गङ्गेति वा स्मरन् वौषडन्तषडङ्गेन के कुर्यादभिषेचनं
Dapat lumubog sa tubig habang inaalala si Śiva; o kaya’y inaalala si Hari, o binibigkas ang “Gaṅgā”. Sa anim-na-sangkap na mantra (ṣaḍ-aṅga) na nagtatapos sa “vauṣaṭ”, isagawa ang abhiṣecana, ang banal na pagwiwisik/pagbubuhos.
Verse 13
कुम्भमात्रेण रक्षार्थं पूर्वादौ निक्षिपेज्जलं स्नात्वा रजोपचारेण सुगन्धामलकादिभिः
Para sa pag-iingat, gamit lamang ang isang banga ng tubig, dapat ilagay/iwisik ang tubig sa silangan at sa iba pang mga direksiyon. Pagkatapos maligo, magsagawa ng pagsamba sa rajo-upacāra (mga handog na pulbos), gamit ang mababangong sangkap gaya ng āmalaka at iba pa.
Verse 14
स्नात्वा चोत्तीर्य तत्तीर्थं संहारिण्योपसंहरेत् अथातो विधिशुद्धेन संहितामन्त्रितेन च
Pagkaligo at pag-ahon mula sa tīrtha (banal na tawiran) na iyon, dapat isagawa ang upasaṃhāra, ang ritong pangwakas na pag-urong, sa pamamagitan ng pormulang Saṃhāriṇī. Pagkaraan, magpatuloy sa mga gawaing nalinis ayon sa wastong pamamaraan (vidhi-śuddha) at may kasamang pagbigkas ng mga Saṃhitā-mantra.
Verse 15
निवृत्यादिविशुद्धेन भस्मना स्नानमाचरेत् शिरस्तः पादपर्यन्तं ह्रूं फडन्तशरात्मना
Dapat isagawa ang paliligo gamit ang banal na abo (bhasma) na pinadalisay sa mga simulain ng mantra na nagsisimula sa Nivṛtti, ipinapahid mula ulo hanggang paa, habang isinasaloob ang pananggalang na mantra na tulad ng palaso, nagtatapos sa “phaṭ” kasama ang “hrūṃ”.
Verse 16
तेन कृत्वा मलस्नानं विधिस्नानं समाचरेत् क्रूं फडन्तशरात्मना इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः क्रूं फडन्तशरात्मना इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः ईशतत्पुरुषाघोरगुह्यकाजातसञ्चरैः
Pagkatapos maisagawa sa gayon ang malasnāna (paliligo ng paglilinis ng dumi), isagawa naman ang vidhisnāna (paliligo ayon sa tuntunin), gamit ang mantrang anyong sandata na tulad ng palaso—“krūṃ, phaḍ” (gaya ng pagbasa sa mga manuskritong may tandang ‘kha’ at ‘ṅa’). Gawin ito kasama ng mga agos ng mantra na kaugnay nina Īśa, Tatpuruṣa, Aghora, Guhyaka, at Ājāta.
Verse 17
क्रमेणोद्धूनयेन्मूर्ध्नि वक्त्रहृद्गुह्यविग्रहात् सन्ध्यात्रये निशीथे च वर्षापूर्वावसानयोः
Sa wastong pagkakasunod, dapat ipagpag ang (karumihan) patungo sa tuktok ng ulo, na nagsisimula sa bibig, puso, lihim na bahagi, at katawan. Ito’y gawin sa tatlong sandhyā (mga salubong ng liwanag), sa hatinggabi, at sa simula at wakas ng panahon ng tag-ulan.
Verse 18
सुप्त्वा भुक्त्वा पयः पीत्वा कृत्वा चावश्यकादिकम् स्त्रीपुन्नपुंसकं शूद्रं विडालशशमूषिकम्
Pagkatapos matulog, pagkatapos kumain, pagkatapos uminom ng gatas, at pagkatapos gawin ang mga kinakailangang gawain gaya ng pagdumi at iba pa—dapat magsagawa ng paglilinis (ācamanā); gayundin pagkatapos makasalamuha ang babae, lalaki, napuṃsaka, isang Śūdra, pusa, liyebre, o daga.
