Agneya-vidya
The Science of Ritual Worship
Comprehensive instructions on Agni-based rituals, temple worship procedures, mantra recitation, and the sacred science of fire ceremonies.
Adhyayas in Agneya-vidya
Adhyaya 17
Chapter 17 — सृष्टिविषयकवर्णनम् (An Account Concerning Creation)
ಅಗ್ನಿದೇವನು ವಸಿಷ್ಠರಿಗೆ ಅವತಾರಕಥೆಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿವರ್ಣನೆಗೆ ತಿರುಗಿಸಿ, ಸೃಷ್ಟಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಲೀಲೆಯೆಂದು—ಒಂದೇ ವೇಳೆ ಸಗುಣವೂ ನಿರ್ಗುಣವೂ ಎಂದು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವ್ಯಕ್ತ ಬ್ರಹ್ಮದಿಂದ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪ್ರಕೃತಿ-ಪುರುಷಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ, ನಂತರ ಮಹತ್, ತ್ರಿವಿಧ ಅಹಂಕಾರ, ತನ್ಮಾತ್ರಗಳಿಂದ ಆಕಾಶದಿಂದ ಪೃಥಿವಿವರೆಗೆ ಮಹಾಭೂತಗಳ ವಿಕಾಸಕ್ರಮವನ್ನು ಸಾಂಖ್ಯಪ್ರಭಾವದಿಂದ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾತ್ತ್ವಿಕ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಅಧಿಷ್ಠಾತೃ ದೇವತೆಗಳು, ತಾಮಸ/ತೈಜಸದಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಶಕ್ತಿಗಳು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ. ‘ನಾರಾಯಣ’ ಜಲವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ, ಹಿರಣ್ಯಾಂಡ ಮತ್ತು ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಬ್ರಹ್ಮ ಅಂಡವನ್ನು ದ್ಯೌ-ಪೃಥಿವಿಯಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿ ಆಕಾಶ, ದಿಕ್ಕುಗಳು, ಕಾಲ ಹಾಗೂ ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ರತಿ ಮುಂತಾದ ಮಾನಸಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮುಂದೆ ಮೇಘಾದಿ ವಾಯುಮಂಡಲ ಸೃಷ್ಟಿ, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಪರ್ಜನ್ಯ, ಯಜ್ಞಾರ್ಥ ವೇದ ಛಂದಸ್ಸು-ಮಂತ್ರಗಳು, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ರುದ್ರ, ಸನತ್ಕುಮಾರ, ಏಳು ಮಾನಸ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನ ಅರ್ಧನಾರಿ ವಿಭಜನೆಯಿಂದ ಪ್ರಜೋತ್ಪತ್ತಿ—ಇಂತೆ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಯಜ್ಞಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಫಲಸಿದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.
Adhyaya 18
Svāyambhuva-vaṁśa-varṇanam (Description of the Lineage of Svāyambhuva Manu)
ಅಗ್ನಿ ಸೃಷ್ಟಿಕಥೆಯಿಂದ ಮುಂದಾಗಿ ವಂಶಾನುಕ್ರಮ-ಧರ್ಮದ ಪವಿತ್ರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನುವಿನ ಸಂತಾನ—ಪ್ರಿಯವ್ರತ, ಉತ್ತಾನಪಾದ ಮತ್ತು ಶತರೂಪಾ—ಇವರಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ, ಧ್ರುವನ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅನುಗ್ರಹವಾಗಿ ಧ್ರುವಲೋಕ/ಧ್ರುವಪದ (ಧ್ರುವತಾರಾ ಸ್ಥಾನ) ದೊರೆತುದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಮುಂದಿನ ವಂಶದಲ್ಲಿ ವೇನನಿಂದ ಪೃಥುವಿನ ಉದಯ ರಾಜರ್ಷಿ-ಆಡಳಿತದ ಆದರ್ಶ; ವಸುಂಧರೆಯನ್ನು ‘ದೋಹನ’ ಮಾಡಿ ಧಾನ್ಯ-ಜೀವನಪೋಷಣೆಗೆ ಧರ್ಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸಂಕೇತವಿದೆ. ನಂತರ ಪ್ರಚೇತಸರ ತಪಸ್ಸು, ಮಾರಿಷೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹ, ದಕ್ಷನ ಜನನ; ದಕ್ಷನು ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಯರನ್ನು ಧರ್ಮ, ಕಶ್ಯಪ, ಸೋಮ ಮೊದಲಾದವರಿಗೆ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಸೃಷ್ಟಿವಿಸ್ತಾರ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವೇದೇವರು, ಸಾಧ್ಯರು, ಮರುತರು, ವಸುಗಳು, ರುದ್ರರು; ಸ್ಕಂದನ ಉಪನಾಮಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಕರ್ಮನ ದಿವ್ಯ ಶಿಲ್ಪಿತ್ವ ಪಟ್ಟಿಗಳಾಗಿ ಬಂದು, ಪುರಾಣದ ವಂಶ-ಪಟ್ಟಿಗಳು ಯಜ್ಞ, ಸಮಾಜ, ಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಜ್ಞಾನಸೂಚಿಗಳೆಂದು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.
Adhyaya 19
Chapter 19 — कश्यपवंशवर्णनम् (Description of Kaśyapa’s Lineage)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ ಸೃಷ್ಟಿವರ್ಣನೆಯಿಂದ ವಂಶಾವಳಿ-ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಚಿಂತನೆಗೆ ತಿರುಗಿ, ಕಶ್ಯಪನ ಸಂತಾನವನ್ನು ಮನ್ವಂತರಗಳಾದ್ಯಂತ ಲೋಕಗಳನ್ನು ತುಂಬುವ ದೇವ, ಅರ್ಧದೇವ ಮತ್ತು ವೈರಿ ವಂಶಗಳ ನಕ್ಷೆಯಂತೆ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ತುಷಿತರು ಮತ್ತು ಆದಿತ್ಯರ ಪಟ್ಟಿ (ವಿಷ್ಣು/ಇಂದ್ರ ಸೇರಿದಂತೆ ಸೌರ ದೇವತೆಗಳು) ಬರುತ್ತದೆ; ನಂತರ ದಿತಿಯ ಸಂತಾನವಾದ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು ಮತ್ತು ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷರ ಮೂಲಕ “ಯುಗಾನುಗ” ವಿರೋಧಿ ಶಕ್ತಿಗಳ ಪುನರಾವಿರ್ಭಾವದ ಚಕ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದಾನವ ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಹ್ಲಾದ, ಬಲಿ, ಬಾಣ ಮೊದಲಾದವರ ಉಲ್ಲೇಖವಿದ್ದು, ಪ್ರಹ್ಲಾದನ ವಿಷ್ಣುಭಕ್ತಿ ದೈತ್ಯವಂಶದಲ್ಲಿಯೂ ನೈತಿಕ ಕ್ರಮವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಂದಾಗಿ ಕಶ್ಯಪನ ಪತ್ನಿಗಳು—ಪುಲೋಮಾ, ಕಾಲಕಾ, ವಿನತಾ, ಕದ್ರೂ, ಸುರಸಾ, ಸುರಭಿ ಇತ್ಯಾದಿ—ಮತ್ತು ಅವರ ಸಂತಾನವಾಗಿ ಪಕ್ಷಿಗಳು, ನಾಗಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಸಸ್ಯಜಗತ್ತು ಹುಟ್ಟಿದುದನ್ನು ಪ್ರಾತಿಸರ್ಗ (ದ್ವಿತೀಯ ಸೃಷ್ಟಿ) ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರರಥ, ವಾಸುಕೀ, ತಕ್ಷಕ, ಗರುಡ ಹಾಗೂ ದಿಕ್ಪಾಲರ ಅಧಿಕಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವ-ಆಡಳಿತವನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿ, ಯಜ್ಞಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಧರ್ಮಶಾಸನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ।
Adhyaya 20
Sargaviṣayaka-varṇana — The Topics of Primary Creation (Sarga)
