
Chapter 24 — कुण्डनिर्माणादिविधिः (Procedure for Constructing the Fire-pit and Related Rites)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಾರದರು ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಅಗ್ನಿಕಾರ್ಯದ ವಿಧಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೋಮಕೂಂಡ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ವಾಸ್ತುಸಮಾನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರಮಾಣಗಳು—ಕಯಿಯಿಂದ ಅಳತೆ, ಸ್ಥಳ ತೋಡು, ಮೇಖಲಾ (ಎತ್ತಿದ ಅಂಚು) ನಿರ್ಮಾಣ, ಯೋನಿ-ಕಾಲುವೆಯ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಅಗಲಗಳು, ನಿಗದಿತ ಇಳಿಜಾರು ಮತ್ತು ದಿಕ್ಕು—ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ವೃತ್ತ, ಅರ್ಧಚಂದ್ರ, ಪದ್ಮಾಕಾರ ಮೊದಲಾದ ಪರ್ಯಾಯ ಕೂಂಡರೂಪಗಳು ಹಾಗೂ ಶೃಕ್/ಶ್ರುವ, ಸ್ರುವ ಪಾತ್ರಗಳ ಅಂಗುಲಿ-ಆಧಾರಿತ ಪ್ರಮಾಣನಿಯಮಗಳೂ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ನಂತರ ದರ್ಭೆಯನ್ನು ಪದರಪದರವಾಗಿ ಹಾಸುವುದು, ಪಾತ್ರನ್ಯಾಸ, ಪ್ರಣೀತ ಜಲ ಸಿದ್ಧತೆ, ಪ್ರೋಕ್ಷಣ, ತುಪ್ಪದ ಆಜ್ಯ-ಸಂಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರಣವವನ್ನು ಏಕತ್ವ ಮಂತ್ರತತ್ತ್ವವಾಗಿ ಧರಿಸಿ ಹೋಮಕ್ರಮ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗರ್ಭಾಧಾನದಿಂದ ಸಮಾವರ್ತನದವರೆಗೆ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ವೈಷ್ಣವ ಅಗ್ನಿಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಏಕೀಕರಿಸಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೀಜಶುದ್ಧಿ, ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಧ್ಯಾನ, ಲಿಂಗಪರಿಣಾಮದಂತಹ ಆಂತರಿಕ ಸಾಧನೆ, ಗುರುನಾಯಕ ದೀಕ್ಷಾಂಗಗಳು, ವಿಶ್ವಕ್ಸೇನನಿಗೆ ಆಹುತಿಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಸಂಹಾರ—ಭೋಗಿ ಲೋಕಫಲ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ಮುಮುಕ್ಷು ಹರಿಯಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗುತ್ತಾನೆ—ಎಂದು ಭುಕ್ತಿ-ಮುಕ್ತಿಗಳ ಏಕ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये आदिमूर्त्यादिपूजाविधिर्नाम त्रयोविंशो ऽध्यायः अथ चतुर्विंशो ऽध्यायः कुण्डनिर्माणादिविधिः नारद उवाच अग्निकार्यं प्रवक्ष्यामि येन स्यात्सर्वकामभाक् चतुरभ्यधिकं विंशमङ्गुलं चतुरस्रकं
ಇಂತೆ ಆದಿಮಹಾಪುರಾಣವಾದ ಆಗ್ನೇಯಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ‘ಆದಿಮೂರ್ತ್ಯಾದಿ ಪೂಜಾವಿಧಿ’ ಎಂಬ ಇಪ್ಪತ್ತ್ಮೂರನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಈಗ ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯ—‘ಕುಂಡನಿರ್ಮಾಣಾದಿ ವಿಧಿ’. ನಾರದರು ಹೇಳಿದರು: ಸರ್ವಕಾಮಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಅಗ್ನಿಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಕುಂಡವು ಚತುರಸ್ರವಾಗಿದ್ದು ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಅಂಗುಲ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿರಬೇಕು।
Verse 2
सूत्रेण सूत्रयित्वा तु क्षेत्रं तावत् खनेत्समं खातस्य मेखला कार्या त्यक्त्वा चैवाङ्गुलद्वयं
ಅಳತೆ ದಾರದಿಂದ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ನಂತರ ನೆಲವನ್ನು ಸಮವಾಗಿ ತೋಡಬೇಕು. ತೋಡಿದ ಭಾಗದ ಸುತ್ತ ಮೆಖಲಾ (ಎತ್ತಿದ ಅಂಚು) ಮಾಡಬೇಕು; ಎರಡು ಅಂಗುಲ ಅಂತರವನ್ನು ಬಿಡಬೇಕು।
Verse 3
सत्त्वादिसञ्ज्ञा पूर्वाशा द्वादशाङ्गुलमुच्छ्रिता अष्टाङ्गुला द्व्यङुलाथ चतुरङ्गुलविस्तृता
‘ಸತ್ತ್ವ’ ಮೊದಲಾದ ಸಂಜ್ಞೆಯಿಂದ ಸೂಚಿಸಲಾದ ಪೂರ್ವಮುಖ ರೇಖೆಯನ್ನು ಹನ್ನೆರಡು ಅಂಗುಲ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಏರಿಸಬೇಕು; ನಂತರ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಎಂಟು, ಎರಡು ಅಂಗುಲ ಮತ್ತು ಅಗಲ ನಾಲ್ಕು ಅಂಗುಲ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ।
Verse 4
योनिर्दशाङ्गुला रम्या षट्चतुर्द्व्यङ्गुलाग्रगा क्रमान्निम्ना तु कर्तव्या पश्चिमाशाव्यवस्थिता