Verse 19
स्नानमाग्नेयकं स्पृष्ट्वा शुचा वुद्धूलकं चरेत् सूर्यांशुवर्षसम्पर्कैः प्राङ्मुखेनोर्ध्वबाहुना
Matapos isagawa (o salingin) ang Agneya na paliligo, dapat, nang may kalinisan, isagawa ang vuddhūlaka (paliligo sa alikabok, pag-ikot sa malinis na alikabok). Sa pagdampi ng sinag ng araw at ng ulang bumabagsak, humarap sa silangan at itaas ang mga bisig.
Verse 20
माहेन्द्रं स्नानमैशेन कार्यं सप्तपदावधि गोसङ्घमध्यगः कुर्यात् खुरोत्खातकरेणुभिः
Ang paliligo na Māhendra ay dapat isagawa ayon sa paraan ni Īśa: tumayo sa gitna ng kawan ng mga baka at gawin ito sa layo ng pitong hakbang, gamit ang alikabok na naiangat ng kanilang mga kuko.
Verse 21
पावनं नवमन्त्रेण स्नानन्तद्वर्मणाथवा सद्योजातादिभिर्मन्त्रैर् अम्भोभिरभिषेचनम्
Ang paglilinis ay isinasagawa sa pamamagitan ng pagligo gamit ang hanay ng siyam na mantra (nava-mantra), o kaya sa pamamagitan ng mantrang ‘baluting pananggalang’ (varma); o sa pagwisik ng tubig na pinabanal sa mga mantra gaya ng “Sadyojāta” at iba pa.
Verse 22
मन्त्रस्नानं भवेदेवं वारुणाग्नेययोरपि मनसा मूलमन्त्रेण प्राणायामपुरःसरम्
Sa gayon, ang pagdalisay na “mantra-bath” (mantra-snānā) ay dapat ding isagawa sa kaparehong paraan para sa mga ritwal na ukol kina Varuṇa at Agni—ginagawa sa isip sa pamamagitan ng ugat na mantra (mūla-mantra), na pinangungunahan ng pagsasanay ng prāṇāyāma.
Verse 23
कुर्वीत मानसं स्नानं सर्वत्र विहितं च यत् वैष्णवादौ च तन्मन्त्रैर् एवं स्नानादि कारयेत्
Dapat isagawa ang “paliligo sa isip” (mānasa-snānā) na itinatakda sa lahat ng kalagayan; at sa mga ritwal na Vaiṣṇava at iba pa, gayundin ay isagawa ang paliligo at kaugnay na paglilinis sa pamamagitan ng kani-kanilang mga mantra.
Verse 24
सन्ध्याविधिं प्रवक्ष्यामि मन्त्रैर् भिन्नैः समं गुह संवीक्ष्य त्रिः पिवेदम्बु ब्रह्मतीर्थेन शङ्करैः
Ipapaliwanag ko ang paraan ng Sandhyā kasama ang mga mantrang magkakaiba. Matapos tumingin sa guwang ng magkadikit na palad, dapat sumimsim ng tubig nang tatlong ulit, gamit ang brahma-tīrtha (ang base ng hinlalaki).
Verse 25
स्वधान्तैर् आत्मतत्त्वाद्यैस्ततः खानि स्पृशेद्धृदा शकलीकरणं कृत्वा प्राणायामेन संस्थितः
Pagkatapos, gamit ang mga mantra na nagtatapos sa “svadhā”, na nagsisimula sa Ātma-tattva (prinsipyo ng Sarili), dapat niyang hipuin ang mga butas ng katawan nang may matatag na loob; matapos isagawa ang śakalīkaraṇa (paghahati/paglalagay sa mga bahagi), manatili siyang nakatatag sa prāṇāyāma (maayos na pagpipigil ng hininga).
