Sarga 101
शक्तिप्रहारः (Ravana’s Shakti Javelin and Lakshmana’s Wounding)
युद्धकाण्ड
സർഗ്ഗം 101-ൽ രാമ-രാവണ യുദ്ധം അതിരൂക്ഷമാകുന്നു. രാവണന്റെ അസ്ത്രങ്ങളെ രാമൻ നിർവീര്യമാക്കുന്നു. ലക്ഷ്മണൻ രാവണന്റെ തേരാളിയെയും കൊടിയടയാളത്തെയും തകർക്കുന്നു, വിഭീഷണൻ കുതിരകളെ വധിക്കുന്നു. ഇതിൽ കുപിതനായ രാവണൻ വിഭീഷണനു നേരെ ശക്തി ആയുധം പ്രയോഗിക്കുന്നുവെങ്കിലും ലക്ഷ്മണൻ അതിനെ തടയുന്നു. തുടർന്ന് രാവണൻ മയൻ നിർമ്മിച്ച, എട്ടു മണികളുള്ള ഭീകരമായ ശക്തി ലക്ഷ്മണനു നേരെ എറിയുന്നു. അത് ലക്ഷ്മണന്റെ നെഞ്ചിൽ തറയ്ക്കുകയും അദ്ദേഹം ബോധരഹിതനായി വീഴുകയും ചെയ്യുന്നു. രാമൻ ദുഃഖിതനാകുന്നുവെങ്കിലും, ഉടൻ തന്നെ ആ ശക്തി വലിച്ചൂരി ഒടിക്കുകയും, ലക്ഷ്മണനെ സംരക്ഷിക്കാൻ ഹനുമാനോടും സുഗ്രീവനോടും നിർദ്ദേശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇന്ന് ലോകം രാവണനില്ലാതെയോ രാമനില്ലാതെയോ ആകുമെന്ന് അദ്ദേഹം ശപഥം ചെയ്യുന്നു.
Shlokas
Verse 1
तस्मिन्प्रतिहतेऽस्त्रेतुरावणोराक्षसाधिपः ।क्रोधं च द्विगुणंचक्रेक्रोधाच्चास्त्रमनन्तरम् ।।।।
ആ അസ്ത്രം പ്രതിഹതമായപ്പോൾ, രാക്ഷസാധിപനായ രാവണന്റെ ക്രോധം ഇരട്ടിയായി; ക്രോധവശനായി അവൻ ഉടൻ തന്നെ മറ്റൊരു അസ്ത്രം സംധാനിച്ചു.
Verse 2
मयेनविहितंरौद्रमन्यदस्त्रंमहाद्युतिः ।उत्सृष्टुंरावणोभीमंराघवायप्रचक्रमे ।।।।
മായയാൽ നിർമ്മിതമായ, രൗദ്രസ്വഭാവമുള്ള, രുദ്രാധിഷ്ഠിതമായ ഭയങ്കരമായ മറ്റൊരു അസ്ത്രം മഹാദ്യുതിയനായ രാവണൻ രാഘവനോട് വിടുവാൻ ഒരുക്കപ്പെട്ടു.
Verse 3
ततःशूलानिनिश्चेरुर्गदाश्चमुसलानि च ।कार्मुकाद्दीप्यमानानिवज्रसाराणिसर्वशः ।।।।
അപ്പോൾ ധനുസ്സിൽ നിന്നു എല്ലാദിക്കുകളിലേക്കും ജ്വലിക്കുന്ന, വജ്രസാരമായ ത്രിശൂലങ്ങളും ഗദകളും മുസലങ്ങളും പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു.
Verse 4
मुद्गराःकूटपाशाश्चदीप्ताश्चाशनयस्तथा ।निष्पेतुर्विविधास्तीक्ष्णावाताइवयुगक्षये ।।।।
മുദ്ഗരങ്ങളും കൂറ്റപാശങ്ങളും ജ്വലിക്കുന്ന വജ്രസദൃശ ആയുധങ്ങളും—വിധവിധമായ തീക്ഷ്ണങ്ങളായി—യുഗക്ഷയത്തിലെ കാറ്റുപോലെ പാഞ്ഞുചെന്നു.
Verse 5
तदस्त्रंराघव्श्रीमानुत्तमास्त्रविदांवरः ।जघानपरमास्त्रणगान्धर्वेणमहाद्युतिः ।।।।
മഹാദ്യുതിയോടെ ദീപ്തനായ ശ്രീമാൻ രാഘവൻ—അസ്ത്രവിദ്യയിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ—ആ അസ്ത്രത്തെ പരമമായ ഗാന്ധർവ അസ്ത്രംകൊണ്ട് നിഷ്ഫലമാക്കി.
Verse 6
तस्मिन्प्रतिहतेऽतुराघवेणमहात्मना ।रावणःक्रोधाताम्राक्षस्सौरमस्त्रमुदैरयत् ।।।।
മഹാത്മാവായ രാഘവൻ ആ അസ്ത്രത്തെ പ്രതിഹതം ചെയ്തപ്പോൾ, ക്രോധത്താൽ ചെമ്പുനിറം കണ്ണുകളായ രാവണൻ പിന്നെ സൂര്യതേജസ്സുള്ള ‘സൗര’ അസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു.
