Previous Verse
Next Verse

Shloka 42

शक्तिप्रहारः

Ravana’s Shakti Javelin and Lakshmana’s Wounding

तामपिप्रहितांशक्तिंरावणेनबलीयसा ।।6.101.41।।यत्नतस्तेहरिश्रेष्ठा न शेकुरवमर्दितुम् ।अर्दिताश्चैवबाणौघैस्तेक्षिप्रहस्तेनरक्षसा ।।6.101.42 ।

saumitriṃ sā vinirbhidya praviṣṭā dharaṇītalam |

tāṃ karābhyāṃ parāmṛśya rāmaḥ śaktiṃ bhayāvahām |

babhañja samare kruddho balavān vicakarṣa ca ||

ആ ശക്തി സൗമിത്രിയെ (ലക്ഷ്മണനെ) തുളച്ച് ഭൂമിതലത്തിൽ കുത്തിനിന്നു. അപ്പോൾ യുദ്ധത്തിൽ ക്രുദ്ധനും ബലവാനുമായ രാമൻ ഭയാനകമായ ആ ആയുധം ഇരുകൈകളാൽ പിടിച്ച് വലിച്ചെടുത്തു, പൊട്ടിച്ചു തകർത്തു.

सौमित्रिम्Saumitr(i) (Lakshmana)
सौमित्रिम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootसौमित्रि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
साthat (javelin)
सा:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (refers to śakti)
विनिर्भिद्यhaving pierced
विनिर्भिद्य:
पूर्वकालक्रिया (Pūrvakāla-kriyā/Anterior action)
TypeVerb
Rootवि + निर् + भिद् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यपन्त अव्ययकृदन्त (Gerund), 'having pierced through'
प्रविष्टाentered
प्रविष्टा:
क्रियाविशेषण/विधेय (Predicate participle)
TypeAdjective
Rootप्र + विश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; कर्तरि प्रयोगे (as predicate of sā)
धरणीतलम्the surface of the earth
धरणीतलम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootधरणी + तल (प्रातिपदिके)
Formतत्पुरुष-समास (dharaṇyāḥ talaṃ), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; गत्यर्थे कर्म (object of 'entered')
ताम्that (javelin)
ताम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
कराभ्याम्with (his) two hands
कराभ्याम्:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootकर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, द्विवचन (Dual)
परामृश्यhaving seized
परामृश्य:
पूर्वकालक्रिया (Pūrvakāla-kriyā/Anterior action)
TypeVerb
Rootपरा + मृश् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यपन्त अव्ययकृदन्त (Gerund), 'having grasped/handled'
रामःRama
रामः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
शक्तिम्the javelin
शक्तिम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
भयावहाम्fearsome
भयावहाम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
TypeAdjective
Rootभय + आवह (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (bhayaṃ āvahati iti), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्—शक्तिम्
बभञ्जbroke
बभञ्ज:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootभञ्ज् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन
समरेin battle
समरे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location-context)
TypeNoun
Rootसमर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन
क्रुद्धःenraged
क्रुद्धः:
विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
TypeAdjective
Rootक्रुध् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्—रामः
बलवान्mighty
बलवान्:
विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
TypeAdjective
Rootबलवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्—रामः
विचकर्षdragged, pulled out
विचकर्ष:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootवि + कृष् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन
and
:
समुच्चय (Samuccaya/Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)

It was not feasible for the best of Vanaras to pull out the javelin (from Lakshmana's body) discharged with great strength from Ravana's hand, despite great efforts.

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa (Saumitri)
Ś
Śakti (weapon)
E
Earth/ground (dharaṇītala)

FAQs

Dharma appears as protective duty: Rāma acts decisively to remove the instrument of harm from Lakṣmaṇa, prioritizing rescue and rightful resistance to adharma.

The śakti has passed through Lakṣmaṇa and lodged in the earth; Rāma seizes it, pulls it out, and breaks it amid combat.

Rāma’s śaurya (valor) and rakṣaṇa-bhāva (protective guardianship) are emphasized.