ಯೋನಿ-ನಾಳವನ್ನು ಮನೋಹರವಾಗಿ ಹತ್ತು ಅಂಗುಲ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಅದರ ಮುಂಭಾಗವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಆರು, ನಾಲ್ಕು, ಎರಡು ಅಂಗುಲ ಅಗಲವಾಗಿರಲಿ; ನಿಧಾನವಾಗಿ ಇಳಿಜಾರಾಗಿ ಮಾಡಿ ಪಶ್ಚಿಮದಿಕ್ಕಿಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು।
Verse 5
अश्वत्थपत्रसदृशी किञ्चित् कुण्डे निवेशिता तुर्याङ्गुलायता नालं पञ्चदशाङ्गुलायतं
ಅದನ್ನು ಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿ ಅಶ್ವತ್ಥ ಎಲೆಯಂತೆಯೇ ಆಕಾರ ಮಾಡಬೇಕು. ಅದರ ನಾಳವು ನಾಲ್ಕು ಅಂಗುಲ ಉದ್ದವಾಗಿರಲಿ; ಒಟ್ಟು ಉದ್ದ ಹದಿನೈದು ಅಂಗುಲವಾಗಿರಲಿ।
Verse 6
मूलन्तु त्र्यङ्गुलं योन्या अग्रं तस्याः षडङ्गुलं लक्षणञ्चैकहस्तस्य द्विगुणं द्विकरादिषु
ಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಲ (ಆಧಾರ) ಮೂರು ಅಂಗುಲ, ಅದರ ಮುಂಭಾಗ ಆರು ಅಂಗುಲವಾಗಿರಲಿ. ಏಕಹಸ್ತ ಪ್ರತಿಮೆಗೆ ಹೇಳಿದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ದ್ವಿಹಸ್ತಾದಿ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಿಗುಣಗೊಳಿಸಬೇಕು।
Verse 7
एकत्रिमेखलं कुण्डं वर्तुलादि वदाम्यहं सद्मादिसञ्ज्ञा इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः मलन्तु द्व्यङ्गुलमिति ग,चिह्नितपुस्तकपाठः कुण्डार्धे तु स्थितं सूत्रं कोणे यदतिरिच्यते
ನಾನು ಏಕ-ತ್ರಿ-ಮೇಖಲಾ ಕುಂಡದ ವೃತ್ತಾಕಾರಾದಿ ರೂಪಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಕುಂಡದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಡಲಾದ ಸೂತ್ರ (ದಾರ) ಮೂಲೆ ಕಡೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉಳಿಯುವ ಭಾಗವೇ (ಮಾಪನ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ) ಗ್ರಾಹ್ಯ; ಗುರುತಿಸಲಾದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ‘ಸದ್ಮಾದಿ-ಸಂಜ್ಞಾ’ ಮತ್ತು ‘ಮಲ—ಎರಡು ಅಂಗುಲ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಪಾಠಭೇದಗಳೂ ಕಾಣುತ್ತವೆ।
Verse 8
तदर्धं दिशि संस्थाप्य भ्रामितं वर्तुलं भवेत् कुण्डार्धं कोणभागार्धं दिशिश्चोत्तरतो वहिः
ಆ ಪ್ರಮಾಣದ ಅರ್ಧವನ್ನು ನಿಗದಿತ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ತಿರುಗಿಸಿದರೆ ವೃತ್ತಾಕಾರ ರೂಪ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಅರ್ಧಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಕುಂಡದ ಅರ್ಧಭಾಗ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಕೋಣಭಾಗದ ಅರ್ಧವನ್ನು ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ—ಬಾಹ್ಯವಾಗಿ—ಉತ್ತರದ ಕಡೆ ಇಡಬೇಕು.
Verse 9
पूर्वपश्चिमतो यत्नाल्लाञ्छयित्वा तु मध्यतः संस्थाप्य भ्रामितं कुण्डमर्धचन्द्रं भवेत् शुभं
ಪೂರ್ವ–ಪಶ್ಚಿಮ ರೇಖೆಯ ಮೇಲೆ ಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಗುರುತು ಹಾಕಿ, ನಂತರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಸರಿಯಾಗಿ ತಿರುಗಿಸಿ ಹೊಂದಿಸಿದರೆ ಕುಂಡವು ಅರ್ಧಚಂದ್ರಾಕಾರವಾಗುತ್ತದೆ; ಅದು ಶುಭ ವಿನ್ಯಾಸ.
Verse 10
पद्माकारे दलानि स्युर्मेखलानान्तु वर्तुले बाहुदण्डप्रमाणन्तु होमार्थं कारयेत् स्रुचं
ಅದರ ದಳಸಮಾನ ಉಬ್ಬುಗಳು ಪದ್ಮಾಕಾರವಾಗಿರಲಿ; ಮೇಖಲೆಗಳು (ಪರಿವೇಷ್ಠನ ಪಟ್ಟಿಗಳು) ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿರಲಿ. ಹೋಮಾರ್ಥವಾಗಿ ಸ್ರುಚ್ (ಆಹುತಿ ಚಮಚ) ಅನ್ನು ಬಾಹುದಂಡ ಪ್ರಮಾಣ, ಅಂದರೆ ಮುಂಗೈ ಉದ್ದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 11
सप्तपञ्चाङ्गुलं वापि चतुरस्रन्तु कारयेत् त्रिभागेन भवेद्गर्तं मध्ये वृत्तं सुशोभनम्
ಇದನ್ನು ಚತುರಸ್ರವಾಗಿ (ಚೌಕವಾಗಿ) ಮಾಡಬೇಕು; ಅದರ ಬದಿ ಏಳು ಅಥವಾ ಐದು ಅಂಗುಲ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರಲಿ. ಗರ್ತ (ಗುಂಡಿ) ಮೂರು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇರಲಿ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ವೃತ್ತಾಕಾರ ಪ್ರದೇಶ ಇರಲಿ.