ಭಗವಾನ್ ಅಗ್ನಿ ಸರ್ಗ (ಸೃಷ್ಟಿ) ವಿಷಯವನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಿ ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೊದಲು ಪ್ರಾಕೃತ ಸರ್ಗ—ಬ್ರಹ್ಮನ ಆದಿ ಸೃಜನವಾಗಿ ಮಹತ್ ತತ್ತ್ವ, ನಂತರ ತನ್ಮಾತ್ರಗಳಿಂದ ಸ್ಥೂಲ ಭೂತಗಳ ಉದ್ಭವ, ಆಮೇಲೆ ವೈಕಾರಿಕ/ಐಂದ್ರಿಯಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳ ವಿಕಾಸ. ಮುಂದಾಗಿ ಸ್ಥಾವರಗಳು, ತಿರ್ಯಕ್ಸ್ರೋತಸ (ಪಶು-ಯೋನಿಗಳು), ಊರ್ಧ್ವಸ್ರೋತಸ ದೇವರುಗಳು, ವಾಕ್ಸ್ರೋತಸ ಮಾನವರು ಎಂಬ ಪದರಗಳು; ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ‘ಅನುಗ್ರಹ-ಸರ್ಗ’ ಸತ್ತ್ವ-ತಮಸ ಗುಣಗಳ ನೈತಿಕ-ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಫಲವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ವಂಶಾವಳಿ ಉದಾಹರಣೆ—ದಕ್ಷನ ಪುತ್ರಿಯರಿಂದ ಹಾಗೂ ಋಷಿ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ದಿವ್ಯರು-ಋಷಿಗಳ ಉದ್ಭವ, ರುದ್ರನ ಜನನ ಮತ್ತು ನಾಮಗಳು, ಸತಿಯ ಪಾರ್ವತಿಯಾಗಿ ಪುನರ್ಜನ್ಮ. ಉಪಸಂಹಾರದಲ್ಲಿ ನಾರದಾದಿ ಋಷಿಗಳು ಬೋಧಿಸಿದ ಸ್ನಾನಪೂರ್ವಕ ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಪರಂಪರೆಯ ಪೂಜೆ—ವಿಷ್ಣು ಮೊದಲಾದ ದೇವಾರಾಧನೆಯ ಮೂಲಕ ಭುಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿಗೆ ಸಾಧನವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ।
Adhyaya 21
Chapter 21 — सामान्यपूजाकथनम् (Teaching on General Worship)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವ “ಸಾಮಾನ್ಯ-ಪೂಜೆ”ಯ ಮಾನಕ ರೂಪರೇಖೆಯನ್ನು ಸಂಹಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಚ್ಯುತನಿಗೆ ಸಪರಿವಾರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ನಮಸ್ಕಾರದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ, ಪರಿಚರ ದೇವತೆಗಳು, ಮಂಡಲ-ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಾ/ಶಕ್ತಿವರ್ಧಕ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ದ್ವಾರ-ಶ್ರೀ, ವಾಸ್ತು ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಳಶಕ್ತಿಗಳು, ಕೂರ್ಮ–ಅನಂತ ಎಂಬ ವಿಶ್ವಾಧಾರಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಕಮಲ-ಪ್ರತೀಕದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿರುದ್ಧ ಗುಣಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಆಯುಧಗಳು ಮತ್ತು ಬೀಜಗಳು (ಶ್ರೀಂ, ಹ್ರೀಂ, ಕ್ಲೀಂ), ಶಿವಪೂಜೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ರಮ (ನಂದಿ ಮತ್ತು ಮಹಾಕಾಲದಿಂದ ಆರಂಭ), ಹಾಗೂ ಸೂರ್ಯಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಹೃದಯ/ಶಿರ/ನೇತ್ರಾದಿ ನ್ಯಾಸಸಮಾನ ನಿಯೋಗಗಳು, ಕವಚಾಂಗಗಳು, ರಾಹು–ಕೇತು ಸಹಿತ ಗ್ರಹಸಮನ್ವಯ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಂತ್ರರಚನಾ ನಿಯಮಗಳು (ಪ್ರಣವ, ಬಿಂದು, ಚತುರ್ಥೀ + ನಮಃ) ಮತ್ತು ಎಳ್ಳು-ತುಪ್ಪ ಹೋಮದಿಂದ ಪುರುಷಾರ್ಥಫಲದಾಯಕ ಸಮಾಪ್ತಿ, ಜೊತೆಗೆ ಪಾಠಭೇದಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ಇದೆ।
Adhyaya 22
Chapter 22 — स्नानविधिकथनं (Instruction on the Rite of Bathing)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನವನ್ನು ಪೂಜೆಗೆ ಮುನ್ನ ಅಗತ್ಯವಾದ ಶುದ್ಧಿ-ವಿಧಿಯಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೃಸಿಂಹ/ಸಿಂಹ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಮೃತ್ತಿಕೆಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿ ವಿಭಾಗಿಸಿ, ಒಂದು ಭಾಗದಿಂದ ‘ಮನಃ-ಸ್ನಾನ’ ಮಾಡಿ ಶುದ್ಧಿ ಮೊದಲು ಅಂತರಂಗದಲ್ಲೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಮಜ್ಜನ ಮತ್ತು ಆಚಮನದ ನಂತರ ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ ಸಿಂಹಮಂತ್ರ ಜಪದಿಂದ ರಕ್ಷಾ/ದಿಗ್ಬಂಧ ಸ್ಥಾಪನೆ; ತ್ವರಿತಾ ಅಥವಾ ತ್ರಿಪುರಾ ರಕ್ಷಾಮಂತ್ರಗಳ ಭೇದಗಳನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಹರಿ-ಜ್ಞಾನ ಸ್ಥಾಪನೆ, ವಾಸುದೇವ-ಜಪದಿಂದ ತೀರ್ಥಜಲ ಸಂಸ್ಕಾರ, ವೈದಿಕ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ದೇಹಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಮೂರ್ತಿ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಘಮರ್ಷಣ, ಶುದ್ಧ ವಸ್ತ್ರಧಾರಣೆ, ಕರಜಲ ಶುದ್ಧಿ, ನಾರಾಯಣ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ, ದ್ವಾದಶಾಕ್ಷರದಿಂದ ಅರ್ಘ್ಯ ಹಾಗೂ ಯೋಗಪೀಠದಿಂದ ದಿಕ್ಪಾಲರು, ಋಷಿಗಳು, ಪಿತೃಗಣಗಳವರೆಗೆ ಆವಾಹನ-ಜಪದ ವಿಧಿ ಇದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರನ್ನು ಸ್ವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರೇಷಿಸಿ ಅಂಗಸಂಹಾರ ಮಾಡಿ ಪೂಜಾಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ, ಮೂಲಮಂತ್ರಾಧಾರಿತ ಸಮಾಪನ-ಸ್ನಾನದಿಂದ ಇತರ ಪೂಜೆಗೆ ಪುನಃಬಳಕೆಯ ಕ್ರಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ।
Adhyaya 23
Chapter 23 — पूजाविधिकथनम् (The Account of the Rules of Worship)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಾರದರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ನಿಯಮಬದ್ಧ ವೈಷ್ಣವ ಪೂಜಾಕ್ರಮವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪಾದಪ್ರಕ್ಷಾಲನ, ಆಚಮನ, ಮೌನ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಾಕರ್ಮ; ನಂತರ ಪೂರ್ವಮುಖ ಆಸನ, ಮುದ್ರೆ ಮತ್ತು ಬೀಜಧ್ಯಾನ—ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ‘ಯಂ’ ಉಗ್ರವಾಯುರೂಪ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ‘ಕ್ಷೌಂ’ ತೇಜಸ್ವಿ ನಿಧಿರೂಪ—ದಿಕ್ಕುಗಳೆಲ್ಲ ಅগ্নಿಯಿಂದ ಮಲದಹನ, ಆಕಾಶಚಂದ್ರನಂತೆ ಇಳಿಯುವ ಅಮೃತಧಾರೆಯಿಂದ ಸೂಕ್ಷ್ಮದೇಹಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ಸುಷುಮ್ನಾ-ನಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಸಂಚಾರ. ಅನಂತರ ಕರಶುದ್ಧಿ, ಅಸ್ತ್ರಮಂತ್ರ, ವ್ಯಾಪಕ ಸ್ಥಾಪನೆ, ಹಾಗೂ ಹೃದಯ-ಶಿರಃ-ಶಿಖಾ-ಕವಚ-ಅಸ್ತ್ರ-ನೇತ್ರಾದಿ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ನ್ಯಾಸ. ವೇದಿಕೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (ವರ್ಧನೀ ಎಡಕ್ಕೆ, ದ್ರವ್ಯಗಳು ಬಲಕ್ಕೆ), ಮಂತ್ರಪ್ರೋಕ್ಷಣದಿಂದ ಸಂಸ್ಕಾರ, ಮತ್ತು ಯೋಗಪೀಠ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ದಿಕ್ಕುವಾರು ಗುಣ-ಪ್ರತಿಗುಣಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ. ಪದ್ಮಮಂಡಲ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿ ಹೃದಯದಿಂದ ದೇವತೆಯನ್ನು ಆವಾಹಿಸಿ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ; ಪುಂಡರೀಕಾಕ್ಷ-ವಿದ್ಯೆಯಂತೆ ಅರ್ಘ್ಯ, ಪಾದ್ಯ, ಆಚಮನ, ಮಧುಪರ್ಕ, ಸ್ನಾನ, ವಸ್ತ್ರ, ಆಭರಣ, ಧೂಪ, ದೀಪ ಇತ್ಯಾದಿ ಉಪಚಾರಗಳು. ಬಳಿಕ ಆಯುಧಚಿಹ್ನ, ಪರಿವಾರ, ದಿಕ್ಪಾಲ ಪೂಜೆ; ಜಪ, ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ, ಸ್ತುತಿ, ಅರ್ಘ್ಯದಿಂದ ಸಮಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ‘ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮ; ಹರಿಸ್ತ್ವಂ’ ತಾದಾತ್ಮ್ಯವಾಕ್ಯ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಏಕರೂಪ ಪೂಜೆಯಿಂದ ನವವ್ಯೂಹ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಬೆರಳು-ದೇಹನ್ಯಾಸಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಪಾಠಭೇದಗಳ ಸೂಚನೆ ಇದೆ.