Verse 7
ततश्चक्राणिनिष्पेतुर्भास्वराणिमहान्ति च ।कार्मुकाद्भीमवेगस्यदशग्रीवस्यधीमतः ।।।।
അപ്പോൾ ധീരബുദ്ധിയായ ദശഗ്രീവൻ രാവണന്റെ കാർമുകത്തിൽ നിന്നു ഭയങ്കരവേഗത്തോടെ മഹത്തും ദീപ്തവുമായ ചക്രായുധങ്ങൾ പുറപ്പെട്ടു.
Verse 8
तैरासीद्गगनंदीप्तंसन्ततद्भिःरितस्ततः ।पतद्भिश्चदिशोदीप्ताश्चन्द्रसूर्यग्रहैरिव ।।।।
അവ ആയുധങ്ങൾ എല്ലാടവും നിരന്തരം പാഞ്ഞുവീണതിനാൽ ആകാശം ജ്വലിച്ചു; ദിക്കുകളും ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ, ഗ്രഹങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പ്രകാശംപോലെ ദീപ്തമായി.
Verse 9
तानिचिच्छेदबाणौघैश्चक्राणितु स राघवः ।आयुधानि च चित्राणिरावणस्यचमूमुखे ।।।।
രാഘവൻ അമ്പുകളുടെ ഘനവർഷംകൊണ്ട് ആ ചക്രായുധങ്ങളെയും രാവണന്റെ നാനാവിധ വിചിത്രായുധങ്ങളെയും സൈന്യത്തിന്റെ മുൻനിരയിൽ തന്നേ തകർത്തു.
Verse 10
तदस्त्रंतुहतंदृष्टवारावणोराक्षसाधिपः ।विव्याथदशभिर्बाणैरामंसर्वेषुमर्मसु ।।।।
തന്റെ അസ്ത്രം ഹതമായതു കണ്ട രാക്ഷസാധിപനായ രാവണൻ, സർവ മർമ്മസ്ഥാനങ്ങളിലും പത്ത് ബാണങ്ങളാൽ ശ്രീരാമനെ ഭേദിച്ചു.
Verse 11
स विद्धोदशभिर्बाणैर्महाकार्मुकनिस्सृतैः ।रावणेनमहातेजा न प्राकम्पतराघवः ।।।।
മഹാകാർമുകത്തിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട പത്ത് ബാണങ്ങളാൽ രാവണൻ മഹാതേജസ്വിയായ രാഘവനെ ഭേദിച്ചിട്ടും, രാഘവൻ അല്പം പോലും കുലുങ്ങിയില്ല.
Verse 12
ततोविव्याथगात्रेषुसर्वेषुसमितिञ्जयः ।राघवस्तुसुसङ्क्रुद्धोरावणंबहुभिश्शरैः ।।।।
അതിനുശേഷം സമരവിജയിയായ രാഘവൻ അത്യന്തം ക്രുദ്ധനായി, രാവണന്റെ സർവാംഗങ്ങളിലും അനേകം ശരങ്ങളാൽ ഭേദിച്ചു.
Verse 13
एतस्मिन्नन्तरेक्रुद्धोराघवस्यानुजोबली ।लक्ष्मणःसायकान्सप्तजग्राहपरवीरहा ।।।।
അതിനിടയിൽ ക്രോധിതനായ രാഘവന്റെ അനുജൻ, പരവീരഹനായ ബലവാൻ ശ്രീലക്ഷ്മണൻ ഏഴ് സായകങ്ങൾ (അമ്പുകൾ) കൈക്കൊണ്ടു.
Verse 14
तै: स्सायकैर्महावेगैरावणस्यमहाद्युति ।ध्वजंमनुष्यशीर्षंतुतस्यचिच्छेदनैकधा ।।।।
ആ മഹാവേഗമുള്ള സായകങ്ങളാൽ മഹാദ്യുതിയുള്ള ലക്ഷ്മണൻ മനുഷ്യശിരസ്സാൽ അലങ്കരിച്ചിരുന്ന രാവണന്റെ ധ്വജം പല ഭാഗങ്ങളായി ചിതറിച്ചു മുറിച്ചു.
Verse 15
सारदथेश्चापिबाणेनशिरोज्वलितकुण्डलम् ।जहारलक्ष्मणःश्रीमान्नैरृतस्यमहाबलः ।।।।
ശ്രീമാനും മഹാബലവാനുമായ ലക്ഷ്മണൻ ഒരു അമ്പുകൊണ്ട് ആ നൈരൃതന്റെ സാരഥിയുടെ ജ്വലിക്കുന്ന കുണ്ഡലങ്ങളാൽ ശോഭിച്ച ശിരസ്സ് വെട്ടി വീഴ്ത്തി.
Verse 16
तस्यबाणैश्चचिच्छेदधनुर्गजकरोपमम् ।लक्ष्मणोराक्षसेन्द्रस्यपञ्चभिर्निशितैस्तदा ।।।।
അപ്പോൾ ലക്ഷ്മണൻ അഞ്ചു മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ ഗജകരസദൃശമായ ആകൃതിയുള്ള രാക്ഷസേന്ദ്രന്റെ ധനുസ്സിനെ മുറിച്ചു തകർത്തു.