Verse 12
तिर्यगूर्ध्वं समं खाताद्वहिरर्धन्तु शोधयेत् अङ्गुलस्य चतुर्थांशं शेषार्धार्धं तथान्ततः
ತೋಡಿದ ರೇಖೆ/ಗುಂಡಿಯಿಂದ ಹೊರಭಾಗವನ್ನು ಅಡ್ಡವಾಗಿಯೂ ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿಯೂ ಸಮವಾಗಿ ಸರಿಪಡಿಸಿ, ಹೊರಗಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಅರ್ಧ ಪ್ರಮಾಣದವರೆಗೆ ಶೋಧಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಒಂದು ಅಂಗುಲದ ಚತುರ್ಥಾಂಶವನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸಿ; ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನೂ ಮತ್ತೆ ಅರ್ಧಗೊಳಿಸಬೇಕು.
Verse 13
खातस्य मेखलां रम्यां शेषार्धेन तु कारयेत् कण्ठं त्रिभागविस्तारं अङ्गुष्ठकसमायतं
ಖಾತ (ಗುಹೆ)ಗಾಗಿ ಉಳಿದ ಅರ್ಧಮಾನದೊಂದಿಗೆ ರಮ್ಯವಾದ ಮೇಖಲೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ಕಂಠಭಾಗವನ್ನು ಮೂರು ಭಾಗ ಅಗಲವಾಗಿ, ಒಂದು ಅಂಗುಷ್ಠಮಾತ್ರ ಎತ್ತರವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು.
Verse 14
सार्धमङ्गुष्ठकं वा स्यात्तदग्रे तु मुखं भवेत् चतुरङ्गुलविस्तारं पञ्चाङ्गुलमथापि वा
ಮಾಪವು ಸಾರ್ಥ ಅಂಗುಷ್ಠಮಾತ್ರವಾಗಿರಬಹುದು; ಅದರ ಅಗ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುಖವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಅಗಲ ನಾಲ್ಕು ಅಂಗುಲ, ಅಥವಾ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಐದು ಅಂಗುಲವೂ ಇರಬಹುದು.
Verse 15
त्रिकं द्व्यङ्गुलकं तत् स्यान्मध्यन्तस्य सुशोभनम् आयामस्तत्समस्तस्य मध्यनिम्नः सुशोभनः
ತ್ರಿಕಮಾಪವು ಎರಡು ಅಂಗುಲವಾಗಿರಲಿ; ಅದು ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಶೋಭನ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಉದ್ದವು ಯುಕ್ತ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿರಲಿ; ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಕುಳಿತತನ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ.
Verse 16
शुषिरं कण्ठदेशे स्याद्विशेद् यावत् कनीयसी शेषकुण्डन्तु कर्तव्यं यथारुचि विचित्रितं
ಕಂಠದೇಶದಲ್ಲಿ ಶುಷಿರ (ಖಾಲಿ/ರಂಧ್ರ) ಮಾಡಬೇಕು; ಅದು ಕನಿಷ್ಠಿಕಾ ಪ್ರಮಾಣದವರೆಗೆ ತೋಡಬೇಕು. ನಂತರ ಉಳಿದ ಕುಂಡವನ್ನು ಇಷ್ಟಾನುಸಾರ ವಿಚಿತ್ರ ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ರೂಪಿಸಬೇಕು.
Verse 17
स्रुवन्तु हस्तमात्रं स्याद्दण्डकेन समन्वितं वटुकं द्व्यङ्गुलं वृत्तं कर्तव्यन्तु सुशोभनं
ಸ್ರುವ (ಆಹುತಿ ಚಮಚ) ಕೈಮಾತ್ರ ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದು ದಂಡದೊಂದಿಗೆ ಯುಕ್ತವಾಗಿರಲಿ. ಅದರ ವಟುಕ (ಪಾತ್ರಭಾಗ) ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿ, ಎರಡು ಅಂಗುಲ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ, ಸುಶೋಭಿತವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 18
कुण्डकेन समन्वितमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः कण्ठकं द्व्यङ्गुलमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः चन्द्राभं द्व्यङ्गुलमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः गोपदन्तु यथा मग्नमल्पपङ्के तथा भवेत् उपलिप्य लिखेद्रेखामङ्गुलां वज्रनासिकां
(ಪಾಠಾಂತರಗಳು— ಒಂದು ಗುರುತಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ‘ಕುಂಡಕಸಹಿತ’ ಎಂದು; ಅದೇ ಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ‘ಕಂಠಕ ಎರಡು ಅಂಗುಲ’; ಮತ್ತೊಂದರಲ್ಲಿ ‘ಚಂದ್ರಾಭ ಎರಡು ಅಂಗುಲ’ ಎಂದು ಇದೆ.) ‘ಗೋಪದ’ ಗುರುತು ಅಲ್ಪ ಕೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ಹಸುವಿನ ಖುರಚಿಹ್ನೆಯಂತೆ ಇರಬೇಕು. ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಲೇಪಿಸಿ, ವಜ್ರನಾಸಿಕಾ (ವಜ್ರಾಕಾರದ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಅಗ್ರ)ದಿಂದ ಒಂದು ಅಂಗುಲ ಅಗಲದ ಮಾರ್ಗರೇಖೆಯನ್ನು ಬರೆಯಬೇಕು।
Verse 19
सौम्याग्रा प्रथमा तस्यां रेखे पूर्वमुखे तयोः मध्ये तिस्रस् तथा कुर्याद्दक्षिणादिक्रमेण तु
ಆ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ರೇಖೆಯ ಅಗ್ರಭಾಗ ಸೌಮ್ಯ (ಉತ್ತರ) ದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ಇರಬೇಕು. ಆ ಎರಡು ರೇಖೆಗಳು ಪೂರ್ವಮುಖವಾಗಿರಬೇಕು. ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಇನ್ನೂ ಮೂರು ರೇಖೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಬರೆಯಬೇಕು।
Verse 20
एवमुल्लिख्य चाभ्युक्ष्य प्रणवेन तु मन्त्रवित् विष्टरं कल्पयेत्तेन तस्मिन् शक्तिन्तु वैष्णवीं
ಹೀಗೆ ರೇಖೆಗಳನ್ನು ಎಳೆದು, ಅಭ್ಯುಕ್ಷಣ (ಪವಿತ್ರ ಜಲ ಪ್ರೋಕ್ಷಣ) ಮಾಡಿ, ಮಂತ್ರವಿದನು ಪ್ರಣವ (ಓಂ)ದಿಂದ ವಿಷ್ಟರವನ್ನು (ಆಸನ/ವೇದಿ) ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು; ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ವೈಷ್ಣವೀ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನ್ಯಾಸವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು।
Verse 21
अलं कृत्वा मूर्तिमतीं क्षिपेदग्निं हरिं स्मरन् प्रादेशमात्राः समिधो दत्वा परिसमुह्य तं
ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ, ಮೂર્તಿಮಂತವಾಗಿ (ಸ್ಪಷ್ಟ ರೂಪದಲ್ಲಿ) ಮಾಡಿ, ಹರಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ/ಪ್ರಜ್ವಲಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಪ್ರಾದೇಶಮಾತ್ರ (ಒಂದು ಬಿತ್ತ) ಉದ್ದದ ಸಮಿಧೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಆ (ಅಗ್ನಿ/ಸ್ಥಳ)ವನ್ನು ಸುತ್ತಲೂ ಸಮ್ಯಕ್ವಾಗಿ ಸೇರಿಸಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಬೇಕು।
Verse 22
दर्भैस्त्रिधा परिस्तीर्य पूर्वादौ तत्र पात्रकं आसादयेदिध्मवह्नी भूमौ च श्रुक्श्रुवद्वयं
ಪೂರ್ವದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ದರ್ಭೆಯನ್ನು ಮೂರು ಪದರಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಸಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಇಧ್ಮ (ಕಟ್ಟಿಗೆ) ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ, ಹಾಗೂ ಶ್ರುಕ್-ಶ್ರುವ ಎಂಬ ಎರಡು ಆಹುತಿ ಚಮಚಗಳನ್ನೂ ಇಡಬೇಕು।
Verse 23
आज्यस्थाली चरुस्थाली कुशाज्यञ्च प्रणीतया प्रोक्षयित्वा प्रोक्षणीञ्च गृहीत्वापूर्य वारिणा
ಪ್ರಣೀತಾಜಲದಿಂದ ಆಜ್ಯಸ್ಥಾಲಿ, ಚರುಸ್ಥಾಲಿ ಮತ್ತು ಕುಶಾಘೃತವನ್ನು ಪ್ರೋಕ್ಷಿಸಿ, ನಂತರ ಪ್ರೋಕ್ಷಣೀ ಪಾತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಬೇಕು।
Verse 24
पवित्रान्तर्हिते हस्ते परिश्राव्य च तज्जलं प्राङ्नीत्वा प्रोक्षणीपात्रण् ज्योतिरग्रे निधाय च
ಪವಿತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಕೈಯಿಂದ ಆ ಜಲವನ್ನು ಚಿಮ್ಮಿಸಿ/ಸೋಸಿ, ಪೂರ್ವಮುಖನಾಗಿ ಪ್ರೋಕ್ಷಣೀ ಪಾತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಪವಿತ್ರ ಅಗ್ನಿ (ಜ್ಯೋತಿ)ಯ ಮುಂದಿಟ್ಟು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು।
Verse 25
तदद्भिस्त्रिश् च सम्प्रोक्ष्य इद्ध्मं विन्यस्य चाग्रतः प्रणीतायां सुपुष्पायां विष्णुं ध्यात्वोत्तरेण च
ಆ ಜಲದಿಂದ ಮೂರ ಬಾರಿ ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರೋಕ್ಷಿಸಿ, ಮುಂದಕ್ಕೆ ಇದ್ದ್ಮ (ಸಮಿಧೆ)ಯನ್ನು ಇಟ್ಟು; ಸುಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಪ್ರಣೀತಾಜಲ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ ಮುಂದಿನ ವಿಧಿಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು।
Verse 26
आज्यस्थालीमथाज्येन सम्पूर्याग्रे निधाय च सम्प्लवोत्पवनाभ्यान्तु कुर्यादाज्यस्य संस्कृतिं
ನಂತರ ಆಜ್ಯಸ್ಥಾಲಿಯನ್ನು ಆಜ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿ ಮುಂದಿಟ್ಟು, ‘ಸಂಪ್ಲವ’ ಮತ್ತು ‘ಉತ್ಪವನ’ ಎಂಬ ಎರಡು ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೂಲಕ ಆಜ್ಯದ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು।
Verse 27
अखण्डिताग्रौ निर्गर्भौ कुशौ प्रादेशमात्रकौ ताभ्यामुत्तानपाणिभ्यामङ्गुष्ठानामिकेन तु
ಮುರಿಯದ ತುದಿಯುಳ್ಳ, ಗಂಠರಹಿತ, ಪ್ರಾದೇಶಮಾತ್ರದ ಎರಡು ಕುಶಗಳನ್ನು—ಹಸ್ತತಳಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿ ಇಟ್ಟು, ಅಂಗುಷ್ಠ ಮತ್ತು ಅನಾಮಿಕೆಯಿಂದ ಹಿಡಿಯಬೇಕು।
Verse 28
आज्यं तयोस्तु सङ्गृह्य द्विर्नीत्वा त्रिरवाङ्क्षिपेत् स्रुक्स्रुवौ चापि सङ्गृह्य ताभ्यां प्रक्षिप्य वारिण
ಆ ಎರಡು (ಸ್ರುಕ್‑ಸ್ರುವ)ಗಳಿಂದ ಆಜ್ಯವನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ತೆಗೆದು ಮೂರು ಬಾರಿ ಕೆಳಗೆ ಸುರಿಯಬೇಕು. ನಂತರ ಸ್ರುಕ್ ಮತ್ತು ಸ್ರುವಗಳನ್ನು ಕೂಡಿಸಿ ನೀರಿನಿಂದ ತೊಳೆಯಬೇಕು.