Adhyaya 24
Chapter 24 — कुण्डनिर्माणादिविधिः (Procedure for Constructing the Fire-pit and Related Rites)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಾರದರು ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಅಗ್ನಿಕಾರ್ಯದ ವಿಧಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೋಮಕೂಂಡ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ವಾಸ್ತುಸಮಾನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರಮಾಣಗಳು—ಕಯಿಯಿಂದ ಅಳತೆ, ಸ್ಥಳ ತೋಡು, ಮೇಖಲಾ (ಎತ್ತಿದ ಅಂಚು) ನಿರ್ಮಾಣ, ಯೋನಿ-ಕಾಲುವೆಯ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಅಗಲಗಳು, ನಿಗದಿತ ಇಳಿಜಾರು ಮತ್ತು ದಿಕ್ಕು—ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ವೃತ್ತ, ಅರ್ಧಚಂದ್ರ, ಪದ್ಮಾಕಾರ ಮೊದಲಾದ ಪರ್ಯಾಯ ಕೂಂಡರೂಪಗಳು ಹಾಗೂ ಶೃಕ್/ಶ್ರುವ, ಸ್ರುವ ಪಾತ್ರಗಳ ಅಂಗುಲಿ-ಆಧಾರಿತ ಪ್ರಮಾಣನಿಯಮಗಳೂ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ನಂತರ ದರ್ಭೆಯನ್ನು ಪದರಪದರವಾಗಿ ಹಾಸುವುದು, ಪಾತ್ರನ್ಯಾಸ, ಪ್ರಣೀತ ಜಲ ಸಿದ್ಧತೆ, ಪ್ರೋಕ್ಷಣ, ತುಪ್ಪದ ಆಜ್ಯ-ಸಂಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರಣವವನ್ನು ಏಕತ್ವ ಮಂತ್ರತತ್ತ್ವವಾಗಿ ಧರಿಸಿ ಹೋಮಕ್ರಮ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗರ್ಭಾಧಾನದಿಂದ ಸಮಾವರ್ತನದವರೆಗೆ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ವೈಷ್ಣವ ಅಗ್ನಿಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಏಕೀಕರಿಸಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೀಜಶುದ್ಧಿ, ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಧ್ಯಾನ, ಲಿಂಗಪರಿಣಾಮದಂತಹ ಆಂತರಿಕ ಸಾಧನೆ, ಗುರುನಾಯಕ ದೀಕ್ಷಾಂಗಗಳು, ವಿಶ್ವಕ್ಸೇನನಿಗೆ ಆಹುತಿಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಸಂಹಾರ—ಭೋಗಿ ಲೋಕಫಲ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ಮುಮುಕ್ಷು ಹರಿಯಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗುತ್ತಾನೆ—ಎಂದು ಭುಕ್ತಿ-ಮುಕ್ತಿಗಳ ಏಕ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ।
Adhyaya 25
Explanation of the Vāsudeva and Related Mantras (वासुदेवादिमन्त्रनिरूपणम्)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಾರದರು ವಾಸುದೇವ-ಮಂತ್ರಪದ್ದತಿ ಮತ್ತು ಚತುರ್ವ್ಯೂಹ (ವಾಸುದೇವ, ಸಂಕರ್ಷಣ, ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ, ಅನಿರುದ್ಧ) ಸಂಬಂಧಿತ ಉಪಾಸನೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಗ್ರಂಥವು ಪ್ರಣವ ಹಾಗೂ ‘ನಮೋ’ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ಮಂತ್ರರಚನೆ, ಸ್ವರ-ಬೀಜಗಳು (ಅ, ಆ, ಅಂ, ಅಃ) ಮತ್ತು ದೀರ್ಘ-ಹ್ರಸ್ವ,್ ಸ್ವರಗಳ ಸ್ಥಾನನಿಯಮಗಳಿಂದ ಅಂಗ–ಉಪಾಂಗ ಭೇದವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಷಡಂಗ ಬೀಜ-ನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ದ್ವಾದಶಾಂಗ ಮೂಲ-ನ್ಯಾಸದ ಮೂಲಕ ಹೃದಯ, ಶಿರ, ಶಿಖಾ, ಕವಚ, ನೇತ್ರ, ಅಸ್ತ್ರ ಮೊದಲಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಭಾಗಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಗರುಡ/ವೈನತೇಯ, ಪಾಂಚಜನ್ಯ ಶಂಖ, ಕೌಸ್ತುಭ, ಸುದರ್ಶನ, ಶ್ರೀವತ್ಸ, ವನಮಾಲೆ, ಅನಂತ ಇತ್ಯಾದಿ ದಿವ್ಯಚಿಹ್ನೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೀಜಸಮೂಹಗಳ ವಿನಿಯೋಗದಿಂದ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿತತ್ತ್ವಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಭೂತ, ವೇದ, ಲೋಕ, ಇಂದ್ರಿಯ, ಬುದ್ಧಿ-ಅಹಂಕಾರ-ಮನ-ಚಿತ್ತ ಮತ್ತು 26 ತತ್ತ್ವಗಳವರೆಗೆ ವ್ಯೂಹಕ್ರಮದ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯೂ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ದಿಕ್ಪಾಲರೊಂದಿಗೆ ಮಂಡಲಪೂಜೆ, ಕರ್ಣಿಕಾಮಧ್ಯ ದೇವತೆಗಳು, ವಿಶ್ವರೂಪ-ವಿಶ್ವಕ್ಸೇನ ಉಪಾಸನೆಯಿಂದ ಸ್ಥೈರ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಜವಿಜಯ ಫಲಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.