Verse 26
त्रिः समावर्तयेन् मन्त्री मनसा शिवसंहितां आचम्य न्यस्य सन्ध्याञ्च ब्राह्मीं प्रातः स्मरेन्नरः
Ang nagsasanay ng mantra ay dapat bigkasin sa isip ang kalipunan ng Śiva-mantra nang tatlong ulit; pagkatapos, matapos gawin ang ācamana (paglilinis sa pamamagitan ng tubig) at ang nyāsa (paglalagay ng mantra sa mga bahagi ng katawan), sa umaga ay alalahanin ang Brāhmī Sandhyā.
Verse 27
हंसपद्मासनां रक्तां चतुर्वक्त्रां चतुर्भुजां गुह्यकाजातसंरवैर् इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः तत्खरोत्खातरेणुभिरिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः स्मरेत्तत इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः प्रस्कन्दमालिनीं दक्षे वामे दण्डकमण्डलुं
Dapat pagnilayan ang (Diyosa) na nakaupo sa sisne at sa luklukan ng lotus, mapula ang anyo, may apat na mukha at apat na bisig… may suot na kuwintas na nakalaylay sa dibdib; sa kanang kamay ay may japamālā (rosaryo), at sa kaliwa ay may daṇḍa at kamaṇḍalu (tungkod at banga ng tubig).
Verse 28
तार्क्ष्यपद्मासनां ध्यायेन्मध्याह्ने वैष्णवीं सितां शङ्खचक्रधरां वामे दक्षिणे सगदाभयं
Sa tanghaling tapat, pagnilayan ang maputing nagniningning na Vaiṣṇavī, nakaupo sa Garuḍa (tārkṣya) at sa luklukan ng lotus; sa kaliwang kamay ay may śaṅkha (kabibe) at cakra (disk), sa kanang kamay ay may gadā (pamalo) at ipinakikita ang abhayā-mudrā (kawalang-takot).
Verse 29
रौद्रीं ध्यायेद् वृषाब्जस्थां त्रिनेत्रां शशिभूषितां त्रिशूलाक्षधरां दक्षे वामे साभयशक्तिकां
Pagnilayan si Raudrī na nakaupo sa toro (vṛṣa) at sa luklukan ng lotus, may tatlong mata at pinalamutian ng buwan; sa kanang kamay ay may triśūla (trident) at palakol, sa kaliwa ay may śakti (sibat) at nagbibigay ng abhayā (kawalang-takot).
Verse 30
साक्षिणीं कर्मणां सन्ध्यां आत्मानंतत्प्रभानुगं चतुर्थी ज्ञानिनः सन्ध्या निशीथादौ विभाव्यते
Ang sandhyā-meditasyon na saksi ng mga gawa—ang Sarili (Ātman) na sumusunod, ibig sabihi’y naliliwanagan ng Kanyang liwanag—ay ang ikaapat na Sandhyā para sa mga nakaaalam; ito’y dapat pagnilayan sa pagsisimula ng hatinggabi.
Verse 31
हृद्बिन्दुब्रह्मरन्ध्रेषु अरूपा तु परे स्थिता शिवबोधपरा या तु सा सन्ध्या मरमोच्यते
Ang panloob na pagsasanay na yaon, na walang anyo, ay nananatili sa kataas-taasang katotohanan sa puso, sa maselang tuldok (bindu), at sa brahma-randhra (butas sa tuktok ng ulo); at nakatuon sa pagsasakatuparan ng Śiva—ito ang tinatawag na Sandhyā ng lihim/panloob na aral.
Verse 32
पैत्र्यं मूले प्रदेशिन्याः कनिष्ठायाः प्रजापतेः ब्राह्म्यमङ्गुष्ठमूलस्थं तीर्थं दैवं कराग्रतः
Sa ugat ng hintuturo naroon ang tīrtha ng Pitṛ (mga ninuno); sa ugat ng kalingking naroon ang tīrtha ni Prajāpati. Sa ugat ng hinlalaki naroon ang Brāhma tīrtha; at sa mga dulo ng mga daliri naroon ang Daiva (banal) tīrtha.