Verse 29
रुद्रनासिकामिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः वक्त्रनासिकामिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः आद्यं तयोस्तु सम्पूज्य त्रीन् वारानूर्ध्वमुत्क्षिपेदिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः प्रतप्य दर्भैः सम्मृज्य पुनः प्रक्ष्याल्य चैव हि निष्टप्य स्थापयित्वा तु प्रणवेनैव साधकः
ಅದನ್ನು ತಾಪಿಸಿ ದರ್ಭದಿಂದ ಒರೆದು ಮತ್ತೆ ತೊಳೆಯಬೇಕು; ನಂತರ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಒಣಗಿಸಿ ಯಥಾಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇಡಬೇಕು. ಸಾಧಕನು ಕೇವಲ ಪ್ರಣವ ‘ಓಂ’ ಮೂಲಕವೇ (ಸಂಸ್ಕಾರ/ಸಮಾಪ್ತಿ) ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು. (ಪಾಠಾಂತರ: ‘ರುದ್ರನಾಸಿಕಾ’/‘ವಕ್ತ್ರನಾಸಿಕಾ’; ಹಾಗೆಯೇ—ಮೊದಲು ಎರಡನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಿ ಮೊದಲನೆಯದನ್ನು ಮೂರು ಬಾರಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಬೇಕು.)
Verse 30
प्रणवादिनमोन्तेन पश्चाद्धोमं समाचरेत् गर्भाधानादिकर्माणि यावदंशव्यवस्थया
ಪ್ರಣವದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ನಮಸ್ಕಾರ‑ಮಂತ್ರವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ, ನಂತರ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಹೋಮವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು. ಗರ್ಭಾಧಾನಾದಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನಿಗದಿತ ಅಂಶ‑ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಮದಂತೆ ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು.
Verse 31
नामान्तं व्रतबन्धान्तं समावर्तावसानकम् अधिकारावसानं वा कर्यादङ्गानुसारतः
ನಿಗದಿತ ಅಂಗಗಳ ಅನುಸಾರ ಸಮಾಪನ‑ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು—ನಾಮಕರಣದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ವ್ರತಬಂಧದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಸಮಾವರ್ತನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲವೇ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರ‑ಕಾಲ ಮುಗಿದಾಗ.
Verse 32
प्रणवेनोपचारन्तु कुर्यात्सर्वत्र साधकः अङ्गैर् होमस्तु कर्तव्यो यथावित्तानुसारतः
ಸಾಧಕನು ಎಲ್ಲ ವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಣವ ‘ಓಂ’ ಮೂಲಕ ಉಪಚಾರ‑ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಹೋಮವನ್ನು ನಿಗದಿತ ಅಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ, ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ/ವಿತ್ತಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 33
गर्भादानन्तु प्रथमं ततः पुंसवनं स्मृतम् सीमन्तोन्नयनं जातकर्म नामान्नप्राशनम्
ಮೊದಲು ಗರ್ಭಾಧಾನ ಸಂಸ್ಕಾರ; ನಂತರ ಪುಂಸವನವೆಂದು ಸ್ಮೃತ. ಆಮೇಲೆ ಸೀಮಂತೋನ್ನಯನ; ಬಳಿಕ ಜಾತಕರ್ಮ, ನಾಮಕರಣ ಮತ್ತು ಅನ್ನಪ್ರಾಶನ (ಮೊದಲ ಘನಾಹಾರ ಸೇವನೆ).
Verse 34
चूडकृतिं व्रतबन्धं वेदव्रतान्यशेषतः समावर्तनं पत्न्या च योगश्चाथाधिकारकः
ಚೂಡಾಕರಣ, ವ್ರತಬಂಧ (ಉಪನಯನ/ವ್ರತದೀಕ್ಷೆ), ಸಮಸ್ತ ವೈದಿಕ ವ್ರತಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆಚರಣೆ, ಸಮಾವರ್ತನ, ಮತ್ತು ಪತ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಯೋಗಶಿಸ್ತು—ಇವೆ ಮುಂದಿನ ಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.