Adhyaya 26
Explanation of the Characteristics of Mudrās (मुद्रालक्षणकथनं)
ಹಿಂದಿನ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನದ ನಂತರ ಇಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಾ-ಲಕ್ಷಣ—ದೇವಸನ್ನಿಧಿ ಹಾಗೂ ಇತರ ಕರ್ಮಫಲಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಯಾಗೀಯ ಹಸ್ತಸಂಕೇತಗಳ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗುರುತುಗಳು ಮತ್ತು ರೂಪಗಳು—ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಾರದರು ಹೃದಯಸನ್ನಿಹಿತವಾಗಿ ಮಾಡುವ ‘ಅಂಜಲಿ’ಯನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ನಮಸ್ಕಾರ-ಮುದ್ರೆಯೆಂದು ಹೇಳಿ, ಭಕ್ತಿಯೇ ವಿಧಿಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಳಿಕ ಎಡ ಮুষ্টಿ, ಮೇಲೇಳಿದ ಅಂಗುಠ, ಬಲ ಅಂಗುಠದ ಹಿಡಿತ/ಗ್ರಥನ ಕಾರ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ದೇಹಚಲನಗಳ ಕ್ರಮವನ್ನು ಮಂತ್ರವಿದ್ಯೆಯ ಅಂಗವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿಧಿ-ವ್ಯೂಹದಲ್ಲಿ ಸಾಧಾರಣ ಮತ್ತು ಅಸಾಧಾರಣ ಮುದ್ರೆಗಳ ಭೇದ, ಕಿರಿಯ ಬೆರಳಿನಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಕ್ರಮೇಣ ಬಿಡುತ್ತಾ ರೂಪಿಸುವ ಎಂಟು ಮುದ್ರೆಗಳ ಅನುಕ್ರಮವೂ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಬೀಜಪ್ರಯೋಗ, ಸಿದ್ಧಿ ಮುಂತಾದ ಉದ್ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಠಾಂತರಗಳ ಸೂಚನೆ, ವರಾಹ-ಮುದ್ರಾ ಮತ್ತು ಅಂಗನಾ-ಮುದ್ರೆಗಳ ಸರಣಿಯೂ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅದೇ ರೂಪವನ್ನು ಸಂಕುಚಿಸಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನದಿಂದ, ಶುದ್ಧ ವಿನ್ಯಾಸವೇ ಮುದ್ರಾಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ।
Adhyaya 27
Dīkṣāvidhi-kathana (Explanation of the Rite of Initiation)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಮುಂಚಿನ ಮುದ್ರಾ-ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದ ದೀಕ್ಷಾ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ನಾರದರು ವೈಷ್ಣವ ದೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಾಕಾರ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಹರಿ-ಪೂಜೆ, ರಕ್ಷಾವಿಧಾನ (ನರಸಿಂಹ-ನ್ಯಾಸ, ‘ಫಟ್’ಯುಕ್ತ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಸಾಸಿವೆ ಬೀಜ ಚದರಿಕೆ) ಮತ್ತು ಪ್ರಾಸಾದ-ರೂಪದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಔಷಧಿ ಹಾಗೂ ಪಂಚಗವ್ಯ ಅಭಿಷೇಕ, ಕುಶದಿಂದ ಪ್ರೋಕ್ಷಣ, ನಾರಾಯಣಾಂತ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಸಂಸ್ಕಾರ, ಕುಂಭಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ; ವಾಸುದೇವ, ಸಂಕರ್ಷಣ, ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ, ಅನಿರುದ್ಧ ಎಂಬ ವ್ಯೂಹ ನಾಮಗಳಿಂದ ಪಕ್ವ ಹವಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ದೇಶಿಕರು ಸೃಷ್ಟಿಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಪೃಥಿವಿವರೆಗೆ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಶಿಷ್ಯನ ಮೇಲೆ ನ್ಯಾಸದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಸಂಹಾರಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಹೋಮದಿಂದ ಅವನ್ನು ಪ್ರತಿಹರಿಸಿ/ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿ ಪೂರ್ಣಾಹುತಿ ತನಕ ನಡೆಸಿ ಬಂಧನ-ಮೋಕ್ಷ ಗುರಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಹಲವು ಪಾಠಭೇದಗಳೂ ಉಲ್ಲೇಖಿತ; ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಗೃಹಸ್ಥ, ಸಾಧಕ, ದರಿದ್ರ/ತಪಸ್ವಿ/ಮಗು ಮೊದಲಾದವರ ಅರ್ಹತೆ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿದೀಕ್ಷೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Adhyaya 28
Abhiṣeka-vidhāna (The Procedure for Consecratory Bathing)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದೀಕ್ಷಾ-ವಿವರಣೆಯ ನಂತರ ನಾರದರು ಅಭಿಷೇಕ-ವಿಧಾನವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಭಿಷೇಕವು ಆಚಾರ್ಯನಿಗೂ ಸಾಧಕ-ಶಿಷ್ಯನಿಗೂ ಸಿದ್ಧಿ ನೀಡುವದು, ಹಾಗೆಯೇ ರೋಗಶಮನಕ್ಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸಾತ್ಮಕ ಕರ್ಮವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ರತ್ನಾಲಂಕೃತ, ಪ್ರತಿಮಾಯುಕ್ತ ಕುಂಭಗಳನ್ನು ಮಧ್ಯದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಪೂರ್ವಾದಿ ದಿಕ್ಕುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ—ಇದು ವಿಶ್ವವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಧಿಯನ್ನು ಸಹಸ್ರಾವೃತ್ತಿಯಾಗಿ, ಅಥವಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾನುಸಾರ ಶತಾವೃತ್ತಿಯಾಗಿ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವುದರಿಂದ ತೀವ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಮಂಡಪ-ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ವಾಸ್ತು-ತರ್ಕವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಚಾರ್ಯರು ಮತ್ತು ಪುತ್ರಕನ ಶುದ್ಧೀಕರಣ-ಸಿದ್ಧತೆ, ಅಭಿಷೇಕದ ಪೂಜೆ, ಗೀತ/ಪಾಠದಂತಹ ಮಂಗಳಧ್ವನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕರ್ಮ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಯೋಗಪೀಠ ಸಂಬಂಧಿತ ಉಪಕರಣಗಳ ಪ್ರದಾನ, ಗುರುನಿಂದ ಸಮಯ-ವ್ರತಗಳ ಘೋಷಣೆ, ಹಾಗೂ ಗುಪ್ತತೆ-ಶಿಸ್ತುಗಳಿಂದ ಶಿಷ್ಯನು ಪರಂಪರೆಯ ಪೂರ್ಣಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Adhyaya 29
The Description of the Sarvatobhadra Maṇḍala (सर्वतोभद्रमण्डलकथनम्)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಸರ್ವತೋಭದ್ರ ಮಂಡಲದ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಕಠಿಣ ವಿಧಾನವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶುದ್ಧಭೂಮಿ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವಪೂಜೆಯ ನಂತರ ಚತುರ್ಭುಜ ಜಾಲವನ್ನು ಪದ್ಮಾವರಣಗಳಾದ ಪೀಠ, ವೀಥಿಕಾ, ದ್ವಾರಗಳಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿ ದಿಕ್ಕಿನ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ವೈದಿಕ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ತತ್ತ್ವಗಳು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಅಂತಃಕರಣಗಳ ಬಹುಸ್ತರ ವಿನ್ಯಾಸವೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮುಂದಾಗಿ ವರ್ಣನಿಯಮಗಳು, ವರ್ಣದ್ರವ್ಯಗಳು, ಶೋಧನ-ರೇಖಾಂಕನ ಕ್ರಮ, ಅಂಗುಳ-ಹಸ್ತ-ಕರ ಪ್ರಮಾಣಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಬೀಜ/ಮಂತ್ರ/ವಿದ್ಯಾ ಜಪದ ಮಾನದಂಡಗಳು ಮತ್ತು ಪುರಶ್ಚರಣ ಶಿಸ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿವೆ. ನಂತರ ಮಂಡಲರಚನೆಯನ್ನು ಯೋಗದೇಹವಾಗಿ—ನಾಡಿಗಳು, ಹೃದಯಪದ್ಮ, ಬೀಜಶಕ್ತಿಯ ಕಿರಣಗಳು—ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ ಸ್ಥೂಲ ಶಬ್ದಮೂರ್ತಿ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರಕಾಶಮಯ ಹೃದಯರೂಪ ಮತ್ತು ಚಿಂತಾತೀತ ಪರಮ ಸ್ಥಿತಿವರೆಗೆ ಕ್ರಮಧ್ಯಾನವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ 9, 25, 26 ಮುಂತಾದ ವಿಸ್ತೃತ ವ್ಯೂಹ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು, ದ್ವಾರಾಲಂಕಾರ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಶುಭ ಮರ್ಥ್ಯೇಷ್ಟ್ಯ ಮಂಡಲವನ್ನು ಹೇಳಿ, ಪವಿತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸವು ಪೂಜೆಗೂ ಅನುಭವಸಿದ್ಧಿಗೂ ಕ್ರಮ ನೀಡುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