Verse 33
सव्यपाणितले वह्नेस्तीर्थं सोमस्य वामतः ऋषीणां तु समग्रेषु अङ्गुलीपर्वसन्धिषु
Sa palad ng kaliwang kamay naroon ang tīrtha ni Agni; sa kaliwang panig nito naroon ang tīrtha ni Soma. Ang mga tīrtha ng mga Ṛṣi, sa kabuuan, ay nasa mga dugtungan ng mga kasukasuan ng mga daliri.
Verse 34
ततः शिवात्मकैर् मन्त्रैः कृत्वा तीर्थं शिवात्मकं मार्जनं संहितामन्त्रैस्तत्तोयेन समाचरेत्
Pagkatapos, sa pamamagitan ng mga mantrang may diwa ni Śiva, gawing banal ang tubig-ritwal (tīrtha) bilang tīrtha ni Śiva; saka isagawa ang mārjana (pagwiwisik/pagpunas na pampadalisay) gamit ang mga mantrang Saṃhitā, sa mismong tubig na iyon.
Verse 35
वामपाणिपतत्तोययोजनं सव्यपाणिना उत्तमाङ्गे क्रमान्मन्त्रैर् मार्जनं समुदाहृतं
Ang Mārjana (ritwal na paglilinis sa pamamagitan ng pagwiwisik) ay ipinahahayag na: kunin ang tubig na napunta sa kaliwang palad at, gamit ang kanang kamay, ilapat ito nang sunod-sunod sa tuktok ng ulo habang binibigkas ang mga mantra.
Verse 36
नीत्वा तदुपनासाग्रं दक्षपाणिपुटस्थितं बोधरूपं सितं तोयं वाममाकृष्य स्तम्भयेत्
Dalhin ang puting tubig na iyon—na nakasahod sa kanang palad at may bisa ng pagpapanumbalik—sa dulo ng butas ng ilong (ng maysakit); saka ito ay higupin sa kaliwang (butas ng ilong) upang mapigil (ang karamdaman/daloy).
Verse 37
तत्पापं कज्जलाभासम्पिङ्गयारिच्य मुष्टिना क्षिपेद्वज्रशिलायान्तु तद्भवेदघमर्षणं
Ang kasalanang iyon—na wari’y tulad ng uling-itim—pagkatapos kiskisin gamit ang kasangkapang kulay dilaw-kayumanggi (piṅgā), ay ihagis sa pamamagitan ng kamao sa matigas na bato (vajra-śilā); ito ang ritwal na tinatawag na Aghamarṣaṇa, “pag-aalis ng kasalanan.”
Verse 38
स्वाहान्तशिवमन्त्रेण कुशपुष्पाक्षतान्वितं शिवायार्घ्याञ्जलिन्दत्वा गायत्रीं शक्तितो जपेत्
Sa pamamagitan ng mantra ni Śiva na nagtatapos sa “svāhā”, na may kasamang damong kuśa, mga bulaklak, at buo-buong bigas, matapos maghandog ng arghya sa pamamagitan ng nakasahod na mga kamay kay Śiva, dapat bigkasin ang Gāyatrī ayon sa sariling kakayahan.
Verse 39
दाक्षिण्यः कर्मणां सन्ध्या इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः कुम्भयेदिति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः तर्पणं सम्प्रवक्ष्यामि देवतीर्थेन मन्त्रकात् तर्पयेद्धौं शिवायेति स्वाहान्यान् स्वाहया युतान्
“Ngayon ay ipaliliwanag ko ang ritwal ng tarpaṇa, gamit ang mudrā na devatīrtha at ang mga angkop na mantra. Maghandog ng mga pagbubuhos (libation) sa pamamagitan ng mantra na ‘dhauṃ śivāya’, at gayundin ng iba pang handog na may kasamang pagbigkas ng ‘svāhā’.”