Verse 17
नीलमेघनिभांश्चास्यसदश्वान् पर्वतोपमान् ।जघानाप्लुत्यगदयारावणस्यविभीषणः ।।।।
പർവ്വതസമാനവും നീലമേഘനിറമുള്ളതുമായ രാവണന്റെ കുതിരകളെ വിഭീഷണൻ മുന്നോട്ട് ചാടി ഗദകൊണ്ട് പ്രഹരിച്ചു നിലംപതിപ്പിച്ചു.
Verse 18
हताश्वात्त्तुस्वोवेगादवप्लुत्यमहारथात् ।कोपमाहारत्तीव्रंभ्रातरंप्रतिरावणः ।।।।
തന്റെ കുതിരകൾ വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ രാവണൻ മഹാരഥത്തിൽ നിന്നു വേഗത്തിൽ ചാടി ഇറങ്ങി, സഹോദരൻ വിഭീഷണനോടു തീക്ഷ്ണവും ഉഗ്രവുമായ ക്രോധം പ്രകടിപ്പിച്ചു.
Verse 19
ततश्शक्तिंमहाशक्तिर्दीप्तार्दीप्ताशनीमिव ।विभीषणस्यचिक्षेपराक्षसेन्द्रःप्रतापवान् ।।।।
അപ്പോൾ മഹാശക്തിയുള്ള പ്രതാപവാൻ രാക്ഷസേന്ദ്രൻ വിഭീഷണനോട് ദീപ്തമായ ശക്തി എറിഞ്ഞു—മിന്നുന്ന ഇടിവാളുപോലെ.
Verse 20
अप्राप्तामेवतांबाणैस्त्रिभिश्चिच्छेदलक्ष्मणः ।अथोदतिष्ठत्सन्नादोवानराणांमहारणे ।।।।
അത് ലക്ഷ്യത്തിലെത്തുന്നതിന് മുമ്പേ ലക്ഷ്മണൻ മൂന്നു അമ്പുകളാൽ ആ ശക്തിയെ തകർത്തു; മഹായുദ്ധത്തിനിടയിൽ വാനരന്മാരുടെ ജയഘോഷം മുഴങ്ങി.
Verse 21
स पपातत्रिधाछिन्नाशक्तिःकाञ्चनमालिनी ।सविस्फुलिङ्गाज्वलितामहोल्केवदिवश्च्युता ।।।।
കാഞ്ചനമാലയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ആ ശക്തി മൂന്നു ഭാഗങ്ങളായി മുറിഞ്ഞ് വീണു; അത് ജ്വലിച്ച് ചിങ്ങാരങ്ങൾ ചിതറിച്ചു—ആകാശത്തിൽ നിന്നു വീണ മഹാ ഉൽക്കപോലെ.
Verse 22
ततःसम्भाविततरांकालेनापिदुरासदाम् ।जग्राहविपुलांशक्तिंदीप्यमानांस्वतेजसा ।।।।
പിന്നീട് രാവണൻ സ്വതേജസ്സാൽ ദീപ്തമായ, വിപുലമായ ശക്തി കൈക്കൊണ്ടു—അത് അത്ര ഭയങ്കരമായതിനാൽ കാലനും പോലും അതിനെ പ്രതിരോധിക്കാൻ ദുഷ്കരം.
Verse 23
सावेगिताबलवतारावणेनदुरात्मना ।जज्वालसुमहातेजादीप्ताशनिसमप्रभा ।।।।
ദുരാത്മാവായ ബലവാൻ രാവണൻ പ്രചണ്ഡവേഗത്തോടെ ചുഴറ്റി എറിഞ്ഞ ആ ശക്തി മഹാതേജസ്സോടെ ജ്വലിച്ചു; ദീപ്ത വജ്രംപോലെ അതിന്റെ പ്രഭ തെളിഞ്ഞു.
Verse 24
एतस्मिन्नन्तरेवीरोलक्ष्मणस्तंविभीषणम् ।प्राणसंशयमापन्नंतूर्णमभ्यवपद्यत ।।।।
അപ്പോൾ തന്നെ, പ്രാണസംശയത്തിലായ വിഭീഷണനെ കണ്ട വീരൻ ലക്ഷ്മണൻ അവനെ രക്ഷിക്കാനായി ഉടൻ തന്നെ അവന്റെ അടുക്കൽ പാഞ്ഞെത്തി.
Verse 25
तंविमोक्षयितुंवीरश्चापमायम्यलक्ष्मणः ।रावणंशक्तिहस्तंवैशरवर्षैरवाकिरत् ।।।।
അവനെ ആ ഭീഷണിയിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കാൻ വീരൻ ലക്ഷ്മണൻ വില്ല് വലിച്ചു, കൈയിൽ ശക്തി പിടിച്ചിരുന്ന രാവണനമേൽ അമ്പുകളുടെ മഴ പെയ്ത്തു.