Adhyaya 30
Chapter 30: मण्डलविधिः (Maṇḍala-vidhi) — Procedure for the Maṇḍala
ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಮಣ್ಡಲ-ಲಕ್ಷಣಗಳ ಹಿಂದಿನ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿ ವಿಧಿನಿಷ್ಠ ಉಪಾಸನಾ-ತಂತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ನಾರದರು ಕಮಲಾಧಾರಿತ ಮಣ್ಡಲದಲ್ಲಿ ಪೂಜಾಕ್ರಮವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ—ಮಧ್ಯ ಪದ್ಮದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಅವರ ಅಂಗಗಳೊಡನೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಆಗ ಮಣ್ಡಲವು ಕೇವಲ ಚಿತ್ರವಲ್ಲ, ದೈವತ್ವದ ಜೀವಂತ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವದ ಪದ್ಮಖಂಡದಲ್ಲಿ ಪದ್ಮನಾಭ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿ, ದಿಕ್ಕು/ದಳಗಳ ಪ್ರಕಾರ ದೇವತೆಗಳ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಅಗ್ನೇಯ-ವಿದ್ಯೆಯ ತಾತ್ಪರ್ಯ: ಪವಿತ್ರ ಜ್ಯಾಮಿತಿ, ಮಂತ್ರಸಂರಚಿತ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಕ್ರಮ ಒಂದಾಗಿ, ಭಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಪುನರಾವರ್ತಿಸಬಹುದಾದ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ।
Adhyaya 31
Chapter 31 — मार्जनविधानं (The Procedure of Mārjana / Purificatory Sprinkling)
ಭಗವಾನ್ ಅಗ್ನಿ ‘ಮಾರ್ಜನ’ ಎಂಬ ರಕ್ಷಾವಿಧಾನವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ—ಸ್ವರಕ್ಷಣೆಗೆ ಮತ್ತು ಪರರಕ್ಷಣೆಗೆ ಶುದ್ಧಿಕರ ಪ್ರೋಕ್ಷಣ/ಛಿಟಿಕೆ. ಅಧ್ಯಾಯದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರಗಳು (ವರಾಹ, ನರಸಿಂಹ, ವಾಮನ, ತ್ರಿವಿಕ್ರಮ, ರಾಮ, ವೈಕುಂಠ, ನರ)ಗೆ ವಂದನೆಗಳಿದ್ದು, ಸತ್ಯ, ಸ್ಮೃತಿ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಶಕ್ತಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ದುಃಖ, ಪಾಪ, ಶತ್ರುಕೃತ ಅಭಿಚಾರ, ದೋಷ/ಸನ್ನಿಪಾತಭೇದದ ರೋಗಗಳು, ಅನೇಕ ಮೂಲಗಳ ವಿಷಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಗ್ರಹ‑ಪ್ರೇತ‑ಡಾಕಿನಿ‑ವೇತಾಳ‑ಪಿಶಾಚ‑ಯಕ್ಷ‑ರಾಕ್ಷಸಾದಿ ಉಪದ್ರವಗಳ ಶಮನ‑ನಾಶ ವಿಧಿಗಳು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತವೆ. ಸುದರ್ಶನ ಮತ್ತು ನರಸಿಂಹರನ್ನು ದಿಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಕರಾಗಿ ಆವಾಹಿಸಿ, ‘ಕತ್ತರಿಸು‑ಕತ್ತರಿಸು’ ಎಂಬ ಪುನರುಕ್ತ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ನೋವು‑ರೋಗಗಳ ಛೇದನವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕುಶವನ್ನು ವಿಷ್ಣು/ಹರಿಸ್ವರೂಪವೆಂದು, ಅಪಾಮಾರ್ಜನಕವನ್ನು ರೋಗನಿವಾರಕ ‘ಅಸ್ತ್ರ’ವೆಂದು ಗುರುತಿಸಿ, ಮಂತ್ರಜಪ‑ದ್ರವ್ಯಕ್ರಿಯೆ‑ಭಕ್ತಿತತ್ತ್ವಗಳ ಸಮನ್ವಯವಾದ ಅಗ್ನೇಯವಿದ್ಯೆಯ ಸಮಗ್ರ ರಕ್ಷಾತಂತ್ರವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.
Adhyaya 32
Saṃskāra-kathana (Account of the Saṃskāras)
ಅಗ್ನೇಯ-ವಿದ್ಯೆಯ ಉಪದೇಶ ಮುಂದುವರಿದಂತೆ, ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಅಗ್ನಿ ನಿರ್ವಾಣ-ದೀಕ್ಷೆ ಮೊದಲಾದ ದೀಕ್ಷಾ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಸಾಧಕನನ್ನು ‘ದೈವಿಕ’ ಜೀವನಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಏರಿಸುವ ನಲವತ್ತೆಂಟು ಸಂಸ್ಕಾರಗಳ ಸಮಗ್ರ ವಿಧಿಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಗರ್ಭಾಧಾನ, ಪುಂಸವನ, ಸೀಮಂತೋನ್ನಯನ, ಜಾತಕರ್ಮ, ನಾಮಕರಣ ಇತ್ಯಾದಿ ಜೀವನ-ಸಂಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಗಣಿಸಿ, ನಂತರ ಗೃಹ್ಯ-ಶ್ರೌತ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಾಕಯಜ್ಞಗಳು, ಅವೃತ್ತ ಶ್ರಾದ್ಧಗಳು, ಋತುಕರ್ಮಗಳು ಮತ್ತು ಹವಿರ್ಯಜ್ಞಗಳು—ಆಧಾನ, ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ, ದರ್ಶ, ಪೌರ್ಣಮಾಸ—ಇವುಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸೋಮಯಾಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿಸ್ತಾರಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿ, ಅಶ್ವಮೇಧವನ್ನು ‘ಹಿರಣ್ಯ’ ವಿಶೇಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ದಯಾ, ಕ್ಷಾಂತಿ, ಆರ್ಜವ, ಶೌಚ ಮೊದಲಾದ ಎಂಟು ನೈತಿಕ ಗುಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿ, ಯಜ್ಞಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಧರ್ಮಶುದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಉಪಸಂಹಾರದಲ್ಲಿ ಜಪ, ಹೋಮ, ಪೂಜೆ, ಧ್ಯಾನ ಎಂಬ ಸಾಧನೆಗಳಿಂದ ಸಂಸ್ಕಾರ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಿ ಭುಕ್ತಿ-ಮುಕ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ರೋಗ ಹಾಗೂ ಆಂತರಿಕ ದೋಷರಹಿತವಾಗಿ ದೇವನಂತೆ ಬದುಕಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.
Adhyaya 33
Chapter 33 — पवित्रारोहणविधानं (The Procedure for Pavitrārohaṇa / Installing the Sacred Thread or Consecratory Amulet)
ಅಗ್ನಿದೇವರು ಪವಿತ್ರಾರೋಹಣವನ್ನು ಹರಿಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಪೂಜಾಕಾಲವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ—ಆಷಾಢದಿಂದ ಕಾರ್ತಿಕವರೆಗೆ, ಪ್ರತಿಪದಾ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತಿಥಿ; ಇತರ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅವರವರ ತಿಥಿಕ್ರಮ (ಉದಾ. ಶಿವ/ಬ್ರಹ್ಮ ದ್ವಿತೀಯೆಯಿಂದ) ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಪವಿತ್ರಸೂತ್ರದ ಆಯ್ಕೆ-ನಿರ್ಮಾಣ (ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ನೂಲಿದುದು ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿದುದು), ತಂತುಗಳ ತ್ರಿಗುಣ/ನವಗುಣ ವೃದ್ಧಿ, ಗ್ರಂಥಿ-ಸಂಖ್ಯೆ (12-ಗ್ರಂಥಿ ವಿಧಗಳು), ಮೂರ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ ಸ್ಥಾನಗಳು (ಮೋಕುಳು/ಕಟಿ/ನಾಭಿಯಿಂದ ಮೇಲ್ಭಾಗದವರೆಗೆ), ಮಾಲಾ ಪ್ರಮಾಣ (108/1008; ಅಂಗುಳಮಾನ) ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಸ್ತ್ವಪಸಾರಣ, ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲ-ದ್ವಾರಪೂಜೆ, ಬಲಿ, ಹಾಗೂ ಭೂತಶುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರೋದ್ಘಾತದಿಂದ ತನ್ಮಾತ್ರ-ಭೂತಲಯ (ಪೃಥ್ವಿ→ಜಲ→ಅಗ್ನಿ→ವಾಯು→ಆಕಾಶ), ನಂತರ ದೇಹಶುದ್ಧಿ, ದಿವ್ಯದೇಹಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಹೃದಯಪದ್ಮದಲ್ಲಿ ಮಾನಸಯಾಗ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಸ, ಕವಚ/ಅಸ್ತ್ರರಕ್ಷೆ, ವೈಷ್ಣವ ವ್ಯೂಹ-ಆವರಣ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ, ರಕ್ಷಾಸೂತ್ರಬಂಧನ ಮತ್ತು ವ್ರತಾಚರಣೆ (ಉಪವಾಸ, ಕಾಮ-ಕ್ರೋಧ ನಿಯಂತ್ರಣ)ಗಳಿಂದ ಲೌಕಿಕ ಸಂಪೂರ್ಣತೆ ಹಾಗೂ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಫಲಸಿದ್ಧಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