Verse 40
ह्रां हृद्याय ह्रीं शिरसे ह्रूं शिखायै ह्रैं कवचाय अस्त्रायाष्टौ देवगणान् हृदादित्येभ्य एव च
Ang “Hrāṃ” ay ilalagay sa puso; ang “Hrīṃ” sa ulo; ang “Hrūṃ” sa śikhā (tuktok na buhol ng buhok); ang “Hraiṃ” bilang kavaca (baluting panangga); at saka ilalapat ang astra, ang mantra ng sandata. Sa gayon, dapat italaga/tawagin ang walong pangkat ng mga diyos—mula sa mga diyos ng Puso hanggang sa mga Āditya rin.
Verse 41
हां वसुभ्यो ऽथ रुद्रेभ्यो विश्वेभ्यश् चैव मरुद्भ्यः भृगुभ्यो हामङ्गिरोभ्य ऋषीन् कण्ठोपवीत्यथ
Pagkatapos, ihandog ang pormulang alay na “hāṃ” sa mga Vasu; saka sa mga Rudra; at gayundin sa mga Viśvedevas at sa mga Marut. Sunod, ihandog sa mga Bhṛgu at sa mga Aṅgirasa—at pagkaraan ay parangalan ang mga Ṛṣi, na ang sagradong sinulid ay nakapulupot sa leeg (kaṇṭhopavīta).
Verse 42
अत्रेये ऽथ वसिष्ठाय नमश्चाथ पुलस्तये कृतवे भारद्वजाय विश्वामित्राय वै नमः
Pagpupugay (namas) sa angkan ni Atri, ang Ātreya; pagpupugay kay Vasiṣṭha; pagpupugay din kay Pulastya; kay Kratu; kay Bhāradvāja; at tunay na pagpupugay kay Viśvāmitra.
Verse 43
प्रचेतसे मनुष्यांश् च सनकाय वषट् तथा हां सनन्दाय वषट् सनातनाय वै वषट्
“Kay Pracetas at sa sangkatauhan—vaṣaṭ. Gayundin, kay Sanaka—vaṣaṭ; ‘hāṃ’ kay Sanandana—vaṣaṭ; at tunay, kay Sanātana—vaṣaṭ.”
Verse 44
सनत्कुमाराय वषट् कपिलाय तथा वषट् पञ्चशिखाय द्युभवे संलग्नकरमूलतः
“(Ihandog ang vaṣaṭ) kay Sanatkumāra; gayundin ang vaṣaṭ kay Kapila; ang vaṣaṭ kay Pañcaśikha; at kay Dyubhava.” (Isinasagawa ito na magkadikit ang mga ugat ng mga daliri, bilang bahagi ng ritwal na paglalapat).
Verse 45
सर्वेभ्यो भूतेभ्यो वौषट् भूतान् देवपितॄनथ दक्षस्कन्धोपवीती च कुशमूलाग्रतस्तिलैः
Sa pagsambit ng “Vauṣaṭ—pagpupugay/handog sa lahat ng nilalang,” saka maghandog sa mga nilalang, sa mga diyos, at sa mga ninuno (Pitṛ), na ang banal na sinulid ay nakalagay sa kanang balikat, at gumagamit ng damong kuśa (hawak ang ugat at dulo) kasama ng mga buto ng linga.
Verse 46
कव्यबालानलायाथ सोमाय च यमाय च अर्यम्णे चाग्निसोमाय वर्हिषद्भ्यः स्वधायुतान्
At pagkatapos, ihandog ang mga alay na tinatawag sa “svadhā” kay Kavyavāhana (ang apoy na nagdadala ng handog sa mga Pitṛ), kay Anala, kay Soma, kay Yama, kay Aryaman, kay Agni-Soma, at sa mga Barhiṣad Pitṛ (mga ninunong Barhiṣad).