Verse 26
कीर्यमाणश्शरौघेणविसृष्टेनमहात्मना ।न प्रहर्तुंमनश्चक्रेविमुखीकृतविक्रमः ।।।।
മഹാത്മനായ യോദ്ധാവ് വിട്ട അമ്പുകളുടെ പ്രചണ്ഡ പ്രവാഹത്തിൽ തകർന്ന രാവണൻ, തന്റെ വിക്രമം തടയപ്പെട്ടതിനാൽ, പ്രഹരിക്കുവാൻ മനസ്സുപോലും ഉറപ്പിക്കാനായില്ല.
Verse 27
मोक्षितंभ्रातरंदृष्टवालक्ष्मणेन स रावणः ।लक्ष्मणाभिमुखस्तिष्ठन्निदंवचनमब्रवीत् ।।।।
ലക്ഷ്മണൻ തന്റെ സഹോദരൻ വിഭീഷണനെ മോചിപ്പിച്ചതുകണ്ട്, രാവണൻ ലക്ഷ്മണന്റെ നേരെ നിന്നുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
Verse 28
मोक्षितस्तेबलश्लाघिन्यस्मादेवंविभीषणः ।विमुच्यराक्षसंशक्तिस्त्वयीयंविनिपात्यते ।।।।
ബലത്തെ പുകഴ്ത്തുന്നവനേ! നീ ഇങ്ങനെ വിഭീഷണനെ മോചിപ്പിച്ചതിനാൽ, ഞാൻ വിട്ട ഈ രാക്ഷസീ ശക്തി ഇനി നിന്റെ മേലേ വീണ് നിന്നെ പ്രഹരിക്കും.
Verse 29
एषातेहृदयंभित्त्वाशक्तिर्लोहितलक्षणा ।मद्भाहुपरिघोत्सृष्टाप्राणानादाययास्यति ।।।।
ചുവന്ന അടയാളമുള്ള ഈ ശക്തി, എന്റെ പരിഘസമമായ ഭുജം എറിഞ്ഞത്, നിന്റെ ഹൃദയം തുളച്ച് നിന്റെ പ്രാണനെ അപഹരിച്ച് പോകും.
Verse 30
इत्येवमुक्तातांशक्तिमष्टघण्टांमहास्वनाम् ।मयेनमायाविहिताममोघंशत्रुघातिनीम् ।।।।लक्ष्मणायसमुद्धिश्यज्वलन्तीमिवतेजसा ।रावणःपरमक्रुद्धश्चिक्षेप च ननाद च ।।।।
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അത്യന്തം ക്രുദ്ധനായ രാവണൻ, മായയാൽ നിർമ്മിതമായ, അമോഘമായ ശത്രുഘാതിനി, എട്ടു ഘണ്ടകളോടെ മഹാനാദം മുഴക്കുന്ന ആ ശക്തിയെ—ലക്ഷ്മണനെ ലക്ഷ്യമാക്കി—അഗ്നിപോലെ തേജസ്സോടെ ജ്വലിക്കുന്നതുപോലെ എറിഞ്ഞു; എറിഞ്ഞുകൊണ്ടു തന്നെ അവൻ ഗർജ്ജിച്ചു.
Verse 31
इत्येवमुक्तातांशक्तिमष्टघण्टांमहास्वनाम् ।मयेनमायाविहिताममोघंशत्रुघातिनीम् ।।6.101.30।।लक्ष्मणायसमुद्धिश्यज्वलन्तीमिवतेजसा ।रावणःपरमक्रुद्धश्चिक्षेप च ननाद च ।।6.101.31।।
ഭയങ്കര വേഗത്തിൽ എറിഞ്ഞ, വജ്രാഘാതംപോലെ മുഴങ്ങുന്ന ശബ്ദമുള്ള ആ ശക്തി, യുദ്ധത്തിന്റെ മുൻനിരയിൽ ലക്ഷ്മണന്റെ നേരെ അതിവേഗം പാഞ്ഞുവന്നു.
Verse 32
साक्षिप्ताभीमवेगेनवज्राशनिसमस्वना ।शक्तिरभ्यपतद्वेगाल्लक्ष्मणंरणमूर्धनि ।।।।
ഭയങ്കര വേഗത്തിൽ എറിഞ്ഞ, വജ്രാഘാതംപോലെ മുഴങ്ങുന്ന ശബ്ദമുള്ള ആ ശക്തി, യുദ്ധത്തിന്റെ മുൻനിരയിൽ ലക്ഷ്മണന്റെ നേരെ അതിവേഗം പാഞ്ഞുവന്നു.
Verse 33
तामनुव्याहरच्छक्तिमापतन्तीं स राघवः ।स्वस्त्यस्तुलक्ष्मणआयेतिमोघाभवहतोद्यमा ।।।।
പാഞ്ഞെത്തുന്ന ശക്തിയെ കണ്ട രാഘവൻ ഉച്ചരിച്ചു— “ലക്ഷ്മണനു മംഗളം വരട്ടെ; ഹേ ഹതോദ്യമേ, നിന്റെ പ്രഹാരം വ്യർത്ഥമാകട്ടെ.”
Verse 34
रावणेनरणेशक्तिःक्रुद्धेनाशीविषोपमाः ।मुक्ताशूरस्यभीतस्यलक्ष्मणस्यममज्जसा ।।।।
യുദ്ധത്തിൽ ക്രുദ്ധനായ രാവണൻ വിട്ട ശക്തി—മാരക സർപ്പവിഷംപോലെ—ഭയമില്ലാതെ നിന്ന ലക്ഷ്മണനിൽ കുത്തിപ്പതിഞ്ഞു.