Verse 35
हृदादिक्रमतो ध्यात्वा एकैकं कर्म पूज्य च अष्टावष्टौ तु जुहुयात् प्रतिकर्माहुतीः पुनः
ಹೃದಯಾದಿ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ (ನ್ಯಾಸಾದಿ) ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕರ್ಮವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಎಂಟು-ಎಂಟು ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಪ್ರತಿಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವ ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಒಮ್ಮೆ ಪುನರಾವರ್ತಿಸಬೇಕು.
Verse 36
पूर्णाहुतिं ततो दद्यात् श्रुचा मूलेन साधकः वौषडन्तेन मन्त्रेण प्लुतं सुस्वरमुच्चरन्
ನಂತರ ಸಾಧಕನು ಸ್ರುವಾ (ಆಹುತಿ ಚಮಚ)ಯಿಂದ ಮೂಲಮಂತ್ರದ ಮೂಲಕ ಪೂರ್ಣಾಹುತಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ‘ವೌಷಟ್’ ಅಂತ್ಯವಿರುವ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಪ್ಲುತವಾಗಿ (ದೀರ್ಘವಾಗಿ) ಸുസ್ವರದಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು.
Verse 37
विष्णोर्वह्निन्तु संस्कृत्य श्रपयेद्वैष्णवञ्चरुम् आराध्य स्थिण्डिले विष्णुं मन्त्रान् संस्मृत्य संश्रपेत्
ವಿಷ್ಣುವಿಗಾಗಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ ವೈಷ್ಣವ ಚರು (ಯಜ್ಞೀಯ ಅನ್ನ-ಖೀರು) ಬೇಯಿಸಬೇಕು. ಸ್ಥಿಣ್ಡಿಲ (ವೇದಿ/ಮಂಡಲ) ಮೇಲೆ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ, ನಿಯತ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಅದನ್ನು ಸಂಪನ್ನಗೊಳಿಸಬೇಕು.
Verse 38
आसनादिक्रमेणैव साङ्गावरणमुत्तमम् गन्धपुष्पैः समभ्यर्च्य ध्याता देवं सुरोत्तमम्
ಆಸನಾದಿ ವಿಧಿಕ್ರಮದಂತೆ ದೇವರ ಅಂಗಗಳೂ ಆವರಣದೇವತೆಗಳೂ ಸಹಿತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಗಂಧಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಸಮ್ಯಕ್ ಅರ್ಚಿಸಿ ಸೂರೋತ್ತಮ ದೇವರನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು.
Verse 39
आधायेध्ममथाघारावाज्यावग्नीशसंस्थितौ नियुज्य स्थापयित्वेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः देवव्रतान्यशेषत इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः योगश्चाथाधिकारत इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः मन्त्रान् सन्तर्प्य संत्रपेत् इति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः वायव्यनैरृताशादिप्रवृत्तौ तु यथाक्रमम्
ಮೊದಲು ಇಧ್ಮ (ಸಮಿಧೆ) ಇಟ್ಟು, ಅಗ್ನೀಶನ ಸ್ಥಾನಾನುಸಾರ ತುಪ್ಪದ ಎರಡು ಆಘಾರಗಳನ್ನು ಯೋಗ್ಯಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಿಸಿ, ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಸಮಸ್ತ ದೇವವ್ರತಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆಚರಿಸಿ, ಅರ್ಹತೆಯಂತೆ ಯೋಗವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ; ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ತರ್ಪಿಸಿ, ವಾಯವ್ಯ-ನೈಋತ ಮೊದಲಾದ ದಿಕ್ಕುಸಂಬಂಧಿತ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಯಥಾಕ್ರಮ ಪ್ರವೃತ್ತನಾಗಬೇಕು.
Verse 40
आज्यभागौ ततो हुत्वा चक्षुषी दक्षिणोत्तरे मध्येथ जुहुयात्सर्वमन्त्रानर्चाक्रमेण तु
ನಂತರ ತುಪ್ಪದ ಎರಡು ಆಜ್ಯಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೋಮ ಮಾಡಿ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ-ಉತ್ತರವಾಗಿ ಇರುವ ‘ಚಕ್ಷುಷೀ’ ಎಂಬ ಎರಡು ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಬಳಿಕ ಅರ್ಚಾಕ್ರಮದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಮಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೋಮ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 41
आज्येन तर्पयेन्मूर्तेर्दशांशेनाङ्गहोमकम् शतं सहस्रं वाज्याद्यैः समिद्भिर्वा तिलैः सह
ತುಪ್ಪದಿಂದ ದೇವಮೂರ್ತಿಗೆ ತರ್ಪಣ ಮಾಡಿ, ಮುಖ್ಯ ಸಂಖ್ಯೆಯ ದಶಾಂಶದಿಂದ ಅಂಗಹೋಮ ಮಾಡಬೇಕು. ತುಪ್ಪ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದಲೋ, ಸಮಿಧೆಗಳಿಂದಲೋ, ಅಥವಾ ಎಳ್ಳಿನೊಂದಿಗೆ—ನೂರು ಅಥವಾ ಸಾವಿರ ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬಹುದು.
Verse 42
समाप्यार्चान्तु होमान्तां शुचीन् शिष्यानुपोषितान् आहूयाग्रे निवेश्याथ ह्य् अस्त्रेण प्रोक्षयेत् पशून्
ಹೋಮಾಂತವರೆಗೆ ಅರ್ಚನೆಯನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ, ತಾನು ಪೋಷಿಸಿ ತರಬೇತಿಗೊಳಿಸಿದ ಶುದ್ಧ ಶಿಷ್ಯರನ್ನು ಕರೆದು ಮುಂದೆ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ; ನಂತರ ಅಸ್ತ್ರಮಂತ್ರದಿಂದ ಪಶುಗಳ ಮೇಲೆ ಪವಿತ್ರ ಜಲವನ್ನು ಪ್ರೋಕ್ಷಿಸಬೇಕು.