Verse 47
आज्यपाय च सोमाय विशेषसुरवत् पितॄन् ॐ हां ईशानाय पित्रे स्वधा दद्यात् पितामहे
Para sa mga Pitṛ, maghandog din kay Ājyapā at kay Soma, na may natatanging paggalang na gaya ng sa mga diyos. Sa mantra na “Oṃ hāṃ—kay Īśāna, sa Pitṛ—svadhā,” ialay ang handog na svadhā sa lolo (pitāmaha).
Verse 48
शान्तप्रपितामहाय तथाप्रेतपितॄंस् तथा पितृभ्यः पितामहेभ्यः स्वधाथ प्रपितामहे
“Sa pormulang svadhā,” ihandog sa mga payapang ninunong kakatanda (prapitāmaha); gayundin sa mga Pitṛ na pumanaw (preta). Ihandog sa mga ama at sa mga lolo—“svadhā!”—at ihandog din sa mga prapitāmaha.
Verse 49
वृद्धप्रपितामहेभ्यो मातृभ्यश् च स्वधा तथा हां मातामहेभ्यः स्वधा हां प्रमातामहेभ्यश् च
“Sa matatandang prapitāmaha (vṛddha) at sa mga ina—svadhā; gayundin, hāṃ. Sa mga lolo sa ina (mātāmaha)—svadhā, hāṃ; at sa mga ninunong lolo sa ina (promātāmaha) rin.”
Verse 50
वृद्धप्रमातामहेभ्यः सर्वेभ्यः पितृभ्यस् तथा मरीचये पुलस्त्यायेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः हां ईशानाय पित्रे च सदाज्याय पितामहायेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः सर्भेभ्यः स्वधा ज्ञातिभ्यः सर्वाचार्येभ्य एव च दिशां दिक्पतिसिद्धानां मातॄणां ग्रहरक्षसां
“(Mga handog) sa mga nakatatanda at sa mga lolo sa panig ng ina; sa lahat ng Pitṛ (mga ninunong banal) din; at (gayundin) kina Marīci at Pulastya”—ganito ang pagbasa ng isang minarkahang baryanteng manuskrito. Isa pang minarkahang pagbasa: “hāṃ—kay Īśāna bilang Ama, at kay Sadājya bilang Lolo.” (Pagkaraan) maghandog sa lahat ng kamag-anak sa pormulang svadhā, at gayundin sa lahat ng mga guro; (at) sa mga direksiyon—sa mga Panginoon ng mga Direksiyon (Dikpati), sa mga Siddha, sa mga Mātṛ (mga Ina), at sa mga Graha at Rākṣasa (mga nilalang na tagapangalaga/nakakakilabot).
A tightly ordered purification protocol: ritual clay extraction and re-filling, astra-mantra śodhana, mudrā-regulated applications, directional mantra-projection, and graded baths (malasnāna → vidhisnāna), culminating in Sandhyā, mārjana/aghamarṣaṇa, and tarpaṇa sequences.
It frames bodily and environmental purity as a sādhana: mantra, prāṇāyāma, and sandhyā-meditations convert routine cleansing into inner alignment with Śiva-consciousness, making external ritual readiness (for worship/pratiṣṭhā) inseparable from inner discipline aimed at purification of karma and realization.
Brāhmī in the morning (red, four-faced, four-armed), Vaiṣṇavī at midday (white, Garuḍa-seat, conch/discus), and Raudrī in the evening (three-eyed, moon-adorned, trident/axe), plus a fourth ‘witness’ Sandhyā for knowers and an inner formless Sandhyā focused on Śiva-realization.
Pitṛ-tīrtha at the base of the forefinger, Prajāpati-tīrtha at the base of the little finger, Brāhma-tīrtha at the base of the thumb, Daiva-tīrtha at the fingertips; additionally Agni-tīrtha on the left palm, Soma-tīrtha to its left side, and Ṛṣi-tīrthas at finger-joint junctions.