Verse 35
न्यपतत्सामहावेगालक्ष्मणस्यमहोरसि ।जिह्वेवोरगराजस्यदीप्यमानामहाद्युतिः ।।।।
മഹാദ്യുതിയോടെ ജ്വലിച്ച ആ മഹാവേഗശക്തി ലക്ഷ്മണന്റെ വിശാലവക്ഷസ്സിൽ പതിച്ചു—നാഗരാജന്റെ ജ്വലിക്കുന്ന നാവുപോലെ.
Verse 36
ततोरावणवेगेनसुदूरमवगाढया ।शक्त्याविभिन्नहृदयःपपातभुविलक्ष्मणः ।।।।
പിന്നെ രാവണന്റെ വേഗത്തോടെ അത്യന്തം ആഴത്തിൽ കുത്തിക്കയറ്റപ്പെട്ട ആ ശക്തി ഹൃദയം ഭേദിച്ചതിനാൽ ലക്ഷ്മണൻ ഭൂമിയിൽ വീണു.
Verse 37
तदवस्थंसमीपस्थोलक्ष्मणंप्रेक्ष्यराघवः ।भ्रातृस्नेहान्महातेजाविषण्णहृदयोऽभवत् ।।।।
അവസ്ഥയിൽ സമീപത്ത് കിടന്ന ലക്ഷ്മണനെ കണ്ട മഹാതേജസ്വിയായ രാഘവൻ, സഹോദരസ്നേഹത്താൽ ഹൃദയം ദുഃഖഭാരിതനായി.
Verse 38
स मुहूर्तमिवध्यात्वाबाष्पपर्याकुलेक्षणः ।बभूवसम्रब्धतरोयुगान्तइवपावकः ।।।।
അവൻ ഒരു മുഹൂർത്തം ധ്യാനത്തിൽ ലീനനായി, കണ്ണുകൾ കണ്ണുനീരാൽ മങ്ങിയിരുന്നു; പിന്നെ യുഗാന്താഗ്നിയെപ്പോലെ അത്യന്തം പ്രചണ്ഡനായി.
Verse 39
न विषादस्यकालोऽयमितिसञ्चिन्त्यराघवः ।चक्रेसुतुमुलंयुद्धंरावणस्यवधेधृतः ।।।।सर्वयत्नेनमहतालक्ष्मणंपरिवीक्ष्य च ।
“വിഷാദത്തിനിത് കാലമല്ല” എന്നു ചിന്തിച്ച്, രാവണവധനിശ്ചയം ധരിച്ച രാഘവൻ അത്യന്തം തുമുലമായ യുദ്ധത്തിലേക്ക് ചാടിക്കയറി; മഹാപ്രയത്നത്തോടെ ലക്ഷ്മണനെയും എല്ലായ്പ്പോഴും ശ്രദ്ധിച്ചു പരിപാലിച്ചു.
Verse 40
सददर्शततोरामःशक्त्याभिन्नंमहाहवे ।।।।लक्ष्मणंरुधिरादिग्धंसपन्नगमिवाचलम् ।
അപ്പോൾ ആ മഹായുദ്ധത്തിൽ രാമൻ ശക്തിയാൽ കുത്തേറ്റ ലക്ഷ്മണനെ കണ്ടു—രക്തത്തിൽ ലിപ്തനായി, പർവതത്തിൽ കുടുങ്ങിയ സർപ്പത്തെപ്പോലെ അചലനായി.
Verse 41
तामपिप्रहितांशक्तिंरावणेनबलीयसा ।।।।यत्नतस्तेहरिश्रेष्ठा न शेकुरवमर्दितुम् ।अर्दिताश्चैवबाणौघैस्तेक्षिप्रहस्तेनरक्षसा ।। ।
ബലവാനായ രാവണൻ എറിഞ്ഞ ആ ശക്തിയെ, എത്ര ശ്രമിച്ചിട്ടും, വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാർ പിഴുതെടുക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല; ക്ഷിപ്രഹസ്തനായ ആ രാക്ഷസൻ വിടർത്തിയ അമ്പുകളുടെ മഴയിൽ അവർ കഠിനമായി പീഡിതരായിരുന്നു.
Verse 42
तामपिप्रहितांशक्तिंरावणेनबलीयसा ।।6.101.41।।यत्नतस्तेहरिश्रेष्ठा न शेकुरवमर्दितुम् ।अर्दिताश्चैवबाणौघैस्तेक्षिप्रहस्तेनरक्षसा ।।6.101.42 ।
ആ ശക്തി സൗമിത്രിയെ (ലക്ഷ്മണനെ) തുളച്ച് ഭൂമിതലത്തിൽ കുത്തിനിന്നു. അപ്പോൾ യുദ്ധത്തിൽ ക്രുദ്ധനും ബലവാനുമായ രാമൻ ഭയാനകമായ ആ ആയുധം ഇരുകൈകളാൽ പിടിച്ച് വലിച്ചെടുത്തു, പൊട്ടിച്ചു തകർത്തു.