Adhyaya 34
Chapter 34 — होमादिविधिः (The Procedure for Homa and Related Rites)
ಅಗ್ನಿದೇವರು ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಹೋಮವಿಧಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ—ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಸಾಧಕಶುದ್ಧಿಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಅಗ್ನಿ-ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ, ಆಹುತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷಸಂಬಂಧ ಧ್ಯಾನವರೆಗೆ. ಮೊದಲು ಯಾಗಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪ್ರೋಕ್ಷಣಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಿ ವೇದದೇಹದಂತೆ ಮಂಡಲವನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ; ನಂತರ ತೋರಣಪೂಜೆ, ದಿಕ್ಕುಸ್ಥಾಪನೆ, ದ್ವಾರಪಾಲ ವಂದನೆ, ಅಸ್ತ್ರಮಂತ್ರ ಪುಷ್ಪನಿಕ್ಷೇಪದಿಂದ ವಿಘ್ನನಾಶ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಭೂತಶುದ್ಧಿ, ನ್ಯಾಸ, ಮುದ್ರೆಗಳ ಬಳಿಕ ರಕ್ಷಾವಿಧಾನ—ಸಾಸಿವೆ ಕ್ಷೇಪ, ಪಂಚಗವ್ಯ ಸಿದ್ಧತೆ, ಅನೇಕ ಕಲಶಸ್ಥಾಪನೆ; ಲೋಕಪಾಲರಿಗೆ ಹತ್ತು ಕಲಶಗಳು, ಈಶಾನ್ಯದಲ್ಲಿ ವರ್ಧನಿಯೊಡನೆ ಕುಂಭದಲ್ಲಿ ಹರಿ ಮತ್ತು ಅಸ್ತ್ರ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ. ನಂತರ ಹೋಮಯಂತ್ರಣೆ—ಶ್ರುಕ್/ಶ್ರುವ, ಪರಿಥಿ, ಇಧ್ಮ ವಿನ್ಯಾಸ, ಪ್ರಣೀತಾ/ಪ್ರೋಕ್ಷಣೀ ಜಲ ಸಿದ್ಧ, ಚರುಪಾಕ, ರೇಖೆ ಎಳೆಯುವುದು, ಯೋನಿಮುದ್ರೆ ಪ್ರದರ್ಶನ, ಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ ಸ್ಥಾಪನೆ. ಕುಂಡಲಕ್ಷ್ಮಿ (ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಕ ಪ್ರಕೃತಿ) ಅಗ್ನಿಮಧ್ಯೆ ಧ್ಯೇಯ; ಅಗ್ನಿ ಭೂತ-ಮಂತ್ರಗಳ ಯೋನಿ ಹಾಗೂ ಮುಕ್ತಿದಾತ ಎಂದು ಘೋಷಣೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಮಿಧೆ ಮತ್ತು ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ನಿಯತ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ (108 ಸೇರಿ) ಅರ್ಪಿಸಿ, ಸಪ್ತಜಿಹ್ವ ವೈಷ್ಣವ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಅನೇಕ ಸೂರ್ಯರಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೆ।
Adhyaya 35
Chapter 35: पवित्राधिवासनादिविधिः (Method of Consecrating the Pavitra and Related Rites)
ಭಗವಾನ್ ಅಗ್ನಿ ವಸಿಷ್ಠ ಋಷಿಗೆ ಪವಿತ್ರಗಳ ಅಧಿವಾಸನ (ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ) ಹಾಗೂ ಅದರೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ರಕ್ಷಾ‑ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧಿ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಸಂಪಾತ ಹೋಮ‑ಪ್ರೋಕ್ಷಣ, ನಂತರ ನರಸಿಂಹಮಂತ್ರದಿಂದ ಮಂತ್ರಶಕ್ತಿ, ಅಸ್ತ್ರಮಂತ್ರದಿಂದ ಗುಪ್ತ/ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಜ್ಞಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ವಸ್ತ್ರದಿಂದ ಸುತ್ತಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಬಿಲ್ವಮಿಶ್ರಿತ ಜಲದಿಂದ ಛಟಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಜಪದಿಂದ ಸಶಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕುಂಭದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಾವಿಧಾನ, ಉಪಕರಣಗಳ ದಿಕ್ಕು‑ನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವ್ಯೂಹ ಸಂಬಂಧ (ಸಂಕರ್ಷಣ, ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ, ಅನಿರುದ್ಧ) ನಿಗದಿ; ಭಸ್ಮ‑ಎಳ್ಳು, ಗೋಮಯ, ಸ್ವಸ್ತಿ‑ಮುದ್ರಾಂಕಿತ ಮಣ್ಣು ಇತ್ಯಾದಿ ಶುದ್ಧಿಕಾರಕಗಳನ್ನು ಇಡುತ್ತಾರೆ. ಹೃದಯ/ಶಿರ/ಶಿಖಾ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ದರ್ಭ‑ಜಲ, ಧೂಪ ಮತ್ತು ದಿಕ್ಕಿನ ಅರ್ಪಣೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ; ಪುಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಚಂದನ, ಜಲ, ಅಕ್ಷತ, ಮೊಸರು, ದೂರ್ವಾ. ಮನೆಗೆ ತ್ರಿಸೂತ್ರ ಬಿಗಿದು ಸಾಸಿವೆ ಬೀಜ ಚಲ್ಲಿಸಿ, ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ; ವಿಷ್ಣು‑ಕುಂಭಕರ್ಮದಿಂದ ‘ವಿಷ್ಣು‑ತೇಜ’ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಪಾಪನಾಶ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಗಂಧ‑ಪುಷ್ಪ‑ಅಕ್ಷತಗಳೊಂದಿಗೆ ಪವಿತ್ರವನ್ನು ಮೊದಲು ಗುರು‑ಪರಿವಾರಕ್ಕೆ, ನಂತರ ಮೂಲಮಂತ್ರದಿಂದ ಹರಿಗೇ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಪ್ರಾರ್ಥನೆ, ಬಲಿ, ಕುಂಭಸಜ್ಜೆ, ಮಂಡಲ ಸಿದ್ಧತೆ, ರಾತ್ರಿ ಜಾಗರಣೆ‑ಪುರಾಣಪಠಣ ನಡೆಯುತ್ತದೆ; ಕೆಲವರಿಗೆ ನಿಯಮ‑ಸಡಿಲಿಕೆ ಇದ್ದರೂ ಗಂಧ‑ಪವಿತ್ರಕವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಬಿಡಬಾರದು।
Adhyaya 36
Pavitrāropaṇa-vidhāna (The Procedure for Installing the Pavitra)
ಭಗವಾನ್ ಅಗ್ನಿ ವಸಿಷ್ಠರಿಗೆ ಪವಿತ್ರ (ಪವಿತ್ರಕ) ಆರೋಪಣ ಎಂಬ ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ‑ಶುದ್ಧಿಕರ್ಮವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಇದು ನಿತ್ಯಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಲೋಪಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾತಃಸ್ನಾನ, ದ್ವಾರಪಾಲ ಪೂಜೆ, ಏಕಾಂತಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧತೆ ಬಳಿಕ ಹಿಂದಿನ ಸಂಸ್ಕಾರ ದ್ರವ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಹಳೆಯ ನೈವೇದ್ಯಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿ ದೇವತೆಯನ್ನು ಪುನಃಪ್ರತಿಷ್ಠಿಸಿ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನವೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಂಚಾಮೃತ, ಕಷಾಯ ಕ್ವಾಥಗಳು, ಸುಗಂಧ ಜಲದಿಂದ ಸ್ನಾಪನ, ಹೋಮ ಮತ್ತು ನೈಮಿತ್ತಿಕ ಪೂಜೆ; ವಿಷ್ಣು‑ಕುಂಭ ಆವಾಹನ, ಹರಿಯ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ, ಹೃದಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಮಂತ್ರಸಂಸ್ಕಾರ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಪವಿತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿ/ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ದೇವತೆಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ, ದ್ವಾರಪಾಲರು, ಆಸನ, ಗುರು, ಪರಿಚಾರಕರಿಗೂ ಸಮರ್ಪಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ಣಾಹುತಿಯಿಂದ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ದೃಢಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; 108 ಗಣನೆ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧ ಪುಷ್ಪ‑ಮಾಲ್ಯ ಅರ್ಪಣೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮಾಯಾಚನೆ, ಬಲಿ‑ದಕ್ಷಿಣೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸತ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರದ ವಿಷ್ಣುಲೋಕಕ್ಕೆ ವಿಸರ್ಜನೆ; ಬಳಸಿದ ಪವಿತ್ರವನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಿದರೆ ತಂತುಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಅನುಗುಣ ಪುಣ್ಯ, ವಂಶೋನ್ನತಿ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮೋಕ್ಷ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ।