Verse 43
शिष्यानात्मनि संयोज्य अविद्याकर्मबन्धनैः लिङ्गानुवृत्तश् चैतन्यं सह लिङ्गेन पाशितम्
ಅವಿದ್ಯಾ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಬಂಧನಗಳಿಂದ ಶಿಷ್ಯರನ್ನು ಆತ್ಮನಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿದಾಗ, ಲಿಂಗ (ಸೂಕ್ಷ್ಮದೇಹ) ಅನುಸರಿಸುವ ಚೈತನ್ಯವು ಆ ಲಿಂಗದೊಡನೆ ಬಂಧಿತವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 44
ध्यानमार्गेन सम्प्रोक्ष्य वायुवीजेन शोधयेत् ततो दहनवीजेन सृष्टिं ब्रह्माण्डसञ्ज्ञिकाम्
ಧ್ಯಾನಮಾರ್ಗದಿಂದ (ಕ್ಷೇತ್ರ/ದೇಹ) ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಪ್ರೋಕ್ಷಣ ಮಾಡಿ, ವಾಯು-ಬೀಜದಿಂದ ಶೋಧಿಸಬೇಕು; ನಂತರ ದಹನ (ಅಗ್ನಿ)-ಬೀಜದಿಂದ ‘ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ’ವೆಂಬ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನಗೊಳಿಸಬೇಕು।
Verse 45
निर्दग्धां सकलां ध्यायेद्भस्मकूटनिभस्थिताम्
ಅದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ದಗ್ಧವಾಗಿ, ಭಸ್ಮದ ಗುಡ್ಡೆಯಂತೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವುದಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು।
Verse 46
प्लावयेद्वारिणा भस्म संसारं वार्मयंस्मरेतप्_२४०४५च्द्तत्र शक्तिं न्यसेत् पश्चात् पार्थिवीं बीजसञ्ज्ञिकाम् तन्मात्राभिः समस्ताभिः संवृतं पार्थिवं शुभम्
ಭಸ್ಮವನ್ನು ನೀರಿನಿಂದ ತೇವಗೊಳಿಸಿ, ಸಂಸಾರವನ್ನು ಜಲಮಯವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಬೀಜಸಂಜ್ಞಿತ ಪಾರ್ಥಿವ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲಾ ತನ್ಮಾತ್ರಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಶುಭ ಪಾರ್ಥಿವ ತತ್ತ್ವ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 47
अण्डन्तदुद्भवन्ध्यायेत्तदाधारन्तदात्मकम् तन्मध्ये चिन्तयेन्मूर्तिं पौरुषीं प्रणवात्मिकाम्
ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನೂ ಅದು ಉದ್ಭವಿಸುವ ತತ್ತ್ವವನ್ನೂ—ಅದೇ ಅದರ ಆಧಾರವೂ ಅದರ ಸ್ವರೂಪವೂ ಆಗಿರುವುದನ್ನು—ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಣವಾತ್ಮಕ ಪುರುಷಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಚಿಂತಿಸಬೇಕು।
Verse 48
लिङ्गं सङ्क्रामयेत् पश्चादात्मस्थं पूर्वसंस्कृतम् विभक्तेन्द्रियसंस्थानं क्रमाद् वृद्धं विचिन्तयेत्
ನಂತರ ಪೂರ್ವಸಂಸ್ಕೃತ ಸೂಕ್ಷ್ಮದೇಹ (ಲಿಂಗ)ವನ್ನು ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಬಳಿಕ ವಿಭಕ್ತ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ರೂಪಿತ ಅದರ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಕ್ರಮೇಣ ವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು.
Verse 49
ततोण्डमब्दमेकं तु स्थित्वा द्विशकलीकृतम् समिद्भिर्वा तिलैस् तथा इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः सह लिङ्गेन दर्शितमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः संसारञ्चाक्षयं स्मरेदिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः स्थण्डिले पूर्वसंस्कृतमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः द्यावापृथिव्यौ शकले तयोर्मध्ये प्रजापतिम्
ನಂತರ ವಿಶ್ವಾಂಡದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರ್ಷ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿ ಅದು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿತವಾಯಿತು. ಸಮಿಧೆ ಅಥವಾ ಎಳ್ಳಿನಿಂದ ಹೋಮಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿ, ಆ ಎರಡು ಭಾಗಗಳನ್ನು ದ್ಯಾವಾ-ಪೃಥಿವಿ ಎಂದು ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು.
Verse 50
जातं ध्यात्वा पुनः प्रोक्ष्य प्रणवेन तु संश्रितम् मन्त्रात्मकतनुं कृत्वा यथान्यासं पुरोदितम्
ಉತ್ಪನ್ನವಾದುದನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಪ್ರೋಕ್ಷಣ ಮಾಡಬೇಕು; ನಂತರ ಪ್ರಣವ (ಓಂ) ಅನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ಪೂರ್ವೋಕ್ತ ನ್ಯಾಸದಂತೆ ಅದನ್ನು ಮಂತ್ರಾತ್ಮಕ ದೇಹವಾಗಿ ರೂಪಿಸಬೇಕು.