Verse 43
सौमित्रिंसाविनिर्भिद्यप्रविष्टाधरणीतलम् ।तांकराभ्यांपरामृश्यरामःशक्तिंभयावहाम् ।।।।बभञ्जसमरेक्रुद्धोबलवान्विचकर्ष च ।
ആ ശക്തി സൗമിത്രിയെ (ലക്ഷ്മണനെ) തുളച്ച് ഭൂമിതലത്തിൽ കുത്തിനിന്നു. അപ്പോൾ യുദ്ധത്തിൽ ക്രുദ്ധനും ബലവാനുമായ രാമൻ ഭയാനകമായ ആ ആയുധം ഇരുകൈകളാൽ പിടിച്ച് വലിച്ചെടുത്തു, പൊട്ടിച്ചു തകർത്തു.
Verse 44
तस्यनिष्कर्षतःशक्तिंरावणेनबलीयसा ।।।।शराःसर्वेषुगात्रेषुपातितामर्मभेदिनः ।
അവൻ ആ ശക്തി വലിച്ചെടുക്കുമ്പോൾ, ബലവാനായ രാവണൻ മർമ്മഭേദിയായ അമ്പുകൾ രാമന്റെ എല്ലാ അവയവങ്ങളിലും പതിപ്പിച്ചു.
Verse 45
अचिन्तयित्वातान्बाणान्समालशिष्य च लक्ष्मणम् ।।।।अब्रवीच्चहनूमन्तंसुग्रीवं च महाकपिम् ।
ആ അമ്പുകളെ ഒന്നും കണക്കാക്കാതെ, ലക്ഷ്മണനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത്, രാമൻ ഹനൂമാനോടും മഹാകപിയായ സുഗ്രീവനോടും സംസാരിച്ചു.
Verse 46
क्ष्मणंपरिवार्यैवतिष्ठध्वंवानरोत्तमाः ।।।।पराक्रमस्यकालोऽयंसम्प्राप्तोमेचिरेप्सितः ।पापात्मायंदशग्रीवोवध्यतांपापनिश्चयः ।।।।काङ्क्षितस्स्तोककस्येवघर्मान्तेमेघदर्शनम् ।
“വാനരോത്തമന്മാരേ, ലക്ഷ്മണനെ ചുറ്റും നിന്നു കാവൽ കാത്തുകൊൾവിൻ. എന്റെ പരാക്രമത്തിന്റെ ദീർഘകാലമായി ആഗ്രഹിച്ച സമയം ഇപ്പോൾ വന്നെത്തി. പാപാത്മാവും പാപനിശ്ചയവുമായ ദശഗ്രീവനെ വധിക്കപ്പെടട്ടെ. വേനലിന്റെ അവസാനം മേഘദർശനം കാത്ത് കാതരിക്കുന്ന ചാതകനെപ്പോലെ, ഈ നിമിഷം എനിക്കു ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു.”
Verse 47
क्ष्मणंपरिवार्यैवतिष्ठध्वंवानरोत्तमाः ।।6.101.46।।पराक्रमस्यकालोऽयंसम्प्राप्तोमेचिरेप्सितः ।पापात्मायंदशग्रीवोवध्यतांपापनिश्चयः ।।6.101.47।।काङ्क्षितस्स्तोककस्येवघर्मान्तेमेघदर्शनम् ।
വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ലക്ഷ്മണനെ ചുറ്റി കാവലായി ദൃഢമായി നില്ക്കുവിൻ. എന്റെ പരാക്രമം പ്രകടിപ്പിക്കേണ്ട, ദീർഘകാലമായി ആഗ്രഹിച്ച സമയം ഇപ്പോൾ എത്തിയിരിക്കുന്നു. പാപാത്മാവും പാപനിശ്ചയിയും ആയ ഈ ദശഗ്രീവനെ വധിക്കപ്പെടട്ടെ. ഗ്രീഷ്മാന്ത്യത്തിൽ ചാതകപ്പക്ഷിക്ക് ആഗ്രഹിച്ച മേഘദർശനം പോലെ എനിക്ക് ഈ നിമിഷം.
Verse 48
अस्मिन् मुहूर्तेनचिरात्सत्यंप्रतिशृणोमिवः ।।।।अरावणमरामंवाजगद्ध्रक्ष्यथवानराः ।
വാനരന്മാരേ, ഈ നിമിഷം തന്നെ ഞാൻ നിങ്ങളോട് സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുന്നു: അധികം വൈകാതെ നിങ്ങൾ ലോകത്തെ രാവണനില്ലാതെ—അല്ലെങ്കിൽ രാമനില്ലാതെ—കാണും.
Verse 49
राज्यनाशंवनेवासंदण्डकेपरिधावनम् ।।।।वैदेह्याश्चपरामर्शंरक्षोभिश्चसमागमम् ।
എന്റെ രാജ്യനാശം, വനവാസം, ദണ്ഡകത്തിൽ അലയൽ, വൈദേഹിയോടുണ്ടായ അപമാനകരമായ സ്പർശവും അവൾക്ക് രാക്ഷസന്മാരോടുണ്ടായ ഭീകരസംഗമവും—ഈ സകല ദുഃഖവും ഇപ്പോൾ എന്റെ മുന്നിൽ തെളിഞ്ഞുനിൽക്കുന്നു.