Adhyaya 37
Chapter 37 — सर्वदेवपवित्रारोहणविधिः (Procedure for Installing the Pavitra for All Deities)
ಭಗವಾನ್ ಅಗ್ನಿ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪವಿತ್ರಾರೋಪಣ ಉಪದೇಶದ ನಂತರ, ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವ ‘ಸರ್ವದೇವ-ಪವಿತ್ರಾರೋಪಣ’ ವಿಧಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪವಿತ್ರವೆಂದರೆ ಶುಭಲಕ್ಷಣಯುಕ್ತ ಪಾವನ ಸಾಧನ; ಅದು ಶುದ್ಧ ದ್ರವ್ಯ, ಸರಿಯಾದ ಮಂತ್ರಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತ ಅಗ್ನಿ-ಹೋಮಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಏಕೀಕೃತವಾದಾಗ ವಿಧಿ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ—ದ್ರವ್ಯಶುದ್ಧಿ, ಧ್ವನಿನಿಖರತೆ, ಹೋಮಬಲ ಒಂದೇ ವ್ಯಾಕರಣವಾಗಿ ಸೇರುತ್ತವೆ. ದೇವತೆಯನ್ನು ಜಗದ್-ಯೋನಿ/ಮೂಲ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸಿ ಪರಿವಾರಸಹಿತ ಆವಾಹನ ಮಾಡಿ, ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರಕವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ‘ಪವಿತ್ರಾರೋಪಣ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಸ್ಪಷ್ಟ; ಇದು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಪೂಜೆಯ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವ ಶುದ್ಧಿಕಾರಕವಾಗಿ, ಹಿಂದಿನ ಅರ್ಪಣೆಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಿ ಪರಿಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಪರಿಶೀಲನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಶಿವ, ಸೂರ್ಯ, ವಾಣೇಶ್ವರ, ಶಕ್ತಿದೇವರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ವೀಕಾರಮಂತ್ರಗಳು ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಸೂತ್ರ/ಯಜ್ಞೋಪವೀತವನ್ನು ನಾರಾಯಣ, ಅನಿರುದ್ಧ, ಸಂಕರ್ಷಣ, ಕಾಮದೇವ, ವಾಸುದೇವರಿಂದ ವ್ಯಾಪ್ತವೆಂದು ವಿವರಿಸಿ ರಕ್ಷಣೆ, ಐಶ್ವರ್ಯ, ಆರೋಗ್ಯ, ವಿದ್ಯೆ, ಸಂತಾನ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರಕದ ದಿವ್ಯಲೋಕಕ್ಕೆ ಪ್ರೇಷಣ/ವಿಸರ್ಜನೆ ಚಕ್ರವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ಪಾಠಭೇದಗಳ ಉಲ್ಲೇಖ ಪ್ರಸರಣ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
Adhyaya 38
Chapter 38 — देवालयनिर्माणफलं (The Merit of Constructing a Temple)
ಅಗ್ನಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ದೇವಾಲಯ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಾಸುದೇವನ ಮಂದಿರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದರಿಂದ ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳ ಸಂಚಿತ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ; ಕೇವಲ ಹರ್ಷಿಸಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವವರಿಗೂ ಪುಣ್ಯ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ನಿರ್ಮಾಣ, ಪಾಲನೆ, ಲೇಪನ, ಒಗೆಯುವುದು, ಇಟ್ಟಿಗೆ ಪೂರೈಕೆ, ಮಕ್ಕಳ ಆಟದಲ್ಲಿ ಮರಳಿನಿಂದ ಮಂದಿರ ಮಾಡುವುದು ಕೂಡ ಧರ್ಮಕೃತ್ಯ; ವಿಷ್ಣುಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ವಂಶೋನ್ನತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಕಪಟ ಅಥವಾ ಪ್ರದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದ ಸ್ವರ್ಗಫಲವಿಲ್ಲ. ಒಂದು, ಮೂರು, ಐದು, ಎಂಟು, ಹದಿನಾರು ಅಂಗಗಳ ಪ್ರಾಸಾದರೂಪಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕ ಲೋಕಫಲಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ, ಉನ್ನತ ಮಂದಿರಗಳಿಗೆ ಭುಕ್ತಿ-ಮುಕ್ತಿ, ಪರಮ ವೈಷ್ಣವಾಯತನಕ್ಕೆ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಧನ ಕ್ಷಣಭಂಗುರ; ಅದನ್ನು ಮಂದಿರನಿರ್ಮಾಣ, ದ್ವಿಜರಿಗೆ ದಾನ, ಕೀರ್ತನ ಮತ್ತು ಸ್ತುತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದು ಶ್ರೇಷ್ಠ. ವಿಷ್ಣು ಸರ್ವಕಾರಣ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ; ಅವನ ಧಾಮ ಸ್ಥಾಪನೆ ಪುನರ್ಜನ್ಮನಿವೃತ್ತಿಗೆ ಕಾರಣ. ಪ್ರತಿಮಾ ನಿರ್ಮಾಣ-ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಫಲತೂಲನೆ, ದ್ರವ್ಯಭೇದಗಳು, ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯಲ್ಲಿ ಅನಂತ ಫಲ ವರ್ಣನೆ ಇದೆ. ಯಮಾಜ್ಞೆಯಿಂದ ಮಂದಿರಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಮೋಪಾಸಕರು ನರಕಗ್ರಹಣದಿಂದ ಮುಕ್ತರು; ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಯಗ್ರೀವೋಕ್ತ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾವಿಧಿಯ ಉಪೋದ್ಘಾತ ಬರುತ್ತದೆ।
Adhyaya 39
Chapter 39 — भूपरिग्रहविधानम् (Bhū-parigraha-vidhāna: Procedure for Acquiring and Ritually Securing Land)
ಹಯಗ್ರೀವನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ-ವಿಧಾನದ ಪೂರ್ವಾಂಗವಾಗಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಧರ್ಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಕ್ರಮವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಹಯಶೀರ್ಷ ತಂತ್ರ ಮೊದಲಾದ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಗಣನೆ ಮಾಡಿ ಪಾಂಚರಾತ್ರ/ತಾಂತ್ರಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ನಂತರ ಯಾರು ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಾಡಬಹುದು, ಮಿಥ್ಯಾ ಆಚಾರ್ಯನ ಲಕ್ಷಣಗಳು, ಹಾಗೂ ಹೊರಗಿನ ಗುರುತುಗಳಿಗಿಂತ ತಂತ್ರ-ಪಾರಂಗತತೆಯಿಂದಲೇ ಸತ್ಪುರುಷ ಗುರುವನ್ನು ಗುರುತಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಬಳಿಕ ವಾಸ್ತು ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ವಸತಿಗ್ರಾಮದತ್ತ ಮುಖವಾಗಿರಬೇಕು; ದಿಕ್ಕಿನ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ—ಅಗ್ನಿ, ಯಮ, ಚಂಡಿಕಾ, ವರುಣ, ವಾಯು, ನಾಗ, ಕುಬೇರ/ಗುಹ, ಈಶಾನ ವಿಭಾಗದ ದೇವತೆಗಳು—ಎಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಮಾಣ-ಅನುಪಾತ ಮತ್ತು ಗಡಿ ಮಿತಿಗಳ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ನಂತರ ಭೂಮಿಶೋಧನ, ಭೂತಬಲಿ, ಅಷ್ಟ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಸತ್ತು ಚದರಿಸುವುದು, ನಂತರ ಉಳುಮೆ ಮತ್ತು ಗೋಚರಣದಿಂದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುವ ವಿಧಿ ಹೇಳಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ತ್ರಸರೇಣುದಿಂದ ಪದ್ಮಹಸ್ತದವರೆಗೆ ಮಾಪನ-ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ।
Adhyaya 40