Verse 51
विष्णुर्हस्तं ततो मूर्ध्नि दत्वा ध्यात्वा तु वैष्णवम् एवमेकं बहून् वापि जनित्वा ध्यानयोगतः
ನಂತರ ವಿಷ್ಣು ಶಿರೋಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೈಯಿಟ್ಟು ವೈಷ್ಣವ ರೂಪ/ಮಂತ್ರವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾನೆ; ಹೀಗೆ ಧ್ಯಾನಯೋಗದಿಂದ ಒಂದು ಅಥವಾ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಟಗಳನ್ನು ಜನಯಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 52
करौ सङ्गृह्य मूलेन नेत्रे बद्ध्वा तु वाससा नेत्रमन्त्रेण मन्त्री तान् सदनेनाहतेन तु
ಮಣಿಕಟ್ಟಿನ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಕೈಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿ, ಮಂತ್ರಸಾಧಕನು ನೇತ್ರಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಾ ದಂಡದಿಂದ (ಸದನಾಹತ) ಅವರಿಗೆ ಹೊಡೆ/ಒತ್ತಡ ನೀಡಬೇಕು.
Verse 53
कृतपूजो गुरुः सम्यक् देवदेवस्य तत्त्ववान् शिष्यान् पुष्पाञ्जलिभृतः प्राङ्मुखानुपवेशयेत्
ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ, ದೇವದೇವನ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದ ಗುರುವು ಶಿಷ್ಯರನ್ನು ಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿ ಹಿಡಿದು ಪೂರ್ವಮುಖವಾಗಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಬೇಕು।
Verse 54
अर्चयेयुश् च तेप्येवम्प्रसूता गुरुणा हरिम् क्षिप्त्वा पुष्पाञ्जलिं तत्र पुष्पादिभिरनन्तरम्
ಅವರೂ ಸಹ, ಗುರುವು ಹೀಗೆ ಬೋಧಿಸಿದ ನಂತರ, ಹರಿಯನ್ನು ಅರ್ಚಿಸಬೇಕು; ಅಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ನಂತರ ತಕ್ಷಣ ಪುಷ್ಪಾದಿ ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ಮುಂದಿನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಬೇಕು।
Verse 55
अमन्त्रमर्चनं कृत्वा गुरोः पादार्चनन्ततः विधाय दक्षिणां दद्यात् सर्वस्वं चार्धमेव वा
ಮಂತ್ರವಿಲ್ಲದೆ ಅರ್ಚನೆ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಗುರುವಿನ ಪಾದಾರ್ಚನೆ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ, ದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿ ನೀಡಬೇಕು—ಸರ್ವಸ್ವವೋ ಅಥವಾ ಕನಿಷ್ಠ ಅರ್ಧವೋ।
Verse 56
गुरुः संशिक्षयेच्छिष्यान् तैः पूज्यो नामभिर्हरिः विश्वक्सेनं यजेदीशं शङ्खचक्रगदाधरम्
ಗುರುವು ಶಿಷ್ಯರನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್గా ತರಬೇತುಗೊಳಿಸಬೇಕು; ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯರು ಹರಿಯನ್ನು ಅವನ ಪವಿತ್ರ ನಾಮಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಶಂಖ-ಚಕ್ರ-ಗದಾಧಾರಿಯಾದ ಈಶ್ವರ ವಿಶ್ವಕ್ಸೇನನನ್ನೂ ಯಜಿಸಬೇಕು।
Verse 57
तज्जपन्तञ्च तर्जन्या मण्डलस्थं विसर्जयेत्
ಆ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಾ, ತರ್ಜನಿಯಿಂದ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ (ಆಹ್ವಾನಿತ ತತ್ತ್ವ)ವನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಬೇಕು।
Verse 58
विष्णुनिर्माल्यमखिलं विष्वक्सेनाय चार्पयेत् प्रणीताभिस् तथात्मानमभिषिच्य च कुण्डगं
ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸಮಸ್ತ ನಿರ್ಮಾಲ್ಯವನ್ನು ವಿಷ್ವಕ್ಸೇನನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಪ್ರಣೀತ (ಅಭಿಮಂತ್ರಿತ) ಜಲಗಳಿಂದ ತನ್ನನ್ನೂ ಕುಂಡ-ಪಾತ್ರವನ್ನೂ ಅಭಿಷೇಕಿಸಿ ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸಬೇಕು.
Verse 59
वह्निमात्मनि संयोज्य विष्वक्सेनं विसर्जयेत् बुभुक्षुः सर्वमाप्नोति मुमुक्षुर् लीयते हरौ
ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ವಿಷ್ವಕ್ಸೇನನನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ವಿಸರ್ಜಿಸಬೇಕು. ಭೋಗಕಾಂಕ್ಷಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಮುಮುಕ್ಷು ಹರಿಯಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Exact ritual geometry and proportional measurement: the kuṇḍa is laid out by cord and excavated evenly; a mekhalā is formed with specified margins; the yoni-channel has graded widths and a directional placement; multiple kuṇḍa shapes (square, circular, half-moon, lotus-form) are derived through defined midpoints, rotations, and aṅgula-based metrics. Implements (śruk/śruva/sruva bowl) are also standardized by forearm/hand measures.
It frames technical ritual construction and homa procedure as a disciplined sādhana: the Praṇava governs worship-actions, offerings are integrated with life-cycle saṃskāras, and the rite culminates in nyāsa and cosmological meditation (bīja purification, brahmāṇḍa visualization, liṅga transformation). The closing teaching explicitly maps outcomes to intention—bhukti for the enjoyer and mukti (mergence in Hari) for the liberation-seeker.