Verse 50
प्राप्तंदुःखंमहद्घोरंक्लेशश्चनिरयोपमः ।।।।अद्यसर्वमहंत्यक्ष्येनिहत्वारावणंरणे ।
എന്നിൽ വന്നിരിക്കുന്ന ഈ മഹാഭീകര ദുഃഖം—നരകസമമായ ക്ലേശം—ഇന്ന് അവസാനിക്കും; യുദ്ധത്തിൽ രാവണനെ സംഹരിച്ച് ഞാൻ ഈ സകല ശോകവും ഉപേക്ഷിക്കും.
Verse 51
यदर्थंवानरंसैन्यंसमानीतमिदंमया ।।।।सुग्रीवश्चकृतोराज्येनिहत्वावालिनंरणे ।यदर्थम् सगरःक्रान्तःसेतुःराब्धश्चसागरे ।सोऽयमद्यरणेपापश्चक्षुर्विषमागतः ।।।।
ആർക്കുവേണ്ടി ഞാൻ ഈ വാനരസൈന്യത്തെ ഒന്നിച്ചുകൂട്ടിയതോ; ആർക്കുവേണ്ടി യുദ്ധത്തിൽ വാലിയെ സംഹരിച്ച് സുഗ്രീവനെ രാജസ്ഥാനത്ത് സ്ഥാപിച്ചതോ; ആർക്കുവേണ്ടി സമുദ്രം കടക്കുകയും കടലിൽ സേതു പണിയാനുള്ള സംരംഭം ആരംഭിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തതോ—അവൻ തന്നെയായ പാപി ഇന്ന് യുദ്ധത്തിൽ എന്റെ ദൃഷ്ടിവ്യാപ്തിയിൽ വന്നിരിക്കുന്നു.
Verse 52
यदर्थंवानरंसैन्यंसमानीतमिदंमया ।।6.101.51।।सुग्रीवश्चकृतोराज्येनिहत्वावालिनंरणे ।यदर्थम् सगरःक्रान्तःसेतुःराब्धश्चसागरे ।सोऽयमद्यरणेपापश्चक्षुर्विषमागतः ।।6.101.52।।
എന്റെ ദൃഷ്ടിവ്യാപ്തിയിൽ വന്നുകഴിഞ്ഞാൽ ഈ രാവണന് ജീവിക്കാൻ അർഹതയില്ല; വിഷദൃഷ്ടിയുള്ള സർപ്പം വൈനതേയൻ (ഗരുഡൻ)ന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ പെട്ടാൽ എങ്ങനെ രക്ഷപ്പെടില്ലയോ, അതുപോലെ തന്നെയാണ് രാവണൻ എനിക്കു മുന്നിൽ.
Verse 53
चक्षुर्विषयमागत्यनायंजीवितुमर्हति ।।।।दृष्टिंदृष्टिविषस्येवसर्पस्यममरावणः ।यथावावैनतेयस्यदृष्टिंप्राप्तोभुजङ्गमः ।।।।
എന്റെ ദൃഷ്ടിവ്യാപ്തിയിൽ വന്നുകഴിഞ്ഞാൽ ഈ രാവണന് ജീവിക്കാൻ അർഹതയില്ല; വിഷദൃഷ്ടിയുള്ള സർപ്പം വൈനതേയൻ (ഗരുഡൻ)ന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ പെട്ടാൽ എങ്ങനെ രക്ഷപ്പെടില്ലയോ, അതുപോലെ തന്നെയാണ് രാവണൻ എനിക്കു മുന്നിൽ.
Verse 54
चक्षुर्विषयमागत्यनायंजीवितुमर्हति ।।6.101.53।।दृष्टिंदृष्टिविषस्येवसर्पस्यममरावणः ।यथावावैनतेयस्यदृष्टिंप्राप्तोभुजङ्गमः ।।6.101.54।।
ഇന്ന് എന്റെ സംയുഗത്തിൽ അവർ രാമന്റെ യഥാർത്ഥ ‘രാമത്വം’ കാണട്ടെ; ഗന്ധർവന്മാരോടുകൂടിയ ത്രിലോകങ്ങളും, ദേവന്മാരും, ഋഷി-ചാരണന്മാരും എല്ലാം സാക്ഷികളാകും.
Verse 55
स्वस्थापश्यतदुर्धर्षायुद्धंवानरपुङ्गवाः ।असीनाःपर्वताग्रेषुममेदंरावणस्य च ।।।।
ഹേ വാനരപുംഗവന്മാരേ, അജയ്യ വീരന്മാരേ, സ്ഥിരരായി നോക്കുവിൻ—പർവ്വതശിഖരങ്ങളിൽ ഇരുന്നുകൊണ്ട്—എന്നുടെയും രാവണന്റെയും ഈ ഭീകര യുദ്ധം.
Verse 56
अद्यरामस्यरामत्वंपश्यन्तुममसंयुगे ।त्रयोलोकास्सगन्धर्वास्सदेवास्सर्षिचारणाः ।।।।
ഇന്ന് എന്റെ സംയുഗത്തിൽ അവർ രാമന്റെ യഥാർത്ഥ ‘രാമത്വം’ കാണട്ടെ; ഗന്ധർവന്മാരോടുകൂടിയ ത്രിലോകങ്ങളും, ദേവന്മാരും, ഋഷി-ചാരണന്മാരും എല്ലാം സാക്ഷികളാകും.
Verse 57
अद्यकर्मकरिष्यामियल्लोकाःसचराचराः ।सदेवाःकथयिष्यन्तियावद्भूमिर्धरिष्यति ।।।।समागम्यसदालोकेयथायुद्धंप्रवर्तितम् ।
ഇന്ന് ഞാൻ അത്തരം ഒരു കർമ്മം ചെയ്യും; ചരാചരങ്ങളോടുകൂടിയ സർവ്വ ലോകങ്ങളും ദേവന്മാരോടൊപ്പം, ഭൂമി നിലനിൽക്കുന്നത്രയും കാലം ഇതിനെ പാടിപ്പറയും—ലോകം ഒന്നിച്ചുകൂടി ഇവിടെ യുദ്ധം എങ്ങനെ ആരംഭിച്ചു നടന്നുവെന്ന്.
Verse 58
एवमुक्त्वाशितैर्बाणैस्तप्तकाञ्चनभूषणैः ।।।।आजघानरणेरामोदशग्रीवंसमाहितः ।
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, സമാധാനചിത്തനായ രാമൻ തിളങ്ങുന്ന സ്വർണാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ യുദ്ധത്തിൽ ദശഗ്രീവനെ പ്രഹരിച്ചു.
Verse 59
अथप्रदीप्तैर्नाराचैर्मुसलैश्चापिरावणः ।।।।अभ्यवर्षत्तदारामंधाराभिरिवतोयदः ।
അപ്പോൾ രാവണൻ ജ്വലിക്കുന്ന നാരാചങ്ങളാലും മുശലങ്ങളാലും രാമനമേൽ ധാരകളായി വർഷിച്ചു; ജലമേഘം തന്റെ പ്രവാഹങ്ങൾ ചൊരിയുന്നതുപോലെ.
Verse 60
रामरावणमुक्तानामन्योन्यमभिनिघ्नताम् ।।।।शराणां च शराणां च बभूवतुमुलःस्वनः ।
രാമനും രാവണനും വിട്ട അമ്പുകൾ ആകാശമദ്ധ്യേ പരസ്പരം കൂട്ടിയിടിച്ച് തമ്മിൽ തമ്മിൽ തകർത്തപ്പോൾ, അമ്പിന് അമ്പ് ഇടിച്ചുണ്ടായ തുമുലമായ ഘോഷം ഉയർന്നു.
Verse 61
तेभिन्नाश्चविकीर्णाश्चरामरावणयोःशराः ।।।।अन्तरिक्षात्प्रदीप्ताग्रानिपेतुर्धरणीतले ।
രാമ-രാവണരുടെ അമ്പുകൾ തകർന്നു ചിതറിപ്പോയി; അഗ്രങ്ങൾ ജ്വലിച്ചുകൊണ്ട് അവ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിലേക്കു വീണു.
Verse 62
तयोर्ज्यातलनिर्घोषारामरावणयोर्महान् ।।।।त्रासनःसर्वभूतानांबभूवाद्भुतदर्शनः ।
രാമ-രാവണരുടെ വില്ലുകളുടെ ഞാണിന്റെ മഹത്തായ ടങ്കാരവും ഇടിച്ചുമുറിയുന്ന ഘോഷവും ഉയർന്നു; അത് സർവ്വഭൂതങ്ങൾക്കും ഭീതിജനകവും ദർശിക്കാൻ അത്ഭുതകരവും ആയിരുന്നു.
Verse 63
सकीर्यमाणश्शरजालवृष्टिभिर्महात्मनादीप्तधनुष्मतार्दितः ।भयात्प्रदुद्रावसमेत्यरावणोयथाविलेनाभिहतोबलाहकः ।।।।
ജ്വലിക്കുന്ന വില്ലുള്ള മഹാത്മാവിന്റെ അമ്പുവല-മഴ ചിതറിച്ചുകൊണ്ട് അടിച്ചമർത്തിയപ്പോൾ, രാവണൻ ഭയത്തോടെ അനുചരന്മാരോടുകൂടെ ഓടിപ്പോയി—കാറ്റാൽ അടിക്കപ്പെട്ടു തള്ളപ്പെടുന്ന മേഘംപോലെ.
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Lakshmana’s interception of a lethal strike meant for Vibhishana, prioritizing allied protection over personal safety; the episode frames battlefield choice as a dharmic obligation to defend the righteous refugee-ally.
Rama models crisis ethics: grief is acknowledged but not indulged; he converts sorrow into disciplined resolve, anchors action in a public vow (satya), and re-centers the war’s purpose as the removal of adharma rather than personal vengeance.
The sarga is set in the frontline of the Lanka war (mahāraṇa/mahāhava) and highlights martial culture rather than geography—especially chariot insignia, ritualized challenge-speech, and named astras (Gandharva, Saura) as markers of epic-era warfare.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.