Chapter 40 — भूपरिग्रहो नाम (Bhū-parigraha) / अर्घ्यदानविधानम् (Arghya-dāna-vidhāna)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಅಗ್ನಿ ಭೂಮಿ-ಕರ್ಮವನ್ನು ವಾಸ್ತು-ಪುರುಷನ ಪೌರಾಣಿಕ-ಯಜ್ಞೀಯ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ—ದೇವತೆಗಳು ಭಯಂಕರ ಸತ್ತ್ವವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಶಯನಗೊಳಿಸಿದ ಕಾರಣ ಸ್ಥಳವೇ ಪವಿತ್ರ ದೇಹವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಧಕನು 64-ಪದ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಪದಗಳು ಹಾಗೂ ಅರ್ಧಪದಗಳಲ್ಲಿ ದೇವತೆ/ಶಕ್ತಿಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ ತುಪ್ಪ, ಅಕ್ಷತ, ಪುಷ್ಪ, ಧಾನ್ಯ, ಮಾಂಸ, ಮಧು, ದುಧ್-ವಿಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಬಣ್ಣದ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ ಹೋಮ-ಬಲಿ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ; ಶುಭಶಕ್ತಿಗಳು ಪೋಷಿತವಾಗಿ, ಆಸುರ ವಿಘ್ನಗಳು, ಪಾಪ ಮತ್ತು ರೋಗ ಶಮನವಾಗುತ್ತವೆ. ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ರಾಕ್ಷಸರು, ಮಾತೃಗಣಗಳು, ಪಿಶಾಚಗಳು, ಪಿತೃಗಳು, ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲರು ಮೊದಲಾದ ಸಹಾಯಕ ಸತ್ತ್ವಗಳಿಗೆ ಬಲಿ ನೀಡುವುದು ಸ್ಥಳ-ಸಾಮರಸ್ಯಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯ ಪೂರ್ವಶರ್ತವೆಂದು ಹೇಳಿದೆ. ನಂತರ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಕುಂಭಸ್ಥಾಪನೆ (ಮಹೀಶ್ವರ/ವಾಸ್ತುರೂಪ ವರ್ಧನಿಯೊಂದಿಗೆ), ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ದಿಕ್ಪಾಲ ಕುಂಭಗಳು, ಪೂರ್ಣಾಹುತಿ, ಮಂಡಲ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ, ದಾರ-ನೀರಿನಿಂದ ರೇಖಾಂಕನ, ತೋಡಿಕೆ, ಮಧ್ಯಕೂಪ ಸಿದ್ಧತೆ, ಚತುರ್ಭುಜ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಅರ್ಘ್ಯ, ಹಾಗೂ ಶುಭ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು—ಬಿಳಿ ಹೂಗಳು, ದಕ್ಷಿಣಾವರ್ತ ಶಂಖ, ಬೀಜಗಳು, ಮಣ್ಣು—ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಎಚ್ಚರಿಕೆ: ನೀರಿನ ಮಟ್ಟದವರೆಗೆ ತೋಡಿ ಶಲ್ಯ (ಮರೆಮಾಚಿದ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವ ಪರವಸ್ತು) ಕಂಡು ತೆಗೆದುಹಾಕಬೇಕು; ಶಕುನ-ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ, ತೆಗೆದುಹಾಕದಿದ್ದರೆ ಗೋಡೆ ದೋಷ, ಗೃಹಸ್ವಾಮಿಗೆ ದುಃಖ ಇತ್ಯಾದಿ ಫಲಗಳು—ಎಂದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಜಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುತ್ತದೆ।
Adhyaya 41
Chapter 41 — शिलाविन्यासविधानं (The Procedure for Laying the Stones / Foundation Setting)
ಭಗವಾನ್ ಅಗ್ನಿ ಶಿಲಾ-ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಪಾದ-ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿ, ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣವು ಕೇವಲ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಲ್ಲ; ಅದು ಸಂಸ್ಕಾರರೂಪ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ-ಕರ್ಮವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮಂಟಪ ಸಿದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಯಾಗಸಜ್ಜಿಕೆ, ನಂತರ ಕುಂಭ-ನ್ಯಾಸ ಹಾಗೂ ಇಷ್ಟಕಾ-ನ್ಯಾಸ; ದ್ವಾರ-ಸ್ತಂಭ ಪ್ರಮಾಣಗಳು; ತೋಡಿದ ಗುಂಡಿಯನ್ನು ಭಾಗಶಃ ತುಂಬಿ ಸಮತಲದಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತು-ಪೂಜೆ. ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸುಟ್ಟ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳ ಅಂಗುಲ-ಮಾಪನಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ; ಶಿಲಾ-ಆಧಾರಿತ ಪರ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕುಂಭಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಾಪನೆ. ಪಂಚ-ಕಷಾಯ, ಸರ್ವೌಷಧಿ-ಜಲ, ಗಂಧ-ತೋಯದಿಂದ ಶಿಲಾ ಸಂಧಾನ/ಸ್ಥಿರೀಕರಣ ಮತ್ತು ‘ಆಪೋ ಹಿ ಷ್ಠಾ’, ‘ಶಂ ನೋ ದೇವೀ’, ಪವಮಾನೀ, ವರುಣ ಸೂಕ್ತಗಳು ಹಾಗೂ ಶ್ರೀಸೂಕ್ತ ಮಂತ್ರಗಳು. ನಂತರ ಹೋಮ—ಆಘಾರ, ಆಜ್ಯ-ಭಾಗ, ವ್ಯಾಹೃತಿ ಆಹುತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ವಿಧಿ. ಆಚಾರ್ಯ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಲ್ಲೂ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ದೇವತಾ-ಶಕ್ತಿಗಳ ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಾಧಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಲೋಹ, ರತ್ನ, ಆಯುಧಗಳೊಂದಿಗೆ ಗರ್ಭ-ಕಲಶಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ; ತಾಮ್ರ ಪದ್ಮಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆವಾಹಿಸಿ ಕೂಪಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ—ಗೋಮೂತ್ರ ಪ್ರೋಕ್ಷಣ, ರಾತ್ರಿಯ ಗರ್ಭಾಧಾನ, ದಾನ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪೀಠಬಂಧ ಪ್ರಮಾಣಗಳು, ನಿರ್ಮಾಣಾನಂತರ ಪುನಃ ವಾಸ್ತುಯಜ್ಞ, ದೇವಾಲಯ ಸಂಕಲ್ಪ-ನಿರ್ಮಾಣದ ಪುಣ್ಯಪ್ರಶಂಸೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ ದ್ವಾರಗಳ ದಿಕ್ಕು ನಿಯಮಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ।
Adhyaya 42
Chapter 42 — प्रासादलक्षणकथनं (Prāsāda-lakṣaṇa-kathana: Characteristics of the Temple/Prāsāda)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಹಯಗ್ರೀವನು ಪ್ರಾಸಾದ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಧಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ—ಚೌಕಾಕಾರದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಹದಿನಾರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿ ಗರ್ಭನ್ಯಾಸ, ಗೋಡೆಗಳ ಹಂಚಿಕೆ ಮತ್ತು ಅನುಪಾತಾನುಸಾರ ಎತ್ತರ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಪ್ರತಿಮೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಪೀಠ (ಪಿಣ್ಡಿಕಾ) ಆಧಾರಿತ ಮಾಪನಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಹೇಳಿ ಗರ್ಭಗೃಹ ಹಾಗೂ ಭಿತ್ತಿ-ಮಾನದಗಳನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಿ, ಶಿಖರವನ್ನು ಗೋಡೆ ಎತ್ತರದ ದ್ವಿಗುಣವಾಗಿರಿಸಬೇಕೆಂದು ವಿಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಪಥದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ, ರಥಕ ಪ್ರಕ್ಷೇಪಗಳು, ಶಿಖರ–ಶುಕನಾಸಗಳ ಸೂತ್ರ (ಕಯಿರು) ಮೂಲಕ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್-ಔಟ್, ಹಾಗೂ ಸಿಂಹಚಿಹ್ನ, ವೇದಿ, ಕಲಶ ಮುಂತಾದ ಅಲಂಕಾರಗಳ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ದ್ವಾರದ ಪ್ರಮಾಣ ಸ್ಥಿರ—ಎತ್ತರ ಅಗಲದ ದ್ವಿಗುಣ—ಉದುಂಬರಾದಿ ಶುಭ ಮರ, ಮತ್ತು ಚಂಡ–ಪ್ರಚಂಡ, ವಿಶ್ವಕ್ಸೇನ, ಶ್ರೀ ಮೊದಲಾದ ದ್ವಾರಪಾಲ ದೇವತೆಗಳ ವಿಧಿಯಿದೆ. ಪ್ರಾಕಾರದ ಎತ್ತರ ಪ್ರಾಸಾದದ ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗ, ಗೋಪುರ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ; ವರಾಹ, ನರಸಿಂಹ, ಶ್ರೀಧರ, ಹಯಗ್ರೀವ, ಜಾಮದಗ್ನ್ಯಾದಿಗಳ ದಿಕ್ಕನುಸಾರ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪಾವನವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಪಾಠಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನ ಭಿನ್ನ ಭಿನ್ನಾಂಶ ಮಾಪಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನಿಖರತೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಂಗಳತೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ।